৫. বোধিৰাজকুমাৰসুত্তং

৩২৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স কোকনদো [কোকনুদো (স্যা. কং. ক.)] নাম পাসাদো অচিৰকাৰিতো হোতি অনজ্ঝাৱুট্ঠো সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা কেনচি ৱা মনুস্সভূতেন. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো সঞ্জিকাপুত্তং মাণৱং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, সম্ম সঞ্জিকাপুত্ত, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দ, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছ – ‘বোধি, ভন্তে, ৰাজকুমাৰো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘অধিৱাসেতু কিৰ, ভন্তে, ভগৱা বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো সঞ্জিকাপুত্তো মাণৱো বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সঞ্জিকাপুত্তো মাণৱো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘বোধি খো [বোধি ভো গোতম (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰাজকুমাৰো ভোতো গোতমস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি. এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘অধিৱাসেতু কিৰ ভৱং গোতমো বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো সঞ্জিকাপুত্তো মাণৱো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন বোধি ৰাজকুমাৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা বোধিং ৰাজকুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘অৱোচুম্হ ভোতো ৱচনেন তং ভৱন্তং গোতমং – ‘বোধি খো ৰাজকুমাৰো ভোতো গোতমস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি. এৱঞ্চ ৱদেতি – অধিৱাসেতু কিৰ ভৱং গোতমো বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’তি. অধিৱুট্ঠঞ্চ পন সমণেন গোতমেনা’’তি.

৩২৫. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৱেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা, কোকনদঞ্চ পাসাদং ওদাতেহি দুস্সেহি সন্থৰাপেত্ৱা যাৱ পচ্ছিমসোপানকড়েৱৰা [কড়েবৰা (সী.)], সঞ্জিকাপুত্তং মাণৱং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, সম্ম সঞ্জিকাপুত্ত, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচেহি – ‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’’ন্তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো সঞ্জিকাপুত্তো মাণৱো বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচেসি – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন বোধি ৰাজকুমাৰো বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতো হোতি ভগৱন্তং আগমযমানো. অদ্দসা খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পুৰক্খত্ৱা যেন কোকনদো পাসাদো তেনুপসঙ্কমি. অথ খো ভগৱা পচ্ছিমং সোপানকড়েৱৰং নিস্সায অট্ঠাসি. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিৰুহতু [অভিৰূহতু (স্যা. কং. পী.) অক্কমতু (চূড়ৱ. ২৬৮)], ভন্তে, ভগৱা দুস্সানি, অভিৰুহতু সুগতো দুস্সানি; যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ভগৱা তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিৰুহতু, ভন্তে, ভগৱা. দুস্সানি, অভিৰুহতু সুগতো দুস্সানি; যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

৩২৬. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং অপলোকেসি. অথ খো আযস্মা আনন্দো বোধিং ৰাজকুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘সংহৰতু, ৰাজকুমাৰ, দুস্সানি; ন ভগৱা চেলপটিকং [চেলপত্তিকং (সী. পী.)] অক্কমিস্সতি. পচ্ছিমং জনতং তথাগতো অনুকম্পতী’’তি [অপলোকেতীতি (সব্বত্থ)]. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো দুস্সানি সংহৰাপেত্ৱা উপৰিকোকনদপাসাদে [উপৰিকোকনদে পাসাদে (সী. পী. ৱিনযেচ), উপৰিকোকনদে (স্যা. কং.)] আসনানি পঞ্ঞপেসি. অথ খো ভগৱা কোকনদং পাসাদং অভিৰুহিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ময্হং খো, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘ন খো সুখেন সুখং অধিগন্তব্বং, দুক্খেন খো সুখং অধিগন্তব্ব’’’ন্তি.

৩২৭. ‘‘ময্হম্পি খো, ৰাজকুমাৰ, পুব্বেৱ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘ন খো সুখেন সুখং অধিগন্তব্বং, দুক্খেন খো সুখং অধিগন্তব্ব’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, অপৰেন সমযেন দহৰোৱ সমানো সুসুকাড়কেসো ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৱযসা অকামকানং মাতাপিতূনং অস্সুমুখানং ৰুদন্তানং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিং. সো এৱং পব্বজিতো সমানো কিংকুসলগৱেসী [কিংকুসলংগৱেসী (ক.)] অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদং পৰিযেসমানো যেন আড়াৰো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা আড়াৰং কালামং এতদৱোচং – ‘ইচ্ছামহং, আৱুসো কালাম, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতু’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, ৰাজকুমাৰ, আড়াৰো কালামো মং এতদৱোচ – ‘ৱিহৰতাযস্মা, তাদিসো অযং ধম্মো যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো নচিৰস্সেৱ সকং আচৰিযকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, নচিৰস্সেৱ খিপ্পমেৱ তং ধম্মং পৰিযাপুণিং. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, তাৱতকেনেৱ ওট্ঠপহতমত্তেন লপিতলাপনমত্তেন ঞাণৱাদঞ্চ ৱদামি, থেৰৱাদঞ্চ জানামি পস্সামীতি চ পটিজানামি, অহঞ্চেৱ অঞ্ঞে চ. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘ন খো আড়াৰো কালামো ইমং ধম্মং কেৱলং সদ্ধামত্তকেন সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেতি; অদ্ধা আড়াৰো কালামো ইমং ধম্মং জানং পস্সং ৱিহৰতী’তি.

‘‘অথ খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, যেন আড়াৰো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা আড়াৰং কালামং এতদৱোচং – ‘কিত্তাৱতা নো, আৱুসো কালাম, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেসী’তি [উপসম্পজ্জ পৱেদেসীতি (সী. স্যা. কং. পী.)]? এৱং ৱুত্তে, ৰাজকুমাৰ, আড়াৰো কালামো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং পৱেদেসি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘ন খো আড়াৰস্সেৱ কালামস্স অত্থি সদ্ধা, ময্হংপত্থি সদ্ধা; ন খো আড়াৰস্সেৱ কালামস্স অত্থি ৱীৰিযং…পে… সতি… সমাধি… পঞ্ঞা, ময্হংপত্থি পঞ্ঞা. যংনূনাহং যং ধম্মং আড়াৰো কালামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেতি তস্স ধম্মস্স সচ্ছিকিৰিযায পদহেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, নচিৰস্সেৱ খিপ্পমেৱ তং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. অথ খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, যেন আড়াৰো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা আড়াৰং কালামং এতদৱোচং – ‘এত্তাৱতা নো, আৱুসো কালাম, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসী’তি? ‘এত্তাৱতা খো অহং, আৱুসো, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেমী’তি. ‘অহম্পি খো, আৱুসো, এত্তাৱতা ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’তি. ‘লাভা নো, আৱুসো, সুলদ্ধং নো, আৱুসো, যে মযং আযস্মন্তং তাদিসং সব্ৰহ্মচাৰিং পস্সাম. ইতি যাহং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেমি, তং ত্ৱং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰসি. যং ত্ৱং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰসি, তমহং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেমি. ইতি যাহং ধম্মং জানামি তং ত্ৱং ধম্মং জানাসি; যং ত্ৱং ধম্মং জানাসি তমহং ধম্মং জানামি. ইতি যাদিসো অহং, তাদিসো তুৱং; যাদিসো তুৱং তাদিসো অহং. এহি দানি, আৱুসো, উভোৱ সন্তা ইমং গণং পৰিহৰামা’তি. ইতি খো, ৰাজকুমাৰ, আড়াৰো কালামো আচৰিযো মে সমানো (অত্তনো) [( ) নত্থি (সী. স্যা. কং. পী.)] অন্তেৱাসিং মং সমানং অত্তনা [অত্তনো (সী. পী.)] সমসমং ঠপেসি, উড়াৰায চ মং পূজায পূজেসি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘নাযং ধম্মো নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি, যাৱদেৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপপত্তিযা’তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, তং ধম্মং অনলঙ্কৰিত্ৱা তস্মা ধম্মা নিব্বিজ্জ অপক্কমিং.

