২. ৰট্ঠপালসুত্তং

২৯৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কুৰূসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন থুল্লকোট্ঠিকং [থূলকোট্ঠিকং (সী. স্যা. কং. পী.)] নাম কুৰূনং নিগমো তদৱসৰি. অস্সোসুং খো থুল্লকোট্ঠিকা [থূলকোট্ঠিতকা (সী. স্যা. কং. পী.)] ব্ৰাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো কুৰূসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং থুল্লকোট্ঠিকং অনুপ্পত্তো. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’তি. অথ খো থুল্লকোট্ঠিকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা অপ্পেকচ্চে ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে ভগৱতো সন্তিকে নামগোত্তং সাৱেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো থুল্লকোট্ঠিকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি.

২৯৪. তেন খো পন সমযেন ৰট্ঠপালো নাম কুলপুত্তো তস্মিংযেৱ থুল্লকোট্ঠিকে অগ্গকুলস্স [অগ্গকুলিকস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] পুত্তো তিস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি. অথ খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘যথা যথা খ্ৱাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি [যথা যথা খো ভগৱা ধম্মং দেসেতি (সী.)], নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’’ন্তি. অথ খো থুল্লকোট্ঠিকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিংসু. অথ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো অচিৰপক্কন্তেসু থুল্লকোট্ঠিকেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যথা যথাহং, ভন্তে, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি, নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. ইচ্ছামহং, ভন্তে, কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদং. পব্বাজেতু মং ভগৱা’’তি [এত্থ ‘‘লভেয্যাহং…পে… উপসম্পদং’’তি ৱাক্যদ্ৱযং সব্বেসুপি মূলপোত্থকেসু দিস্সতি, পাৰাজিকপাড়িযং পন সুদিন্নভাণৱাৰে এতং নত্থি. ‘‘পব্বাজেতু মং ভগৱা’’তি ইদং পন ৱাক্যং মৰম্মপোত্থকে যেৱ দিস্সতি, পাৰাজিকপাড়িযঞ্চ তদেৱ অত্থি]. ‘‘অনুঞ্ঞাতোসি পন ত্ৱং, ৰট্ঠপাল, মাতাপিতূহি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? ‘‘ন খোহং, ভন্তে, অনুঞ্ঞাতো মাতাপিতূহি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি. ‘‘ন খো, ৰট্ঠপাল, তথাগতা অননুঞ্ঞাতং মাতাপিতূহি পুত্তং পব্বাজেন্তী’’তি. ‘‘স্ৱাহং, ভন্তে, তথা কৰিস্সামি যথা মং মাতাপিতৰো অনুজানিস্সন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি.

২৯৫. অথ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন মাতাপিতৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মাতাপিতৰো এতদৱোচ – ‘‘অম্মতাতা, যথা যথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি, নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. ইচ্ছামহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. অনুজানাথ মং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘ত্ৱং খোসি, তাত ৰট্ঠপাল, অম্হাকং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিভতো [সুখপৰিহতো (স্যা. কং. ক.) (এহি ত্ৱং তাত ৰট্ঠপাল ভুঞ্জ চ পিৱ চ পৰিচাৰে হি চ, ভুঞ্জন্তো পিৱন্তো পৰিচাৰেন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অভিৰমস্সু, ন তং মযং অনুজানাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায,) সব্বত্থ দিস্সতি, সুদিন্নকণ্ডে পন নত্থি, অট্ঠকথাসুপি ন দস্সিতং]. ন ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল, কস্সচি দুক্খস্স জানাসি. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সাম. কিং পন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? দুতিযম্পি খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো…পে… ততিযম্পি খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো মাতাপিতৰো এতদৱোচ – ‘‘অম্মতাতা, যথা যথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি, নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. ইচ্ছামহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. অনুজানাথ মং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি. ততিযম্পি খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘ত্ৱং খোসি, তাত ৰট্ঠপাল, অম্হাকং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিভতো. ন ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল, কস্সচি দুক্খস্স জানাসি. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সাম. কিং পন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি?

