৯. চূড়সকুলুদাযিসুত্তং
২৬৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন সকুলুদাযী পৰিব্বাজকো মোৰনিৱাপে পৰিব্বাজকাৰামে পটিৱসতি মহতিযা পৰিব্বাজকপৰিসায সদ্ধিং. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘অতিপ্পগো খো তাৱ ৰাজগহে পিণ্ডায চৰিতুং. যংনূনাহং যেন মোৰনিৱাপো পৰিব্বাজকাৰামো যেন সকুলুদাযী পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৱা যেন মোৰনিৱাপো পৰিব্বাজকাৰামো তেনুপসঙ্কমি.
তেন খো পন সমযেন সকুলুদাযী পৰিব্বাজকো মহতিযা পৰিব্বাজকপৰিসায সদ্ধিং নিসিন্নো হোতি উন্নাদিনিযা উচ্চাসদ্দমহাসদ্দায অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তিযা, সেয্যথিদং – ৰাজকথং চোৰকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৱত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগৰকথং জনপদকথং ইত্থিকথং সূৰকথং ৱিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা. অদ্দসা খো সকুলুদাযী পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান সকং পৰিসং সণ্ঠাপেসি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু, মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ. অযং সমণো গোতমো আগচ্ছতি; অপ্পসদ্দকামো খো পন সো আযস্মা অপ্পসদ্দস্স ৱণ্ণৱাদী. অপ্পেৱ নাম অপ্পসদ্দং পৰিসং ৱিদিত্ৱা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি. অথ খো তে পৰিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং.
২৭০. অথ খো ভগৱা যেন সকুলুদাযী পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমি. অথ খো সকুলুদাযী পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতু খো, ভন্তে, ভগৱা. স্ৱাগতং, ভন্তে, ভগৱতো. চিৰস্সং খো, ভন্তে, ভগৱা ইমং পৰিযাযমকাসি যদিদং ইধাগমনায. নিসীদতু, ভন্তে, ভগৱা; ইদমাসনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. সকুলুদাযীপি খো পৰিব্বাজকো অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো সকুলুদাযিং পৰিব্বাজকং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কায নুত্থ, উদাযি, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি? ‘‘তিট্ঠতেসা, ভন্তে, কথা যায মযং এতৰহি কথায সন্নিসিন্না. নেসা, ভন্তে, কথা ভগৱতো দুল্লভা ভৱিস্সতি পচ্ছাপি সৱনায. যদাহং, ভন্তে, ইমং পৰিসং অনুপসঙ্কন্তো হোমি অথাযং পৰিসা অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তী নিসিন্না হোতি; যদা চ খো অহং, ভন্তে, ইমং পৰিসং উপসঙ্কন্তো হোমি অথাযং পৰিসা মমঞ্ঞেৱ মুখং উল্লোকেন্তী নিসিন্না হোতি – ‘যং নো সমণো উদাযী ধম্মং ভাসিস্সতি তং [তং নো (সী. স্যা. কং. পী.)] সোস্সামা’তি; যদা পন, ভন্তে, ভগৱা ইমং পৰিসং উপসঙ্কন্তো হোতি অথাহঞ্চেৱ অযঞ্চ পৰিসা ভগৱতো মুখং উল্লোকেন্তা [ওলোকেন্তী (স্যা. কং. ক.)] নিসিন্না হোম – ‘যং নো ভগৱা ধম্মং ভাসিস্সতি তং সোস্সামা’’’তি.
২৭১. ‘‘তেনহুদাযি, তংযেৱেত্থ পটিভাতু যথা মং পটিভাসেয্যা’’সি. ‘‘পুৰিমানি, ভন্তে, দিৱসানি পুৰিমতৰানি সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী অপৰিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানমানো ‘চৰতো চ মে তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগৰস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিত’ন্তি. সো মযা [পচ্চুপট্ঠিত’’ন্তি মযা (?)] পুব্বন্তং আৰব্ভ পঞ্হং পুট্ঠো সমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰি, বহিদ্ধা কথং অপনামেসি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাত্ৱাকাসি. তস্স ময্হং, ভন্তে, ভগৱন্তংযেৱ আৰব্ভ সতি উদপাদি – ‘অহো নূন ভগৱা, অহো নূন সুগতো! যো ইমেসং ধম্মানং সুকুসলো’’’তি. ‘‘কো পন সো, উদাযি, সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী অপৰিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানমানো ‘চৰতো চ মে তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগৰস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিত’ন্তি, যো তযা পুব্বন্তং আৰব্ভ পঞ্হং পুট্ঠো সমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰি, বহিদ্ধা কথং অপনামেসি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাত্ৱাকাসী’’তি? ‘নিগণ্ঠো, ভন্তে, নাটপুত্তো’তি.
