৪. মধুৰসুত্তং

৩১৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা মহাকচ্চানো মধুৰাযং ৱিহৰতি গুন্দাৱনে. অস্সোসি খো ৰাজা মাধুৰো অৱন্তিপুত্তো – ‘‘সমণো খলু, ভো, কচ্চানো মধুৰাযং [মথুৰাযং (টীকা)] ৱিহৰতি গুন্দাৱনে. তং খো পন ভৱন্তং কচ্চানং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘পণ্ডিতো ৱিযত্তো মেধাৱী বহুস্সুতো চিত্তকথী কল্যাণপটিভানো ৱুদ্ধো চেৱ অৰহা চ’. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’তি. অথ খো ৰাজা মাধুৰো অৱন্তিপুত্তো ভদ্ৰানি ভদ্ৰানি যানানি যোজাপেত্ৱা ভদ্ৰং যানং অভিৰুহিত্ৱা ভদ্ৰেহি ভদ্ৰেহি যানেহি মধুৰায নিয্যাসি মহচ্চৰাজানুভাৱেন আযস্মন্তং মহাকচ্চানং দস্সনায. যাৱতিকা যানস্স ভূমি যানেন গন্ত্ৱা যানা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকোৱ যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা মহাকচ্চানেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা মাধুৰো অৱন্তিপুত্তো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচ – ‘‘ব্ৰাহ্মণা, ভো কচ্চান, এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’তি. ইধ ভৱং কচ্চানো কিমক্খাযী’’তি? ‘‘ঘোসোযেৱ খো এসো, মহাৰাজ, লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’তি. তদমিনাপেতং, মহাৰাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ঘোসোযেৱেসো লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.

৩১৮. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, খত্তিযস্স চেপি ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা খত্তিযোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স… ৱেস্সোপিস্সাস্স… সুদ্দোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি? ‘‘খত্তিযস্স চেপি, ভো কচ্চান, ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা খত্তিযোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স… ৱেস্সোপিস্সাস্স… সুদ্দোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ব্ৰাহ্মণস্স চেপি ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… ৱেস্সোপিস্সাস্স… সুদ্দোপিস্সাস্স … খত্তিযোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি? ‘‘ব্ৰাহ্মণস্স চেপি, ভো কচ্চান, ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… ৱেস্সোপিস্সাস্স… সুদ্দোপিস্সাস্স … খত্তিযোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ৱেস্সস্স চেপি ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা ৱেস্সোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… সুদ্দোপিস্সাস্স… খত্তিযোপিস্সাস্স… ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি? ‘‘ৱেস্সস্স চেপি, ভো কচ্চান, ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা ৱেস্সোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… সুদ্দোপিস্সাস্স… খত্তিযোপিস্সাস্স… ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, সুদ্দস্স চেপি ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা সুদ্দোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী… খত্তিযোপিস্সাস্স… ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স… ৱেস্সোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি? ‘‘সুদ্দস্স চেপি, ভো কচ্চান, ইজ্ঝেয্য ধনেন ৱা ধঞ্ঞেন ৱা ৰজতেন ৱা জাতৰূপেন ৱা সুদ্দোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদীতি… খত্তিযোপিস্সাস্স… ব্ৰাহ্মণোপিস্সাস্স… ৱেস্সোপিস্সাস্স পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিংকাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যদি এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভো কচ্চান, এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি. নেসং [নাসং (সী.), নাহং (স্যা. কং.)] এত্থ কিঞ্চি নানাকৰণং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, মহাৰাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ঘোসো যেৱেসো লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.

৩১৯. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধস্স খত্তিযো পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচো ফৰুসৱাচো সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালু ব্যাপন্নচিত্তো মিচ্ছাদিট্ঠি [মিচ্ছাদিট্ঠী (সব্বত্থ)] কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘খত্তিযোপি হি, ভো কচ্চান, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচো ফৰুসৱাচো সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালু ব্যাপন্নচিত্তো মিচ্ছাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য. এৱং মে এত্থ হোতি, এৱঞ্চ পন মে এতং অৰহতং সুত’’ন্তি.