২৯৬. অথ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো – ‘‘ন মং মাতাপিতৰো অনুজানন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি তত্থেৱ অনন্তৰহিতায ভূমিযা নিপজ্জি – ‘‘ইধেৱ মে মৰণং ভৱিস্সতি পব্বজ্জা ৱা’’তি. অথ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো একম্পি ভত্তং ন ভুঞ্জি, দ্ৱেপি ভত্তানি ন ভুঞ্জি, তীণিপি ভত্তানি ন ভুঞ্জি, চত্তাৰিপি ভত্তানি ন ভুঞ্জি, পঞ্চপি ভত্তানি ন ভুঞ্জি, ছপি ভত্তানি ন ভুঞ্জি, সত্তপি ভত্তানি ন ভুঞ্জি. অথ খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘ত্ৱং খোসি, তাত ৰট্ঠপাল, অম্হাকং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিভতো. ন ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল, কস্সচি, দুক্খস্স জানাসি [‘‘মৰণেনপি তে…পে… পব্বজ্জাযা’’তি ৱাক্যদ্ৱযং সী. স্যা. কং. পী. পোত্থকেসু দুতিযট্ঠানে যেৱ দিস্সতি, পাৰাজিকপাড়িযং পন পঠমট্ঠানে যেৱ দিস্সতি. তস্মা ইধ দুতিযট্ঠানে পুনাগতং অধিকং ৱিয দিস্সতি]. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সাম. কিং পন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. উট্ঠেহি, তাত ৰট্ঠপাল, ভুঞ্জ চ পিৱ চ পৰিচাৰেহি চ; ভুঞ্জন্তো পিৱন্তো পৰিচাৰেন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অভিৰমস্সু. ন তং মযং অনুজানাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায [‘‘মৰণেনপি তে…পে… পব্বজাযা’’তি ৱাক্যদ্ৱযং সী. স্যা. কং. পী. পোত্থকেসু দুতিযট্ঠানে যেৱ দিস্সতি, পাৰাজিকপাড়িযং পন পঠমট্ঠানে যেৱ দিস্সতি. তস্মা ইধ দুতিযট্ঠানে পুনাগতং অধিকং ৱিয দিস্সতি]. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সাম. কিং পন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? এৱং ৱুত্তে, ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং…পে… দুতিযম্পি খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তুণ্হী অহোসি. ততিযম্পি খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘ত্ৱং খোসি, তাত ৰট্ঠপাল, অম্হাকং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিভতো. ন ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল, কস্সচি দুক্খস্স জানাসি. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সাম, কিং পন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. উট্ঠেহি, তাত ৰট্ঠপাল, ভুঞ্জ চ পিৱ চ পৰিচাৰেহি চ; ভুঞ্জন্তো পিৱন্তো পৰিচাৰেন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অভিৰমস্সু. ন তং মযং অনুজানাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সাম. কিং পন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? ততিযম্পি খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তুণ্হী অহোসি.

২৯৭. অথ খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স সহাযকা যেন ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘ত্ৱং খোসি [ত্ৱং খো (সী. পী.)], সম্ম ৰট্ঠপাল, মাতাপিতূনং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিভতো. ন ত্ৱং, সম্ম ৰট্ঠপাল, কস্সচি দুক্খস্স জানাসি. মৰণেনপি তে মাতাপিতৰো অকামকা ৱিনা ভৱিস্সন্তি. কিং পন তে তং জীৱন্তং অনুজানিস্সন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. উট্ঠেহি, সম্ম ৰট্ঠপাল, ভুঞ্জ চ পিৱ চ পৰিচাৰেহি চ; ভুঞ্জন্তো পিৱন্তো পৰিচাৰেন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অভিৰমস্সু. ন তং মাতাপিতৰো অনুজানিস্সন্তি [অনুজানন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)] অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. মৰণেনপি তে মাতাপিতৰো অকামকা ৱিনা ভৱিস্সন্তি. কিং পন তে তং জীৱন্তং অনুজানিস্সন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? এৱং ৱুত্তে, ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো… ততিযম্পি খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স সহাযকা ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘ত্ৱং খোসি, সম্ম ৰট্ঠপাল, মাতাপিতূনং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিভতো, ন ত্ৱং, সম্ম ৰট্ঠপাল, কস্সচি দুক্খস্স জানাসি, মৰণেনপি তে মাতাপিতৰো অকামকা ৱিনা ভৱিস্সন্তি. কিং পন তে তং জীৱন্তং অনুজানিস্সন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায? উট্ঠেহি, সম্ম ৰট্ঠপাল, ভুঞ্জ চ পিৱ চ পৰিচাৰেহি চ, ভুঞ্জন্তো পিৱন্তো পৰিচাৰেন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অভিৰমস্সু. ন তং মাতাপিতৰো অনুজানিস্সন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায, মৰণেনপি তে মাতাপিতৰো অকামকা ৱিনা ভৱিস্সন্তি. কিং পন তে তং জীৱন্তং অনুজানিস্সন্তি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি? ততিযম্পি খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তুণ্হী অহোসি.

২৯৮. অথ খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স সহাযকা যেন ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো এতদৱোচুং – ‘‘অম্মতাতা, এসো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তত্থেৱ অনন্তৰহিতায ভূমিযা নিপন্নো – ‘ইধেৱ মে মৰণং ভৱিস্সতি পব্বজ্জা ৱা’তি. সচে তুম্হে ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং নানুজানিস্সথ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায, তত্থেৱ [তত্থেৱস্স (সী.)] মৰণং আগমিস্সতি. সচে পন তুম্হে ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং অনুজানিস্সথ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায, পব্বজিতম্পি নং দক্খিস্সথ. সচে ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো নাভিৰমিস্সতি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায, কা তস্স [কা চস্স (সী.)] অঞ্ঞা গতি ভৱিস্সতি? ইধেৱ পচ্চাগমিস্সতি. অনুজানাথ ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জাযা’’তি. ‘‘অনুজানাম, তাতা, ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. পব্বজিতেন চ পন [পন তে (স্যা. কং. ক.)] মাতাপিতৰো উদ্দস্সেতব্বা’’তি. অথ খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স সহাযকা যেন ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘উট্ঠেহি, সম্ম ৰট্ঠপাল [‘‘ত্ৱং খোসি সম্ম ৰট্ঠপাল মাতাপিতূনং একপুত্তকো পিযো মনাপো সুখেধিতো সুখপৰিহতো, ন ত্ৱং সম্ম ৰট্ঠপাল কস্সচি দুক্খস্স জানাসি, উট্ঠেহি সম্ম ৰট্ঠপাল ভুঞ্জ চ পিৱ চ পৰিচাৰেহি চ, ভুঞ্জন্তো পিৱন্তো পৰিচাৰেন্তো কামে পৰিভুঞ্জন্তো পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অভিৰমস্সু, (সী. পী. ক.)], অনুঞ্ঞাতোসি মাতাপিতূহি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. পব্বজিতেন চ পন তে মাতাপিতৰো উদ্দস্সেতব্বা’’তি.