‘‘যো খো, উদাযি, অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰেয্য, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰেয্য, সো ৱা মং পুব্বন্তং আৰব্ভ পঞ্হং পুচ্ছেয্য, তং ৱাহং পুব্বন্তং আৰব্ভ পঞ্হং পুচ্ছেয্যং; সো ৱা মে পুব্বন্তং আৰব্ভ পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণেন চিত্তং আৰাধেয্য, তস্স ৱাহং পুব্বন্তং আৰব্ভ পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণেন চিত্তং আৰাধেয্যং.
‘‘যো [সো (সী. পী.)] খো, উদাযি, দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সেয্য চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্য, সো ৱা মং অপৰন্তং আৰব্ভ পঞ্হং পুচ্ছেয্য, তং ৱাহং অপৰন্তং আৰব্ভ পঞ্হং পুচ্ছেয্যং; সো ৱা মে অপৰন্তং আৰব্ভ পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণেন চিত্তং আৰাধেয্য, তস্স ৱাহং অপৰন্তং আৰব্ভ পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণেন চিত্তং আৰাধেয্যং.
‘‘অপি চ, উদাযি, তিট্ঠতু পুব্বন্তো, তিট্ঠতু অপৰন্তো. ধম্মং তে দেসেস্সামি – ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি; ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতী’’তি.
‘‘অহঞ্হি, ভন্তে, যাৱতকম্পি মে ইমিনা অত্তভাৱেন পচ্চনুভূতং তম্পি নপ্পহোমি সাকাৰং সউদ্দেসং অনুস্সৰিতুং, কুতো পনাহং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰিস্সামি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰিস্সামি, সেয্যথাপি ভগৱা? অহঞ্হি, ভন্তে, এতৰহি পংসুপিসাচকম্পি ন পস্সামি, কুতো পনাহং দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সিস্সামি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানিস্সামি, সেয্যথাপি ভগৱা? যং পন মং, ভন্তে, ভগৱা এৱমাহ – ‘অপি চ, উদাযি, তিট্ঠতু পুব্বন্তো, তিট্ঠতু অপৰন্তো; ধম্মং তে দেসেস্সামি – ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি; ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতী’তি তঞ্চ পন মে ভিয্যোসোমত্তায ন পক্খাযতি. অপ্পেৱ নামাহং, ভন্তে, সকে আচৰিযকে ভগৱতো চিত্তং আৰাধেয্যং পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণেনা’’তি.
২৭২. ‘‘কিন্তি পন তে, উদাযি, সকে আচৰিযকে হোতী’’তি? ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, সকে আচৰিযকে এৱং হোতি – ‘অযং পৰমো ৱণ্ণো, অযং পৰমো ৱণ্ণো’’’তি.
‘‘যং পন তে এতং, উদাযি, সকে আচৰিযকে এৱং হোতি – ‘অযং পৰমো ৱণ্ণো, অযং পৰমো ৱণ্ণো’তি, কতমো সো পৰমো ৱণ্ণো’’তি? ‘‘যস্মা, ভন্তে, ৱণ্ণা অঞ্ঞো ৱণ্ণো উত্তৰিতৰো ৱা পণীততৰো ৱা নত্থি সো পৰমো ৱণ্ণো’’তি.
‘‘কতমো পন সো পৰমো ৱণ্ণো যস্মা ৱণ্ণা অঞ্ঞো ৱণ্ণো উত্তৰিতৰো ৱা পণীততৰো ৱা নত্থী’’তি? ‘‘যস্মা, ভন্তে, ৱণ্ণা অঞ্ঞো ৱণ্ণো উত্তৰিতৰো ৱা পণীততৰো ৱা নত্থি সো পৰমো ৱণ্ণো’’তি.
