৪. ৰাজৱগ্গো

১. ঘটিকাৰসুত্তং

২৮২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. অথ খো ভগৱা মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতৰস্মিং পদেসে সিতং পাত্ৱাকাসি. অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘কো নু খো হেতু, কো পচ্চযো ভগৱতো সিতস্স পাতুকম্মায? ন অকাৰণেন [ন অকাৰণে (সী.)] তথাগতা সিতং পাতুকৰোন্তী’’তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো একংসং চীৱৰং [উত্তৰাসঙ্গ (স্যা. কং.)] কত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো ভগৱতো সিতস্স পাতুকম্মায? ন অকাৰণেন তথাগতা সিতং পাতুকৰোন্তী’’তি. ‘‘ভূতপুব্বং, আনন্দ, ইমস্মিং পদেসে ৱেগড়িঙ্গং [ৱেহলিঙ্গং (সী.), ৱেভলিগং (স্যা. কং.), ৱেভলিঙ্গং (পী.)] নাম গামনিগমো অহোসি ইদ্ধো চেৱ ফীতো চ বহুজনো আকিণ্ণমনুস্সো. ৱেগড়িঙ্গং খো, আনন্দ, গামনিগমং কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো উপনিস্সায ৱিহাসি. ইধ সুদং, আনন্দ, কস্সপস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স আৰামো অহোসি. ইধ সুদং, আনন্দ, কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো নিসিন্নকো ভিক্খুসঙ্ঘং ওৱদতী’’তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘তেন হি, ভন্তে, ভগৱা নিসীদতু এত্থ. অযং ভূমিপদেসো দ্ৱীহি অৰহন্তেহি সম্মাসম্বুদ্ধেহি পৰিভুত্তো ভৱিস্সতী’’তি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি –

‘‘ভূতপুব্বং, আনন্দ, ইমস্মিং পদেসে ৱেগড়িঙ্গং নাম গামনিগমো অহোসি ইদ্ধো চেৱ ফীতো চ বহুজনো আকিণ্ণমনুস্সো. ৱেগড়িঙ্গং খো, আনন্দ, গামনিগমং কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো উপনিস্সায ৱিহাসি. ইধ সুদং, আনন্দ, কস্সপস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স আৰামো অহোসি. ইধ সুদং, আনন্দ, কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো নিসিন্নকো ভিক্খুসঙ্ঘং ওৱদতি.

২৮৩. ‘‘ৱেগড়িঙ্গে খো, আনন্দ, গামনিগমে ঘটিকাৰো [ঘটীকাৰো (সী. পী.)] নাম কুম্ভকাৰো কস্সপস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো. ঘটিকাৰস্স খো, আনন্দ, কুম্ভকাৰস্স জোতিপালো নাম মাণৱো সহাযো অহোসি পিযসহাযো. অথ খো, আনন্দ, ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো জোতিপালং মাণৱং আমন্তেসি – ‘আযাম, সম্ম জোতিপাল, কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সাম. সাধুসম্মতঞ্হি মে তস্স ভগৱতো দস্সনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’তি. এৱং ৱুত্তে, আনন্দ, জোতিপালো মাণৱো ঘটিকাৰং কুম্ভকাৰং এতদৱোচ – ‘অলং, সম্ম ঘটিকাৰ. কিং পন তেন মুণ্ডকেন সমণকেন দিট্ঠেনা’তি? দুতিযম্পি খো, আনন্দ…পে… ততিযম্পি খো, আনন্দ, ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো জোতিপালং মাণৱং এতদৱোচ – ‘আযাম, সম্ম জোতিপাল, কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সাম. সাধুসম্মতঞ্হি মে তস্স ভগৱতো দস্সনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’তি. ততিযম্পি খো, আনন্দ, জোতিপালো মাণৱো ঘটিকাৰং কুম্ভকাৰং এতদৱোচ – ‘অলং, সম্ম ঘটিকাৰ. কিং পন তেন মুণ্ডকেন সমণকেন দিট্ঠেনা’তি? ‘তেন হি, সম্ম জোতিপাল, সোত্তিসিনানিং [সোত্তিং সিনানিং (সী. পী.), সোত্তিসিনানং (স্যা. কং. ক.)] আদায [আহৰ (ক.)] নদিং গমিস্সাম সিনাযিতু’ন্তি. ‘এৱং সম্মা’তি খো, আনন্দ, জোতিপালো মাণৱো ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো, আনন্দ, ঘটিকাৰো চ কুম্ভকাৰো জোতিপালো চ মাণৱো সোত্তিসিনানিং আদায নদিং অগমংসু সিনাযিতুং’.

২৮৪. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো জোতিপালং মাণৱং আমন্তেসি – ‘অযং, সম্ম জোতিপাল, কস্সপস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অৱিদূৰে আৰামো. আযাম, সম্ম জোতিপাল, কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সাম. সাধুসম্মতঞ্হি মে তস্স ভগৱতো দস্সনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’তি. এৱং ৱুত্তে, আনন্দ, জোতিপালো মাণৱো ঘটিকাৰং কুম্ভকাৰং এতদৱোচ – ‘অলং, সম্ম ঘটিকাৰ. কিং পন তেন মুণ্ডকেন সমণকেন দিট্ঠেনা’তি? দুতিযম্পি খো, আনন্দ…পে… ততিযম্পি খো, আনন্দ, ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো জোতিপালং মাণৱং এতদৱোচ – ‘অযং, সম্ম জোতিপাল, কস্সপস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অৱিদূৰে আৰামো. আযাম, সম্ম জোতিপাল, কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সাম. সাধুসম্মতঞ্হি মে তস্স ভগৱতো দস্সনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’তি. ততিযম্পি খো, আনন্দ, জোতিপালো মাণৱো ঘটিকাৰং কুম্ভকাৰং এতদৱোচ – ‘অলং, সম্ম ঘটিকাৰ. কিং পন তেন মুণ্ডকেন সমণকেন দিট্ঠেনা’তি? অথ খো, আনন্দ, ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো জোতিপালং মাণৱং ওৱট্টিকাযং পৰামসিত্ৱা এতদৱোচ – ‘অযং, সম্ম জোতিপাল, কস্সপস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অৱিদূৰে আৰামো. আযাম, সম্ম জোতিপাল, কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সাম. সাধুসম্মতঞ্হি মে তস্স ভগৱতো দস্সনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’তি. অথ খো, আনন্দ, জোতিপালো মাণৱো ওৱট্টিকং ৱিনিৱট্টেত্ৱা [ৱিনিৱেঠেত্ৱা (সী. স্যা. কং. পী.)] ঘটিকাৰং কুম্ভকাৰং এতদৱোচ – ‘অলং, সম্ম ঘটিকাৰ. কিং পন তেন মুণ্ডকেন সমণকেন দিট্ঠেনা’তি? অথ খো, আনন্দ, ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো জোতিপালং মাণৱং সীসংন্হাতং [সসীসং নহাতং (সী.), সীসন্হাতং (স্যা. কং.)] কেসেসু পৰামসিত্ৱা এতদৱোচ – ‘অযং, সম্ম জোতিপাল, কস্সপস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অৱিদূৰে আৰামো. আযাম, সম্ম জোতিপাল, কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সাম. সাধুসম্মতঞ্হি মে তস্স ভগৱতো দস্সনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’তি. অথ খো, আনন্দ, জোতিপালস্স মাণৱস্স এতদহোসি – ‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো! যত্ৰ হি নামাযং ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো ইত্তৰজচ্চো সমানো অম্হাকং সীসংন্হাতানং কেসেসু পৰামসিতব্বং মঞ্ঞিস্সতি; ন ৱতিদং কিৰ ওৰকং মঞ্ঞে ভৱিস্সতী’তি; ঘটিকাৰং কুম্ভকাৰং এতদৱোচ – ‘যাৱতাদোহিপি [যাৱেতদোহিপি (সী. স্যা. কং. পী.)], সম্ম ঘটিকাৰা’তি? ‘যাৱতাদোহিপি, সম্ম জোতিপাল. তথা হি পন মে সাধুসম্মতং তস্স ভগৱতো দস্সনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’তি. ‘তেন হি, সম্ম ঘটিকাৰ, মুঞ্চ; গমিস্সামা’তি.

২৮৫. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ঘটিকাৰো চ কুম্ভকাৰো জোতিপালো চ মাণৱো যেন কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. জোতিপালো পন মাণৱো কস্সপেন ভগৱতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো, আনন্দ, ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং এতদৱোচ – ‘অযং মে, ভন্তে, জোতিপালো মাণৱো সহাযো পিযসহাযো. ইমস্স ভগৱা ধম্মং দেসেতূ’তি. অথ খো, আনন্দ, কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ঘটিকাৰঞ্চ কুম্ভকাৰং জোতিপালঞ্চ মাণৱং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো, আনন্দ, ঘটিকাৰো চ কুম্ভকাৰো জোতিপালো চ মাণৱো কস্সপেন ভগৱতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা কস্সপস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিংসু.

২৮৬. ‘‘অথ খো, আনন্দ, জোতিপালো মাণৱো ঘটিকাৰং কুম্ভকাৰং এতদৱোচ – ‘ইমং নু ত্ৱং, সম্ম ঘটিকাৰ, ধম্মং সুণন্তো অথ চ পন অগাৰস্মা অনগাৰিযং ন পব্বজিস্সসী’তি? ‘ননু মং, সম্ম জোতিপাল, জানাসি, অন্ধে জিণ্ণে মাতাপিতৰো পোসেমী’তি? ‘তেন হি, সম্ম ঘটিকাৰ, অহং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামী’তি. অথ খো, আনন্দ, ঘটিকাৰো চ কুম্ভকাৰো জোতিপালো চ মাণৱো যেন কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো, আনন্দ, ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং এতদৱোচ – ‘অযং মে, ভন্তে, জোতিপালো মাণৱো সহাযো পিযসহাযো. ইমং ভগৱা পব্বাজেতূ’তি. অলত্থ খো, আনন্দ, জোতিপালো মাণৱো কস্সপস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং.

২৮৭. ‘‘অথ খো, আনন্দ, কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো অচিৰূপসম্পন্নে জোতিপালে মাণৱে অড্ঢমাসুপসম্পন্নে ৱেগড়িঙ্গে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন বাৰাণসী তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন বাৰাণসী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং, আনন্দ, কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. অস্সোসি খো, আনন্দ, কিকী কাসিৰাজা – ‘কস্সপো কিৰ ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো বাৰাণসিং অনুপ্পত্তো বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে’তি. অথ খো, আনন্দ, কিকী কাসিৰাজা ভদ্ৰানি ভদ্ৰানি যানানি যোজাপেত্ৱা ভদ্ৰং [ভদ্ৰং ভদ্ৰং (ক.)] যানং অভিৰুহিত্ৱা ভদ্ৰেহি ভদ্ৰেহি যানেহি বাৰাণসিযা নিয্যাসি মহচ্চৰাজানুভাৱেন [মহচ্চা ৰাজানুভাৱেন (সী.), মহতা ৰাজানুভাৱেন (পী.)] কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং দস্সনায. যাৱতিকা যানস্স ভূমি যানেন গন্ত্ৱা যানা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকোৱ যেন কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো, আনন্দ, কিকিং কাসিৰাজানং কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো, আনন্দ, কিকী কাসিৰাজা কস্সপেন ভগৱতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং এতদৱোচ – ‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’তি. অধিৱাসেসি খো, আনন্দ, কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো তুণ্হীভাৱেন. অথ খো, আনন্দ, কিকী কাসিৰাজা কস্সপস্স ভগৱতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো, আনন্দ, কিকী কাসিৰাজা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৱেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা পণ্ডুপুটকস্স [পণ্ডুমুটীকস্স (সী. পী.), পণ্ডুমুদিকস্স (স্যা. কং.)] সালিনো ৱিগতকাড়কং অনেকসূপং অনেকব্যঞ্জনং, কস্সপস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স কালং আৰোচাপেসি – ‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’ন্তি.

২৮৮. ‘‘অথ খো, আনন্দ, কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো, আনন্দ, কিকী কাসিৰাজা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো, আনন্দ, কিকী কাসিৰাজা কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো, আনন্দ, কিকী কাসিৰাজা কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং এতদৱোচ – ‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা বাৰাণসিযং ৱস্সাৱাসং; এৱৰূপং সঙ্ঘস্স উপট্ঠানং ভৱিস্সতী’তি. ‘অলং, মহাৰাজ. অধিৱুত্থো মে ৱস্সাৱাসো’তি. দুতিযম্পি খো, আনন্দ… ততিযম্পি খো, আনন্দ, কিকী কাসিৰাজা কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং এতদৱোচ – ‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা বাৰাণসিযং ৱস্সাৱাসং; এৱৰূপং সঙ্ঘস্স উপট্ঠানং ভৱিস্সতী’তি. ‘অলং, মহাৰাজ. অধিৱুত্থো মে ৱস্সাৱাসো’তি. অথ খো, আনন্দ, কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো ‘ন মে কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো অধিৱাসেতি বাৰাণসিযং ৱস্সাৱাস’ন্তি অহুদেৱ অঞ্ঞথত্তং, অহু দোমনস্সং. অথ খো, আনন্দ, কিকী কাসিৰাজা কস্সপং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং এতদৱোচ – ‘অত্থি নু খো, ভন্তে, অঞ্ঞো কোচি মযা উপট্ঠাকতৰো’তি?