২৯৯. অথ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো উট্ঠহিত্ৱা বলং গাহেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অনুঞ্ঞাতো অহং, ভন্তে, মাতাপিতূহি অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায. পব্বাজেতু মং ভগৱা’’তি. অলত্থ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অথ খো ভগৱা অচিৰূপসম্পন্নে আযস্মন্তে ৰট্ঠপালে অড্ঢমাসূপসম্পন্নে থুল্লকোট্ঠিকে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো খো পনাযস্মা ৰট্ঠপালো অৰহতং অহোসি.

অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰট্ঠপালো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, মাতাপিতৰো উদ্দস্সেতুং, সচে মং ভগৱা অনুজানাতী’’তি. অথ খো ভগৱা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স চেতসা চেতো পৰিচ্চ [চেতোপৰিৱিতক্কং (সী. পী.)] মনসাকাসি. যথা [যদা (সী. পী.)] ভগৱা অঞ্ঞাসি – ‘‘অভব্বো খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিতু’’ন্তি, অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং এতদৱোচ – ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, ৰট্ঠপাল, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন থুল্লকোট্ঠিকং তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন থুল্লকোট্ঠিকো তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং আযস্মা ৰট্ঠপালো থুল্লকোট্ঠিকে ৱিহৰতি ৰঞ্ঞো কোৰব্যস্স মিগচীৰে. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায থুল্লকোট্ঠিকং পিণ্ডায পাৱিসি. থুল্লকোট্ঠিকে সপদানং পিণ্ডায চৰমানো যেন সকপিতু নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা মজ্ঝিমায দ্ৱাৰসালায উল্লিখাপেতি. অদ্দসা খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান এতদৱোচ – ‘‘ইমেহি মুণ্ডকেহি সমণকেহি অম্হাকং একপুত্তকো পিযো মনাপো পব্বাজিতো’’তি. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো সকপিতু নিৱেসনে নেৱ দানং অলত্থ ন পচ্চক্খানং; অঞ্ঞদত্থু অক্কোসমেৱ অলত্থ. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স ঞাতিদাসী আভিদোসিকং কুম্মাসং ছড্ডেতুকামা হোতি. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো তং ঞাতিদাসিং এতদৱোচ – ‘‘সচেতং, ভগিনি, ছড্ডনীযধম্মং, ইধ মে পত্তে আকিৰা’’তি. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স ঞাতিদাসী তং আভিদোসিকং কুম্মাসং আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পত্তে আকিৰন্তী হত্থানঞ্চ পাদানঞ্চ সৰস্স চ নিমিত্তং অগ্গহেসি.

৩০০. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স ঞাতিদাসী যেনাযস্মতো ৰট্ঠপালস্স মাতা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স মাতৰং এতদৱোচ – ‘‘যগ্ঘেয্যে, জানেয্যাসি – ‘অয্যপুত্তো ৰট্ঠপালো অনুপ্পত্তো’’’তি. ‘‘সচে, জে, সচ্চং ভণসি, অদাসিং তং কৰোমী’’তি [সচ্চং ৱদসি, অদাসী ভৱসীতি (সী. পী.), সচ্চং ৱদসি, অদাসী ভৱিস্সসি (ক.)]. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স মাতা যেনাযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতৰং এতদৱোচ – ‘‘যগ্ঘে, গহপতি, জানেয্যাসি – ‘ৰট্ঠপালো কিৰ কুলপুত্তো অনুপ্পত্তো’’’তি? তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৰট্ঠপালো তং আভিদোসিকং কুম্মাসং অঞ্ঞতৰং কুট্টমূলং [কুড্ডং (সী. স্যা. কং. পী.)] নিস্সায পৰিভুঞ্জতি. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা যেনাযস্মা ৰট্ঠপালো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং এতদৱোচ – ‘‘অত্থি নাম, তাত ৰট্ঠপাল, আভিদোসিকং কুম্মাসং পৰিভুঞ্জিস্সসি? ননু, তাত ৰট্ঠপাল, সকং গেহং গন্তব্ব’’ন্তি? ‘‘কুতো নো, গহপতি, অম্হাকং গেহং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতানং? অনগাৰা মযং, গহপতি. অগমম্হ খো তে, গহপতি, গেহং, তত্থ নেৱ দানং অলত্থম্হ ন পচ্চক্খানং; অঞ্ঞদত্থু অক্কোসমেৱ অলত্থম্হা’’তি. ‘‘এহি, তাত ৰট্ঠপাল, ঘৰং গমিস্সামা’’তি. ‘‘অলং, গহপতি, কতং মে অজ্জ ভত্তকিচ্চং’’. ‘‘তেন হি, তাত ৰট্ঠপাল, অধিৱাসেহি স্ৱাতনায ভত্ত’’ন্তি. অধিৱাসেসি খো আযস্মা ৰট্ঠপালো তুণ্হীভাৱেন. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা যেন সকং নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মহন্তং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণস্স পুঞ্জং কাৰাপেত্ৱা কিলঞ্জেহি পটিচ্ছাদেত্ৱা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পুৰাণদুতিযিকা আমন্তেসি – ‘‘এথ তুম্হে, ৱধুযো, যেন অলঙ্কাৰেন অলঙ্কতা পুব্বে ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স পিযা হোথ মনাপা তেন অলঙ্কাৰেন অলঙ্কৰোথা’’তি.

