৭. পিযজাতিকসুত্তং
৩৫৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স গহপতিস্স একপুত্তকো পিযো মনাপো কালঙ্কতো হোতি. তস্স কালংকিৰিযায নেৱ কম্মন্তা পটিভন্তি ন ভত্তং পটিভাতি. সো আড়াহনং গন্ত্ৱা কন্দতি – ‘‘কহং, একপুত্তক, কহং, একপুত্তকা’’তি! অথ খো সো গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘ন খো তে, গহপতি, সকে চিত্তে ঠিতস্স ইন্দ্ৰিযানি, অত্থি তে ইন্দ্ৰিযানং অঞ্ঞথত্ত’’ন্তি. ‘‘কিঞ্হি মে, ভন্তে, ইন্দ্ৰিযানং নাঞ্ঞথত্তং ভৱিস্সতি; ময্হঞ্হি, ভন্তে, একপুত্তো পিযো মনাপো কালঙ্কতো. তস্স কালংকিৰিযায নেৱ কম্মন্তা পটিভন্তি, ন ভত্তং পটিভাতি. সোহং আড়াহনং গন্ত্ৱা কন্দামি – ‘কহং, একপুত্তক, কহং, একপুত্তকা’’’তি! ‘‘এৱমেতং, গহপতি, এৱমেতং, গহপতি [এৱমেতং গহপতি (পী. সকিদেৱ), এৱমেৱ (সী. সকিদেৱ)]! পিযজাতিকা হি, গহপতি, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা’’তি. ‘‘কস্স খো [কিস্স নু খো (সী.)] নামেতং, ভন্তে, এৱং ভৱিস্সতি – ‘পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা’তি? পিযজাতিকা হি খো, ভন্তে, আনন্দসোমনস্সা পিযপ্পভৱিকা’’তি. অথ খো সো গহপতি ভগৱতো ভাসিতং অনভিনন্দিত্ৱা পটিক্কোসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
৩৫৪. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অক্খধুত্তা ভগৱতো অৱিদূৰে অক্খেহি দিব্বন্তি. অথ খো সো গহপতি যেন তে অক্খধুত্তা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অক্খধুত্তে এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, ভোন্তো, যেন সমণো গোতমো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা সমণং গোতমং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নং খো মং, ভোন্তো, সমণো গোতমো এতদৱোচ – ‘ন খো তে, গহপতি, সকে চিত্তে ঠিতস্স ইন্দ্ৰিযানি, অত্থি তে ইন্দ্ৰিযানং অঞ্ঞথত্ত’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, অহং, ভোন্তো, সমণং গোতমং এতদৱোচং – ‘কিঞ্হি মে, ভন্তে, ইন্দ্ৰিযানং নাঞ্ঞথত্তং ভৱিস্সতি; ময্হঞ্হি, ভন্তে, একপুত্তকো পিযো মনাপো কালঙ্কতো. তস্স কালংকিৰিযায নেৱ কম্মন্তা পটিভন্তি, ন ভত্তং পটিভাতি. সোহং আড়াহনং গন্ত্ৱা কন্দামি – কহং, একপুত্তক, কহং, একপুত্তকা’তি! ‘এৱমেতং, গহপতি, এৱমেতং, গহপতি! পিযজাতিকা হি, গহপতি, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা’তি. ‘কস্স খো নামেতং, ভন্তে, এৱং ভৱিস্সতি – পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা? পিযজাতিকা হি খো, ভন্তে, আনন্দসোমনস্সা পিযপ্পভৱিকা’তি. অথ খ্ৱাহং, ভোন্তো, সমণস্স গোতমস্স ভাসিতং অনভিনন্দিত্ৱা পটিক্কোসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমি’’ন্তি. ‘‘এৱমেতং, গহপতি, এৱমেতং, গহপতি! পিযজাতিকা হি, গহপতি, আনন্দসোমনস্সা পিযপ্পভৱিকা’’তি. অথ খো সো গহপতি ‘‘সমেতি মে অক্খধুত্তেহী’’তি পক্কামি. অথ খো ইদং কথাৱত্থু অনুপুব্বেন ৰাজন্তেপুৰং পাৱিসি.