‘‘‘অত্থি, মহাৰাজ, ৱেগড়িঙ্গং নাম গামনিগমো. তত্থ ঘটিকাৰো নাম কুম্ভকাৰো; সো মে উপট্ঠাকো অগ্গুপট্ঠাকো. তুয্হং খো পন, মহাৰাজ, ন মে কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো অধিৱাসেতি বাৰাণসিযং ৱস্সাৱাসন্তি অত্থেৱ [অত্থি (সী. পী.)] অঞ্ঞথত্তং, অত্থি দোমনস্সং. তযিদং ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স [ঘটিকাৰে কুম্ভকাৰে (সী. স্যা. কং. পী.)] নত্থি চ ন চ ভৱিস্সতি. ঘটিকাৰো খো, মহাৰাজ, কুম্ভকাৰো বুদ্ধং সৰণং গতো, ধম্মং সৰণং গতো, সঙ্ঘং সৰণং গতো. ঘটিকাৰো খো, মহাৰাজ, কুম্ভকাৰো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো. ঘটিকাৰো খো, মহাৰাজ, কুম্ভকাৰো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো. ঘটিকাৰো খো, মহাৰাজ, কুম্ভকাৰো দুক্খে নিক্কঙ্খো, দুক্খসমুদযে নিক্কঙ্খো, দুক্খনিৰোধে নিক্কঙ্খো, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায নিক্কঙ্খো. ঘটিকাৰো খো, মহাৰাজ, কুম্ভকাৰো একভত্তিকো ব্ৰহ্মচাৰী সীলৱা কল্যাণধম্মো. ঘটিকাৰো খো, মহাৰাজ, কুম্ভকাৰো নিক্খিত্তমণিসুৱণ্ণো অপেতজাতৰূপৰজতো. ঘটিকাৰো খো, মহাৰাজ, কুম্ভকাৰো পন্নমুসলো ন সহত্থা পথৱিং খণতি [কুম্ভকাৰো ন মুসলেন ন সহত্থা পঠৱিং খণতি (স্যা. কং. পী.), কুম্ভকাৰো ন মুসলেন সহত্থা পথৱিঞ্চ খণতি (ক.)]. যং হোতি কূলপলুগ্গং ৱা মূসিকুক্কৰো [মূসিকুক্কুৰো (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা তং কাজেন আহৰিত্ৱা ভাজনং কৰিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘এত্থ যো ইচ্ছতি তণ্ডুলপটিভস্তানি [তণ্ডুল পভিৱত্তানি (সী. পী.)] ৱা মুগ্গপটিভস্তানি ৱা কড়াযপটিভস্তানি ৱা নিক্খিপিত্ৱা যং ইচ্ছতি তং হৰতূ’’তি. ঘটিকাৰো খো, মহাৰাজ, কুম্ভকাৰো অন্ধে জিণ্ণে মাতাপিতৰো পোসেতি. ঘটিকাৰো খো, মহাৰাজ, কুম্ভকাৰো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা.

২৮৯. ‘‘‘একমিদাহং, মহাৰাজ, সমযং ৱেগড়িঙ্গে নাম গামনিগমে ৱিহৰামি. অথ খ্ৱাহং, মহাৰাজ, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স মাতাপিতৰো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স মাতাপিতৰো এতদৱোচং – ‘‘হন্দ, কো নু খো অযং ভগ্গৱো গতো’’তি? ‘‘নিক্খন্তো খো তে, ভন্তে, উপট্ঠাকো অন্তোকুম্ভিযা ওদনং গহেত্ৱা পৰিযোগা সূপং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জা’’তি. অথ খ্ৱাহং, মহাৰাজ, কুম্ভিযা ওদনং গহেত্ৱা পৰিযোগা সূপং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমিং [পক্কামিং (স্যা. কং. পী.)]. অথ খো, মহাৰাজ, ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো যেন মাতাপিতৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মাতাপিতৰো এতদৱোচ – ‘‘কো কুম্ভিযা ওদনং গহেত্ৱা পৰিযোগা সূপং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কন্তো’’তি? ‘‘কস্সপো, তাত, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো কুম্ভিযা ওদনং গহেত্ৱা পৰিযোগা সূপং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কন্তো’’তি? অথ খো, মহাৰাজ, ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স এতদহোসি – ‘‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, যস্স মে কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো এৱং অভিৱিস্সত্থো’’তি. অথ খো, মহাৰাজ, ঘটিকাৰং কুম্ভকাৰং অড্ঢমাসং পীতিসুখং ন ৱিজহতি [ন ৱিজহি (সী. স্যা. কং. পী.)], সত্তাহং মাতাপিতূনং.

২৯০. ‘‘‘একমিদাহং, মহাৰাজ, সমযং তত্থেৱ ৱেগড়িঙ্গে নাম গামনিগমে ৱিহৰামি. অথ খ্ৱাহং, মহাৰাজ, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স মাতাপিতৰো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স মাতাপিতৰো এতদৱোচং – ‘‘হন্দ, কো নু খো অযং ভগ্গৱো গতো’’তি? ‘‘নিক্খন্তো খো তে, ভন্তে, উপট্ঠাকো অন্তো কড়োপিযা কুম্মাসং গহেত্ৱা পৰিযোগা সূপং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জা’’তি. অথ খ্ৱাহং, মহাৰাজ, কড়োপিযা কুম্মাসং গহেত্ৱা পৰিযোগা সূপং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমিং. অথ খো, মহাৰাজ, ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো যেন মাতাপিতৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মাতাপিতৰো এতদৱোচ – ‘‘কো কড়োপিযা কুম্মাসং গহেত্ৱা পৰিযোগা সূপং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কন্তো’’তি? ‘‘কস্সপো, তাত, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো কড়োপিযা কুম্মাসং গহেত্ৱা পৰিযোগা সূপং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কন্তো’’তি. অথ খো, মহাৰাজ, ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স এতদহোসি – ‘‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, যস্স মে কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো এৱং অভিৱিস্সত্থো’’তি. অথ খো, মহাৰাজ, ঘটিকাৰং কুম্ভকাৰং অড্ঢমাসং পীতিসুখং ন ৱিজহতি, সত্তাহং মাতাপিতূনং.

২৯১. ‘‘‘একমিদাহং, মহাৰাজ, সমযং তত্থেৱ ৱেগড়িঙ্গে নাম গামনিগমে ৱিহৰামি. তেন খো পন সমযেন কুটি [গন্ধকুটি (সী.)] ওৱস্সতি. অথ খ্ৱাহং, মহাৰাজ, ভিক্খূ আমন্তেসিং – ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৱে, ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স নিৱেসনে তিণং জানাথা’’তি. এৱং ৱুত্তে, মহাৰাজ, তে ভিক্খূ মং এতদৱোচুং – ‘‘নত্থি খো, ভন্তে, ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স নিৱেসনে তিণং, অত্থি চ খ্ৱাস্স আৱেসনে [আৱেসনং (সী. স্যা. কং. পী.)] তিণচ্ছদন’’ [নৱচ্ছদনং (সী.)] ন্তি. ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৱে, ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স আৱেসনং উত্তিণং কৰোথা’’তি. অথ খো তে, মহাৰাজ, ভিক্খূ ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স আৱেসনং উত্তিণমকংসু. অথ খো, মহাৰাজ, ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স মাতাপিতৰো তে ভিক্খূ এতদৱোচুং – ‘‘কে আৱেসনং উত্তিণং কৰোন্তী’’তি? ‘‘ভিক্খূ, ভগিনি, কস্সপস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স কুটি ওৱস্সতী’’তি. ‘‘হৰথ, ভন্তে, হৰথ, ভদ্ৰমুখা’’তি. অথ খো, মহাৰাজ, ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো যেন মাতাপিতৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মাতাপিতৰো এতদৱোচ – ‘‘কে আৱেসনং উত্তিণমকংসূ’’তি? ‘‘ভিক্খূ, তাত, কস্সপস্স কিৰ ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স কুটি ওৱস্সতী’’তি. অথ খো, মহাৰাজ, ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স এতদহোসি – ‘‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, যস্স মে কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো এৱং অভিৱিস্সত্থো’’তি. অথ খো, মহাৰাজ ঘটিকাৰং কুম্ভকাৰং অড্ঢমাসং পীতিসুখং ন ৱিজহতি, সত্তাহং মাতাপিতূনং. অথ খো, মহাৰাজ, আৱেসনং সব্বন্তং তেমাসং আকাসচ্ছদনং অট্ঠাসি, ন দেৱোতিৱস্সি [ন চাতিৱস্সি (সী. স্যা. কং. পী.)]. এৱৰূপো চ, মহাৰাজ, ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো’তি. ‘লাভা, ভন্তে, ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স, সুলদ্ধা, ভন্তে, ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স যস্স ভগৱা এৱং অভিৱিস্সত্থো’’’তি.

২৯২. ‘‘অথ খো, আনন্দ, কিকী কাসিৰাজা ঘটিকাৰস্স কুম্ভকাৰস্স পঞ্চমত্তানি তণ্ডুলৱাহসতানি পাহেসি পণ্ডুপুটকস্স সালিনো তদুপিযঞ্চ সূপেয্যং. অথ খো তে, আনন্দ, ৰাজপুৰিসা ঘটিকাৰং কুম্ভকাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচুং – ‘ইমানি খো, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি তণ্ডুলৱাহসতানি কিকিনা কাসিৰাজেন পহিতানি পণ্ডুপুটকস্স সালিনো তদুপিযঞ্চ সূপেয্যং. তানি, ভন্তে, পটিগ্গণ্হথা’তি [পতিগ্গণ্হাতূতি (সী. পী.), পটিগ্গণ্হাতূতি (স্যা. কং.)]. ‘ৰাজা খো বহুকিচ্চো বহুকৰণীযো. অলং মে! ৰঞ্ঞোৱ হোতূ’তি. সিযা খো পন তে, আনন্দ, এৱমস্স – ‘অঞ্ঞো নূন তেন সমযেন জোতিপালো মাণৱো অহোসী’তি. ন খো পনেতং, আনন্দ, এৱং দট্ঠব্বং. অহং তেন সমযেন জোতিপালো মাণৱো অহোসি’’ন্তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

ঘটিকাৰসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.

২. ৰট্ঠপালসুত্তং

২৯৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কুৰূসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন থুল্লকোট্ঠিকং [থূলকোট্ঠিকং (সী. স্যা. কং. পী.)] নাম কুৰূনং নিগমো তদৱসৰি. অস্সোসুং খো থুল্লকোট্ঠিকা [থূলকোট্ঠিতকা (সী. স্যা. কং. পী.)] ব্ৰাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো কুৰূসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং থুল্লকোট্ঠিকং অনুপ্পত্তো. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’তি. অথ খো থুল্লকোট্ঠিকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা অপ্পেকচ্চে ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে ভগৱতো সন্তিকে নামগোত্তং সাৱেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো থুল্লকোট্ঠিকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি.

২৯৪. তেন খো পন সমযেন ৰট্ঠপালো নাম কুলপুত্তো তস্মিংযেৱ থুল্লকোট্ঠিকে অগ্গকুলস্স [অগ্গকুলিকস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] পুত্তো তিস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি. অথ খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘যথা যথা খ্ৱাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি [যথা যথা খো ভগৱা ধম্মং দেসেতি (সী.)], নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’’ন্তি. অথ খো থুল্লকোট্ঠিকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিংসু. অথ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো অচিৰপক্কন্তেসু থুল্লকোট্ঠিকেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যথা যথাহং, ভন্তে, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি, নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. ইচ্ছামহং, ভন্তে, কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদং. পব্বাজেতু মং ভগৱা’’তি [এত্থ ‘‘লভেয্যাহং…পে… উপসম্পদং’’তি ৱাক্যদ্ৱযং সব্বেসুপি মূলপোত্থকেসু দিস্সতি, পাৰাজিকপাড়িযং পন সুদিন্নভাণৱাৰে এতং নত্থি. ‘‘পব্বাজেতু মং ভগৱা’’তি ইদং পন ৱাক্যং মৰম্মপোত্থকে যেৱ দিস্সতি, পাৰাজিকপাড়িযঞ্চ তদেৱ অত্থি]. ‘‘অনুঞ্ঞাতোসি পন ত্ৱং, ৰট্ঠপাল, মাতাপিতূহি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? ‘‘ন খোহং, ভন্তে, অনুঞ্ঞাতো মাতাপিতূহি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি. ‘‘ন খো, ৰট্ঠপাল, তথাগতা অননুঞ্ঞাতং মাতাপিতূহি পুত্তং পব্বাজেন্তী’’তি. ‘‘স্ৱাহং, ভন্তে, তথা কৰিস্সামি যথা মং মাতাপিতৰো অনুজানিস্সন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি.

২৯৫. অথ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন মাতাপিতৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মাতাপিতৰো এতদৱোচ – ‘‘অম্মতাতা, যথা যথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি, নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. ইচ্ছামহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. অনুজানাথ মং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘ত্ৱং খোসি, তাত ৰট্ঠপাল, অম্হাকং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিভতো [সুখপৰিহতো (স্যা. কং. ক.) (এহি ত্ৱং তাত ৰট্ঠপাল ভুঞ্জ চ পিৱ চ পৰিচাৰে হি চ, ভুঞ্জন্তো পিৱন্তো পৰিচাৰেন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অভিৰমস্সু, ন তং মযং অনুজানাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায,) সব্বত্থ দিস্সতি, সুদিন্নকণ্ডে পন নত্থি, অট্ঠকথাসুপি ন দস্সিতং]. ন ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল, কস্সচি দুক্খস্স জানাসি. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সাম. কিং পন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? দুতিযম্পি খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো…পে… ততিযম্পি খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো মাতাপিতৰো এতদৱোচ – ‘‘অম্মতাতা, যথা যথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি, নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. ইচ্ছামহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. অনুজানাথ মং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি. ততিযম্পি খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘ত্ৱং খোসি, তাত ৰট্ঠপাল, অম্হাকং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিভতো. ন ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল, কস্সচি দুক্খস্স জানাসি. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সাম. কিং পন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি?