৩০১. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৱেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স কালং আৰোচেসি – ‘‘কালো, তাত ৰট্ঠপাল, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সকপিতু নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা তং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণস্স পুঞ্জং ৱিৱৰাপেত্ৱা আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং এতদৱোচ – ‘‘ইদং তে, তাত ৰট্ঠপাল, মাতু মত্তিকং ধনং, অঞ্ঞং পেত্তিকং, অঞ্ঞং পিতামহং. সক্কা, তাত ৰট্ঠপাল, ভোগে চ ভুঞ্জিতুং পুঞ্ঞানি চ কাতুং. এহি ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল [ৰট্ঠপাল সিক্খং পচ্চক্খায (সব্বত্থ)], হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জস্সু পুঞ্ঞানি চ কৰোহী’’তি. ‘‘সচে মে ত্ৱং, গহপতি, ৱচনং কৰেয্যাসি, ইমং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণস্স পুঞ্জং সকটে আৰোপেত্ৱা নিব্বাহাপেত্ৱা মজ্ঝেগঙ্গায নদিযা সোতে ওপিলাপেয্যাসি. তং কিস্স হেতু? যে উপ্পজ্জিস্সন্তি হি তে, গহপতি, ততোনিদানং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পুৰাণদুতিযিকা পচ্চেকং পাদেসু গহেত্ৱা আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং এতদৱোচুং – ‘‘কীদিসা নাম তা, অয্যপুত্ত, অচ্ছৰাযো যাসং ত্ৱং হেতু ব্ৰহ্মচৰিযং চৰসী’’তি? ‘‘ন খো মযং, ভগিনী, অচ্ছৰানং হেতু ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামা’’তি. ‘‘ভগিনিৱাদেন নো অয্যপুত্তো ৰট্ঠপালো সমুদাচৰতী’’তি তা তত্থেৱ মুচ্ছিতা পপতিংসু. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো পিতৰং এতদৱোচ – ‘‘সচে, গহপতি, ভোজনং দাতব্বং, দেথ; মা নো ৱিহেঠেথা’’তি. ‘‘ভুঞ্জ, তাত ৰট্ঠপাল, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পিতা আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি.

৩০২. অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো ভুত্তাৱী ওনীতপত্তপাণী ঠিতকোৱ ইমা গাথা অভাসি –

‘‘পস্স চিত্তীকতং বিম্বং, অৰুকাযং সমুস্সিতং;

আতুৰং বহুসঙ্কপ্পং, যস্স নত্থি ধুৱং ঠিতি.

‘‘পস্স চিত্তীকতং ৰূপং, মণিনা কুণ্ডলেন চ;

অট্ঠি তচেন ওনদ্ধং, সহ ৱত্থেভি সোভতি.

‘‘অলত্তককতা পাদা, মুখং চুণ্ণকমক্খিতং;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘অট্ঠাপদকতা কেসা, নেত্তা অঞ্জনমক্খিতা;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘অঞ্জনীৱ নৱা [অঞ্জনীৱণ্ণৱা (ক.)] চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতো;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘ওদহি মিগৱো পাসং, নাসদা ৱাকৰং মিগো;

ভুত্ৱা নিৱাপং গচ্ছাম [গচ্ছামি (স্যা. ক.)], কন্দন্তে মিগবন্ধকে’’তি.

অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো ঠিতকোৱ ইমা গাথা ভাসিত্ৱা যেন ৰঞ্ঞো কোৰব্যস্স মিগচীৰং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি.