৩২৮. ‘‘সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, কিংকুসলগৱেসী অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদং পৰিযেসমানো যেন উদকো [উদ্দকো (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা উদকং ৰামপুত্তং এতদৱোচং – ‘ইচ্ছামহং, আৱুসো [আৱুসো ৰাম (সী. স্যা. কং. ক.) পস্স ম. নি. ১.২৭৮ পাসৰাসিসুত্তে], ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতু’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, ৰাজকুমাৰ, উদকো ৰামপুত্তো মং এতদৱোচ – ‘ৱিহৰতাযস্মা, তাদিসো অযং ধম্মো যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো নচিৰস্সেৱ সকং আচৰিযকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, নচিৰস্সেৱ খিপ্পমেৱ তং ধম্মং পৰিযাপুণিং. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, তাৱতকেনেৱ ওট্ঠপহতমত্তেন লপিতলাপনমত্তেন ঞাণৱাদঞ্চ ৱদামি, থেৰৱাদঞ্চ জানামি পস্সামীতি চ পটিজানামি, অহঞ্চেৱ অঞ্ঞে চ. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘ন খো ৰামো ইমং ধম্মং কেৱলং সদ্ধামত্তকেন সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেসি; অদ্ধা ৰামো ইমং ধম্মং জানং পস্সং ৱিহাসী’তি. অথ খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, যেন উদকো ৰামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা উদকং ৰামপুত্তং এতদৱোচং – ‘কিত্তাৱতা নো, আৱুসো, ৰামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেসী’তি? এৱং ৱুত্তে, ৰাজকুমাৰ, উদকো ৰামপুত্তো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং পৱেদেসি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘ন খো ৰামস্সেৱ অহোসি সদ্ধা, ময্হংপত্থি সদ্ধা; ন খো ৰামস্সেৱ অহোসি ৱীৰিযং…পে… সতি… সমাধি… পঞ্ঞা, ময্হংপত্থি পঞ্ঞা. যংনূনাহং যং ধম্মং ৰামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেতি তস্স ধম্মস্স সচ্ছিকিৰিযায পদহেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, নচিৰস্সেৱ খিপ্পমেৱ তং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং.

‘‘অথ খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, যেন উদকো ৰামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা উদকং ৰামপুত্তং এতদৱোচং – ‘এত্তাৱতা নো, আৱুসো, ৰামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসী’তি? ‘এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ৰামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসী’তি. ‘অহম্পি খো, আৱুসো, এত্তাৱতা ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’তি. ‘লাভা নো, আৱুসো, সুলদ্ধং নো, আৱুসো, যে মযং আযস্মন্তং তাদিসং সব্ৰহ্মচাৰিং পস্সাম. ইতি যং ধম্মং ৰামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসি তং ত্ৱং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰসি. যং ত্ৱং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰসি তং ধম্মং ৰামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসি. ইতি যং ধম্মং ৰামো অভিঞ্ঞাসি তং ত্ৱং ধম্মং জানাসি; যং ত্ৱং ধম্মং জানাসি তং ধম্মং ৰামো অভিঞ্ঞাসি. ইতি যাদিসো ৰামো অহোসি তাদিসো তুৱং, যাদিসো তুৱং তাদিসো ৰামো অহোসি. এহি দানি, আৱুসো, তুৱং ইমং গণং পৰিহৰা’তি. ইতি খো, ৰাজকুমাৰ, উদকো ৰামপুত্তো সব্ৰহ্মচাৰী মে সমানো আচৰিযট্ঠানে মং ঠপেসি, উড়াৰায চ মং পূজায পূজেসি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘নাযং ধম্মো নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি, যাৱদেৱ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপপত্তিযা’তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, তং ধম্মং অনলঙ্কৰিত্ৱা তস্মা ধম্মা নিব্বিজ্জ অপক্কমিং.

৩২৯. ‘‘সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, কিংকুসলগৱেসী অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদং পৰিযেসমানো, মগধেসু অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো, যেন উৰুৱেলা সেনানিগমো তদৱসৰিং. তত্থদ্দসং ৰমণীযং ভূমিভাগং, পাসাদিকঞ্চ ৱনসণ্ডং, নদীঞ্চ সন্দন্তিং সেতকং সুপতিত্থং, ৰমণীযং সমন্তা চ গোচৰগামং. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘ৰমণীযো ৱত, ভো, ভূমিভাগো, পাসাদিকো চ ৱনসণ্ডো, নদিঞ্চ সন্দন্তিং সেতকা সুপতিত্থা, ৰমণীযা সমন্তা [সামন্তা (?) পুৰিমপিট্ঠেপি] চ গোচৰগামো. অলং ৱতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানাযা’তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, তত্থেৱ নিসীদিং – ‘অলমিদং পধানাযা’তি. অপিস্সু মং, ৰাজকুমাৰ, তিস্সো উপমা পটিভংসু অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.

‘‘সেয্যথাপি, ৰাজকুমাৰ, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উদকে নিক্খিত্তং. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য উত্তৰাৰণিং আদায – ‘অগ্গিং অভিনিব্বত্তেস্সামি, তেজো পাতুকৰিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজকুমাৰ, অপি নু সো পুৰিসো অমুং অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উদকে নিক্খিত্তং উত্তৰাৰণিং আদায অভিমন্থেন্তো [অভিমত্থন্তো (স্যা. কং. ক.)] অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভন্তে. তং কিস্স হেতু? অদুঞ্হি, ভন্তে, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং তঞ্চ পন উদকে নিক্খিত্তং, যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ৰাজকুমাৰ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা কাযেন চেৱ চিত্তেন চ কামেহি অৱূপকট্ঠা ৱিহৰন্তি, যো চ নেসং কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপিপাসা কামপৰিড়াহো সো চ অজ্ঝত্তং ন সুপ্পহীনো হোতি, ন সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধো. ওপক্কমিকা চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, অভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. নো চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, অভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. অযং খো মং, ৰাজকুমাৰ, পঠমা উপমা পটিভাসি অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.