২৯৬. অথ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো – ‘‘ন মং মাতাপিতৰো অনুজানন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি তত্থেৱ অনন্তৰহিতায ভূমিযা নিপজ্জি – ‘‘ইধেৱ মে মৰণং ভৱিস্সতি পব্বজ্জা ৱা’’তি. অথ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো একম্পি ভত্তং ন ভুঞ্জি, দ্ৱেপি ভত্তানি ন ভুঞ্জি, তীণিপি ভত্তানি ন ভুঞ্জি, চত্তাৰিপি ভত্তানি ন ভুঞ্জি, পঞ্চপি ভত্তানি ন ভুঞ্জি, ছপি ভত্তানি ন ভুঞ্জি, সত্তপি ভত্তানি ন ভুঞ্জি. অথ খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘ত্ৱং খোসি, তাত ৰট্ঠপাল, অম্হাকং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিভতো. ন ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল, কস্সচি, দুক্খস্স জানাসি [‘‘মৰণেনপি তে…পে… পব্বজ্জাযা’’তি ৱাক্যদ্ৱযং সী. স্যা. কং. পী. পোত্থকেসু দুতিযট্ঠানে যেৱ দিস্সতি, পাৰাজিকপাড়িযং পন পঠমট্ঠানে যেৱ দিস্সতি. তস্মা ইধ দুতিযট্ঠানে পুনাগতং অধিকং ৱিয দিস্সতি]. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সাম. কিং পন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. উট্ঠেহি, তাত ৰট্ঠপাল, ভুঞ্জ চ পিৱ চ পৰিচাৰেহি চ; ভুঞ্জন্তো পিৱন্তো পৰিচাৰেন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অভিৰমস্সু. ন তং মযং অনুজানাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায [‘‘মৰণেনপি তে…পে… পব্বজাযা’’তি ৱাক্যদ্ৱযং সী. স্যা. কং. পী. পোত্থকেসু দুতিযট্ঠানে যেৱ দিস্সতি, পাৰাজিকপাড়িযং পন পঠমট্ঠানে যেৱ দিস্সতি. তস্মা ইধ দুতিযট্ঠানে পুনাগতং অধিকং ৱিয দিস্সতি]. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সাম. কিং পন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? এৱং ৱুত্তে, ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং…পে… দুতিযম্পি খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তুণ্হী অহোসি. ততিযম্পি খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘ত্ৱং খোসি, তাত ৰট্ঠপাল, অম্হাকং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিভতো. ন ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল, কস্সচি দুক্খস্স জানাসি. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সাম, কিং পন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. উট্ঠেহি, তাত ৰট্ঠপাল, ভুঞ্জ চ পিৱ চ পৰিচাৰেহি চ; ভুঞ্জন্তো পিৱন্তো পৰিচাৰেন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অভিৰমস্সু. ন তং মযং অনুজানাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সাম. কিং পন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? ততিযম্পি খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তুণ্হী অহোসি.

২৯৭. অথ খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স সহাযকা যেন ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘ত্ৱং খোসি [ত্ৱং খো (সী. পী.)], সম্ম ৰট্ঠপাল, মাতাপিতূনং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিভতো. ন ত্ৱং, সম্ম ৰট্ঠপাল, কস্সচি দুক্খস্স জানাসি. মৰণেনপি তে মাতাপিতৰো অকামকা ৱিনা ভৱিস্সন্তি. কিং পন তে তং জীৱন্তং অনুজানিস্সন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. উট্ঠেহি, সম্ম ৰট্ঠপাল, ভুঞ্জ চ পিৱ চ পৰিচাৰেহি চ; ভুঞ্জন্তো পিৱন্তো পৰিচাৰেন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অভিৰমস্সু. ন তং মাতাপিতৰো অনুজানিস্সন্তি [অনুজানন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)] অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. মৰণেনপি তে মাতাপিতৰো অকামকা ৱিনা ভৱিস্সন্তি. কিং পন তে তং জীৱন্তং অনুজানিস্সন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? এৱং ৱুত্তে, ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো… ততিযম্পি খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স সহাযকা ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘ত্ৱং খোসি, সম্ম ৰট্ঠপাল, মাতাপিতূনং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিভতো, ন ত্ৱং, সম্ম ৰট্ঠপাল, কস্সচি দুক্খস্স জানাসি, মৰণেনপি তে মাতাপিতৰো অকামকা ৱিনা ভৱিস্সন্তি. কিং পন তে তং জীৱন্তং অনুজানিস্সন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায? উট্ঠেহি, সম্ম ৰট্ঠপাল, ভুঞ্জ চ পিৱ চ পৰিচাৰেহি চ, ভুঞ্জন্তো পিৱন্তো পৰিচাৰেন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অভিৰমস্সু. ন তং মাতাপিতৰো অনুজানিস্সন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায, মৰণেনপি তে মাতাপিতৰো অকামকা ৱিনা ভৱিস্সন্তি. কিং পন তে তং জীৱন্তং অনুজানিস্সন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? ততিযম্পি খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তুণ্হী অহোসি.

২৯৮. অথ খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স সহাযকা যেন ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো এতদৱোচুং – ‘‘অম্মতাতা, এসো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তত্থেৱ অনন্তৰহিতায ভূমিযা নিপন্নো – ‘ইধেৱ মে মৰণং ভৱিস্সতি পব্বজ্জা ৱা’তি. সচে তুম্হে ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং নানুজানিস্সথ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায, তত্থেৱ [তত্থেৱস্স (সী.)] মৰণং আগমিস্সতি. সচে পন তুম্হে ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং অনুজানিস্সথ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায, পব্বজিতম্পি নং দক্খিস্সথ. সচে ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো নাভিৰমিস্সতি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায, কা তস্স [কা চস্স (সী.)] অঞ্ঞা গতি ভৱিস্সতি? ইধেৱ পচ্চাগমিস্সতি. অনুজানাথ ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি. ‘‘অনুজানাম, তাতা, ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. পব্বজিতেন চ পন [পন তে (স্যা. কং. ক.)] মাতাপিতৰো উদ্দস্সেতব্বা’’তি. অথ খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স সহাযকা যেন ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘উট্ঠেহি, সম্ম ৰট্ঠপাল [‘‘ত্ৱং খোসি সম্ম ৰট্ঠপাল মাতাপিতূনং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিহতো, ন ত্ৱং সম্ম ৰট্ঠপাল কস্সচি দুক্খস্স জানাসি, উট্ঠেহি সম্ম ৰট্ঠপাল ভুঞ্জ চ পিৱ চ পৰিচাৰেহি চ, ভুঞ্জন্তো পিৱন্তো পৰিচাৰেন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অভিৰমস্সু, (সী. পী. ক.)], অনুঞ্ঞাতোসি মাতাপিতূহি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. পব্বজিতেন চ পন তে মাতাপিতৰো উদ্দস্সেতব্বা’’তি.

২৯৯. অথ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো উট্ঠহিত্ৱা বলং গাহেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অনুঞ্ঞাতো অহং, ভন্তে, মাতাপিতূহি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. পব্বাজেতু মং ভগৱা’’তি. অলত্থ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অথ খো ভগৱা অচিৰূপসম্পন্নে আযস্মন্তে ৰট্ঠপালে অড্ঢমাসূপসম্পন্নে থুল্লকোট্ঠিকে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো খো পনাযস্মা ৰট্ঠপালো অৰহতং অহোসি.

অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰট্ঠপালো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, মাতাপিতৰো উদ্দস্সেতুং, সচে মং ভগৱা অনুজানাতী’’তি. অথ খো ভগৱা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স চেতসা চেতো পৰিচ্চ [চেতোপৰিৱিতক্কং (সী. পী.)] মনসাকাসি. যথা [যদা (সী. পী.)] ভগৱা অঞ্ঞাসি – ‘‘অভব্বো খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিতু’’ন্তি, অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং এতদৱোচ – ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, ৰট্ঠপাল, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন থুল্লকোট্ঠিকং তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন থুল্লকোট্ঠিকো তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং আযস্মা ৰট্ঠপালো থুল্লকোট্ঠিকে ৱিহৰতি ৰঞ্ঞো কোৰব্যস্স মিগচীৰে. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায থুল্লকোট্ঠিকং পিণ্ডায পাৱিসি. থুল্লকোট্ঠিকে সপদানং পিণ্ডায চৰমানো যেন সকপিতু নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা মজ্ঝিমায দ্ৱাৰসালায উল্লিখাপেতি. অদ্দসা খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান এতদৱোচ – ‘‘ইমেহি মুণ্ডকেহি সমণকেহি অম্হাকং একপুত্তকো পিযো মনাপো পব্বাজিতো’’তি. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো সকপিতু নিৱেসনে নেৱ দানং অলত্থ ন পচ্চক্খানং; অঞ্ঞদত্থু অক্কোসমেৱ অলত্থ. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স ঞাতিদাসী আভিদোসিকং কুম্মাসং ছড্ডেতুকামা হোতি. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো তং ঞাতিদাসিং এতদৱোচ – ‘‘সচেতং, ভগিনি, ছড্ডনীযধম্মং, ইধ মে পত্তে আকিৰা’’তি. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স ঞাতিদাসী তং আভিদোসিকং কুম্মাসং আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পত্তে আকিৰন্তী হত্থানঞ্চ পাদানঞ্চ সৰস্স চ নিমিত্তং অগ্গহেসি.

৩০০. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স ঞাতিদাসী যেনাযস্মতো ৰট্ঠপালস্স মাতা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স মাতৰং এতদৱোচ – ‘‘যগ্ঘেয্যে, জানেয্যাসি – ‘অয্যপুত্তো ৰট্ঠপালো অনুপ্পত্তো’’’তি. ‘‘সচে, জে, সচ্চং ভণসি, অদাসিং তং কৰোমী’’তি [সচ্চং ৱদসি, অদাসী ভৱসীতি (সী. পী.), সচ্চং ৱদসি, অদাসী ভৱিস্সসি (ক.)]. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স মাতা যেনাযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতৰং এতদৱোচ – ‘‘যগ্ঘে, গহপতি, জানেয্যাসি – ‘ৰট্ঠপালো কিৰ কুলপুত্তো অনুপ্পত্তো’’’তি? তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৰট্ঠপালো তং আভিদোসিকং কুম্মাসং অঞ্ঞতৰং কুট্টমূলং [কুড্ডং (সী. স্যা. কং. পী.)] নিস্সায পৰিভুঞ্জতি. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা যেনাযস্মা ৰট্ঠপালো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং এতদৱোচ – ‘‘অত্থি নাম, তাত ৰট্ঠপাল, আভিদোসিকং কুম্মাসং পৰিভুঞ্জিস্সসি? ননু, তাত ৰট্ঠপাল, সকং গেহং গন্তব্ব’’ন্তি? ‘‘কুতো নো, গহপতি, অম্হাকং গেহং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতানং? অনগাৰা মযং, গহপতি. অগমম্হ খো তে, গহপতি, গেহং, তত্থ নেৱ দানং অলত্থম্হ ন পচ্চক্খানং; অঞ্ঞদত্থু অক্কোসমেৱ অলত্থম্হা’’তি. ‘‘এহি, তাত ৰট্ঠপাল, ঘৰং গমিস্সামা’’তি. ‘‘অলং, গহপতি, কতং মে অজ্জ ভত্তকিচ্চং’’. ‘‘তেন হি, তাত ৰট্ঠপাল, অধিৱাসেহি স্ৱাতনায ভত্ত’’ন্তি. অধিৱাসেসি খো আযস্মা ৰট্ঠপালো তুণ্হীভাৱেন. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা যেন সকং নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মহন্তং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণস্স পুঞ্জং কাৰাপেত্ৱা কিলঞ্জেহি পটিচ্ছাদেত্ৱা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পুৰাণদুতিযিকা আমন্তেসি – ‘‘এথ তুম্হে, ৱধুযো, যেন অলঙ্কাৰেন অলঙ্কতা পুব্বে ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স পিযা হোথ মনাপা তেন অলঙ্কাৰেন অলঙ্কৰোথা’’তি.

৩০১. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৱেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স কালং আৰোচেসি – ‘‘কালো, তাত ৰট্ঠপাল, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সকপিতু নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা তং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণস্স পুঞ্জং ৱিৱৰাপেত্ৱা আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং এতদৱোচ – ‘‘ইদং তে, তাত ৰট্ঠপাল, মাতু মত্তিকং ধনং, অঞ্ঞং পেত্তিকং, অঞ্ঞং পিতামহং. সক্কা, তাত ৰট্ঠপাল, ভোগে চ ভুঞ্জিতুং পুঞ্ঞানি চ কাতুং. এহি ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল [ৰট্ঠপাল সিক্খং পচ্চক্খায (সব্বত্থ)], হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জস্সু পুঞ্ঞানি চ কৰোহী’’তি. ‘‘সচে মে ত্ৱং, গহপতি, ৱচনং কৰেয্যাসি, ইমং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণস্স পুঞ্জং সকটে আৰোপেত্ৱা নিব্বাহাপেত্ৱা মজ্ঝেগঙ্গায নদিযা সোতে ওপিলাপেয্যাসি. তং কিস্স হেতু? যে উপ্পজ্জিস্সন্তি হি তে, গহপতি, ততোনিদানং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পুৰাণদুতিযিকা পচ্চেকং পাদেসু গহেত্ৱা আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং এতদৱোচুং – ‘‘কীদিসা নাম তা, অয্যপুত্ত, অচ্ছৰাযো যাসং ত্ৱং হেতু ব্ৰহ্মচৰিযং চৰসী’’তি? ‘‘ন খো মযং, ভগিনী, অচ্ছৰানং হেতু ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামা’’তি. ‘‘ভগিনিৱাদেন নো অয্যপুত্তো ৰট্ঠপালো সমুদাচৰতী’’তি তা তত্থেৱ মুচ্ছিতা পপতিংসু. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো পিতৰং এতদৱোচ – ‘‘সচে, গহপতি, ভোজনং দাতব্বং, দেথ; মা নো ৱিহেঠেথা’’তি. ‘‘ভুঞ্জ, তাত ৰট্ঠপাল, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি.

৩০২. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো ভুত্তাৱী ওনীতপত্তপাণী ঠিতকোৱ ইমা গাথা অভাসি –

‘‘পস্স চিত্তীকতং বিম্বং, অৰুকাযং সমুস্সিতং;

আতুৰং বহুসঙ্কপ্পং, যস্স নত্থি ধুৱং ঠিতি.

‘‘পস্স চিত্তীকতং ৰূপং, মণিনা কুণ্ডলেন চ;

অট্ঠি তচেন ওনদ্ধং, সহ ৱত্থেভি সোভতি.

‘‘অলত্তককতা পাদা, মুখং চুণ্ণকমক্খিতং;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘অট্ঠাপদকতা কেসা, নেত্তা অঞ্জনমক্খিতা;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘অঞ্জনীৱ নৱা [অঞ্জনীৱণ্ণৱা (ক.)] চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতো;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘ওদহি মিগৱো পাসং, নাসদা ৱাকৰং মিগো;

ভুত্ৱা নিৱাপং গচ্ছাম [গচ্ছামি (স্যা. ক.)], কন্দন্তে মিগবন্ধকে’’তি.

অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো ঠিতকোৱ ইমা গাথা ভাসিত্ৱা যেন ৰঞ্ঞো কোৰব্যস্স মিগচীৰং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি.

৩০৩. অথ খো ৰাজা কোৰব্যো মিগৱং আমন্তেসি – ‘‘সোধেহি, সম্ম মিগৱ, মিগচীৰং উয্যানভূমিং; গচ্ছাম সুভূমিং দস্সনাযা’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো মিগৱো ৰঞ্ঞো কোৰব্যস্স পটিস্সুত্ৱা মিগচীৰং সোধেন্তো অদ্দস আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নং. দিস্ৱান যেন ৰাজা কোৰব্যো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং কোৰব্যং এতদৱোচ – ‘‘সুদ্ধং খো তে, দেৱ, মিগচীৰং. অত্থি চেত্থ ৰট্ঠপালো নাম কুলপুত্তো ইমস্মিংযেৱ থুল্লকোট্ঠিকে অগ্গকুলস্স পুত্তো যস্স ত্ৱং অভিণ্হং কিত্তযমানো অহোসি, সো অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো’’তি. ‘‘তেন হি, সম্ম মিগৱ, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা. তমেৱ দানি মযং ভৱন্তং ৰট্ঠপালং পযিৰুপাসিস্সামা’’তি. অথ খো ৰাজা কোৰব্যো ‘‘যং তত্থ খাদনীযং ভোজনীযং পটিযত্তং তং সব্বং ৱিস্সজ্জেথা’’তি ৱত্ৱা ভদ্ৰানি ভদ্ৰানি যানানি যোজাপেত্ৱা ভদ্ৰং যানং অভিৰুহিত্ৱা ভদ্ৰেহি ভদ্ৰেহি যানেহি থুল্লকোট্ঠিকম্হা নিয্যাসি মহচ্চৰাজানুভাৱেন [মহচ্চা ৰাজানুভাৱেন (সী.)] আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং দস্সনায. যাৱতিকা যানস্স ভূমি যানেন গন্ত্ৱা যানা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকোৱ উস্সটায উস্সটায পৰিসায যেনাযস্মা ৰট্ঠপালো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা ৰট্ঠপালেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো ৰাজা কোৰব্যো আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং এতদৱোচ – ‘‘ইধ ভৱং ৰট্ঠপাল হত্থত্থৰে [কট্ঠত্থৰে (স্যা. কং.)] নিসীদতূ’’তি. ‘‘অলং, মহাৰাজ, নিসীদ ত্ৱং; নিসিন্নো অহং সকে আসনে’’তি. নিসীদি ৰাজা কোৰব্যো পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ৰাজা কোৰব্যো আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং এতদৱোচ –

৩০৪. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভো ৰট্ঠপাল, পাৰিজুঞ্ঞানি যেহি পাৰিজুঞ্ঞেহি সমন্নাগতা ইধেকচ্চে কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি. কতমানি চত্তাৰি? জৰাপাৰিজুঞ্ঞং, ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞং, ভোগপাৰিজুঞ্ঞং, ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞং. কতমঞ্চ, ভো ৰট্ঠপাল, জৰাপাৰিজুঞ্ঞং? ইধ, ভো ৰট্ঠপাল, একচ্চো জিণ্ণো হোতি ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি এতৰহি জিণ্ণো ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. ন খো পন মযা সুকৰং অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং [ফাতিকত্তুং (সী.)]. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো তেন জৰাপাৰিজুঞ্ঞেন সমন্নাগতো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভো ৰট্ঠপাল, জৰাপাৰিজুঞ্ঞং. ভৱং খো পন ৰট্ঠপালো এতৰহি দহৰো যুৱা সুসুকাড়কেসো ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৱযসা. তং ভোতো ৰট্ঠপালস্স জৰাপাৰিজুঞ্ঞং নত্থি. কিং ভৱং ৰট্ঠপালো ঞত্ৱা ৱা দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো?

‘‘কতমঞ্চ, ভো ৰট্ঠপাল, ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞং? ইধ, ভো ৰট্ঠপাল, একচ্চো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি এতৰহি আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. ন খো পন মযা সুকৰং অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো তেন ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞেন সমন্নাগতো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভো ৰট্ঠপাল, ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞং. ভৱং খো পন ৰট্ঠপালো এতৰহি অপ্পাবাধো অপ্পাতঙ্কো সমৱেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায. তং ভোতো ৰট্ঠপালস্স ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞং নত্থি. কিং ভৱং ৰট্ঠপালো ঞত্ৱা ৱা দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো?

‘‘কতমঞ্চ, ভো ৰট্ঠপাল, ভোগপাৰিজুঞ্ঞং? ইধ, ভো ৰট্ঠপাল, একচ্চো অড্ঢো হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো. তস্স তে ভোগা অনুপুব্বেন পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খো পুব্বে অড্ঢো অহোসিং মহদ্ধনো মহাভোগো. তস্স মে তে ভোগা অনুপুব্বেন পৰিক্খযং গতা. ন খো পন মযা সুকৰং অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো তেন ভোগপাৰিজুঞ্ঞেন সমন্নাগতো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভো ৰট্ঠপাল, ভোগপাৰিজুঞ্ঞং. ভৱং খো পন ৰট্ঠপালো ইমস্মিংযেৱ থুল্লকোট্ঠিকে অগ্গকুলস্স পুত্তো. তং ভোতো ৰট্ঠপালস্স ভোগপাৰিজুঞ্ঞং নত্থি. কিং ভৱং ৰট্ঠপালো ঞত্ৱা ৱা দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো?

‘‘কতমঞ্চ, ভো ৰট্ঠপাল, ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞং? ইধ, ভো ৰট্ঠপাল, একচ্চস্স বহূ হোন্তি মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা. তস্স তে ঞাতকা অনুপুব্বেন পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘মমং খো পুব্বে বহূ অহেসুং মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা. তস্স মে তে অনুপুব্বেন পৰিক্খযং গতা. ন খো পন মযা সুকৰং অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো তেন ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞেন সমন্নাগতো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভো ৰট্ঠপাল, ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞং. ভোতো খো পন ৰট্ঠপালস্স ইমস্মিংযেৱ থুল্লকোট্ঠিকে বহূ মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা. তং ভোতো ৰট্ঠপালস্স ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞং নত্থি. কিং ভৱং ৰট্ঠপালো ঞত্ৱা ৱা দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো?

‘‘ইমানি খো, ভো ৰট্ঠপাল, চত্তাৰি পাৰিজুঞ্ঞানি, যেহি পাৰিজুঞ্ঞেহি সমন্নাগতা ইধেকচ্চে কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি. তানি ভোতো ৰট্ঠপালস্স নত্থি. কিং ভৱং ৰট্ঠপালো ঞত্ৱা ৱা দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি?

৩০৫. ‘‘অত্থি খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো ধম্মুদ্দেসা উদ্দিট্ঠা, যে অহং [যমহং (স্যা. কং. ক.)] ঞত্ৱা চ দিস্ৱা চ সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. কতমে চত্তাৰো? ‘উপনিয্যতি লোকো অদ্ধুৱো’তি খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন পঠমো ধম্মুদ্দেসো উদ্দিট্ঠো, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. ‘অতাণো লোকো অনভিস্সৰো’তি খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন দুতিযো ধম্মুদ্দেসো উদ্দিট্ঠো, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. ‘অস্সকো লোকো, সব্বং পহায গমনীয’ন্তি খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ততিযো ধম্মুদ্দেসো উদ্দিট্ঠো, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. ‘ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’তি খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চতুত্থো ধম্মুদ্দেসো উদ্দিট্ঠো, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. ইমে খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো ধম্মুদ্দেসা উদ্দিট্ঠা, যে অহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি.

৩০৬. ‘‘‘উপনিয্যতি লোকো অদ্ধুৱো’তি – ভৱং ৰট্ঠপালো আহ. ইমস্স, ভো ৰট্ঠপাল, ভাসিতস্স কথং অত্থো দট্ঠব্বো’’তি? ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ত্ৱং ৱীসতিৱস্সুদ্দেসিকোপি পণ্ণৱীসতিৱস্সুদ্দেসিকোপি হত্থিস্মিম্পি কতাৱী অস্সস্মিম্পি কতাৱী ৰথস্মিম্পি কতাৱী ধনুস্মিম্পি কতাৱী থৰুস্মিম্পি কতাৱী ঊৰুবলী বাহুবলী অলমত্তো সঙ্গামাৱচৰো’’তি? ‘‘অহোসিং অহং, ভো ৰট্ঠপাল, ৱীসতিৱস্সুদ্দেসিকোপি পণ্ণৱীসতিৱস্সুদ্দেসিকোপি হত্থিস্মিম্পি কতাৱী অস্সস্মিম্পি কতাৱী ৰথস্মিম্পি কতাৱী ধনুস্মিম্পি কতাৱী থৰুস্মিম্পি কতাৱী ঊৰুবলী বাহুবলী অলমত্তো সঙ্গামাৱচৰো. অপ্পেকদাহং, ভো ৰট্ঠপাল, ইদ্ধিমাৱ মঞ্ঞে ন [ইদ্ধিমা মঞ্ঞে ন (স্যা. কং.), ইদ্ধিমা চ মঞ্ঞে (সী.), ন ৱিয মঞ্ঞে (ক.)] অত্তনো বলেন সমসমং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, এৱমেৱ ত্ৱং এতৰহি ঊৰুবলী বাহুবলী অলমত্তো সঙ্গামাৱচৰো’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো ৰট্ঠপাল. এতৰহি জিণ্ণো ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো আসীতিকো মে ৱযো ৱত্ততি. অপ্পেকদাহং, ভো ৰট্ঠপাল, ‘ইধ পাদং কৰিস্সামী’তি অঞ্ঞেনেৱ পাদং কৰোমী’’তি. ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘উপনিয্যতি লোকো অদ্ধুৱো’তি, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, ভো ৰট্ঠপাল, অব্ভুতং, ভো ৰট্ঠপাল! যাৱ সুভাসিতং চিদং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন – ‘উপনিয্যতি লোকো অদ্ধুৱো’তি. উপনিয্যতি হি, ভো ৰট্ঠপাল, লোকো অদ্ধুৱো.

‘‘সংৱিজ্জন্তে খো, ভো ৰট্ঠপাল, ইমস্মিং ৰাজকুলে হত্থিকাযাপি অস্সকাযাপি ৰথকাযাপি পত্তিকাযাপি, অম্হাকং আপদাসু পৰিযোধায ৱত্তিস্সন্তি. ‘অতাণো লোকো অনভিস্সৰো’তি – ভৱং ৰট্ঠপালো আহ. ইমস্স পন, ভো ৰট্ঠপাল, ভাসিতস্স কথং অত্থো দট্ঠব্বো’’তি? ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, অত্থি তে কোচি অনুসাযিকো আবাধো’’তি? ‘‘অত্থি মে, ভো ৰট্ঠপাল, অনুসাযিকো আবাধো. অপ্পেকদা মং, ভো ৰট্ঠপাল, মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা হোন্তি – ‘ইদানি ৰাজা কোৰব্যো কালং কৰিস্সতি, ইদানি ৰাজা কোৰব্যো কালং কৰিস্সতী’’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, লভসি ত্ৱং তে মিত্তামচ্চে ঞাতিসালোহিতে – ‘আযন্তু মে ভোন্তো মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা, সব্বেৱ সন্তা ইমং ৱেদনং সংৱিভজথ, যথাহং লহুকতৰিকং ৱেদনং ৱেদিযেয্য’ন্তি – উদাহু ত্ৱংযেৱ তং ৱেদনং ৱেদিযসী’’তি? ‘‘নাহং, ভো ৰট্ঠপাল, লভামি তে মিত্তামচ্চে ঞাতিসালোহিতে – ‘আযন্তু মে ভোন্তো মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা, সব্বেৱ সন্তা ইমং ৱেদনং সংৱিভজথ, যথাহং লহুকতৰিকং ৱেদনং ৱেদিযেয্য’ন্তি. অথ খো অহমেৱ তং ৱেদনং ৱেদিযামী’’তি. ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘অতাণো লোকো অনভিস্সৰো’তি, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, ভো ৰট্ঠপাল, অব্ভুতং, ভো ৰট্ঠপাল! যাৱ সুভাসিতং চিদং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন – ‘অতাণো লোকো অনভিস্সৰো’তি. অতাণো হি, ভো ৰট্ঠপাল, লোকো অনভিস্সৰো.

‘‘সংৱিজ্জতি খো, ভো ৰট্ঠপাল, ইমস্মিং ৰাজকুলে পহূতং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং ভূমিগতঞ্চ ৱেহাসগতঞ্চ. ‘অস্সকো লোকো, সব্বং পহায গমনীয’ন্তি – ভৱং ৰট্ঠপালো আহ. ইমস্স পন, ভো ৰট্ঠপাল, ভাসিতস্স কথং অত্থো দট্ঠব্বো’’তি? ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যথা ত্ৱং এতৰহি পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেসি, লচ্ছসি ত্ৱং পৰত্থাপি – ‘এৱমেৱাহং ইমেহেৱ পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেমী’তি, উদাহু অঞ্ঞে ইমং ভোগং পটিপজ্জিস্সন্তি, ত্ৱং পন যথাকম্মং গমিস্সসী’’তি? ‘‘যথাহং, ভো ৰট্ঠপাল, এতৰহি পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেমি, নাহং লচ্ছামি পৰত্থাপি – ‘এৱমেৱ ইমেহেৱ পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেমী’তি. অথ খো অঞ্ঞে ইমং ভোগং পটিপজ্জিস্সন্তি; অহং পন যথাকম্মং গমিস্সামী’’তি. ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘অস্সকো লোকো, সব্বং পহায গমনীয’ন্তি, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা চ সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, ভো ৰট্ঠপাল, অব্ভুতং, ভো ৰট্ঠপাল! যাৱ সুভাসিতং চিদং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন – ‘অস্সকো লোকো, সব্বং পহায গমনীয’ন্তি. অস্সকো হি, ভো ৰট্ঠপাল, লোকো সব্বং পহায গমনীযং.