৩০৩. অথ খো ৰাজা কোৰব্যো মিগৱং আমন্তেসি – ‘‘সোধেহি, সম্ম মিগৱ, মিগচীৰং উয্যানভূমিং; গচ্ছাম সুভূমিং দস্সনাযা’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো মিগৱো ৰঞ্ঞো কোৰব্যস্স পটিস্সুত্ৱা মিগচীৰং সোধেন্তো অদ্দস আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নং. দিস্ৱান যেন ৰাজা কোৰব্যো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং কোৰব্যং এতদৱোচ – ‘‘সুদ্ধং খো তে, দেৱ, মিগচীৰং. অত্থি চেত্থ ৰট্ঠপালো নাম কুলপুত্তো ইমস্মিংযেৱ থুল্লকোট্ঠিকে অগ্গকুলস্স পুত্তো যস্স ত্ৱং অভিণ্হং কিত্তযমানো অহোসি, সো অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো’’তি. ‘‘তেন হি, সম্ম মিগৱ, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা. তমেৱ দানি মযং ভৱন্তং ৰট্ঠপালং পযিৰুপাসিস্সামা’’তি. অথ খো ৰাজা কোৰব্যো ‘‘যং তত্থ খাদনীযং ভোজনীযং পটিযত্তং তং সব্বং ৱিস্সজ্জেথা’’তি ৱত্ৱা ভদ্ৰানি ভদ্ৰানি যানানি যোজাপেত্ৱা ভদ্ৰং যানং অভিৰুহিত্ৱা ভদ্ৰেহি ভদ্ৰেহি যানেহি থুল্লকোট্ঠিকম্হা নিয্যাসি মহচ্চৰাজানুভাৱেন [মহচ্চা ৰাজানুভাৱেন (সী.)] আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং দস্সনায. যাৱতিকা যানস্স ভূমি যানেন গন্ত্ৱা যানা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকোৱ উস্সটায উস্সটায পৰিসায যেনাযস্মা ৰট্ঠপালো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা ৰট্ঠপালেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো ৰাজা কোৰব্যো আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং এতদৱোচ – ‘‘ইধ ভৱং ৰট্ঠপাল হত্থত্থৰে [কট্ঠত্থৰে (স্যা. কং.)] নিসীদতূ’’তি. ‘‘অলং, মহাৰাজ, নিসীদ ত্ৱং; নিসিন্নো অহং সকে আসনে’’তি. নিসীদি ৰাজা কোৰব্যো পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ৰাজা কোৰব্যো আযস্মন্তং ৰট্ঠপালং এতদৱোচ –

৩০৪. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভো ৰট্ঠপাল, পাৰিজুঞ্ঞানি যেহি পাৰিজুঞ্ঞেহি সমন্নাগতা ইধেকচ্চে কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি. কতমানি চত্তাৰি? জৰাপাৰিজুঞ্ঞং, ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞং, ভোগপাৰিজুঞ্ঞং, ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞং. কতমঞ্চ, ভো ৰট্ঠপাল, জৰাপাৰিজুঞ্ঞং? ইধ, ভো ৰট্ঠপাল, একচ্চো জিণ্ণো হোতি ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি এতৰহি জিণ্ণো ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. ন খো পন মযা সুকৰং অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং [ফাতিকত্তুং (সী.)]. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো তেন জৰাপাৰিজুঞ্ঞেন সমন্নাগতো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভো ৰট্ঠপাল, জৰাপাৰিজুঞ্ঞং. ভৱং খো পন ৰট্ঠপালো এতৰহি দহৰো যুৱা সুসুকাড়কেসো ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৱযসা. তং ভোতো ৰট্ঠপালস্স জৰাপাৰিজুঞ্ঞং নত্থি. কিং ভৱং ৰট্ঠপালো ঞত্ৱা ৱা দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো?

‘‘কতমঞ্চ, ভো ৰট্ঠপাল, ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞং? ইধ, ভো ৰট্ঠপাল, একচ্চো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি এতৰহি আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. ন খো পন মযা সুকৰং অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো তেন ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞেন সমন্নাগতো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভো ৰট্ঠপাল, ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞং. ভৱং খো পন ৰট্ঠপালো এতৰহি অপ্পাবাধো অপ্পাতঙ্কো সমৱেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায. তং ভোতো ৰট্ঠপালস্স ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞং নত্থি. কিং ভৱং ৰট্ঠপালো ঞত্ৱা ৱা দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো?

‘‘কতমঞ্চ, ভো ৰট্ঠপাল, ভোগপাৰিজুঞ্ঞং? ইধ, ভো ৰট্ঠপাল, একচ্চো অড্ঢো হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো. তস্স তে ভোগা অনুপুব্বেন পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খো পুব্বে অড্ঢো অহোসিং মহদ্ধনো মহাভোগো. তস্স মে তে ভোগা অনুপুব্বেন পৰিক্খযং গতা. ন খো পন মযা সুকৰং অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো তেন ভোগপাৰিজুঞ্ঞেন সমন্নাগতো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভো ৰট্ঠপাল, ভোগপাৰিজুঞ্ঞং. ভৱং খো পন ৰট্ঠপালো ইমস্মিংযেৱ থুল্লকোট্ঠিকে অগ্গকুলস্স পুত্তো. তং ভোতো ৰট্ঠপালস্স ভোগপাৰিজুঞ্ঞং নত্থি. কিং ভৱং ৰট্ঠপালো ঞত্ৱা ৱা দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো?

‘‘কতমঞ্চ, ভো ৰট্ঠপাল, ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞং? ইধ, ভো ৰট্ঠপাল, একচ্চস্স বহূ হোন্তি মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা. তস্স তে ঞাতকা অনুপুব্বেন পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘মমং খো পুব্বে বহূ অহেসুং মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা. তস্স মে তে অনুপুব্বেন পৰিক্খযং গতা. ন খো পন মযা সুকৰং অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো তেন ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞেন সমন্নাগতো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভো ৰট্ঠপাল, ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞং. ভোতো খো পন ৰট্ঠপালস্স ইমস্মিংযেৱ থুল্লকোট্ঠিকে বহূ মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা. তং ভোতো ৰট্ঠপালস্স ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞং নত্থি. কিং ভৱং ৰট্ঠপালো ঞত্ৱা ৱা দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো?