‘‘সাধু সাধু, মহাৰাজ! সাধু খো তে এতং, মহাৰাজ, এৱং হোতি, সাধু চ পন তে এতং অৰহতং সুতং. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধস্স ব্ৰাহ্মণো…পে… ইধস্স ৱেস্সো…পে… ইধস্স সুদ্দো পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সুদ্দোপি হি, ভো কচ্চান, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য. এৱং মে এত্থ হোতি, এৱঞ্চ পন মে এতং অৰহতং সুত’’ন্তি.

‘‘সাধু সাধু, মহাৰাজ! সাধু খো তে এতং, মহাৰাজ, এৱং হোতি, সাধু চ পন তে এতং অৰহতং সুতং. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যদি এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভো কচ্চান, এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি. নেসং এত্থ কিঞ্চি নানাকৰণং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, মহাৰাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ঘোসো যেৱেসো লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.

৩২০. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধস্স খত্তিযো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো, অনভিজ্ঝালু অব্যাপন্নচিত্তো সম্মাদিট্ঠি [সম্মাদিট্ঠী (স্যা. কং. পী. ক.)] কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘খত্তিযোপি হি, ভো কচ্চান, পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো, অনভিজ্ঝালু অব্যাপন্নচিত্তো সম্মাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য. এৱং মে এত্থ হোতি, এৱঞ্চ পন মে এতং অৰহতং সুত’’ন্তি.

‘‘সাধু সাধু, মহাৰাজ! সাধু খো তে এতং, মহাৰাজ, এৱং হোতি, সাধু চ পন তে এতং অৰহতং সুতং. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধস্স ব্ৰাহ্মণো, ইধস্স ৱেস্সো, ইধস্স সুদ্দো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো…পে… সম্মাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সুদ্দোপি হি, ভো কচ্চান, পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো…পে… সম্মাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য. এৱং মে এত্থ হোতি, এৱঞ্চ পন মে এতং অৰহতং সুত’’ন্তি.

‘‘সাধু সাধু, মহাৰাজ! সাধু খো তে এতং, মহাৰাজ, এৱং হোতি, সাধু চ পন তে এতং অৰহতং সুতং. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যদি এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভো কচ্চান, এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি. নেসং এত্থ কিঞ্চি নানাকৰণং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, মহাৰাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ঘোসো যেৱেসো লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.

৩২১. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ খত্তিযো সন্ধিং ৱা ছিন্দেয্য, নিল্লোপং ৱা হৰেয্য, একাগাৰিকং ৱা কৰেয্য, পৰিপন্থে ৱা তিট্ঠেয্য, পৰদাৰং ৱা গচ্ছেয্য, তঞ্চে তে পুৰিসা গহেত্ৱা দস্সেয্যুং – ‘অযং তে, দেৱ, চোৰো আগুচাৰী. ইমস্স যং ইচ্ছসি তং দণ্ডং পণেহী’তি. কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘ঘাতেয্যাম ৱা, ভো কচ্চান, জাপেয্যাম ৱা পব্বাজেয্যাম ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰেয্যাম. তং কিস্স হেতু? যা হিস্স, ভো কচ্চান, পুব্বে ‘খত্তিযো’তি সমঞ্ঞা সাস্স অন্তৰহিতা; চোৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং [সঙ্খং (সী. স্যা. কং. পী.)] গচ্ছতী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ ব্ৰাহ্মণো, ইধ ৱেস্সো, ইধ সুদ্দো সন্ধিং ৱা ছিন্দেয্য, নিল্লোপং ৱা হৰেয্য, একাগাৰিকং ৱা কৰেয্য, পৰিপন্থে ৱা তিট্ঠেয্য, পৰদাৰং ৱা গচ্ছেয্য, তঞ্চে তে পুৰিসা গহেত্ৱা দস্সেয্যুং – ‘অযং তে, দেৱ, চোৰো আগুচাৰী. ইমস্স যং ইচ্ছসি তং দণ্ডং পণেহী’তি. কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘ঘাতেয্যাম ৱা, ভো কচ্চান, জাপেয্যাম ৱা পব্বাজেয্যাম ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰেয্যাম. তং কিস্স হেতু? যা হিস্স, ভো কচ্চান, পুব্বে ‘সুদ্দো’তি সমঞ্ঞা সাস্স অন্তৰহিতা; চোৰোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যদি এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভো কচ্চান, এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি. নেসং এত্থ কিঞ্চি নানাকৰণং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, মহাৰাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ঘোসো যেৱেসো লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.