৩৩০. ‘‘অপৰাপি খো মং, ৰাজকুমাৰ, দুতিযা উপমা পটিভাসি অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা. সেয্যথাপি, ৰাজকুমাৰ, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্তং. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য উত্তৰাৰণিং আদায – ‘অগ্গিং অভিনিব্বত্তেস্সামি, তেজো পাতুকৰিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজকুমাৰ, অপি নু সো পুৰিসো অমুং অল্লং কট্ঠং সস্নেহং আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্তং উত্তৰাৰণিং আদায অভিমন্থেন্তো অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভন্তে. তং কিস্স হেতু? অদুঞ্হি, ভন্তে, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং কিঞ্চাপি আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্তং, যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ৰাজকুমাৰ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা কাযেন চেৱ চিত্তেন চ কামেহি ৱূপকট্ঠা ৱিহৰন্তি, যো চ নেসং কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপিপাসা কামপৰিড়াহো সো চ অজ্ঝত্তং ন সুপ্পহীনো হোতি, ন সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধো. ওপক্কমিকা চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, অভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. নো চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, অভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. অযং খো মং, ৰাজকুমাৰ, দুতিযা উপমা পটিভাসি অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.

৩৩১. ‘‘অপৰাপি খো মং, ৰাজকুমাৰ, ততিযা উপমা পটিভাসি অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা. সেয্যথাপি, ৰাজকুমাৰ, সুক্খং কট্ঠং কোড়াপং আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্তং. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য উত্তৰাৰণিং আদায – ‘অগ্গিং অভিনিব্বত্তেস্সামি, তেজো পাতুকৰিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজকুমাৰ, অপি নু সো পুৰিসো অমুং সুক্খং কট্ঠং কোড়াপং আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্তং উত্তৰাৰণিং আদায অভিমন্থেন্তো অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকৰেয্যা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. তং কিস্স হেতু? অদুঞ্হি, ভন্তে, সুক্খং কট্ঠং কোড়াপং, তঞ্চ পন আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্ত’’ন্তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ৰাজকুমাৰ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা কাযেন চেৱ চিত্তেন চ কামেহি ৱূপকট্ঠা ৱিহৰন্তি, যো চ নেসং কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপিপাসা কামপৰিড়াহো সো চ অজ্ঝত্তং সুপ্পহীনো হোতি সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধো. ওপক্কমিকা চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, ভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. নো চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, ভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. অযং খো মং, ৰাজকুমাৰ, ততিযা উপমা পটিভাসি অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা. ইমা খো মং, ৰাজকুমাৰ, তিস্সো উপমা পটিভংসু অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.

৩৩২. ‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং দন্তেভিদন্তমাধায [পস্স ম. নি. ১.২২০ ৱিতক্কসণ্ঠানসুত্তে], জিৱ্হায তালুং আহচ্চ, চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হেয্যং অভিনিপ্পীড়েয্যং অভিসন্তাপেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, দন্তেভিদন্তমাধায, জিৱ্হায তালুং আহচ্চ, চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হামি অভিনিপ্পীড়েমি অভিসন্তাপেমি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, দন্তেভিদন্তমাধায, জিৱ্হায তালুং আহচ্চ, চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হতো অভিনিপ্পীড়যতো অভিসন্তাপযতো কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি. সেয্যথাপি, ৰাজকুমাৰ, বলৱা পুৰিসো দুব্বলতৰং পুৰিসং সীসে ৱা গহেত্ৱা খন্ধে ৱা গহেত্ৱা অভিনিগ্গণ্হেয্য অভিনিপ্পীড়েয্য অভিসন্তাপেয্য; এৱমেৱ খো মে, ৰাজকুমাৰ, দন্তেভিদন্তমাধায, জিৱ্হায তালুং আহচ্চ, চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হতো অভিনিপ্পীড়যতো অভিসন্তাপযতো কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি. আৰদ্ধং খো পন মে, ৰাজকুমাৰ, ৱীৰিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, সাৰদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৱ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.

৩৩৩. ‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং অপ্পাণকংযেৱ ঝানং ঝাযেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ অস্সাসপস্সাসে উপৰুন্ধিং. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু কণ্ণসোতেহি ৱাতানং নিক্খমন্তানং অধিমত্তো সদ্দো হোতি. সেয্যথাপি নাম কম্মাৰগগ্গৰিযা ধমমানায অধিমত্তো সদ্দো হোতি, এৱমেৱ খো মে, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু কণ্ণসোতেহি ৱাতানং নিক্খমন্তানং অধিমত্তো সদ্দো হোতি. আৰদ্ধং খো পন মে, ৰাজকুমাৰ, ৱীৰিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, সাৰদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৱ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.

‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং অপ্পাণকংযেৱ ঝানং ঝাযেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসে উপৰুন্ধিং. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু অধিমত্তা ৱাতা মুদ্ধনি ঊহনন্তি [ঊহন্তি (সী.), ওহনন্তি (স্যা. কং.), উহনন্তি (ক.)]. সেয্যথাপি, ৰাজকুমাৰ, বলৱা পুৰিসো তিণ্হেন সিখৰেন মুদ্ধনি অভিমত্থেয্য [মুদ্ধানং অভিমন্থেয্য (সী. পী.), মুদ্ধানং অভিমত্থেয্য (স্যা. কং.)], এৱমেৱ খো মে, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু অধিমত্তা ৱাতা মুদ্ধনি ঊহনন্তি. আৰদ্ধং খো পন মে, ৰাজকুমাৰ, ৱীৰিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, সাৰদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৱ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.

‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং অপ্পাণকংযেৱ ঝানং ঝাযেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসে উপৰুন্ধিং. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু অধিমত্তা সীসে সীসৱেদনা হোন্তি. সেয্যথাপি, ৰাজকুমাৰ, বলৱা পুৰিসো দড়্হেন ৱৰত্তক্খণ্ডেন [ৱৰত্তকবন্ধনেন (সী.)] সীসে সীসৱেঠং দদেয্য; এৱমেৱ খো মে, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু অধিমত্তা সীসে সীসৱেদনা হোন্তি. আৰদ্ধং খো পন মে, ৰাজকুমাৰ, ৱীৰিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, সাৰদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৱ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.

‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং অপ্পাণকংযেৱ ঝানং ঝাযেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসে উপৰুন্ধিং. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু অধিমত্তা ৱাতা কুচ্ছিং পৰিকন্তন্তি. সেয্যথাপি, ৰাজকুমাৰ, দক্খো গোঘাতকো ৱা গোঘাতকন্তেৱাসী ৱা তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন কুচ্ছিং পৰিকন্তেয্য, এৱমেৱ খো মে, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু অধিমত্তা, ৱাতা কুচ্ছিং পৰিকন্তন্তি. আৰদ্ধং খো পন মে, ৰাজকুমাৰ, ৱীৰিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, সাৰদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৱ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.

‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং অপ্পাণকংযেৱ ঝানং ঝাযেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসে উপৰুন্ধিং. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো হোতি. সেয্যথাপি, ৰাজকুমাৰ, দ্ৱে বলৱন্তো পুৰিসা দুব্বলতৰং পুৰিসং নানাবাহাসু গহেত্ৱা অঙ্গাৰকাসুযা সন্তাপেয্যুং সম্পৰিতাপেয্যুং, এৱমেৱ খো মে, ৰাজকুমাৰ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো হোতি. আৰদ্ধং খো পন মে, ৰাজকুমাৰ, ৱীৰিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, সাৰদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৱ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.