‘‘ইমানি খো, ভো ৰট্ঠপাল, চত্তাৰি পাৰিজুঞ্ঞানি, যেহি পাৰিজুঞ্ঞেহি সমন্নাগতা ইধেকচ্চে কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি. তানি ভোতো ৰট্ঠপালস্স নত্থি. কিং ভৱং ৰট্ঠপালো ঞত্ৱা ৱা দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি?

৩০৫. ‘‘অত্থি খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো ধম্মুদ্দেসা উদ্দিট্ঠা, যে অহং [যমহং (স্যা. কং. ক.)] ঞত্ৱা চ দিস্ৱা চ সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. কতমে চত্তাৰো? ‘উপনিয্যতি লোকো অদ্ধুৱো’তি খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন পঠমো ধম্মুদ্দেসো উদ্দিট্ঠো, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. ‘অতাণো লোকো অনভিস্সৰো’তি খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন দুতিযো ধম্মুদ্দেসো উদ্দিট্ঠো, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. ‘অস্সকো লোকো, সব্বং পহায গমনীয’ন্তি খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ততিযো ধম্মুদ্দেসো উদ্দিট্ঠো, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. ‘ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’তি খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চতুত্থো ধম্মুদ্দেসো উদ্দিট্ঠো, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. ইমে খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো ধম্মুদ্দেসা উদ্দিট্ঠা, যে অহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি.

৩০৬. ‘‘‘উপনিয্যতি লোকো অদ্ধুৱো’তি – ভৱং ৰট্ঠপালো আহ. ইমস্স, ভো ৰট্ঠপাল, ভাসিতস্স কথং অত্থো দট্ঠব্বো’’তি? ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ত্ৱং ৱীসতিৱস্সুদ্দেসিকোপি পণ্ণৱীসতিৱস্সুদ্দেসিকোপি হত্থিস্মিম্পি কতাৱী অস্সস্মিম্পি কতাৱী ৰথস্মিম্পি কতাৱী ধনুস্মিম্পি কতাৱী থৰুস্মিম্পি কতাৱী ঊৰুবলী বাহুবলী অলমত্তো সঙ্গামাৱচৰো’’তি? ‘‘অহোসিং অহং, ভো ৰট্ঠপাল, ৱীসতিৱস্সুদ্দেসিকোপি পণ্ণৱীসতিৱস্সুদ্দেসিকোপি হত্থিস্মিম্পি কতাৱী অস্সস্মিম্পি কতাৱী ৰথস্মিম্পি কতাৱী ধনুস্মিম্পি কতাৱী থৰুস্মিম্পি কতাৱী ঊৰুবলী বাহুবলী অলমত্তো সঙ্গামাৱচৰো. অপ্পেকদাহং, ভো ৰট্ঠপাল, ইদ্ধিমাৱ মঞ্ঞে ন [ইদ্ধিমা মঞ্ঞে ন (স্যা. কং.), ইদ্ধিমা চ মঞ্ঞে (সী.), ন ৱিয মঞ্ঞে (ক.)] অত্তনো বলেন সমসমং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, এৱমেৱ ত্ৱং এতৰহি ঊৰুবলী বাহুবলী অলমত্তো সঙ্গামাৱচৰো’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো ৰট্ঠপাল. এতৰহি জিণ্ণো ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো আসীতিকো মে ৱযো ৱত্ততি. অপ্পেকদাহং, ভো ৰট্ঠপাল, ‘ইধ পাদং কৰিস্সামী’তি অঞ্ঞেনেৱ পাদং কৰোমী’’তি. ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘উপনিয্যতি লোকো অদ্ধুৱো’তি, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, ভো ৰট্ঠপাল, অব্ভুতং, ভো ৰট্ঠপাল! যাৱ সুভাসিতং চিদং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন – ‘উপনিয্যতি লোকো অদ্ধুৱো’তি. উপনিয্যতি হি, ভো ৰট্ঠপাল, লোকো অদ্ধুৱো.

