১০. কণ্ণকত্থলসুত্তং

৩৭৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা উৰুঞ্ঞাযং [উজুঞ্ঞাযং (সী. পী.), উদঞ্ঞাযং (স্যা. কং.)] ৱিহৰতি কণ্ণকত্থলে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন ৰাজা পসেনদি কোসলো উৰুঞ্ঞং অনুপ্পত্তো হোতি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দাহি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছ – ‘ৰাজা, ভন্তে, পসেনদি কোসলো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘অজ্জ কিৰ, ভন্তে, ৰাজা পসেনদি কোসলো পচ্ছাভত্তং ভুত্তপাতৰাসো ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো সো পুৰিসো ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো পুৰিসো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ৰাজা, ভন্তে, পসেনদি কোসলো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি; এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘অজ্জ কিৰ ভন্তে, ৰাজা পসেনদি কোসলো পচ্ছাভত্তং ভুত্তপাতৰাসো ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’’’তি. অস্সোসুং খো সোমা চ ভগিনী সকুলা চ ভগিনী – ‘‘অজ্জ কিৰ ৰাজা পসেনদি কোসলো পচ্ছাভত্তং ভুত্তপাতৰাসো ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’’তি. অথ খো সোমা চ ভগিনী সকুলা চ ভগিনী ৰাজানং পসেনদিং কোসলং ভত্তাভিহাৰে উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচুং – ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, অম্হাকম্পি ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দাহি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছ – ‘সোমা চ, ভন্তে, ভগিনী সকুলা চ ভগিনী ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’’’তি.

৩৭৬. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো পচ্ছাভত্তং ভুত্তপাতৰাসো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সোমা চ, ভন্তে, ভগিনী সকুলা চ ভগিনী ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি [ৱন্দন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)], অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’’তি [পুচ্ছন্তীতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. ‘‘কিং পন, মহাৰাজ, সোমা চ ভগিনী সকুলা চ ভগিনী অঞ্ঞং দূতং নালত্থু’’ন্তি? ‘‘অস্সোসুং খো, ভন্তে, সোমা চ ভগিনী সকুলা চ ভগিনী – ‘অজ্জ কিৰ ৰাজা পসেনদি কোসলো পচ্ছাভত্তং ভুত্তপাতৰাসো ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’তি. অথ খো, ভন্তে, সোমা চ ভগিনী সকুলা চ ভগিনী মং ভত্তাভিহাৰে উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচুং – ‘তেন হি, মহাৰাজ, অম্হাকম্পি ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দাহি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছ – সোমা চ ভগিনী সকুলা চ ভগিনী ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’’’তি. ‘‘সুখিনিযো হোন্তু তা, মহাৰাজ, সোমা চ ভগিনী সকুলা চ ভগিনী’’তি.

৩৭৭. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে, সমণো গোতমো এৱমাহ – ‘নত্থি সো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা যো সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী অপৰিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানিস্সতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি. যে তে, ভন্তে, এৱমাহংসু – ‘সমণো গোতমো এৱমাহ – নত্থি সো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা যো সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী অপৰিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানিস্সতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি; কচ্চি তে, ভন্তে, ভগৱতো ৱুত্তৱাদিনো, ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰোন্তি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছতী’’তি? ‘‘যে তে, মহাৰাজ, এৱমাহংসু – ‘সমণো গোতমো এৱমাহ – নত্থি সো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা যো সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী অপৰিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানিস্সতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি; ন মে তে ৱুত্তৱাদিনো, অব্ভাচিক্খন্তি চ পন মং তে অসতা অভূতেনা’’তি.