‘‘অপিস্সু মং, ৰাজকুমাৰ, দেৱতা দিস্ৱা এৱমাহংসু – ‘কালঙ্কতো সমণো গোতমো’তি. একচ্চা দেৱতা এৱমাহংসু – ‘ন কালঙ্কতো সমণো গোতমো, অপি চ কালঙ্কৰোতী’তি. একচ্চা দেৱতা এৱমাহংসু – ‘ন কালঙ্কতো সমণো গোতমো, নাপি কালঙ্কৰোতি. অৰহং সমণো গোতমো. ৱিহাৰোত্ৱেৱ সো [ৱিহাৰোত্ৱেৱেসো (সী.)] অৰহতো এৱৰূপো হোতী’তি [ৱিহাৰোত্ৱেৱেসো অৰহতো’’তি (?)].

৩৩৪. ‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সব্বসো আহাৰুপচ্ছেদায পটিপজ্জেয্য’ন্তি. অথ খো মং, ৰাজকুমাৰ, দেৱতা উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচুং – ‘মা খো ত্ৱং, মাৰিস, সব্বসো আহাৰুপচ্ছেদায পটিপজ্জি. সচে খো ত্ৱং, মাৰিস, সব্বসো আহাৰুপচ্ছেদায পটিপজ্জিস্সসি, তস্স তে মযং দিব্বং ওজং লোমকূপেহি অজ্ঝোহাৰেস্সাম [অজ্ঝোহৰিস্সাম (স্যা. কং. পী. ক.)], তায ত্ৱং যাপেস্সসী’তি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘অহঞ্চেৱ খো পন সব্বসো অজজ্জিতং [অজদ্ধুকং (সী. পী.), জদ্ধুকং (স্যা. কং.)] পটিজানেয্যং. ইমা চ মে দেৱতা দিব্বং ওজং লোমকূপেহি অজ্ঝোহাৰেয্যুং [অজ্ঝোহৰেয্যুং (স্যা. কং. পী. ক.)], তায চাহং যাপেয্যং, তং মমস্স মুসা’তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, তা দেৱতা পচ্চাচিক্খামি. ‘হল’ন্তি ৱদামি.

‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং থোকং থোকং আহাৰং আহাৰেয্যং পসতং পসতং, যদি ৱা মুগ্গযূসং যদি ৱা কুলত্থযূসং যদি ৱা কড়াযযূসং যদি ৱা হৰেণুকযূস’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, থোকং থোকং আহাৰং আহাৰেসিং পসতং পসতং, যদি ৱা মুগ্গযূসং যদি ৱা কুলত্থযূসং যদি ৱা কড়াযযূসং যদি ৱা হৰেণুকযূসং. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, থোকং থোকং আহাৰং আহাৰযতো পসতং পসতং, যদি ৱা মুগ্গযূসং যদি ৱা কুলত্থযূসং যদি ৱা কড়াযযূসং যদি ৱা হৰেণুকযূসং, অধিমত্তকসিমানং পত্তো কাযো হোতি. সেয্যথাপি নাম আসীতিকপব্বানি ৱা কাড়পব্বানি ৱা, এৱমেৱস্সু মে অঙ্গপচ্চঙ্গানি ভৱন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম ওট্ঠপদং, এৱমেৱস্সু মে আনিসদং হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম ৱট্টনাৱড়ী, এৱমেৱস্সু মে পিট্ঠিকণ্টকো উণ্ণতাৱনতো হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম জৰসালায গোপানসিযো ওলুগ্গৱিলুগ্গা ভৱন্তি, এৱমেৱস্সু মে ফাসুড়িযো ওলুগ্গৱিলুগ্গা ভৱন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম গম্ভীৰে উদপানে উদকতাৰকা গম্ভীৰগতা ওক্খাযিকা দিস্সন্তি, এৱমেৱস্সু মে অক্খিকূপেসু অক্খিতাৰকা গম্ভীৰগতা ওক্খাযিকা দিস্সন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সেয্যথাপি নাম তিত্তকালাবু আমকচ্ছিন্নো ৱাতাতপেন সংফুটিতো [সম্ফুসিতো (স্যা. কং.), সংপুটীতো (ক.) সংফুটিতোতি এত্থ সঙ্কুচিতোতি অত্থো] হোতি সম্মিলাতো, এৱমেৱস্সু মে সীসচ্ছৱি সংফুটিতা হোতি সম্মিলাতা তাযেৱপ্পাহাৰতায. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, ‘উদৰচ্ছৱিং পৰিমসিস্সামী’তি পিট্ঠিকণ্টকংযেৱ পৰিগ্গণ্হামি, ‘পিট্ঠিকণ্টকং পৰিমসিস্সামী’তি উদৰচ্ছৱিংযেৱ পৰিগ্গণ্হামি. যাৱস্সু মে, ৰাজকুমাৰ, উদৰচ্ছৱি পিট্ঠিকণ্টকং অল্লীনা হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, ‘ৱচ্চং ৱা মুত্তং ৱা কৰিস্সামী’তি তত্থেৱ অৱকুজ্জো পপতামি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, ইমমেৱ কাযং অস্সাসেন্তো পাণিনা গত্তানি অনুমজ্জামি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, পাণিনা গত্তানি অনুমজ্জতো পূতিমূলানি লোমানি কাযস্মা পপতন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায. অপিস্সু মং, ৰাজকুমাৰ, মনুস্সা দিস্ৱা এৱমাহংসু – ‘কাড়ো সমণো গোতমো’তি, একচ্চে মনুস্সা এৱমাহংসু – ‘ন কাড়ো সমণো গোতমো, সামো সমণো গোতমো’তি. একচ্চে মনুস্সা এৱমাহংসু – ‘ন কাড়ো সমণো গোতমো, নপি সামো, মঙ্গুৰচ্ছৱি সমণো গোতমো’তি. যাৱস্সু মে, ৰাজকুমাৰ, তাৱ পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো উপহতো হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায.

৩৩৫. ‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘যে খো কেচি অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা [তিপ্পা (সী. পী.)] খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযিংসু, এতাৱপৰমং নযিতো ভিয্যো. যেপি হি কেচি অনাগতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযিস্সন্তি, এতাৱপৰমং নযিতো ভিয্যো. যেপি হি কেচি এতৰহি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, এতাৱপৰমং নযিতো ভিয্যো. ন খো পনাহং ইমায কটুকায দুক্কৰকাৰিকায অধিগচ্ছামি উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং; সিযা নু খো অঞ্ঞো মগ্গো বোধাযা’তি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘অভিজানামি খো পনাহং পিতু সক্কস্স কম্মন্তে সীতায জম্বুচ্ছাযায নিসিন্নো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতা; সিযা নু খো এসো মগ্গো বোধাযা’তি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, সতানুসাৰি ৱিঞ্ঞাণং অহোসি – ‘এসেৱ মগ্গো বোধাযা’তি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘কিং নু খো অহং তস্স সুখস্স ভাযামি যং তং সুখং অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ অকুসলেহি ধম্মেহী’তি? তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘ন খো অহং তস্স সুখস্স ভাযামি যং তং সুখং অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ অকুসলেহি ধম্মেহী’তি.

‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘ন খো তং সুকৰং সুখং অধিগন্তুং এৱং অধিমত্তকসিমানং পত্তকাযেন. যংনূনাহং ওড়াৰিকং আহাৰং আহাৰেয্যং ওদনকুম্মাস’ন্তি. সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, ওড়াৰিকং আহাৰং আহাৰেসিং ওদনকুম্মাসং. তেন খো পন মং, ৰাজকুমাৰ, সমযেন পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ পচ্চুপট্ঠিতা হোন্তি – ‘যং খো সমণো গোতমো ধম্মং অধিগমিস্সতি তং নো আৰোচেস্সতী’তি. যতো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, ওড়াৰিকং আহাৰং আহাৰেসিং ওদনকুম্মাসং, অথ মে তে পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ নিব্বিজ্জ পক্কমিংসু – ‘বাহুল্লিকো [বাহুলিকো (সী. পী.) সাৰত্থটীকায সংঘভেদসিক্খাপদৱণ্ণনায সমেতি] সমণো গোতমো পধানৱিব্ভন্তো, আৱত্তো বাহুল্লাযা’তি.

৩৩৬. ‘‘সো খো অহং, ৰাজকুমাৰ, ওড়াৰিকং আহাৰং আহাৰেত্ৱা বলং গহেত্ৱা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰামি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰামি. অযং খো মে, ৰাজকুমাৰ, ৰত্তিযা পঠমে যামে পঠমা ৱিজ্জা অধিগতা, অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো – যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি …পে… অযং খো মে, ৰাজকুমাৰ, ৰত্তিযা মজ্ঝিমে যামে দুতিযা ৱিজ্জা অধিগতা, অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো – যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং; ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং…পে… ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. তস্স মে এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং অহোসি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসিং. অযং খো মে, ৰাজকুমাৰ, ৰত্তিযা পচ্ছিমে যামে ততিযা ৱিজ্জা অধিগতা, অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো – যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো.

৩৩৭. ‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘অধিগতো খো ম্যাযং ধম্মো গম্ভীৰো দুদ্দসো দুৰনুবোধো সন্তো পণীতো অতক্কাৱচৰো নিপুণো পণ্ডিতৱেদনীযো. আলযৰামা খো পনাযং পজা আলযৰতা আলযসম্মুদিতা. আলযৰামায খো পন পজায আলযৰতায আলযসম্মুদিতায দুদ্দসং ইদং ঠানং যদিদং – ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পাদো. ইদম্পি খো ঠানং দুদ্দসং – যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং. অহঞ্চেৱ খো পন ধম্মং দেসেয্যং, পৰে চ মে ন আজানেয্যুং, সো মমস্স কিলমথো, সা মমস্স ৱিহেসা’তি. অপিস্সু মং, ৰাজকুমাৰ, ইমা অনচ্ছৰিযা গাথাযো পটিভংসু পুব্বে অস্সুতপুব্বা –

‘কিচ্ছেন মে অধিগতং, হলং দানি পকাসিতুং;

ৰাগদোসপৰেতেহি, নাযং ধম্মো সুসম্বুধো.

‘পটিসোতগামিং নিপুণং, গম্ভীৰং দুদ্দসং অণুং;

ৰাগৰত্তা ন দক্খন্তি, তমোখন্ধেন আৱুটা’ [আৱটা (সী.), আৱুতা (স্যা. কং.)] তি.

‘‘ইতিহ মে, ৰাজকুমাৰ, পটিসঞ্চিক্খতো অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তং নমতি নো ধম্মদেসনায.

৩৩৮. ‘‘অথ খো, ৰাজকুমাৰ, ব্ৰহ্মুনো সহম্পতিস্স মম চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায এতদহোসি – ‘নস্সতি ৱত, ভো, লোকো; ৱিনস্সতি ৱত, ভো, লোকো. যত্ৰ হি নাম তথাগতস্স অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তং নমতি [নমিস্সতি (?)] নো ধম্মদেসনাযা’তি. অথ খো, ৰাজকুমাৰ, ব্ৰহ্মা সহম্পতি – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – ব্ৰহ্মলোকে অন্তৰহিতো মম পুৰতো পাতুৰহোসি. অথ খো, ৰাজকুমাৰ, ব্ৰহ্মা সহম্পতি একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেনাহং তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা মং এতদৱোচ – ‘দেসেতু, ভন্তে, ভগৱা ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্মং. সন্তি সত্তা অপ্পৰজক্খজাতিকা অস্সৱনতায ধম্মস্স পৰিহাযন্তি; ভৱিস্সন্তি ধম্মস্স অঞ্ঞাতাৰো’তি. ইদমৱোচ, ৰাজকুমাৰ, ব্ৰহ্মা সহম্পতি; ইদং ৱত্ৱা অথাপৰং এতদৱোচ –

‘পাতুৰহোসি মগধেসু পুব্বে,

ধম্মো অসুদ্ধো সমলেহি চিন্তিতো;

অপাপুৰেতং [অৱাপুৰেতং (সী.)] অমতস্স দ্ৱাৰং,

সুণন্তু ধম্মং ৱিমলেনানুবুদ্ধং.

‘সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতো,

যথাপি পস্সে জনতং সমন্ততো;

তথূপমং ধম্মমযং সুমেধ,

পাসাদমাৰুয্হ সমন্তচক্খু.

‘সোকাৱতিণ্ণং [সোকাৱকিণ্ণং (স্যা.)] জনতমপেতসোকো,

অৱেক্খস্সু জাতিজৰাভিভূতং;

উট্ঠেহি ৱীৰ, ৱিজিতসঙ্গাম,

সত্থৱাহ অণণ [অনণ (সী. স্যা. কং. পী. ক.)], ৱিচৰ লোকে;

দেসস্সু [দেসেতু (স্যা. কং. ক.)] ভগৱা ধম্মং,

অঞ্ঞাতাৰো ভৱিস্সন্তী’তি.

৩৩৯. ‘‘অথ খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, ব্ৰহ্মুনো চ অজ্ঝেসনং ৱিদিত্ৱা সত্তেসু চ কাৰুঞ্ঞতং পটিচ্চ বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেসিং. অদ্দসং খো অহং, ৰাজকুমাৰ, বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো সত্তে অপ্পৰজক্খে মহাৰজক্খে তিক্খিন্দ্ৰিযে মুদিন্দ্ৰিযে স্ৱাকাৰে দ্ৱাকাৰে সুৱিঞ্ঞাপযে দুৱিঞ্ঞাপযে অপ্পেকচ্চে পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনে [দস্সাৱিনো (স্যা. কং. ক.)] ৱিহৰন্তে, অপ্পেকচ্চে ন পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনে ৱিহৰন্তে. সেয্যথাপি নাম উপ্পলিনিযং ৱা পদুমিনিযং ৱা পুণ্ডৰীকিনিযং ৱা অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৱা পদুমানি ৱা পুণ্ডৰীকানি ৱা উদকে জাতানি উদকে সংৱড্ঢানি উদকানুগ্গতানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি, অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৱা পদুমানি ৱা পুণ্ডৰীকানি ৱা উদকে জাতানি উদকে সংৱড্ঢানি উদকানুগ্গতানি সমোদকং ঠিতানি, অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৱা পদুমানি ৱা পুণ্ডৰীকানি ৱা উদকে জাতানি উদকে সংৱড্ঢানি উদকা অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানি [তিট্ঠন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)] অনুপলিত্তানি উদকেন, এৱমেৱ খো অহং, ৰাজকুমাৰ, বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো অদ্দসং সত্তে অপ্পৰজক্খে মহাৰজক্খে তিক্খিন্দ্ৰিযে মুদিন্দ্ৰিযে স্ৱাকাৰে দ্ৱাকাৰে সুৱিঞ্ঞাপযে দুৱিঞ্ঞাপযে, অপ্পেকচ্চে পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনে ৱিহৰন্তে, অপ্পেকচ্চে ন পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনে ৱিহৰন্তে. অথ খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, ব্ৰহ্মানং সহম্পতিং গাথায পচ্চভাসিং –