‘‘সংৱিজ্জন্তে খো, ভো ৰট্ঠপাল, ইমস্মিং ৰাজকুলে হত্থিকাযাপি অস্সকাযাপি ৰথকাযাপি পত্তিকাযাপি, অম্হাকং আপদাসু পৰিযোধায ৱত্তিস্সন্তি. ‘অতাণো লোকো অনভিস্সৰো’তি – ভৱং ৰট্ঠপালো আহ. ইমস্স পন, ভো ৰট্ঠপাল, ভাসিতস্স কথং অত্থো দট্ঠব্বো’’তি? ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, অত্থি তে কোচি অনুসাযিকো আবাধো’’তি? ‘‘অত্থি মে, ভো ৰট্ঠপাল, অনুসাযিকো আবাধো. অপ্পেকদা মং, ভো ৰট্ঠপাল, মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা হোন্তি – ‘ইদানি ৰাজা কোৰব্যো কালং কৰিস্সতি, ইদানি ৰাজা কোৰব্যো কালং কৰিস্সতী’’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, লভসি ত্ৱং তে মিত্তামচ্চে ঞাতিসালোহিতে – ‘আযন্তু মে ভোন্তো মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা, সব্বেৱ সন্তা ইমং ৱেদনং সংৱিভজথ, যথাহং লহুকতৰিকং ৱেদনং ৱেদিযেয্য’ন্তি – উদাহু ত্ৱংযেৱ তং ৱেদনং ৱেদিযসী’’তি? ‘‘নাহং, ভো ৰট্ঠপাল, লভামি তে মিত্তামচ্চে ঞাতিসালোহিতে – ‘আযন্তু মে ভোন্তো মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা, সব্বেৱ সন্তা ইমং ৱেদনং সংৱিভজথ, যথাহং লহুকতৰিকং ৱেদনং ৱেদিযেয্য’ন্তি. অথ খো অহমেৱ তং ৱেদনং ৱেদিযামী’’তি. ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘অতাণো লোকো অনভিস্সৰো’তি, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, ভো ৰট্ঠপাল, অব্ভুতং, ভো ৰট্ঠপাল! যাৱ সুভাসিতং চিদং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন – ‘অতাণো লোকো অনভিস্সৰো’তি. অতাণো হি, ভো ৰট্ঠপাল, লোকো অনভিস্সৰো.

‘‘সংৱিজ্জতি খো, ভো ৰট্ঠপাল, ইমস্মিং ৰাজকুলে পহূতং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং ভূমিগতঞ্চ ৱেহাসগতঞ্চ. ‘অস্সকো লোকো, সব্বং পহায গমনীয’ন্তি – ভৱং ৰট্ঠপালো আহ. ইমস্স পন, ভো ৰট্ঠপাল, ভাসিতস্স কথং অত্থো দট্ঠব্বো’’তি? ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যথা ত্ৱং এতৰহি পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেসি, লচ্ছসি ত্ৱং পৰত্থাপি – ‘এৱমেৱাহং ইমেহেৱ পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেমী’তি, উদাহু অঞ্ঞে ইমং ভোগং পটিপজ্জিস্সন্তি, ত্ৱং পন যথাকম্মং গমিস্সসী’’তি? ‘‘যথাহং, ভো ৰট্ঠপাল, এতৰহি পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেমি, নাহং লচ্ছামি পৰত্থাপি – ‘এৱমেৱ ইমেহেৱ পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেমী’তি. অথ খো অঞ্ঞে ইমং ভোগং পটিপজ্জিস্সন্তি; অহং পন যথাকম্মং গমিস্সামী’’তি. ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘অস্সকো লোকো, সব্বং পহায গমনীয’ন্তি, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা চ সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, ভো ৰট্ঠপাল, অব্ভুতং, ভো ৰট্ঠপাল! যাৱ সুভাসিতং চিদং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন – ‘অস্সকো লোকো, সব্বং পহায গমনীয’ন্তি. অস্সকো হি, ভো ৰট্ঠপাল, লোকো সব্বং পহায গমনীযং.

‘‘‘ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’তি – ভৱং ৰট্ঠপালো আহ. ইমস্স, ভো ৰট্ঠপাল, ভাসিতস্স কথং অত্থো দট্ঠব্বো’’তি? ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ফীতং কুৰুং অজ্ঝাৱসসী’’তি? ‘‘এৱং, ভো ৰট্ঠপাল, ফীতং কুৰুং অজ্ঝাৱসামী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ পুৰিসো আগচ্ছেয্য পুৰত্থিমায দিসায সদ্ধাযিকো পচ্চযিকো. সো তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘যগ্ঘে, মহাৰাজ, জানেয্যাসি, অহং আগচ্ছামি পুৰত্থিমায দিসায? তত্থদ্দসং মহন্তং জনপদং ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ বহুজনং আকিণ্ণমনুস্সং. বহূ তত্থ হত্থিকাযা অস্সকাযা ৰথকাযা পত্তিকাযা; বহু তত্থ ধনধঞ্ঞং [দন্তাজিনং (সী. স্যা. কং. পী.)]; বহু তত্থ হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং অকতঞ্চেৱ কতঞ্চ; বহু তত্থ ইত্থিপৰিগ্গহো. সক্কা চ তাৱতকেনেৱ বলমত্তেন [বলত্থেন (সী. স্যা. কং. পী.), বহলত্থেন (ক.)] অভিৱিজিনিতুং. অভিৱিজিন, মহাৰাজা’তি, কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘তম্পি মযং, ভো ৰট্ঠপাল, অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসেয্যামা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ পুৰিসো আগচ্ছেয্য পচ্ছিমায দিসায… উত্তৰায দিসায… দক্খিণায দিসায… পৰসমুদ্দতো সদ্ধাযিকো পচ্চযিকো. সো তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘যগ্ঘে, মহাৰাজ, জানেয্যাসি, অহং আগচ্ছামি পৰসমুদ্দতো? তত্থদ্দসং মহন্তং জনপদং ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ বহুজনং আকিণ্ণমনুস্সং. বহূ তত্থ হত্থিকাযা অস্সকাযা ৰথকাযা পত্তিকাযা; বহু তত্থ ধনধঞ্ঞং; বহু তত্থ হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং অকতঞ্চেৱ কতঞ্চ; বহু তত্থ ইত্থিপৰিগ্গহো. সক্কা চ তাৱতকেনেৱ বলমত্তেন অভিৱিজিনিতুং. অভিৱিজিন, মহাৰাজা’তি, কিন্তি নং কৰেয্যাসী’’তি? ‘‘তম্পি মযং, ভো ৰট্ঠপাল, অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসেয্যামা’’তি. ‘‘ইদং খো তং, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সন্ধায ভাসিতং – ‘ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’তি, যমহং ঞত্ৱা চ দিস্ৱা সুত্ৱা চ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, ভো ৰট্ঠপাল, অব্ভুতং, ভো ৰট্ঠপাল! যাৱ সুভাসিতং চিদং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন – ‘ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’তি. ঊনো হি, ভো ৰট্ঠপাল, লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’’তি.