‘‘‘ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’তি – ভৱং ৰট্ঠপালো আহ. ইমস্স, ভো ৰট্ঠপাল, ভাসিতস্স কথং অত্থো দট্ঠব্বো’’তি? ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ফীতং কুৰুং অজ্ঝাৱসসী’’তি? ‘‘এৱং, ভো ৰট্ঠপাল, ফীতং কুৰুং অজ্ঝাৱসামী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ পুৰিসো আগচ্ছেয্য পুৰত্থিমায দিসায সদ্ধাযিকো পচ্চযিকো. সো তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘যগ্ঘে, মহাৰাজ, জানেয্যাসি, অহং আগচ্ছামি পুৰত্থিমায দিসায? তত্থদ্দসং মহন্তং জনপদং ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ বহুজনং আকিণ্ণমনুস্সং. বহূ তত্থ হত্থিকাযা অস্সকাযা ৰথকাযা পত্তিকাযা; বহু তত্থ ধনধঞ্ঞং [দন্তাজিনং (সী. স্যা. কং. পী.)]; বহু তত্থ হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং অকতঞ্চেৱ কতঞ্চ; বহু তত্থ ইত্থিপৰিগ্গহো. সক্কা চ তাৱতকেনেৱ বলমত্তেন [বলত্থেন (সী. স্যা. কং. পী.), বহলত্থেন (ক.)] অভিৱিজিনিতুং. অভিৱিজিন, মহাৰাজা’তি, কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘তম্পি মযং, ভো ৰট্ঠপাল, অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসেয্যামা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ পুৰিসো আগচ্ছেয্য পচ্ছিমায দিসায… উত্তৰায দিসায… দক্খিণায দিসায… পৰসমুদ্দতো সদ্ধাযিকো পচ্চযিকো. সো তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘যগ্ঘে, মহাৰাজ, জানেয্যাসি, অহং আগচ্ছামি পৰসমুদ্দতো? তত্থদ্দসং মহন্তং জনপদং ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ বহুজনং আকিণ্ণমনুস্সং. বহূ তত্থ হত্থিকাযা অস্সকাযা ৰথকাযা পত্তিকাযা; বহু তত্থ ধনধঞ্ঞং; বহু তত্থ হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং অকতঞ্চেৱ কতঞ্চ; বহু তত্থ ইত্থিপৰিগ্গহো. সক্কা চ তাৱতকেনেৱ বলমত্তেন অভিৱিজিনিতুং. অভিৱিজিন, মহাৰাজা’তি, কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘তম্পি মযং, ভো ৰট্ঠপাল, অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসেয্যামা’’তি. ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’তি, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, ভো ৰট্ঠপাল, অব্ভুতং, ভো ৰট্ঠপাল! যাৱ সুভাসিতং চিদং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন – ‘ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’তি. ঊনো হি, ভো ৰট্ঠপাল, লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’’তি.

ইদমৱোচ আযস্মা ৰট্ঠপালো. ইদং ৱত্ৱা অথাপৰং এতদৱোচ –

৩০৭. ‘‘পস্সামি লোকে সধনে মনুস্সে,

লদ্ধান ৱিত্তং ন দদন্তি মোহা;

লুদ্ধা ধনং [লদ্ধা ধনং (ক.)] সন্নিচযং কৰোন্তি,

ভিয্যোৱ কামে অভিপত্থযন্তি.

‘‘ৰাজা পসয্হা পথৱিং ৱিজিত্ৱা,

সসাগৰন্তং মহিমাৱসন্তো [মহিযা ৱসন্তো (সী. ক.)];

ওৰং সমুদ্দস্স অতিত্তৰূপো,

পাৰং সমুদ্দস্সপি পত্থযেথ.

‘‘ৰাজা চ অঞ্ঞে চ বহূ মনুস্সা,

অৱীততণ্হা [অতিত্ততণ্হা (ক.)] মৰণং উপেন্তি;

ঊনাৱ হুত্ৱান জহন্তি দেহং,

কামেহি লোকম্হি ন হত্থি তিত্তি.

‘‘কন্দন্তি নং ঞাতী পকিৰিয কেসে,

অহোৱতা নো অমৰাতি চাহু;

ৱত্থেন নং পাৰুতং নীহৰিত্ৱা,

চিতং সমাদায [সমাধায (সী.)] ততোডহন্তি.

‘‘সো ডয্হতি সূলেহি তুজ্জমানো,

একেন ৱত্থেন পহায ভোগে;

ন মীযমানস্স ভৱন্তি তাণা,

ঞাতীধ মিত্তা অথ ৱা সহাযা.

‘‘দাযাদকা তস্স ধনং হৰন্তি,

সত্তো পন গচ্ছতি যেন কম্মং;

ন মীযমানং ধনমন্ৱেতি কিঞ্চি,

পুত্তা চ দাৰা চ ধনঞ্চ ৰট্ঠং.

‘‘ন দীঘমাযুং লভতে ধনেন, ন চাপি ৱিত্তেন জৰং ৱিহন্তি;

অপ্পং হিদং জীৱিতমাহু ধীৰা, অসস্সতং ৱিপ্পৰিণামধম্মং.

‘‘অড্ঢা দলিদ্দা চ ফুসন্তি ফস্সং,

বালো চ ধীৰো চ তথেৱ ফুট্ঠো;

বালো চ বাল্যা ৱধিতোৱ সেতি,

ধীৰো চ [ধীৰোৱ (ক.)] ন ৱেধতি ফস্সফুট্ঠো.

‘‘তস্মা হি পঞ্ঞাৱ ধনেন সেয্যো,

যায ৱোসানমিধাধিগচ্ছতি;

অব্যোসিতত্তা [অসোসিতত্তা (সী. পী.)] হি ভৱাভৱেসু,

পাপানি কম্মানি কৰোন্তি মোহা.

‘‘উপেতি গব্ভঞ্চ পৰঞ্চ লোকং,

সংসাৰমাপজ্জ পৰম্পৰায;

তস্সপ্পপঞ্ঞো অভিসদ্দহন্তো,

উপেতি গব্ভঞ্চ পৰঞ্চ লোকং.

‘‘চোৰো যথা সন্ধিমুখে গহিতো,

সকম্মুনা হঞ্ঞতি পাপধম্মো;

এৱং পজা পেচ্চ পৰম্হি লোকে,

সকম্মুনা হঞ্ঞতি পাপধম্মো.

‘‘কামাহি চিত্ৰা মধুৰা মনোৰমা,

ৱিৰূপৰূপেন মথেন্তি চিত্তং;

আদীনৱং কামগুণেসু দিস্ৱা,

তস্মা অহং পব্বজিতোম্হি ৰাজ.

‘‘দুমপ্ফলানেৱ পতন্তি মাণৱা,

দহৰা চ ৱুড্ঢা চ সৰীৰভেদা;

এতম্পি দিস্ৱা [এৱম্পি দিস্ৱা (সী.), এতং ৱিদিত্ৱা (স্যা. কং.)] পব্বজিতোম্হি ৰাজ,

অপণ্ণকং সামঞ্ঞমেৱ সেয্যো’’তি.

ৰট্ঠপালসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.

৩. মঘদেৱসুত্তং

৩০৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা মিথিলাযং ৱিহৰতি মঘদেৱঅম্বৱনে [মখাদেৱঅম্বৱনে (সী. পী.), মগ্ঘদেৱঅম্বৱনে (ক.)]. অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰস্মিং পদেসে সিতং পাত্ৱাকাসি. অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘কো নু খো হেতু, কো পচ্চযো ভগৱতো সিতস্স পাতুকম্মায? ন অকাৰণেন তথাগতা সিতং পাতুকৰোন্তী’’তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো একংসং চীৱৰং কত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো ভগৱতো সিতস্স পাতুকম্মায? ন অকাৰণেন তথাগতা সিতং পাতুকৰোন্তী’’তি. ‘‘ভূতপুব্বং, আনন্দ, ইমিস্সাযেৱ মিথিলাযং ৰাজা অহোসি মঘদেৱো নাম ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মে ঠিতো মহাৰাজা; ধম্মং চৰতি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ; উপোসথঞ্চ উপৱসতি চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং অট্ঠমিঞ্চ পক্খস্স. অথ খো, আনন্দ, ৰাজা মঘদেৱো বহূনং ৱস্সানং বহূনং ৱস্সসতানং বহূনং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন কপ্পকং আমন্তেসি – ‘যদা মে, সম্ম কপ্পক, পস্সেয্যাসি সিৰস্মিং পলিতানি জাতানি, অথ মে আৰোচেয্যাসী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, আনন্দ, কপ্পকো ৰঞ্ঞো মঘদেৱস্স পচ্চস্সোসি. অদ্দসা খো, আনন্দ, কপ্পকো বহূনং ৱস্সানং বহূনং ৱস্সসতানং বহূনং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন ৰঞ্ঞো মঘদেৱস্স সিৰস্মিং পলিতানি জাতানি. দিস্ৱান ৰাজানং মঘদেৱং এতদৱোচ – ‘পাতুভূতা খো দেৱস্স দেৱদূতা, দিস্সন্তি সিৰস্মিং পলিতানি জাতানী’তি. ‘তেন হি, সম্ম কপ্পক, তানি পলিতানি সাধুকং সণ্ডাসেন উদ্ধৰিত্ৱা মম অঞ্জলিস্মিং পতিট্ঠাপেহী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, আনন্দ, কপ্পকো ৰঞ্ঞো মঘদেৱস্স পটিস্সুত্ৱা তানি পলিতানি সাধুকং সণ্ডাসেন উদ্ধৰিত্ৱা ৰঞ্ঞো মঘদেৱস্স অঞ্জলিস্মিং পতিট্ঠাপেসি.

৩০৯. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰাজা মঘদেৱো কপ্পকস্স গামৱৰং দত্ৱা জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং আমন্তাপেত্ৱা এতদৱোচ – ‘পাতুভূতা খো মে, তাত কুমাৰ, দেৱদূতা; দিস্সন্তি সিৰস্মিং পলিতানি জাতানি; ভুত্তা খো পন মে মানুসকা কামা; সমযো দিব্বে কামে পৰিযেসিতুং. এহি ত্ৱং, তাত কুমাৰ, ইমং ৰজ্জং পটিপজ্জ. অহং পন কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামি. তেন হি, তাত কুমাৰ, যদা ত্ৱম্পি পস্সেয্যাসি সিৰস্মিং পলিতানি জাতানি, অথ কপ্পকস্স গামৱৰং দত্ৱা জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং সাধুকং ৰজ্জে সমনুসাসিত্ৱা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্যাসি. যেন মে ইদং কল্যাণং ৱত্তং নিহিতং অনুপ্পৱত্তেয্যাসি, মা খো মে ত্ৱং অন্তিমপুৰিসো অহোসি. যস্মিং খো, তাত কুমাৰ, পুৰিসযুগে ৱত্তমানে এৱৰূপস্স কল্যাণস্স ৱত্তস্স সমুচ্ছেদো হোতি সো তেসং অন্তিমপুৰিসো হোতি. তং তাহং, তাত কুমাৰ, এৱং ৱদামি – যেন মে ইদং কল্যাণং ৱত্তং নিহিতং অনুপ্পৱত্তেয্যাসি, মা খো মে ত্ৱং অন্তিমপুৰিসো অহোসী’তি. অথ খো, আনন্দ, ৰাজা মঘদেৱো কপ্পকস্স গামৱৰং দত্ৱা জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং সাধুকং ৰজ্জে সমনুসাসিত্ৱা ইমস্মিংযেৱ মঘদেৱঅম্বৱনে কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজি. সো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহাসি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন [অব্যাপজ্ঝেন (সী. স্যা. কং. পী.), অব্যাপজ্জেন (ক.)] ফৰিত্ৱা ৱিহাসি. কৰুণাসহগতেন চেতসা… মুদিতাসহগতেন চেতসা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহাসি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহাসি.

‘‘ৰাজা খো পনানন্দ, মঘদেৱো চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি কুমাৰকীড়িতং কীড়ি, চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি ওপৰজ্জং কাৰেসি, চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি ৰজ্জং কাৰেসি, চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি ইমস্মিংযেৱ মঘদেৱঅম্বৱনে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো ব্ৰহ্মচৰিযমচৰি. সো চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.

৩১০. ‘‘অথ খো ৰঞ্ঞো, আনন্দ, মঘদেৱস্স পুত্তো বহূনং ৱস্সানং বহূনং ৱস্সসতানং বহূনং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন কপ্পকং আমন্তেসি – ‘যদা মে, সম্ম কপ্পক, পস্সেয্যাসি সিৰস্মিং পলিতানি জাতানি, অথ খো আৰোচেয্যাসী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, আনন্দ, কপ্পকো ৰঞ্ঞো মঘদেৱস্স পুত্তস্স পচ্চস্সোসি. অদ্দসা খো, আনন্দ, কপ্পকো বহূনং ৱস্সানং বহূনং ৱস্সসতানং বহূনং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন ৰঞ্ঞো মঘদেৱস্স পুত্তস্স সিৰস্মিং পলিতানি জাতানি. দিস্ৱান ৰঞ্ঞো মঘদেৱস্স পুত্তং এতদৱোচ – ‘পাতুভূতা খো দেৱস্স দেৱদূতা; দিস্সন্তি সিৰস্মিং পলিতানি জাতানী’তি. ‘তেন হি, সম্ম কপ্পক, তানি পলিতানি সাধুকং সণ্ডাসেন উদ্ধৰিত্ৱা মম অঞ্জলিস্মিং পতিট্ঠাপেহী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, আনন্দ, কপ্পকো ৰঞ্ঞো মঘদেৱস্স পুত্তস্স পটিস্সুত্ৱা তানি পলিতানি সাধুকং সণ্ডাসেন উদ্ধৰিত্ৱা ৰঞ্ঞো মঘদেৱস্স পুত্তস্স অঞ্জলিস্মিং পতিট্ঠাপেসি.

‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মঘদেৱস্স পুত্তো কপ্পকস্স গামৱৰং দত্ৱা জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং আমন্তাপেত্ৱা এতদৱোচ – ‘পাতুভূতা খো, মে, তাত কুমাৰ, দেৱদূতা; দিস্সন্তি সিৰস্মিং পলিতানি জাতানি; ভুত্তা খো পন মে মানুসকা কামা; সমযো দিব্বে কামে পৰিযেসিতুং. এহি ত্ৱং, তাত কুমাৰ, ইমং ৰজ্জং পটিপজ্জ. অহং পন কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামি. তেন হি, তাত কুমাৰ, যদা ত্ৱম্পি পস্সেয্যাসি সিৰস্মিং পলিতানি জাতানি, অথ কপ্পকস্স গামৱৰং দত্ৱা জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং সাধুকং ৰজ্জে সমনুসাসিত্ৱা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্যাসি. যেন মে ইদং কল্যাণং ৱত্তং নিহিতং অনুপ্পৱত্তেয্যাসি, মা খো মে ত্ৱং অন্তিমপুৰিসো অহোসি. যস্মিং খো, তাত কুমাৰ, পুৰিসযুগে ৱত্তমানে এৱৰূপস্স কল্যাণস্স ৱত্তস্স সমুচ্ছেদো হোতি সো তেসং অন্তিমপুৰিসো হোতি. তং তাহং, তাত কুমাৰ, এৱং ৱদামি – যেন মে ইদং কল্যাণং ৱত্তং নিহিতং অনুপ্পৱত্তেয্যাসি, মা খো মে ত্ৱং অন্তিমপুৰিসো অহোসী’তি. অথ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মঘদেৱস্স পুত্তো কপ্পকস্স গামৱৰং দত্ৱা জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং সাধুকং ৰজ্জে সমনুসাসিত্ৱা ইমস্মিংযেৱ মঘদেৱঅম্বৱনে কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজি. সো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহাসি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহাসি. কৰুণাসহগতেন চেতসা… মুদিতাসহগতেন চেতসা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহাসি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহাসি. ৰঞ্ঞো খো পনানন্দ, মঘদেৱস্স পুত্তো চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি কুমাৰকীড়িতং কীড়ি, চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি ওপৰজ্জং কাৰেসি, চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি ৰজ্জং কাৰেসি, চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি ইমস্মিংযেৱ মঘদেৱঅম্বৱনে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো ব্ৰহ্মচৰিযমচৰি. সো চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.

৩১১. ‘‘ৰঞ্ঞো খো পনানন্দ, মঘদেৱস্স পুত্তপপুত্তকা তস্স পৰম্পৰা চতুৰাসীতিৰাজসহস্সানি [চতুৰাসীতিখত্তিযসহস্সানি (সী. পী.), চতুৰাসীতিসহস্সানি (স্যা. কং.)] ইমস্মিংযেৱ মঘদেৱঅম্বৱনে কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিংসু. তে মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰিংসু, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰিংসু. কৰুণাসহগতেন চেতসা… মুদিতাসহগতেন চেতসা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰিংসু, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰিংসু. চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি কুমাৰকীড়িতং কীড়িংসু, চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি ওপৰজ্জং কাৰেসুং, চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি ৰজ্জং কাৰেসুং, চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি ইমস্মিংযেৱ মঘদেৱঅম্বৱনে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা ব্ৰহ্মচৰিযমচৰিংসু. তে চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা ব্ৰহ্মলোকূপগা অহেসুং. নিমি তেসং ৰাজা [ৰাজানং (সী. পী.)] পচ্ছিমকো অহোসি ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মে ঠিতো মহাৰাজা; ধম্মং চৰতি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ; উপোসথঞ্চ উপৱসতি চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং অট্ঠমিঞ্চ পক্খস্স.

৩১২. ‘‘ভূতপুব্বং, আনন্দ, দেৱানং তাৱতিংসানং সুধম্মাযং সভাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘লাভা ৱত, ভো, ৱিদেহানং, সুলদ্ধং ৱত, ভো, ৱিদেহানং, যেসং নিমি ৰাজা ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মে ঠিতো মহাৰাজা; ধম্মং চৰতি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ; উপোসথঞ্চ উপৱসতি চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং অট্ঠমিঞ্চ পক্খস্সা’তি. অথ খো, আনন্দ, সক্কো দেৱানমিন্দো দেৱে তাৱতিংসে আমন্তেসি – ‘ইচ্ছেয্যাথ নো তুম্হে, মাৰিসা, নিমিং ৰাজানং দট্ঠু’ন্তি? ‘ইচ্ছাম মযং, মাৰিস, নিমিং ৰাজানং দট্ঠু’ন্তি. তেন খো পন, আনন্দ, সমযেন নিমি ৰাজা তদহুপোসথে পন্নৰসে সীসংন্হাতো [সসীসং নহাতো (সী.), সীসন্হাতো (স্যা. কং.)] উপোসথিকো উপৰিপাসাদৱৰগতো নিসিন্নো হোতি. অথ খো, আনন্দ, সক্কো দেৱানমিন্দো – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – দেৱেসু তাৱতিংসেসু অন্তৰহিতো নিমিস্স ৰঞ্ঞো পমুখে পাতুৰহোসি. অথ খো, আনন্দ, সক্কো দেৱানমিন্দো নিমিং ৰাজানং এতদৱোচ – ‘লাভা তে, মহাৰাজ, সুলদ্ধং তে, মহাৰাজ. দেৱা, মহাৰাজ, তাৱতিংসা সুধম্মাযং সভাযং কিত্তযমানৰূপা সন্নিসিন্না – ‘‘লাভা ৱত, ভো, ৱিদেহানং, সুলদ্ধং ৱত, ভো, ৱিদেহানং, যেসং নিমি ৰাজা ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মে ঠিতো মহাৰাজা; ধম্মং চৰতি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ; উপোসথঞ্চ উপৱসতি চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং অট্ঠমিঞ্চ পক্খস্সা’’তি. দেৱা তে, মহাৰাজ, তাৱতিংসা দস্সনকামা. তস্স তে অহং, মহাৰাজ, সহস্সযুত্তং আজঞ্ঞৰথং পহিণিস্সামি; অভিৰুহেয্যাসি, মহাৰাজ, দিব্বং যানং অৱিকম্পমানো’তি. অধিৱাসেসি খো, আনন্দ, নিমি ৰাজা তুণ্হীভাৱেন.

৩১৩. ‘‘অথ খো, আনন্দ, সক্কো দেৱানমিন্দো নিমিস্স ৰঞ্ঞো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – নিমিস্স ৰঞ্ঞো পমুখে অন্তৰহিতো দেৱেসু তাৱতিংসেসু পাতুৰহোসি. অথ খো, আনন্দ, সক্কো দেৱানমিন্দো মাতলিং সঙ্গাহকং আমন্তেসি – ‘এহি ত্ৱং, সম্ম মাতলি, সহস্সযুত্তং আজঞ্ঞৰথং যোজেত্ৱা নিমিং ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদেহি – অযং তে, মহাৰাজ, সহস্সযুত্তো আজঞ্ঞৰথো সক্কেন দেৱানমিন্দেন পেসিতো; অভিৰুহেয্যাসি, মহাৰাজ, দিব্বং যানং অৱিকম্পমানো’তি. ‘এৱং, ভদ্দন্তৱা’তি খো, আনন্দ, মাতলি সঙ্গাহকো সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স পটিস্সুত্ৱা সহস্সযুত্তং আজঞ্ঞৰথং যোজেত্ৱা নিমিং ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচ – ‘অযং তে, মহাৰাজ, সহস্সযুত্তো আজঞ্ঞৰথো সক্কেন দেৱানমিন্দেন পেসিতো; অভিৰুহ, মহাৰাজ, দিব্বং যানং অৱিকম্পমানো. অপি চ, মহাৰাজ, কতমেন তং নেমি, যেন ৱা পাপকম্মা পাপকানং কম্মানং ৱিপাকং পটিসংৱেদেন্তি, যেন ৱা কল্যাণকম্মা কল্যাণকম্মানং ৱিপাকং পটিসংৱেদেন্তী’তি? ‘উভযেনেৱ মং, মাতলি, নেহী’তি. সম্পৱেসেসি [সম্পাপেসি (সী. পী.)] খো, আনন্দ, মাতলি, সঙ্গাহকো নিমিং ৰাজানং সুধম্মং সভং. অদ্দসা খো, আনন্দ, সক্কো দেৱানমিন্দো নিমিং ৰাজানং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান নিমিং ৰাজানং এতদৱোচ – ‘এহি খো, মহাৰাজ. স্ৱাগতং, মহাৰাজ. দেৱা তে দস্সনকামা, মহাৰাজ, তাৱতিংসা সুধম্মাযং সভাযং কিত্তযমানৰূপা সন্নিসিন্না – ‘‘লাভা ৱত, ভো, ৱিদেহানং, সুলদ্ধং ৱত, ভো, ৱিদেহানং, যেসং নিমি ৰাজা ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মে ঠিতো মহাৰাজা; ধম্মং চৰতি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ; উপোসথঞ্চ উপৱসতি চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং অট্ঠমিঞ্চ পক্খস্সা’’তি. দেৱা তে, মহাৰাজ, তাৱতিংসা দস্সনকামা. অভিৰম, মহাৰাজ, দেৱেসু দেৱানুভাৱেনা’তি. ‘অলং, মাৰিস, তত্থেৱ মং মিথিলং পটিনেতু. তথাহং ধম্মং চৰিস্সামি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ; উপোসথঞ্চ উপৱসামি চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং অট্ঠমিঞ্চ পক্খস্সা’তি.

৩১৪. ‘‘অথ খো, আনন্দ, সক্কো দেৱানমিন্দো মাতলিং সঙ্গাহকং আমন্তেসি – ‘এহি ত্ৱং, সম্ম মাতলি, সহস্সযুত্তং আজঞ্ঞৰথং যোজেত্ৱা নিমিং ৰাজানং তত্থেৱ মিথিলং পটিনেহী’তি. ‘এৱং, ভদ্দন্তৱা’তি খো, আনন্দ, মাতলি সঙ্গাহকো সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স পটিস্সুত্ৱা সহস্সযুত্তং আজঞ্ঞৰথং যোজেত্ৱা নিমিং ৰাজানং তত্থেৱ মিথিলং পটিনেসি. তত্ৰ সুদং, আনন্দ, নিমি ৰাজা ধম্মং চৰতি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৱ জানপদেসু চ, উপোসথঞ্চ উপৱসতি চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং অট্ঠমিঞ্চ পক্খস্সাতি. অথ খো, আনন্দ, নিমি ৰাজা বহূনং ৱস্সানং বহূনং ৱস্সসতানং বহূনং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন কপ্পকং আমন্তেসি – ‘যদা মে, সম্ম কপ্পক, পস্সেয্যাসি সিৰস্মিং পলিতানি জাতানি, অথ মে আৰোচেয্যাসী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, আনন্দ, কপ্পকো নিমিস্স ৰঞ্ঞো পচ্চস্সোসি. অদ্দসা খো, আনন্দ, কপ্পকো বহূনং ৱস্সানং বহূনং ৱস্সসতানং বহূনং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন নিমিস্স ৰঞ্ঞো সিৰস্মিং পলিতানি জাতানি. দিস্ৱান নিমিং ৰাজানং এতদৱোচ – ‘পাতুভূতা খো দেৱস্স দেৱদূতা; দিস্সন্তি সিৰস্মিং পলিতানি জাতানী’তি. ‘তেন হি, সম্ম কপ্পক, তানি পলিতানি সাধুকং সণ্ডাসেন উদ্ধৰিত্ৱা মম অঞ্জলিস্মিং পতিট্ঠাপেহী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, আনন্দ, কপ্পকো নিমিস্স ৰঞ্ঞো পটিস্সুত্ৱা তানি পলিতানি সাধুকং সণ্ডাসেন উদ্ধৰিত্ৱা নিমিস্স ৰঞ্ঞো অঞ্জলিস্মিং পতিট্ঠাপেসি. অথ খো, আনন্দ, নিমি ৰাজা কপ্পকস্স গামৱৰং দত্ৱা জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং আমন্তাপেত্ৱা এতদৱোচ – ‘পাতুভূতা খো মে, তাত কুমাৰ, দেৱদূতা; দিস্সন্তি সিৰস্মিং পলিতানি জাতানি; ভুত্তা খো পন মে মানুসকা কামা; সমযো দিব্বে কামে পৰিযেসিতুং. এহি ত্ৱং, তাত কুমাৰ, ইমং ৰজ্জং পটিপজ্জ. অহং পন কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামি. তেন হি, তাত কুমাৰ, যদা ত্ৱম্পি পস্সেয্যাসি সিৰস্মিং পলিতানি জাতানি, অথ কপ্পকস্স গামৱৰং দত্ৱা জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং সাধুকং ৰজ্জে সমনুসাসিত্ৱা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্যাসি. যেন মে ইদং কল্যাণং ৱত্তং নিহিতং অনুপ্পৱত্তেয্যাসি, মা খো মে ত্ৱং অন্তিমপুৰিসো অহোসি. যস্মিং খো, তাত কুমাৰ, পুৰিসযুগে ৱত্তমানে এৱৰূপস্স কল্যাণস্স ৱত্তস্স সমুচ্ছেদো হোতি সো তেসং অন্তিমপুৰিসো হোতি. তং তাহং, তাত কুমাৰ, এৱং ৱদামি – ‘যেন মে ইদং কল্যাণং ৱত্তং নিহিতং অনুপ্পৱত্তেয্যাসি, মা খো মে ত্ৱং অন্তিমপুৰিসো অহোসী’তি.