৩৭৮. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ৱিটটূভং সেনাপতিং আমন্তেসি – ‘‘কো নু খো, সেনাপতি, ইমং কথাৱত্থুং ৰাজন্তেপুৰে অব্ভুদাহাসী’’তি? ‘‘সঞ্জযো, মহাৰাজ, ব্ৰাহ্মণো আকাসগোত্তো’’তি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, মম ৱচনেন সঞ্জযং ব্ৰাহ্মণং আকাসগোত্তং আমন্তেহি – ‘ৰাজা তং, ভন্তে, পসেনদি কোসলো আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো সো পুৰিসো ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পটিস্সুত্ৱা যেন সঞ্জযো ব্ৰাহ্মণো আকাসগোত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সঞ্জযং ব্ৰাহ্মণং আকাসগোত্তং এতদৱোচ – ‘‘ৰাজা তং, ভন্তে, পসেনদি কোসলো আমন্তেতী’’তি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, ভগৱতা অঞ্ঞদেৱ কিঞ্চি সন্ধায ভাসিতং, তঞ্চ জনো অঞ্ঞথাপি পচ্চাগচ্ছেয্য [পচ্চাগচ্ছেয্যাতি, অভিজানামি মহাৰাজ ৱাচং ভাসিতাতি (সী.)]. যথা কথং পন, ভন্তে, ভগৱা অভিজানাতি ৱাচং ভাসিতা’’তি? ‘‘এৱং খো অহং, মহাৰাজ, অভিজানামি ৱাচং ভাসিতা – ‘নত্থি সো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা যো সকিদেৱ সব্বং ঞস্সতি, সব্বং দক্খিতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’’তি. ‘‘হেতুৰূপং, ভন্তে, ভগৱা আহ; সহেতুৰূপং, ভন্তে, ভগৱা আহ – ‘নত্থি সো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা যো সকিদেৱ সব্বং ঞস্সতি, সব্বং দক্খিতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’’তি. ‘‘চত্তাৰোমে, ভন্তে, ৱণ্ণা – খত্তিযা, ব্ৰাহ্মণা, ৱেস্সা, সুদ্দা. ইমেসং নু খো, ভন্তে, চতুন্নং ৱণ্ণানং সিযা ৱিসেসো সিযা নানাকৰণ’’ন্তি? ‘‘চত্তাৰোমে, মহাৰাজ, ৱণ্ণা – খত্তিযা, ব্ৰাহ্মণা, ৱেস্সা, সুদ্দা. ইমেসং খো, মহাৰাজ, চতুন্নং ৱণ্ণানং দ্ৱে ৱণ্ণা অগ্গমক্খাযন্তি – খত্তিযা চ ব্ৰাহ্মণা চ – যদিদং অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মানী’’তি [সামিচিকম্মানন্তি (সী.)]. ‘‘নাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং দিট্ঠধম্মিকং পুচ্ছামি; সম্পৰাযিকাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং পুচ্ছামি. চত্তাৰোমে, ভন্তে, ৱণ্ণা – খত্তিযা, ব্ৰাহ্মণা, ৱেস্সা, সুদ্দা. ইমেসং নু খো, ভন্তে, চতুন্নং ৱণ্ণানং সিযা ৱিসেসো সিযা নানাকৰণ’’ন্তি?

৩৭৯. ‘‘পঞ্চিমানি, মহাৰাজ, পধানিযঙ্গানি. কতমানি পঞ্চ? ইধ, মহাৰাজ, ভিক্খু সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি; অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো সমৱেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায মজ্ঝিমায পধানক্খমায; অসঠো হোতি অমাযাৱী যথাভূতং অত্তানং আৱিকত্তা সত্থৰি ৱা ৱিঞ্ঞূসু ৱা সব্ৰহ্মচাৰীসু; আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু; পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মাদুক্খক্খযগামিনিযা – ইমানি খো, মহাৰাজ, পঞ্চ পধানিযঙ্গানি. চত্তাৰোমে, মহাৰাজ, ৱণ্ণা – খত্তিযা, ব্ৰাহ্মণা, ৱেস্সা, সুদ্দা. তে চস্সু ইমেহি পঞ্চহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতা; এত্থ পন নেসং অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. ‘‘চত্তাৰোমে, ভন্তে, ৱণ্ণা – খত্তিযা, ব্ৰাহ্মণা, ৱেস্সা, সুদ্দা. তে চস্সু ইমেহি পঞ্চহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতা; এত্থ পন নেসং, ভন্তে, সিযা ৱিসেসো সিযা নানাকৰণ’’ন্তি? ‘‘এত্থ খো নেসাহং, মহাৰাজ, পধানৱেমত্ততং ৱদামি. সেয্যথাপিস্সু, মহাৰাজ, দ্ৱে হত্থিদম্মা ৱা অস্সদম্মা ৱা গোদম্মা ৱা সুদন্তা সুৱিনীতা, দ্ৱে হত্থিদম্মা ৱা অস্সদম্মা ৱা গোদম্মা ৱা অদন্তা অৱিনীতা. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যে তে দ্ৱে হত্থিদম্মা ৱা অস্সদম্মা ৱা গোদম্মা ৱা সুদন্তা সুৱিনীতা, অপি নু তে দন্তাৱ দন্তকাৰণং গচ্ছেয্যুং, দন্তাৱ দন্তভূমিং সম্পাপুণেয্যু’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘যে পন তে দ্ৱে হত্থিদম্মা ৱা অস্সদম্মা ৱা গোদম্মা ৱা অদন্তা অৱিনীতা, অপি নু তে অদন্তাৱ দন্তকাৰণং গচ্ছেয্যুং, অদন্তাৱ দন্তভূমিং সম্পাপুণেয্যুং, সেয্যথাপি তে দ্ৱে হত্থিদম্মা ৱা অস্সদম্মা ৱা গোদম্মা ৱা সুদন্তা সুৱিনীতা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যং তং সদ্ধেন পত্তব্বং অপ্পাবাধেন অসঠেন অমাযাৱিনা আৰদ্ধৱীৰিযেন পঞ্ঞৱতা তং ৱত [তং তথা সো (ক.)] অস্সদ্ধো বহ্ৱাবাধো সঠো মাযাৱী কুসীতো দুপ্পঞ্ঞো পাপুণিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি.