‘অপাৰুতা তেসং অমতস্স দ্ৱাৰা,

যে সোতৱন্তো পমুঞ্চন্তু সদ্ধং;

ৱিহিংসসঞ্ঞী পগুণং ন ভাসিং,

ধম্মং পণীতং মনুজেসু ব্ৰহ্মে’তি.

৩৪০. ‘‘অথ খো, ৰাজকুমাৰ, ব্ৰহ্মা সহম্পতি ‘কতাৱকাসো খোম্হি ভগৱতা ধম্মদেসনাযা’তি মং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি.

‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্যং? কো ইমং ধম্মং খিপ্পমেৱ আজানিস্সতী’তি? তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘অযং খো আড়াৰো কালামো পণ্ডিতো ৱিযত্তো মেধাৱী দীঘৰত্তং অপ্পৰজক্খজাতিকো. যংনূনাহং আড়াৰস্স কালামস্স পঠমং ধম্মং দেসেয্যং; সো ইমং ধম্মং খিপ্পমেৱ আজানিস্সতী’তি. অথ খো মং, ৰাজকুমাৰ, দেৱতা উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচ – ‘সত্তাহকালঙ্কতো, ভন্তে, আড়াৰো কালামো’তি. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘সত্তাহকালঙ্কতো আড়াৰো কালামো’তি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘মহাজানিযো খো আড়াৰো কালামো. সচে হি সো ইমং ধম্মং সুণেয্য, খিপ্পমেৱ আজানেয্যা’তি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্যং? কো ইমং ধম্মং খিপ্পমেৱ আজানিস্সতী’তি? তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘অযং খো উদকো ৰামপুত্তো পণ্ডিতো ৱিযত্তো মেধাৱী দীঘৰত্তং অপ্পৰজক্খজাতিকো. যংনূনাহং উদকস্স ৰামপুত্তস্স পঠমং ধম্মং দেসেয্যং; সো ইমং ধম্মং খিপ্পমেৱ আজানিস্সতী’তি. অথ খো মং, ৰাজকুমাৰ, দেৱতা উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচ – ‘অভিদোসকালঙ্কতো, ভন্তে, উদকো ৰামপুত্তো’তি. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অভিদোসকালঙ্কতো উদকো ৰামপুত্তো’তি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘মহাজানিযো খো উদকো ৰামপুত্তো. সচে হি সো ইমং ধম্মং সুণেয্য, খিপ্পমেৱ আজানেয্যা’তি.

৩৪১. ‘‘তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্যং? কো ইমং ধম্মং খিপ্পমেৱ আজানিস্সতী’তি? তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘বহুকাৰা খো মে পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ যে মং পধানপহিতত্তং উপট্ঠহিংসু. যংনূনাহং পঞ্চৱগ্গিযানং ভিক্খূনং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, ৰাজকুমাৰ, এতদহোসি – ‘কহং নু খো এতৰহি পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ ৱিহৰন্তী’তি. অদ্দসং খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ বাৰাণসিযং ৱিহৰন্তে ইসিপতনে মিগদাযে. অথ খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, উৰুৱেলাযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন বাৰাণসী তেন চাৰিকং পক্কমিং.

‘‘অদ্দসা খো মং, ৰাজকুমাৰ, উপকো আজীৱকো অন্তৰা চ গযং অন্তৰা চ বোধিং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নং. দিস্ৱান মং এতদৱোচ – ‘ৱিপ্পসন্নানি খো তে, আৱুসো, ইন্দ্ৰিযানি, পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো. কংসি ত্ৱং, আৱুসো, উদ্দিস্স পব্বজিতো? কো ৱা তে সত্থা? কস্স ৱা ত্ৱং ধম্মং ৰোচেসী’তি? এৱং ৱুত্তে, অহং, ৰাজকুমাৰ, উপকং আজীৱকং গাথাহি অজ্ঝভাসিং –

‘সব্বাভিভূ সব্বৱিদূহমস্মি,

সব্বেসু ধম্মেসু অনূপলিত্তো;

সব্বঞ্জহো তণ্হাক্খযে ৱিমুত্তো,

সযং অভিঞ্ঞায কমুদ্দিসেয্যং.

‘ন মে আচৰিযো অত্থি, সদিসো মে ন ৱিজ্জতি;

সদেৱকস্মিং লোকস্মিং, নত্থি মে পটিপুগ্গলো.

‘অহঞ্হি অৰহা লোকে, অহং সত্থা অনুত্তৰো;

একোম্হি সম্মাসম্বুদ্ধো, সীতিভূতোস্মি নিব্বুতো.

‘ধম্মচক্কং পৱত্তেতুং, গচ্ছামি কাসিনং পুৰং;

অন্ধীভূতস্মিং [অন্ধভূতস্মিং (সী. স্যা. পী.)] লোকস্মিং, আহঞ্ছং [আহঞ্ঞিং (স্যা. কং. ক.)] অমতদুন্দুভি’ন্তি.

‘যথা খো ত্ৱং, আৱুসো, পটিজানাসি অৰহসি অনন্তজিনো’তি.

‘মাদিসা ৱে জিনা হোন্তি, যে পত্তা আসৱক্খযং;

জিতা মে পাপকা ধম্মা, তস্মাহমুপক [তস্মাহং উপকা (সী. স্যা. কং. পী.)] জিনো’তি.

‘‘এৱং ৱুত্তে, ৰাজকুমাৰ, উপকো আজীৱকো ‘হুপেয্যপাৱুসো’তি [হুৱেয্যপাৱুসো (সী. পী.), হুৱেয্যাৱুসো (স্যা. কং.)] ৱত্ৱা সীসং ওকম্পেত্ৱা উম্মগ্গং গহেত্ৱা পক্কামি.