ইদমৱোচ আযস্মা ৰট্ঠপালো. ইদং ৱত্ৱা অথাপৰং এতদৱোচ –

৩০৭. ‘‘পস্সামি লোকে সধনে মনুস্সে,

লদ্ধান ৱিত্তং ন দদন্তি মোহা;

লুদ্ধা ধনং [লদ্ধা ধনং (ক.)] সন্নিচযং কৰোন্তি,

ভিয্যোৱ কামে অভিপত্থযন্তি.

‘‘ৰাজা পসয্হা পথৱিং ৱিজিত্ৱা,

সসাগৰন্তং মহিমাৱসন্তো [মহিযা ৱসন্তো (সী. ক.)];

ওৰং সমুদ্দস্স অতিত্তৰূপো,

পাৰং সমুদ্দস্সপি পত্থযেথ.

‘‘ৰাজা চ অঞ্ঞে চ বহূ মনুস্সা,

অৱীততণ্হা [অতিত্ততণ্হা (ক.)] মৰণং উপেন্তি;

ঊনাৱ হুত্ৱান জহন্তি দেহং,

কামেহি লোকম্হি ন হত্থি তিত্তি.

‘‘কন্দন্তি নং ঞাতী পকিৰিয কেসে,

অহোৱতা নো অমৰাতি চাহু;

ৱত্থেন নং পাৰুতং নীহৰিত্ৱা,

চিতং সমাদায [সমাধায (সী.)] ততোডহন্তি.

‘‘সো ডয্হতি সূলেহি তুজ্জমানো,

একেন ৱত্থেন পহায ভোগে;

ন মীযমানস্স ভৱন্তি তাণা,

ঞাতীধ মিত্তা অথ ৱা সহাযা.

‘‘দাযাদকা তস্স ধনং হৰন্তি,

সত্তো পন গচ্ছতি যেন কম্মং;

ন মীযমানং ধনমন্ৱেতি কিঞ্চি,

পুত্তা চ দাৰা চ ধনঞ্চ ৰট্ঠং.

‘‘ন দীঘমাযুং লভতে ধনেন, ন চাপি ৱিত্তেন জৰং ৱিহন্তি;

অপ্পং হিদং জীৱিতমাহু ধীৰা, অসস্সতং ৱিপ্পৰিণামধম্মং.

‘‘অড্ঢা দলিদ্দা চ ফুসন্তি ফস্সং,

বালো চ ধীৰো চ তথেৱ ফুট্ঠো;

বালো চ বাল্যা ৱধিতোৱ সেতি,

ধীৰো চ [ধীৰোৱ (ক.)] ন ৱেধতি ফস্সফুট্ঠো.

‘‘তস্মা হি পঞ্ঞাৱ ধনেন সেয্যো,

যায ৱোসানমিধাধিগচ্ছতি;

অব্যোসিতত্তা [অসোসিতত্তা (সী. পী.)] হি ভৱাভৱেসু,

পাপানি কম্মানি কৰোন্তি মোহা.

‘‘উপেতি গব্ভঞ্চ পৰঞ্চ লোকং,

সংসাৰমাপজ্জ পৰম্পৰায;

তস্সপ্পপঞ্ঞো অভিসদ্দহন্তো,

উপেতি গব্ভঞ্চ পৰঞ্চ লোকং.

‘‘চোৰো যথা সন্ধিমুখে গহিতো,

সকম্মুনা হঞ্ঞতি পাপধম্মো;

এৱং পজা পেচ্চ পৰম্হি লোকে,

সকম্মুনা হঞ্ঞতি পাপধম্মো.

‘‘কামাহি চিত্ৰা মধুৰা মনোৰমা,

ৱিৰূপৰূপেন মথেন্তি চিত্তং;

আদীনৱং কামগুণেসু দিস্ৱা,

তস্মা অহং পব্বজিতোম্হি ৰাজ.

‘‘দুমপ্ফলানেৱ পতন্তি মাণৱা,

দহৰা চ ৱুড্ঢা চ সৰীৰভেদা;

এতম্পি দিস্ৱা [এৱম্পি দিস্ৱা (সী.), এতং ৱিদিত্ৱা (স্যা. কং.)] পব্বজিতোম্হি ৰাজ,

অপণ্ণকং সামঞ্ঞমেৱ সেয্যো’’তি.

ৰট্ঠপালসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.