৩১৫. ‘‘অথ খো, আনন্দ, নিমি ৰাজা কপ্পকস্স গামৱৰং দত্ৱা জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং সাধুকং ৰজ্জে সমনুসাসিত্ৱা ইমস্মিংযেৱ মঘদেৱঅম্বৱনে কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজি. সো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহাসি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহাসি. কৰুণাসহগতেন চেতসা… মুদিতাসহগতেন চেতসা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহাসি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহাসি. নিমি খো, পনানন্দ, ৰাজা চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি কুমাৰকীড়িতং কীড়ি, চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি ওপৰজ্জং কাৰেসি, চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি ৰজ্জং কাৰেসি, চতুৰাসীতিৱস্সসহস্সানি ইমস্মিংযেৱ মঘদেৱঅম্বৱনে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো ব্ৰহ্মচৰিযমচৰি. সো চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি. নিমিস্স খো পনাননন্দ, ৰঞ্ঞো কড়াৰজনকো নাম পুত্তো অহোসি. ন সো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজি. সো তং কল্যাণং ৱত্তং সমুচ্ছিন্দি. সো তেসং অন্তিমপুৰিসো অহোসি.

৩১৬. ‘‘সিযা খো পন তে, আনন্দ, এৱমস্স – ‘অঞ্ঞো নূন তেন সমযেন ৰাজা মঘদেৱো অহোসি, যেন তং কল্যাণং ৱত্তং নিহিত’ন্তি [যো তং কল্যাণং ৱত্তং নিহিনীতি (সী.)]. ন খো পনেতং, আনন্দ, এৱং দট্ঠব্বং. অহং তেন সমযেন ৰাজা মঘদেৱো অহোসিং. (অহং তং কল্যাণং ৱত্তং নিহিনিং,) [( ) নত্থি (ক.)] মযা তং কল্যাণং ৱত্তং নিহিতং; পচ্ছিমা জনতা অনুপ্পৱত্তেসি. তং খো পনানন্দ, কল্যাণং ৱত্তং ন নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি, যাৱদেৱ ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযা. ইদং খো পনানন্দ, এতৰহি মযা কল্যাণং ৱত্তং নিহিতং একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি. কতমঞ্চানন্দ, এতৰহি মযা কল্যাণং ৱত্তং নিহিতং একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৱাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱো, সম্মাৱাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি. ইদং খো, আনন্দ, এতৰহি মযা কল্যাণং ৱত্তং নিহিতং একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি. তং ৱো অহং, আনন্দ, এৱং ৱদামি – ‘যেন মে ইদং কল্যাণং ৱত্তং নিহিতং অনুপ্পৱত্তেয্যাথ, মা খো মে তুম্হে অন্তিমপুৰিসা অহুৱত্থ’. যস্মিং খো, আনন্দ, পুৰিসযুগে ৱত্তমানে এৱৰূপস্স কল্যাণস্স ৱত্তস্স সমুচ্ছেদো হোতি সো তেসং অন্তিমপুৰিসো হোতি. তং ৱো অহং, আনন্দ, এৱং ৱদামি – ‘যেন মে ইদং কল্যাণং ৱত্তং নিহিতং অনুপ্পৱত্তেয্যাথ, মা খো মে তুম্হে অন্তিমপুৰিসা অহুৱত্থা’’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

মঘদেৱসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.

৪. মধুৰসুত্তং

৩১৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা মহাকচ্চানো মধুৰাযং ৱিহৰতি গুন্দাৱনে. অস্সোসি খো ৰাজা মাধুৰো অৱন্তিপুত্তো – ‘‘সমণো খলু, ভো, কচ্চানো মধুৰাযং [মথুৰাযং (টীকা)] ৱিহৰতি গুন্দাৱনে. তং খো পন ভৱন্তং কচ্চানং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘পণ্ডিতো ৱিযত্তো মেধাৱী বহুস্সুতো চিত্তকথী কল্যাণপটিভানো ৱুদ্ধো চেৱ অৰহা চ’. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’তি. অথ খো ৰাজা মাধুৰো অৱন্তিপুত্তো ভদ্ৰানি ভদ্ৰানি যানানি যোজাপেত্ৱা ভদ্ৰং যানং অভিৰুহিত্ৱা ভদ্ৰেহি ভদ্ৰেহি যানেহি মধুৰায নিয্যাসি মহচ্চৰাজানুভাৱেন আযস্মন্তং মহাকচ্চানং দস্সনায. যাৱতিকা যানস্স ভূমি যানেন গন্ত্ৱা যানা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকোৱ যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা মহাকচ্চানেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা মাধুৰো অৱন্তিপুত্তো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচ – ‘‘ব্ৰাহ্মণা, ভো কচ্চান, এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’তি. ইধ ভৱং কচ্চানো কিমক্খাযী’’তি? ‘‘ঘোসোযেৱ খো এসো, মহাৰাজ, লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’তি. তদমিনাপেতং, মহাৰাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ঘোসোযেৱেসো লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.

৩১৮. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, খত্তিযস্স চেপি ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা খত্তিযোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স… ৱেস্সোপিস্সাস্স… সুদ্দোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি? ‘‘খত্তিযস্স চেপি, ভো কচ্চান, ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা খত্তিযোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স… ৱেস্সোপিস্সাস্স… সুদ্দোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ব্ৰাহ্মণস্স চেপি ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… ৱেস্সোপিস্সাস্স… সুদ্দোপিস্সাস্স … খত্তিযোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি? ‘‘ব্ৰাহ্মণস্স চেপি, ভো কচ্চান, ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… ৱেস্সোপিস্সাস্স… সুদ্দোপিস্সাস্স … খত্তিযোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ৱেস্সস্স চেপি ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা ৱেস্সোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… সুদ্দোপিস্সাস্স… খত্তিযোপিস্সাস্স… ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি? ‘‘ৱেস্সস্স চেপি, ভো কচ্চান, ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা ৱেস্সোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… সুদ্দোপিস্সাস্স… খত্তিযোপিস্সাস্স… ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, সুদ্দস্স চেপি ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা সুদ্দোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… খত্তিযোপিস্সাস্স… ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স… ৱেস্সোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি? ‘‘সুদ্দস্স চেপি, ভো কচ্চান, ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা সুদ্দোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদীতি… খত্তিযোপিস্সাস্স… ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স… ৱেস্সোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যদি এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভো কচ্চান, এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি. নেসং [নাসং (সী.), নাহং (স্যা. কং.)] এত্থ কিঞ্চি নানাকৰণং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, মহাৰাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ঘোসো যেৱেসো লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.

৩১৯. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধস্স খত্তিযো পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচো ফৰুসৱাচো সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালু ব্যাপন্নচিত্তো মিচ্ছাদিট্ঠি [মিচ্ছাদিট্ঠী (সব্বত্থ)] কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘খত্তিযোপি হি, ভো কচ্চান, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচো ফৰুসৱাচো সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালু ব্যাপন্নচিত্তো মিচ্ছাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য. এৱং মে এত্থ হোতি, এৱঞ্চ পন মে এতং অৰহতং সুত’’ন্তি.

‘‘সাধু সাধু, মহাৰাজ! সাধু খো তে এতং, মহাৰাজ, এৱং হোতি, সাধু চ পন তে এতং অৰহতং সুতং. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধস্স ব্ৰাহ্মণো…পে… ইধস্স ৱেস্সো…পে… ইধস্স সুদ্দো পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সুদ্দোপি হি, ভো কচ্চান, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য. এৱং মে এত্থ হোতি, এৱঞ্চ পন মে এতং অৰহতং সুত’’ন্তি.

‘‘সাধু সাধু, মহাৰাজ! সাধু খো তে এতং, মহাৰাজ, এৱং হোতি, সাধু চ পন তে এতং অৰহতং সুতং. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যদি এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভো কচ্চান, এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি. নেসং এত্থ কিঞ্চি নানাকৰণং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, মহাৰাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ঘোসো যেৱেসো লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.

৩২০. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধস্স খত্তিযো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো, অনভিজ্ঝালু অব্যাপন্নচিত্তো সম্মাদিট্ঠি [সম্মাদিট্ঠী (স্যা. কং. পী. ক.)] কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘খত্তিযোপি হি, ভো কচ্চান, পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো, অনভিজ্ঝালু অব্যাপন্নচিত্তো সম্মাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য. এৱং মে এত্থ হোতি, এৱঞ্চ পন মে এতং অৰহতং সুত’’ন্তি.

‘‘সাধু সাধু, মহাৰাজ! সাধু খো তে এতং, মহাৰাজ, এৱং হোতি, সাধু চ পন তে এতং অৰহতং সুতং. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধস্স ব্ৰাহ্মণো, ইধস্স ৱেস্সো, ইধস্স সুদ্দো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো…পে… সম্মাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সুদ্দোপি হি, ভো কচ্চান, পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো…পে… সম্মাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য. এৱং মে এত্থ হোতি, এৱঞ্চ পন মে এতং অৰহতং সুত’’ন্তি.

‘‘সাধু সাধু, মহাৰাজ! সাধু খো তে এতং, মহাৰাজ, এৱং হোতি, সাধু চ পন তে এতং অৰহতং সুতং. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যদি এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভো কচ্চান, এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি. নেসং এত্থ কিঞ্চি নানাকৰণং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, মহাৰাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ঘোসো যেৱেসো লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.

৩২১. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ খত্তিযো সন্ধিং ৱা ছিন্দেয্য, নিল্লোপং ৱা হৰেয্য, একাগাৰিকং ৱা কৰেয্য, পৰিপন্থে ৱা তিট্ঠেয্য, পৰদাৰং ৱা গচ্ছেয্য, তঞ্চে তে পুৰিসা গহেত্ৱা দস্সেয্যুং – ‘অযং তে, দেৱ, চোৰো আগুচাৰী. ইমস্স যং ইচ্ছসি তং দণ্ডং পণেহী’তি. কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘ঘাতেয্যাম ৱা, ভো কচ্চান, জাপেয্যাম ৱা পব্বাজেয্যাম ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰেয্যাম. তং কিস্স হেতু? যা হিস্স, ভো কচ্চান, পুব্বে ‘খত্তিযো’তি সমঞ্ঞা সাস্স অন্তৰহিতা; চোৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং [সঙ্খং (সী. স্যা. কং. পী.)] গচ্ছতী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ ব্ৰাহ্মণো, ইধ ৱেস্সো, ইধ সুদ্দো সন্ধিং ৱা ছিন্দেয্য, নিল্লোপং ৱা হৰেয্য, একাগাৰিকং ৱা কৰেয্য, পৰিপন্থে ৱা তিট্ঠেয্য, পৰদাৰং ৱা গচ্ছেয্য, তঞ্চে তে পুৰিসা গহেত্ৱা দস্সেয্যুং – ‘অযং তে, দেৱ, চোৰো আগুচাৰী. ইমস্স যং ইচ্ছসি তং দণ্ডং পণেহী’তি. কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘ঘাতেয্যাম ৱা, ভো কচ্চান, জাপেয্যাম ৱা পব্বাজেয্যাম ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰেয্যাম. তং কিস্স হেতু? যা হিস্স, ভো কচ্চান, পুব্বে ‘সুদ্দো’তি সমঞ্ঞা সাস্স অন্তৰহিতা; চোৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যদি এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভো কচ্চান, এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি. নেসং এত্থ কিঞ্চি নানাকৰণং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, মহাৰাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ঘোসো যেৱেসো লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.

৩২২. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ খত্তিযো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো অস্স ৱিৰতো পাণাতিপাতা, ৱিৰতো অদিন্নাদানা, ৱিৰতো মুসাৱাদা, ৰত্তূপৰতো, একভত্তিকো, ব্ৰহ্মচাৰী, সীলৱা, কল্যাণধম্মো? কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘অভিৱাদেয্যাম ৱা [পি (দী. নি. ১.১৮৪, ১৮৭ সামঞ্ঞফলে)], ভো কচ্চান, পচ্চুট্ঠেয্যাম ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেয্যাম অভিনিমন্তেয্যাম ৱা নং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেহি ধম্মিকং ৱা অস্স ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহেয্যাম. তং কিস্স হেতু? যা হিস্স, ভো কচ্চান, পুব্বে ‘খত্তিযো’তি সমঞ্ঞা সাস্স অন্তৰহিতা; সমণোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ ব্ৰাহ্মণো, ইধ ৱেস্সো, ইধ সুদ্দো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো অস্স ৱিৰতো পাণাতিপাতা, ৱিৰতো অদিন্নাদানা ৱিৰতো মুসাৱাদা, ৰত্তূপৰতো, একভত্তিকো, ব্ৰহ্মচাৰী, সীলৱা, কল্যাণধম্মো? কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘অভিৱাদেয্যাম ৱা, ভো কচ্চান, পচ্চুট্ঠেয্যাম ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেয্যাম অভিনিমন্তেয্যাম ৱা নং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেহি ধম্মিকং ৱা অস্স ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহেয্যাম. তং কিস্স হেতু? যা হিস্স, ভো কচ্চান, পুব্বে ‘সুদ্দো’তি সমঞ্ঞা সাস্স অন্তৰহিতা; সমণোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যদি এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভো কচ্চান, এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি. নেসং এত্থ কিঞ্চি নানাকৰণং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, মহাৰাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ঘোসো যেৱেসো লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.

৩২৩. এৱং ৱুত্তে, ৰাজা মাধুৰো অৱন্তিপুত্তো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো কচ্চান, অভিক্কন্তং, ভো কচ্চান! সেয্যথাপি, ভো কচ্চান, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – ‘চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তী’তি; এৱমেৱং ভোতা কচ্চানেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং কচ্চানং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং কচ্চানো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. ‘‘মা খো মং ত্ৱং, মহাৰাজ, সৰণং অগমাসি. তমেৱ ত্ৱং [তমেতং ত্ৱং (স্যা. কং.), তমেতং (ক.)] ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছ যমহং সৰণং গতো’’তি. ‘‘কহং পন, ভো কচ্চান, এতৰহি সো ভগৱা ৱিহৰতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি? ‘‘পৰিনিব্বুতো খো, মহাৰাজ, এতৰহি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি. ‘‘সচেপি মযং, ভো কচ্চান, সুণেয্যাম তং ভগৱন্তং দসসু যোজনেসু, দসপি মযং যোজনানি গচ্ছেয্যাম তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং. সচেপি মযং, ভো কচ্চান, সুণেয্যাম তং ভগৱন্তং ৱীসতিযা যোজনেসু, তিংসায যোজনেসু, চত্তাৰীসায যোজনেসু, পঞ্ঞাসায যোজনেসু, পঞ্ঞাসম্পি মযং যোজনানি গচ্ছেয্যাম তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং. যোজনসতে চেপি মযং ভো কচ্চান, সুণেয্যাম তং ভগৱন্তং, যোজনসতম্পি মযং গচ্ছেয্যাম তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং. যতো চ, ভো কচ্চান, পৰিনিব্বুতো সো ভগৱা, পৰিনিব্বুতম্পি মযং ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং কচ্চানো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.

মধুৰসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.

৫. বোধিৰাজকুমাৰসুত্তং

৩২৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স কোকনদো [কোকনুদো (স্যা. কং. ক.)] নাম পাসাদো অচিৰকাৰিতো হোতি অনজ্ঝাৱুট্ঠো সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা কেনচি ৱা মনুস্সভূতেন. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো সঞ্জিকাপুত্তং মাণৱং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, সম্ম সঞ্জিকাপুত্ত, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দ, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছ – ‘বোধি, ভন্তে, ৰাজকুমাৰো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘অধিৱাসেতু কিৰ, ভন্তে, ভগৱা বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো সঞ্জিকাপুত্তো মাণৱো বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সঞ্জিকাপুত্তো মাণৱো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘বোধি খো [বোধি ভো গোতম (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰাজকুমাৰো ভোতো গোতমস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি. এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘অধিৱাসেতু কিৰ ভৱং গোতমো বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো সঞ্জিকাপুত্তো মাণৱো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন বোধি ৰাজকুমাৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা বোধিং ৰাজকুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘অৱোচুম্হ ভোতো ৱচনেন তং ভৱন্তং গোতমং – ‘বোধি খো ৰাজকুমাৰো ভোতো গোতমস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি. এৱঞ্চ ৱদেতি – অধিৱাসেতু কিৰ ভৱং গোতমো বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’তি. অধিৱুট্ঠঞ্চ পন সমণেন গোতমেনা’’তি.

৩২৫. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৱেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা, কোকনদঞ্চ পাসাদং ওদাতেহি দুস্সেহি সন্থৰাপেত্ৱা যাৱ পচ্ছিমসোপানকড়েৱৰা [কড়েবৰা (সী.)], সঞ্জিকাপুত্তং মাণৱং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, সম্ম সঞ্জিকাপুত্ত, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচেহি – ‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’’ন্তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো সঞ্জিকাপুত্তো মাণৱো বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচেসি – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন বোধি ৰাজকুমাৰো বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতো হোতি ভগৱন্তং আগমযমানো. অদ্দসা খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পুৰক্খত্ৱা যেন কোকনদো পাসাদো তেনুপসঙ্কমি. অথ খো ভগৱা পচ্ছিমং সোপানকড়েৱৰং নিস্সায অট্ঠাসি. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিৰুহতু [অভিৰূহতু (স্যা. কং. পী.) অক্কমতু (চূড়ৱ. ২৬৮)], ভন্তে, ভগৱা দুস্সানি, অভিৰুহতু সুগতো দুস্সানি; যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ভগৱা তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিৰুহতু, ভন্তে, ভগৱা. দুস্সানি, অভিৰুহতু সুগতো দুস্সানি; যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

৩২৬. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং অপলোকেসি. অথ খো আযস্মা আনন্দো বোধিং ৰাজকুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘সংহৰতু, ৰাজকুমাৰ, দুস্সানি; ন ভগৱা চেলপটিকং [চেলপত্তিকং (সী. পী.)] অক্কমিস্সতি. পচ্ছিমং জনতং তথাগতো অনুকম্পতী’’তি [অপলোকেতীতি (সব্বত্থ)]. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো দুস্সানি সংহৰাপেত্ৱা উপৰিকোকনদপাসাদে [উপৰিকোকনদে পাসাদে (সী. পী. ৱিনযেচ), উপৰিকোকনদে (স্যা. কং.)] আসনানি পঞ্ঞপেসি. অথ খো ভগৱা কোকনদং পাসাদং অভিৰুহিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ময্হং খো, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘ন খো সুখেন সুখং অধিগন্তব্বং, দুক্খেন খো সুখং অধিগন্তব্ব’’’ন্তি.

৩২৭. ‘‘ময্হম্পি খো, ৰাজকুমাৰ, পুব্বেৱ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘ন খো সুখেন সুখং অধিগন্তব্বং, দুক্খেন খো সুখং অধিগন্তব্ব’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, অপৰেন সমযেন দহৰোৱ সমানো সুসুকাড়কেসো ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৱযসা অকামকানং মাতাপিতূনং অস্সুমুখানং ৰুদন্তানং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিং. সো এৱং পব্বজিতো সমানো কিংকুসলগৱেসী [কিংকুসলংগৱেসী (ক.)] অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদং পৰিযেসমানো যেন আড়াৰো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা আড়াৰং কালামং এতদৱোচং – ‘ইচ্ছামহং, আৱুসো কালাম, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতু’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, ৰাজকুমাৰ, আড়াৰো কালামো মং এতদৱোচ – ‘ৱিহৰতাযস্মা, তাদিসো অযং ধম্মো যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো নচিৰস্সেৱ সকং আচৰিযকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, নচিৰস্সেৱ খিপ্পমেৱ তং ধম্মং পৰিযাপুণিং. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, তাৱতকেনেৱ ওট্ঠপহতমত্তেন লপিতলাপনমত্তেন ঞাণৱাদঞ্চ ৱদামি, থেৰৱাদঞ্চ জানামি পস্সামীতি চ পটিজানামি, অহঞ্চেৱ অঞ্ঞে চ. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘ন খো আড়াৰো কালামো ইমং ধম্মং কেৱলং সদ্ধামত্তকেন সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেতি; অদ্ধা আড়াৰো কালামো ইমং ধম্মং জানং পস্সং ৱিহৰতী’তি.

‘‘অথ খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, যেন আড়াৰো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা আড়াৰং কালামং এতদৱোচং – ‘কিত্তাৱতা নো, আৱুসো কালাম, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেসী’তি [উপসম্পজ্জ পৱেদেসীতি (সী. স্যা. কং. পী.)]? এৱং ৱুত্তে, ৰাজকুমাৰ, আড়াৰো কালামো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং পৱেদেসি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘ন খো আড়াৰস্সেৱ কালামস্স অত্থি সদ্ধা, ময্হংপত্থি সদ্ধা; ন খো আড়াৰস্সেৱ কালামস্স অত্থি ৱীৰিযং…পে… সতি… সমাধি… পঞ্ঞা, ময্হংপত্থি পঞ্ঞা. যংনূনাহং যং ধম্মং আড়াৰো কালামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেতি তস্স ধম্মস্স সচ্ছিকিৰিযায পদহেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, নচিৰস্সেৱ খিপ্পমেৱ তং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. অথ খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, যেন আড়াৰো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা আড়াৰং কালামং এতদৱোচং – ‘এত্তাৱতা নো, আৱুসো কালাম, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসী’তি? ‘এত্তাৱতা খো অহং, আৱুসো, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেমী’তি. ‘অহম্পি খো, আৱুসো, এত্তাৱতা ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’তি. ‘লাভা নো, আৱুসো, সুলদ্ধং নো, আৱুসো, যে মযং আযস্মন্তং তাদিসং সব্ৰহ্মচাৰিং পস্সাম. ইতি যাহং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেমি, তং ত্ৱং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰসি. যং ত্ৱং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰসি, তমহং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেমি. ইতি যাহং ধম্মং জানামি তং ত্ৱং ধম্মং জানাসি; যং ত্ৱং ধম্মং জানাসি তমহং ধম্মং জানামি. ইতি যাদিসো অহং, তাদিসো তুৱং; যাদিসো তুৱং তাদিসো অহং. এহি দানি, আৱুসো, উভোৱ সন্তা ইমং গণং পৰিহৰামা’তি. ইতি খো, ৰাজকুমাৰ, আড়াৰো কালামো আচৰিযো মে সমানো (অত্তনো) [( ) নত্থি (সী. স্যা. কং. পী.)] অন্তেৱাসিং মং সমানং অত্তনা [অত্তনো (সী. পী.)] সমসমং ঠপেসি, উড়াৰায চ মং পূজায পূজেসি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘নাযং ধম্মো নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি, যাৱদেৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপপত্তিযা’তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, তং ধম্মং অনলঙ্কৰিত্ৱা তস্মা ধম্মা নিব্বিজ্জ অপক্কমিং.

৩২৮. ‘‘সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, কিংকুসলগৱেসী অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদং পৰিযেসমানো যেন উদকো [উদ্দকো (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা উদকং ৰামপুত্তং এতদৱোচং – ‘ইচ্ছামহং, আৱুসো [আৱুসো ৰাম (সী. স্যা. কং. ক.) পস্স ম. নি. ১.২৭৮ পাসৰাসিসুত্তে], ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতু’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, ৰাজকুমাৰ, উদকো ৰামপুত্তো মং এতদৱোচ – ‘ৱিহৰতাযস্মা, তাদিসো অযং ধম্মো যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো নচিৰস্সেৱ সকং আচৰিযকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, নচিৰস্সেৱ খিপ্পমেৱ তং ধম্মং পৰিযাপুণিং. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, তাৱতকেনেৱ ওট্ঠপহতমত্তেন লপিতলাপনমত্তেন ঞাণৱাদঞ্চ ৱদামি, থেৰৱাদঞ্চ জানামি পস্সামীতি চ পটিজানামি, অহঞ্চেৱ অঞ্ঞে চ. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘ন খো ৰামো ইমং ধম্মং কেৱলং সদ্ধামত্তকেন সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেসি; অদ্ধা ৰামো ইমং ধম্মং জানং পস্সং ৱিহাসী’তি. অথ খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, যেন উদকো ৰামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা উদকং ৰামপুত্তং এতদৱোচং – ‘কিত্তাৱতা নো, আৱুসো, ৰামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেসী’তি? এৱং ৱুত্তে, ৰাজকুমাৰ, উদকো ৰামপুত্তো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং পৱেদেসি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘ন খো ৰামস্সেৱ অহোসি সদ্ধা, ময্হংপত্থি সদ্ধা; ন খো ৰামস্সেৱ অহোসি ৱীৰিযং…পে… সতি… সমাধি… পঞ্ঞা, ময্হংপত্থি পঞ্ঞা. যংনূনাহং যং ধম্মং ৰামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেতি তস্স ধম্মস্স সচ্ছিকিৰিযায পদহেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, নচিৰস্সেৱ খিপ্পমেৱ তং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং.

‘‘অথ খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, যেন উদকো ৰামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা উদকং ৰামপুত্তং এতদৱোচং – ‘এত্তাৱতা নো, আৱুসো, ৰামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসী’তি? ‘এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ৰামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসী’তি. ‘অহম্পি খো, আৱুসো, এত্তাৱতা ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’তি. ‘লাভা নো, আৱুসো, সুলদ্ধং নো, আৱুসো, যে মযং আযস্মন্তং তাদিসং সব্ৰহ্মচাৰিং পস্সাম. ইতি যং ধম্মং ৰামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসি তং ত্ৱং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰসি. যং ত্ৱং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰসি তং ধম্মং ৰামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসি. ইতি যং ধম্মং ৰামো অভিঞ্ঞাসি তং ত্ৱং ধম্মং জানাসি; যং ত্ৱং ধম্মং জানাসি তং ধম্মং ৰামো অভিঞ্ঞাসি. ইতি যাদিসো ৰামো অহোসি তাদিসো তুৱং, যাদিসো তুৱং তাদিসো ৰামো অহোসি. এহি দানি, আৱুসো, তুৱং ইমং গণং পৰিহৰা’তি. ইতি খো, ৰাজকুমাৰ, উদকো ৰামপুত্তো সব্ৰহ্মচাৰী মে সমানো আচৰিযট্ঠানে মং ঠপেসি, উড়াৰায চ মং পূজায পূজেসি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘নাযং ধম্মো নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি, যাৱদেৱ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপপত্তিযা’তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, তং ধম্মং অনলঙ্কৰিত্ৱা তস্মা ধম্মা নিব্বিজ্জ অপক্কমিং.

৩২৯. ‘‘সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, কিংকুসলগৱেসী অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদং পৰিযেসমানো, মগধেসু অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো, যেন উৰুৱেলা সেনানিগমো তদৱসৰিং. তত্থদ্দসং ৰমণীযং ভূমিভাগং, পাসাদিকঞ্চ ৱনসণ্ডং, নদীঞ্চ সন্দন্তিং সেতকং সুপতিত্থং, ৰমণীযং সমন্তা চ গোচৰগামং. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘ৰমণীযো ৱত, ভো, ভূমিভাগো, পাসাদিকো চ ৱনসণ্ডো, নদিঞ্চ সন্দন্তিং সেতকা সুপতিত্থা, ৰমণীযা সমন্তা [সামন্তা (?) পুৰিমপিট্ঠেপি] চ গোচৰগামো. অলং ৱতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানাযা’তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, তত্থেৱ নিসীদিং – ‘অলমিদং পধানাযা’তি. অপিস্সু মং, ৰাজকুমাৰ, তিস্সো উপমা পটিভংসু অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.

‘‘সেয্যথাপি, ৰাজকুমাৰ, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উদকে নিক্খিত্তং. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য উত্তৰাৰণিং আদায – ‘অগ্গিং অভিনিব্বত্তেস্সামি, তেজো পাতুকৰিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজকুমাৰ, অপি নু সো পুৰিসো অমুং অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উদকে নিক্খিত্তং উত্তৰাৰণিং আদায অভিমন্থেন্তো [অভিমত্থন্তো (স্যা. কং. ক.)] অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভন্তে. তং কিস্স হেতু? অদুঞ্হি, ভন্তে, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং তঞ্চ পন উদকে নিক্খিত্তং, যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ৰাজকুমাৰ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা কাযেন চেৱ চিত্তেন চ কামেহি অৱূপকট্ঠা ৱিহৰন্তি, যো চ নেসং কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপিপাসা কামপৰিড়াহো সো চ অজ্ঝত্তং ন সুপ্পহীনো হোতি, ন সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধো. ওপক্কমিকা চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, অভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. নো চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, অভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. অযং খো মং, ৰাজকুমাৰ, পঠমা উপমা পটিভাসি অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.