৩৪২. ‘‘অথ খ্ৱাহং, ৰাজকুমাৰ, অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন বাৰাণসী ইসিপতনং মিগদাযো যেন পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমিং. অদ্দসংসু খো মং, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান অঞ্ঞমঞ্ঞং সণ্ঠপেসুং – ‘অযং খো, আৱুসো, সমণো গোতমো আগচ্ছতি বাহুল্লিকো পধানৱিব্ভন্তো আৱত্তো বাহুল্লায. সো নেৱ অভিৱাদেতব্বো, ন পচ্চুট্ঠাতব্বো, নাস্স পত্তচীৱৰং পটিগ্গহেতব্বং; অপি চ খো আসনং ঠপেতব্বং – সচে সো আকঙ্খিস্সতি নিসীদিস্সতী’তি. যথা যথা খো অহং, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ উপসঙ্কমিং [উপসঙ্কমামি (সী. পী.)], তথা তথা পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ নাসক্খিংসু সকায কতিকায সণ্ঠাতুং. অপ্পেকচ্চে মং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিগ্গহেসুং. অপ্পেকচ্চে আসনং পঞ্ঞপেসুং. অপ্পেকচ্চে পাদোদকং উপট্ঠপেসুং. অপি চ খো মং নামেন চ আৱুসোৱাদেন চ সমুদাচৰন্তি. এৱং ৱুত্তে, অহং, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ এতদৱোচং – ‘মা, ভিক্খৱে, তথাগতং নামেন চ আৱুসোৱাদেন চ সমুদাচৰথ [সমুদাচৰিত্থ (সী. স্যা. কং. পী.)]; অৰহং, ভিক্খৱে, তথাগতো সম্মাসম্বুদ্ধো. ওদহথ, ভিক্খৱে, সোতং. অমতমধিগতং. অহমনুসাসামি, অহং ধম্মং দেসেমি. যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানা নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সথা’তি. এৱং ৱুত্তে, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ মং এতদৱোচুং – ‘তাযপি খো ত্ৱং, আৱুসো গোতম, ইৰিযায [চৰিযায (স্যা. কং.)] তায পটিপদায তায দুক্কৰকাৰিকায নাজ্ঝগমা উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং; কিং পন ত্ৱং এতৰহি বাহুল্লিকো পধানৱিব্ভন্তো আৱত্তো বাহুল্লায অধিগমিস্সসি উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেস’ন্তি? এৱং ৱুত্তে, অহং, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ এতদৱোচং – ‘ন, ভিক্খৱে, তথাগতো বাহুল্লিকো ন পধানৱিব্ভন্তো ন আৱত্তো বাহুল্লায. অৰহং, ভিক্খৱে, তথাগতো সম্মাসম্বুদ্ধো. ওদহথ, ভিক্খৱে, সোতং. অমতমধিগতং. অহমনুসাসামি, অহং ধম্মং দেসেমি. যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানা নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সথা’তি. দুতিযম্পি খো, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ মং এতদৱোচুং – ‘তাযপি খো ত্ৱং, আৱুসো গোতম, ইৰিযায তায পটিপদায তায দুক্কৰকাৰিকায নাজ্ঝগমা উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং; কিং পন ত্ৱং এতৰহি বাহুল্লিকো পধানৱিব্ভন্তো আৱত্তো বাহুল্লায অধিগমিস্সসি উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেস’ন্তি? দুতিযম্পি খো অহং, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ এতদৱোচং – ‘ন, ভিক্খৱে, তথাগতো বাহুল্লিকো ন পধানৱিব্ভন্তো ন আৱত্তো বাহুল্লায. অৰহং, ভিক্খৱে, তথাগতো সম্মাসম্বুদ্ধো. ওদহথ, ভিক্খৱে, সোতং. অমতমধিগতং. অহমনুসাসামি, অহং ধম্মং দেসেমি. যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানা নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সথা’তি. ততিযম্পি খো, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ মং এতদৱোচুং – ‘তাযপি খো ত্ৱং, আৱুসো গোতম, ইৰিযায তায পটিপদায তায দুক্কৰকাৰিকায নাজ্ঝগমা উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং; কিং পন ত্ৱং এতৰহি বাহুল্লিকো পধানৱিব্ভন্তো আৱত্তো বাহুল্লায অধিগমিস্সসি উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেস’ন্তি? এৱং ৱুত্তে, অহং, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ এতদৱোচং – ‘অভিজানাথ মে নো তুম্হে, ভিক্খৱে, ইতো পুব্বে এৱৰূপং পভাৱিতমেত’ন্তি [ভাসিতমেতন্তি (সী. স্যা. ৱিনযেপি)]? ‘নো হেতং, ভন্তে’. ‘অৰহং, ভিক্খৱে, তথাগতো সম্মাসম্বুদ্ধো. ওদহথ, ভিক্খৱে, সোতং. অমতমধিগতং. অহমনুসাসামি, অহং ধম্মং দেসেমি. যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানা নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সথা’তি.

‘‘অসক্খিং খো অহং, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেতুং. দ্ৱেপি সুদং, ৰাজকুমাৰ, ভিক্খূ ওৱদামি. তযো ভিক্খূ পিণ্ডায চৰন্তি. যং তযো ভিক্খূ পিণ্ডায চৰিত্ৱা আহৰন্তি, তেন ছব্বগ্গিযা [ছব্বগ্গা (সী. স্যা. কং.), ছব্বগ্গো (পী.)] যাপেম. তযোপি সুদং, ৰাজকুমাৰ, ভিক্খূ ওৱদামি, দ্ৱে ভিক্খূ পিণ্ডায চৰন্তি. যং দ্ৱে ভিক্খূ পিণ্ডায চৰিত্ৱা আহৰন্তি তেন ছব্বগ্গিযা যাপেম.

৩৪৩. ‘‘অথ খো, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ মযা এৱং ওৱদিযমানা এৱং অনুসাসিযমানা নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিংসূ’’তি. এৱং ৱুত্তে, বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কীৱ চিৰেন নু খো, ভন্তে, ভিক্খু তথাগতং ৱিনাযকং [নাযকং (?)] লভমানো – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’’তি? ‘‘তেন হি, ৰাজকুমাৰ, তংযেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি. যথা তে খমেয্য, তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজকুমাৰ, কুসলো ত্ৱং হত্থাৰূড়্হে [হত্থাৰূয্হে (সী. পী.)] অঙ্কুসগয্হে [অঙ্কুসগণ্হে (স্যা. কং.)] সিপ্পে’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে, কুসলো অহং হত্থাৰূড়্হে অঙ্কুসগয্হে সিপ্পে’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজকুমাৰ, ইধ পুৰিসো আগচ্ছেয্য – ‘বোধি ৰাজকুমাৰো হত্থাৰূড়্হং অঙ্কুসগয্হং সিপ্পং জানাতি; তস্সাহং সন্তিকে হত্থাৰূড়্হং অঙ্কুসগয্হং সিপ্পং সিক্খিস্সামী’তি. সো চস্স অস্সদ্ধো; যাৱতকং সদ্ধেন পত্তব্বং তং ন সম্পাপুণেয্য. সো চস্স বহ্ৱাবাধো; যাৱতকং অপ্পাবাধেন পত্তব্বং তং ন সম্পাপুণেয্য. সো চস্স সঠো মাযাৱী; যাৱতকং অসঠেন অমাযাৱিনা পত্তব্বং তং ন সম্পাপুণেয্য. সো চস্স কুসীতো; যাৱতকং আৰদ্ধৱীৰিযেন পত্তব্বং তং ন সম্পাপুণেয্য. সো চস্স দুপ্পঞ্ঞো; যাৱতকং পঞ্ঞৱতা পত্তব্বং তং ন সম্পাপুণেয্য. তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজকুমাৰ, অপি নু সো পুৰিসো তৱ সন্তিকে হত্থাৰূড়্হং অঙ্কুসগয্হং সিপ্পং সিক্খেয্যা’’তি? ‘‘একমেকেনাপি, ভন্তে, অঙ্গেন সমন্নাগতো সো পুৰিসো ন মম সন্তিকে হত্থাৰূড়্হং অঙ্কুসগয্হং সিপ্পং সিক্খেয্য, কো পন ৱাদো পঞ্চহঙ্গেহী’’তি!