৩২২. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ খত্তিযো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো অস্স ৱিৰতো পাণাতিপাতা, ৱিৰতো অদিন্নাদানা, ৱিৰতো মুসাৱাদা, ৰত্তূপৰতো, একভত্তিকো, ব্ৰহ্মচাৰী, সীলৱা, কল্যাণধম্মো? কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘অভিৱাদেয্যাম ৱা [পি (দী. নি. ১.১৮৪, ১৮৭ সামঞ্ঞফলে)], ভো কচ্চান, পচ্চুট্ঠেয্যাম ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেয্যাম অভিনিমন্তেয্যাম ৱা নং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেহি ধম্মিকং ৱা অস্স ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহেয্যাম. তং কিস্স হেতু? যা হিস্স, ভো কচ্চান, পুব্বে ‘খত্তিযো’তি সমঞ্ঞা সাস্স অন্তৰহিতা; সমণোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ ব্ৰাহ্মণো, ইধ ৱেস্সো, ইধ সুদ্দো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো অস্স ৱিৰতো পাণাতিপাতা, ৱিৰতো অদিন্নাদানা ৱিৰতো মুসাৱাদা, ৰত্তূপৰতো, একভত্তিকো, ব্ৰহ্মচাৰী, সীলৱা, কল্যাণধম্মো? কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘অভিৱাদেয্যাম ৱা, ভো কচ্চান, পচ্চুট্ঠেয্যাম ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেয্যাম অভিনিমন্তেয্যাম ৱা নং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেহি ধম্মিকং ৱা অস্স ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহেয্যাম. তং কিস্স হেতু? যা হিস্স, ভো কচ্চান, পুব্বে ‘সুদ্দো’তি সমঞ্ঞা সাস্স অন্তৰহিতা; সমণোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যদি এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভো কচ্চান, এৱং সন্তে, ইমে চত্তাৰো ৱণ্ণা সমসমা হোন্তি. নেসং এত্থ কিঞ্চি নানাকৰণং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, মহাৰাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ঘোসো যেৱেসো লোকস্মিং – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.

৩২৩. এৱং ৱুত্তে, ৰাজা মাধুৰো অৱন্তিপুত্তো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো কচ্চান, অভিক্কন্তং, ভো কচ্চান! সেয্যথাপি, ভো কচ্চান, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – ‘চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তী’তি; এৱমেৱং ভোতা কচ্চানেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং কচ্চানং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং কচ্চানো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. ‘‘মা খো মং ত্ৱং, মহাৰাজ, সৰণং অগমাসি. তমেৱ ত্ৱং [তমেতং ত্ৱং (স্যা. কং.), তমেতং (ক.)] ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছ যমহং সৰণং গতো’’তি. ‘‘কহং পন, ভো কচ্চান, এতৰহি সো ভগৱা ৱিহৰতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি? ‘‘পৰিনিব্বুতো খো, মহাৰাজ, এতৰহি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি. ‘‘সচেপি মযং, ভো কচ্চান, সুণেয্যাম তং ভগৱন্তং দসসু যোজনেসু, দসপি মযং যোজনানি গচ্ছেয্যাম তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং. সচেপি মযং, ভো কচ্চান, সুণেয্যাম তং ভগৱন্তং ৱীসতিযা যোজনেসু, তিংসায যোজনেসু, চত্তাৰীসায যোজনেসু, পঞ্ঞাসায যোজনেসু, পঞ্ঞাসম্পি মযং যোজনানি গচ্ছেয্যাম তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং. যোজনসতে চেপি মযং ভো কচ্চান, সুণেয্যাম তং ভগৱন্তং, যোজনসতম্পি মযং গচ্ছেয্যাম তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং. যতো চ, ভো কচ্চান, পৰিনিব্বুতো সো ভগৱা, পৰিনিব্বুতম্পি মযং ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং কচ্চানো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.

মধুৰসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.