৩৫৫. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো মল্লিকং দেৱিং আমন্তেসি – ‘‘ইদং তে, মল্লিকে, সমণেন গোতমেন ভাসিতং – ‘পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা’’’তি. ‘‘সচেতং, মহাৰাজ, ভগৱতা ভাসিতং, এৱমেত’’ন্তি. ‘‘এৱমেৱ পনাযং মল্লিকা যঞ্ঞদেৱ সমণো গোতমো ভাসতি তং তদেৱস্স অব্ভনুমোদতি’’. ‘‘সচেতং, মহাৰাজ, ভগৱতা ভাসিতং এৱমেতন্তি. সেয্যথাপি নাম, যঞ্ঞদেৱ আচৰিযো অন্তেৱাসিস্স ভাসতি তং তদেৱস্স অন্তেৱাসী অব্ভনুমোদতি – ‘এৱমেতং, আচৰিয, এৱমেতং, আচৰিযা’’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো ত্ৱং, মল্লিকে, যঞ্ঞদেৱ সমণো গোতমো ভাসতি তং তদেৱস্স অব্ভনুমোদসি’’. ‘‘সচেতং, মহাৰাজ, ভগৱতা ভাসিতং এৱমেত’’ন্তি. ‘‘চৰপি, ৰে মল্লিকে, ৱিনস্সা’’তি. অথ খো মল্লিকা দেৱী নাড়িজঙ্ঘং ব্ৰাহ্মণং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দাহি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছ – ‘মল্লিকা, ভন্তে, দেৱী ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘ভাসিতা নু খো, ভন্তে, ভগৱতা এসা ৱাচা – পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা’তি. যথা তে ভগৱা ব্যাকৰোতি তং সাধুকং উগ্গহেত্ৱা মম আৰোচেয্যাসি. ন হি তথাগতা ৱিতথং ভণন্তী’’তি. ‘‘এৱং, ভোতী’’তি খো নাড়িজঙ্ঘো ব্ৰাহ্মণো মল্লিকায দেৱিযা পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো নাড়িজঙ্ঘো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মল্লিকা, ভো গোতম, দেৱী ভোতো গোতমস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি; অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি; এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘ভাসিতা নু খো, ভন্তে, ভগৱতা এসা ৱাচা – পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা’’’তি.
৩৫৬. ‘‘এৱমেতং, ব্ৰাহ্মণ, এৱমেতং, ব্ৰাহ্মণ! পিযজাতিকা হি, ব্ৰাহ্মণ, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকাতি. তদমিনাপেতং, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা. ভূতপুব্বং, ব্ৰাহ্মণ, ইমিস্সাযেৱ সাৱত্থিযা অঞ্ঞতৰিস্সা ইত্থিযা মাতা কালমকাসি. সা তস্সা কালকিৰিযায উম্মত্তিকা খিত্তচিত্তা ৰথিকায ৰথিকং [ৰথিযায ৰথিযং (সী. স্যা. কং. পী.)] সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘অপি মে মাতৰং অদ্দস্সথ [অদ্দসথ (সী. পী.)], অপি মে মাতৰং অদ্দস্সথা’তি? ইমিনাপি খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকাতি.
‘‘ভূতপুব্বং, ব্ৰাহ্মণ, ইমিস্সাযেৱ সাৱত্থিযা অঞ্ঞতৰিস্সা ইত্থিযা পিতা কালমকাসি… ভাতা কালমকাসি… ভগিনী কালমকাসি… পুত্তো কালমকাসি… ধীতা কালমকাসি… সামিকো কালমকাসি. সা তস্স কালকিৰিযায উম্মত্তিকা খিত্তচিত্তা ৰথিকায ৰথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘অপি মে সামিকং অদ্দস্সথ, অপি মে সামিকং অদ্দস্সথা’তি? ইমিনাপি খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকাতি.
‘‘ভূতপুব্বং, ব্ৰাহ্মণ, ইমিস্সাযেৱ সাৱত্থিযা অঞ্ঞতৰস্স পুৰিসস্স মাতা কালমকাসি. সো তস্সা কালকিৰিযায উম্মত্তকো খিত্তচিত্তো ৰথিকায ৰথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘অপি মে মাতৰং অদ্দস্সথ, অপি মে মাতৰং অদ্দস্সথা’তি? ইমিনাপি খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকাতি.
‘‘ভূতপুব্বং, ব্ৰাহ্মণ, ইমিস্সাযেৱ সাৱত্থিযা অঞ্ঞতৰস্স পুৰিসস্স পিতা কালমকাসি… ভাতা কালমকাসি… ভগিনী কালমকাসি… পুত্তো কালমকাসি… ধীতা কালমকাসি… পজাপতি কালমকাসি. সো তস্সা কালকিৰিযায উম্মত্তকো খিত্তচিত্তো ৰথিকায ৰথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘অপি মে পজাপতিং অদ্দস্সথ, অপি মে পজাপতিং অদ্দস্সথা’তি? ইমিনাপি খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকাতি.