৩৪৪. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজকুমাৰ, ইধ পুৰিসো আগচ্ছেয্য – ‘বোধি ৰাজকুমাৰো হত্থাৰূড়্হং অঙ্কুসগয্হং সিপ্পং জানাতি; তস্সাহং সন্তিকে হত্থাৰূড়্হং অঙ্কুসগয্হং সিপ্পং সিক্খিস্সামী’তি. সো চস্স সদ্ধো; যাৱতকং সদ্ধেন পত্তব্বং তং সম্পাপুণেয্য. সো চস্স অপ্পাবাধো; যাৱতকং অপ্পাবাধেন পত্তব্বং তং সম্পাপুণেয্য. সো চস্স অসঠো অমাযাৱী; যাৱতকং অসঠেন অমাযাৱিনা পত্তব্বং তং সম্পাপুণেয্য. সো চস্স আৰদ্ধৱীৰিযো; যাৱতকং আৰদ্ধৱীৰিযেন পত্তব্বং তং সম্পাপুণেয্য. সো চস্স পঞ্ঞৱা; যাৱতকং পঞ্ঞৱতা পত্তব্বং তং সম্পাপুণেয্য. তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজকুমাৰ, অপি নু সো পুৰিসো তৱ সন্তিকে হত্থাৰূড়্হং অঙ্কুসগয্হং সিপ্পং সিক্খেয্যা’’তি? ‘‘একমেকেনাপি, ভন্তে, অঙ্গেন সমন্নাগতো সো পুৰিসো মম সন্তিকে হত্থাৰূড়্হং অঙ্কুসগয্হং সিপ্পং সিক্খেয্য, কো পন ৱাদো পঞ্চহঙ্গেহী’’তি! ‘‘এৱমেৱ খো, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চিমানি পধানিযঙ্গানি. কতমানি পঞ্চ? ইধ, ৰাজকুমাৰ, ভিক্খু সদ্ধো হোতি; সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি; অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো সমৱেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায মজ্ঝিমায পধানক্খমায; অসঠো হোতি অমাযাৱী যথাভূতং অত্তানং আৱিকত্তা সত্থৰি ৱা ৱিঞ্ঞূসু ৱা সব্ৰহ্মচাৰীসু; আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু; পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মাদুক্খক্খযগামিনিযা. ইমানি খো, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চ পধানিযঙ্গানি.

৩৪৫. ‘‘ইমেহি, ৰাজকুমাৰ, পঞ্চহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু তথাগতং ৱিনাযকং লভমানো – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য সত্ত ৱস্সানি. তিট্ঠন্তু, ৰাজকুমাৰ, সত্ত ৱস্সানি. ইমেহি পঞ্চহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু তথাগতং ৱিনাযকং লভমানো – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য ছব্বস্সানি… পঞ্চ ৱস্সানি… চত্তাৰি ৱস্সানি… তীণি ৱস্সানি… দ্ৱে ৱস্সানি… একং ৱস্সং. তিট্ঠতু, ৰাজকুমাৰ, একং ৱস্সং. ইমেহি পঞ্চহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু তথাগতং ৱিনাযকং লভমানো – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য সত্ত মাসানি. তিট্ঠন্তু, ৰাজকুমাৰ, সত্ত মাসানি. ইমেহি পঞ্চহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু তথাগতং ৱিনাযকং লভমানো – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য ছ মাসানি… পঞ্চ মাসানি… চত্তাৰি মাসানি… তীণি মাসানি… দ্ৱে মাসানি… একং মাসং… অড্ঢমাসং. তিট্ঠতু, ৰাজকুমাৰ, অড্ঢমাসো. ইমেহি পঞ্চহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু তথাগতং ৱিনাযকং লভমানো – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য সত্ত ৰত্তিন্দিৱানি. তিট্ঠন্তু, ৰাজকুমাৰ, সত্ত ৰত্তিন্দিৱানি. ইমেহি পঞ্চহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু তথাগতং ৱিনাযকং লভমানো – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য ছ ৰত্তিন্দিৱানি… পঞ্চ ৰত্তিন্দিৱানি… চত্তাৰি ৰত্তিন্দিৱানি… তীণি ৰত্তিন্দিৱানি… দ্ৱে ৰত্তিন্দিৱানি… একং ৰত্তিন্দিৱং. তিট্ঠতু, ৰাজকুমাৰ, একো ৰত্তিন্দিৱো. ইমেহি পঞ্চহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু তথাগতং ৱিনাযকং লভমানো সাযমনুসিট্ঠো পাতো ৱিসেসং অধিগমিস্সতি, পাতমনুসিট্ঠো সাযং ৱিসেসং অধিগমিস্সতী’’তি. এৱং ৱুত্তে, বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহো বুদ্ধো, অহো ধম্মো, অহো ধম্মস্স স্ৱাক্খাততা! যত্ৰ হি নাম সাযমনুসিট্ঠো পাতো ৱিসেসং অধিগমিস্সতি, পাতমনুসিট্ঠো সাযং ৱিসেসং অধিগমিস্সতী’’তি!

৩৪৬. এৱং ৱুত্তে, সঞ্জিকাপুত্তো মাণৱো বোধিং ৰাজকুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘এৱমেৱ পনাযং ভৱং বোধি – ‘অহো বুদ্ধো, অহো ধম্মো, অহো ধম্মস্স স্ৱাক্খাততা’তি চ ৱদেতি [ৱদেসি (সী.), পৱেদেতি (স্যা. কং.)]; অথ চ পন ন তং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছতি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চা’’তি. ‘‘মা হেৱং, সম্ম সঞ্জিকাপুত্ত, অৱচ; মা হেৱং, সম্ম সঞ্জিকাপুত্ত, অৱচ. সম্মুখা মেতং, সম্ম সঞ্জিকাপুত্ত, অয্যায সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং’’. ‘‘একমিদং, সম্ম সঞ্জিকাপুত্ত, সমযং ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. অথ খো মে অয্যা কুচ্ছিমতী যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো মে অয্যা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘যো মে অযং, ভন্তে, কুচ্ছিগতো কুমাৰকো ৱা কুমাৰিকা ৱা সো ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছতি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং তং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’ন্তি. একমিদং, সম্ম সঞ্জিকাপুত্ত, সমযং ভগৱা ইধেৱ ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে. অথ খো মং ধাতি অঙ্কেন হৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মং ধাতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘অযং, ভন্তে, বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছতি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং তং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’ন্তি. এসাহং, সম্ম সঞ্জিকাপুত্ত, ততিযকম্পি ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.

বোধিৰাজকুমাৰসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.