৩৮০. ‘‘হেতুৰূপং, ভন্তে, ভগৱা আহ; সহেতুৰূপং, ভন্তে, ভগৱা আহ. চত্তাৰোমে, ভন্তে, ৱণ্ণা – খত্তিযা, ব্ৰাহ্মণা, ৱেস্সা, সুদ্দা. তে চস্সু ইমেহি পঞ্চহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতা তে চস্সু সম্মপ্পধানা; এত্থ পন নেসং, ভন্তে, সিযা ৱিসেসো সিযা নানাকৰণ’’ন্তি? ‘‘এত্থ খো [এত্থ খো পন (সী.)] নেসাহং, মহাৰাজ, ন কিঞ্চি নানাকৰণং ৱদামি – যদিদং ৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তিং. সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো সুক্খং সাককট্ঠং আদায অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকৰেয্য; অথাপৰো পুৰিসো সুক্খং সালকট্ঠং আদায অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকৰেয্য; অথাপৰো পুৰিসো সুক্খং অম্বকট্ঠং আদায অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকৰেয্য; অথাপৰো পুৰিসো সুক্খং উদুম্বৰকট্ঠং আদায অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকৰেয্য. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, সিযা নু খো তেসং অগ্গীনং নানাদাৰুতো অভিনিব্বত্তানং কিঞ্চি নানাকৰণং অচ্চিযা ৱা অচ্চিং, ৱণ্ণেন ৱা ৱণ্ণং, আভায ৱা আভ’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যং তং তেজং ৱীৰিযা নিম্মথিতং পধানাভিনিব্বত্তং [ৱিৰিযং নিপ্ফৰতি, তং পচ্ছাভিনিব্বত্তং (সী.)], নাহং তত্থ কিঞ্চি নানাকৰণং ৱদামি – যদিদং ৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তি’’ন্তি. ‘‘হেতুৰূপং, ভন্তে, ভগৱা আহ; সহেতুৰূপং, ভন্তে, ভগৱা আহ. কিং পন, ভন্তে, অত্থি দেৱা’’তি? ‘‘কিং পন ত্ৱং, মহাৰাজ, এৱং ৱদেসি – ‘কিং পন, ভন্তে, অত্থি দেৱা’’’তি? ‘‘যদি ৱা তে, ভন্তে, দেৱা আগন্তাৰো ইত্থত্তং যদি ৱা অনাগন্তাৰো ইত্থত্তং’’? ‘‘যে তে, মহাৰাজ, দেৱা সব্যাবজ্ঝা তে দেৱা আগন্তাৰো ইত্থত্তং, যে তে দেৱা অব্যাবজ্ঝা তে দেৱা অনাগন্তাৰো ইত্থত্ত’’ন্তি.