‘‘ভূতপুব্বং, ব্ৰাহ্মণ, ইমিস্সাযেৱ সাৱত্থিযা অঞ্ঞতৰা ইত্থী ঞাতিকুলং অগমাসি. তস্সা তে ঞাতকা সামিকং [সামিকা (সী.)] অচ্ছিন্দিত্ৱা অঞ্ঞস্স দাতুকামা. সা চ তং ন ইচ্ছতি. অথ খো সা ইত্থী সামিকং এতদৱোচ – ‘ইমে, মং [মম (স্যা. কং. পী.)], অয্যপুত্ত, ঞাতকা ত্ৱং [তযা (সী.), তং (স্যা. কং. পী.)] অচ্ছিন্দিত্ৱা অঞ্ঞস্স দাতুকামা. অহঞ্চ তং ন ইচ্ছামী’তি. অথ খো সো পুৰিসো তং ইত্থিং দ্ৱিধা ছেত্ৱা অত্তানং উপ্ফালেসি [উপ্পাটেসি (সী. পী.), ওফাৰেসি (ক.)] – ‘উভো পেচ্চ ভৱিস্সামা’তি. ইমিনাপি খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা’’তি.
৩৫৭. অথ খো নাড়িজঙ্ঘো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন মল্লিকা দেৱী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা যাৱতকো অহোসি ভগৱতা সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং মল্লিকায দেৱিযা আৰোচেসি. অথ খো মল্লিকা দেৱী যেন ৰাজা পসেনদি কোসলো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং এতদৱোচ – ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, পিযা তে ৱজিৰী কুমাৰী’’তি? ‘‘এৱং, মল্লিকে, পিযা মে ৱজিৰী কুমাৰী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ৱজিৰিযা তে কুমাৰিযা ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ৱজিৰিযা মে, মল্লিকে, কুমাৰিযা ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা জীৱিতস্সপি সিযা অঞ্ঞথত্তং, কিং পন মে ন উপ্পজ্জিস্সন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, পিযা তে ৱাসভা খত্তিযা’’তি? ‘‘এৱং, মল্লিকে, পিযা মে ৱাসভা খত্তিযা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ৱাসভায তে খত্তিযায ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ৱাসভায মে, মল্লিকে, খত্তিযায ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা জীৱিতস্সপি সিযা অঞ্ঞথত্তং, কিং পন মে ন উপ্পজ্জিস্সন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, পিযো তে ৱিটটূভো [ৱিডূডভো (সী. স্যা. কং. পী.)] সেনাপতী’’তি? ‘‘এৱং, মল্লিকে, পিযো মে ৱিটটূভো সেনাপতী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ৱিটটূভস্স তে সেনাপতিস্স ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ৱিটটূভস্স মে, মল্লিকে, সেনাপতিস্স ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা জীৱিতস্সপি সিযা অঞ্ঞথত্তং, কিং পন মে ন উপ্পজ্জিস্সন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, পিযা তে অহ’’ন্তি? ‘‘এৱং, মল্লিকে, পিযা মেসি ত্ৱ’’ন্তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ময্হং তে ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘তুয্হঞ্হি মে, মল্লিকে, ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা জীৱিতস্সপি সিযা অঞ্ঞথত্তং, কিং পন মে ন উপ্পজ্জিস্সন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, পিযা তে কাসিকোসলা’’তি? ‘‘এৱং, মল্লিকে, পিযা মে কাসিকোসলা. কাসিকোসলানং, মল্লিকে, আনুভাৱেন কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোম, মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰেমা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, কাসিকোসলানং তে ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা উপ্পজ্জেয্যুং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘কাসিকোসলানঞ্হি, মল্লিকে, ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা জীৱিতস্সপি সিযা অঞ্ঞথত্তং, কিং পন মে ন উপ্পজ্জিস্সন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘পিযজাতিকা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা পিযপ্পভৱিকা’’’তি.
‘‘অচ্ছৰিযং, মল্লিকে, অব্ভুতং, মল্লিকে! যাৱঞ্চ সো ভগৱা পঞ্ঞায অতিৱিজ্ঝ মঞ্ঞে [পটিৱিজ্ঝ পঞ্ঞায (ক.)] পস্সতি. এহি, মল্লিকে, আচমেহী’’তি [আচামেহীতি (সী. পী.)]. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা তিক্খত্তুং উদানং উদানেসি – ‘‘নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স, নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স, নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি.
পিযজাতিকসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.