৩৮১. এৱং ৱুত্তে, ৱিট্টূভো সেনাপতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যে তে, ভন্তে, দেৱা সব্যাবজ্ঝা আগন্তাৰো ইত্থত্তং তে দেৱা, যে তে দেৱা অব্যাবজ্ঝা অনাগন্তাৰো ইত্থত্তং তে দেৱে তম্হা ঠানা চাৱেস্সন্তি ৱা পব্বাজেস্সন্তি ৱা’’তি?

অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ৱিটটূভো সেনাপতি ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পুত্তো; অহং ভগৱতো পুত্তো. অযং খো কালো যং পুত্তো পুত্তেন মন্তেয্যা’’তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো ৱিটটূভং সেনাপতিং আমন্তেসি – ‘‘তেন হি, সেনাপতি, তং যেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি; যথা তে খমেয্য তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. তং কিং মঞ্ঞসি, সেনাপতি, যাৱতা ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স ৱিজিতং যত্থ চ ৰাজা পসেনদি কোসলো ইস্সৰিযাধিপচ্চং ৰজ্জং কাৰেতি, পহোতি তত্থ ৰাজা পসেনদি কোসলো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা পুঞ্ঞৱন্তং ৱা অপুঞ্ঞৱন্তং ৱা ব্ৰহ্মচৰিযৱন্তং ৱা অব্ৰহ্মচৰিযৱন্তং ৱা তম্হা ঠানা চাৱেতুং ৱা পব্বাজেতুং ৱা’’তি? ‘‘যাৱতা, ভো, ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স ৱিজিতং যত্থ চ ৰাজা পসেনদি কোসলো ইস্সৰিযাধিপচ্চং ৰজ্জং কাৰেতি, পহোতি তত্থ ৰাজা পসেনদি কোসলো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা পুঞ্ঞৱন্তং ৱা অপুঞ্ঞৱন্তং ৱা ব্ৰহ্মচৰিযৱন্তং ৱা অব্ৰহ্মচৰিযৱন্তং ৱা তম্হা ঠানা চাৱেতুং ৱা পব্বাজেতুং ৱা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সেনাপতি, যাৱতা ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স অৱিজিতং যত্থ চ ৰাজা পসেনদি কোসলো ন ইস্সৰিযাধিপচ্চং ৰজ্জং কাৰেতি, তত্থ পহোতি ৰাজা পসেনদি কোসলো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা পুঞ্ঞৱন্তং ৱা অপুঞ্ঞৱন্তং ৱা ব্ৰহ্মচৰিযৱন্তং ৱা অব্ৰহ্মচৰিযৱন্তং ৱা তম্হা ঠানা চাৱেতুং ৱা পব্বাজেতুং ৱা’’তি? ‘‘যাৱতা, ভো, ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স অৱিজিতং যত্থ চ ৰাজা পসেনদি কোসলো ন ইস্সৰিযাধিপচ্চং ৰজ্জং কাৰেতি, ন তত্থ পহোতি ৰাজা পসেনদি কোসলো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা পুঞ্ঞৱন্তং ৱা অপুঞ্ঞৱন্তং ৱা ব্ৰহ্মচৰিযৱন্তং ৱা অব্ৰহ্মচৰিযৱন্তং ৱা তম্হা ঠানা চাৱেতুং ৱা পব্বাজেতুং ৱা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সেনাপতি, সুতা তে দেৱা তাৱতিংসা’’তি? ‘‘এৱং, ভো. সুতা মে দেৱা তাৱতিংসা. ইধাপি ভোতা ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন সুতা দেৱা তাৱতিংসা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সেনাপতি, পহোতি ৰাজা পসেনদি কোসলো দেৱে তাৱতিংসে তম্হা ঠানা চাৱেতুং ৱা পব্বাজেতুং ৱা’’তি? ‘‘দস্সনম্পি, ভো, ৰাজা পসেনদি কোসলো দেৱে তাৱতিংসে নপ্পহোতি, কুতো পন তম্হা ঠানা চাৱেস্সতি ৱা পব্বাজেস্সতি ৱা’’তি? ‘‘এৱমেৱ খো, সেনাপতি, যে তে দেৱা সব্যাবজ্ঝা আগন্তাৰো ইত্থত্তং তে দেৱা, যে তে দেৱা অব্যাবজ্ঝা অনাগন্তাৰো ইত্থত্তং তে দেৱে দস্সনাযপি নপ্পহোন্তি; কুতো পন তম্হা ঠানা চাৱেস্সন্তি ৱা পব্বাজেস্সন্তি ৱা’’তি?

৩৮২. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কোনামো অযং, ভন্তে, ভিক্খূ’’তি? ‘‘আনন্দো নাম, মহাৰাজা’’তি. ‘‘আনন্দো ৱত, ভো, আনন্দৰূপো ৱত, ভো! হেতুৰূপং, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো আহ; সহেতুৰূপং, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো আহ. কিং পন, ভন্তে, অত্থি ব্ৰহ্মা’’তি? ‘‘কিং পন ত্ৱং, মহাৰাজ, এৱং ৱদেসি – ‘কিং পন, ভন্তে, অত্থি ব্ৰহ্মা’’’তি? ‘‘যদি ৱা সো, ভন্তে, ব্ৰহ্মা আগন্তা ইত্থত্তং, যদি ৱা অনাগন্তা ইত্থত্ত’’ন্তি? ‘‘যো সো, মহাৰাজ, ব্ৰহ্মা সব্যাবজ্ঝো সো ব্ৰহ্মা আগন্তা ইত্থত্তং, যো সো ব্ৰহ্মা অব্যাবজ্ঝো সো ব্ৰহ্মা অনাগন্তা ইত্থত্ত’’ন্তি. অথ খো অঞ্ঞতৰো পুৰিসো ৰাজানং পসেনদিং কোসলং এতদৱোচ – ‘‘সঞ্জযো, মহাৰাজ, ব্ৰাহ্মণো আকাসগোত্তো আগতো’’তি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো সঞ্জযং ব্ৰাহ্মণং আকাসগোত্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ব্ৰাহ্মণ, ইমং কথাৱত্থুং ৰাজন্তেপুৰে অব্ভুদাহাসী’’তি? ‘‘ৱিটটূভো, মহাৰাজ, সেনাপতী’’তি. ৱিটটূভো সেনাপতি এৱমাহ – ‘‘সঞ্জযো, মহাৰাজ, ব্ৰাহ্মণো আকাসগোত্তো’’তি. অথ খো অঞ্ঞতৰো পুৰিসো ৰাজানং পসেনদিং কোসলং এতদৱোচ – ‘‘যানকালো, মহাৰাজা’’তি.

অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সব্বঞ্ঞুতং মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং অপুচ্ছিম্হা, সব্বঞ্ঞুতং ভগৱা ব্যাকাসি; তঞ্চ পনম্হাকং ৰুচ্চতি চেৱ খমতি চ, তেন চম্হা অত্তমনা. চাতুৱণ্ণিসুদ্ধিং মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং অপুচ্ছিম্হা, চাতুৱণ্ণিসুদ্ধিং ভগৱা ব্যাকাসি; তঞ্চ পনম্হাকং ৰুচ্চতি চেৱ খমতি চ, তেন চম্হা অত্তমনা. অধিদেৱে মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং অপুচ্ছিম্হা, অধিদেৱে ভগৱা ব্যাকাসি; তঞ্চ পনম্হাকং ৰুচ্চতি চেৱ খমতি চ, তেন চম্হা অত্তমনা. অধিব্ৰহ্মানং মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং অপুচ্ছিম্হা, অধিব্ৰহ্মানং ভগৱা ব্যাকাসি; তঞ্চ পনম্হাকং ৰুচ্চতি চেৱ খমতি চ, তেন চম্হা অত্তমনা. যং যদেৱ চ মযং ভগৱন্তং অপুচ্ছিম্হা তং তদেৱ ভগৱা ব্যাকাসি; তঞ্চ পনম্হাকং ৰুচ্চতি চেৱ খমতি চ, তেন চম্হা অত্তমনা. হন্দ, চ দানি মযং, ভন্তে, গচ্ছাম; বহুকিচ্চা মযং বহুকৰণীযা’’তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, মহাৰাজ, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামীতি.

কণ্ণকত্থলসুত্তং নিট্ঠিতং দসমং.

ৰাজৱগ্গো নিট্ঠিতো চতুত্থো.