‘‘দীঘাপি খো তে এসা, উদাযি, ফৰেয্য – ‘যস্মা, ভন্তে, ৱণ্ণা অঞ্ঞো ৱণ্ণো উত্তৰিতৰো ৱা পণীততৰো ৱা নত্থি সো পৰমো ৱণ্ণো’তি ৱদেসি, তঞ্চ ৱণ্ণং ন পঞ্ঞপেসি. সেয্যথাপি, উদাযি, পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘অহং যা ইমস্মিং জনপদে জনপদকল্যাণী তং ইচ্ছামি, তং কামেমী’তি. তমেনং এৱং ৱদেয্যুং – ‘অম্ভো পুৰিস, যং ত্ৱং জনপদকল্যাণিং ইচ্ছসি কামেসি, জানাসি তং জনপদকল্যাণিং – খত্তিযী ৱা ব্ৰাহ্মণী ৱা ৱেস্সী ৱা সুদ্দী ৱা’’তি? ইতি পুট্ঠো ‘নো’তি ৱদেয্য. তমেনং এৱং ৱদেয্যুং – ‘অম্ভো পুৰিস, যং ত্ৱং জনপদকল্যাণিং ইচ্ছসি কামেসি, জানাসি তং জনপদকল্যাণিং – এৱংনামা এৱংগোত্তাতি ৱাতি…পে… দীঘা ৱা ৰস্সা ৱা মজ্ঝিমা ৱা কাড়ী ৱা সামা ৱা মঙ্গুৰচ্ছৱী ৱাতি… অমুকস্মিং গামে ৱা নিগমে ৱা নগৰে ৱা’তি? ইতি পুট্ঠো ‘নো’তি ৱদেয্য. তমেনং এৱং ৱদেয্যুং – ‘অম্ভো পুৰিস, যং ত্ৱং ন জানাসি ন পস্সসি, তং ত্ৱং ইচ্ছসি কামেসী’’’তি? ইতি পুট্ঠো ‘আমা’তি ৱদেয্য.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি – ননু এৱং সন্তে, তস্স পুৰিসস্স অপ্পাটিহীৰকতং ভাসিতং সম্পজ্জতী’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৱং সন্তে তস্স পুৰিসস্স অপ্পাটিহীৰকতং ভাসিতং সম্পজ্জতী’’তি.
‘‘এৱমেৱ খো ত্ৱং, উদাযি, ‘যস্মা, ভন্তে, ৱণ্ণা অঞ্ঞো ৱণ্ণো উত্তৰিতৰো ৱা পণীততৰো ৱা নত্থি সো পৰমো ৱণ্ণো’তি ৱদেসি, তঞ্চ ৱণ্ণং ন পঞ্ঞপেসী’’তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, মণি ৱেড়ুৰিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপৰিকম্মকতো পণ্ডুকম্বলে নিক্খিত্তো ভাসতে চ তপতে চ ৱিৰোচতি চ, এৱং ৱণ্ণো অত্তা হোতি অৰোগো পৰং মৰণা’’তি.
২৭৩. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যো ৱা মণি ৱেড়ুৰিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপৰিকম্মকতো পণ্ডুকম্বলে নিক্খিত্তো ভাসতে চ তপতে চ ৱিৰোচতি চ, যো ৱা ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায কিমি খজ্জোপনকো – ইমেসং উভিন্নং ৱণ্ণানং কতমো ৱণ্ণো অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায কিমি খজ্জোপনকো – অযং ইমেসং উভিন্নং ৱণ্ণানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যো ৱা ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায কিমি খজ্জোপনকো, যো ৱা ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায তেলপ্পদীপো – ইমেসং উভিন্নং ৱণ্ণানং কতমো ৱণ্ণো অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায তেলপ্পদীপো – অযং ইমেসং উভিন্নং ৱণ্ণানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যো ৱা ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায তেলপ্পদীপো, যো ৱা ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায মহাঅগ্গিক্খন্ধো – ইমেসং উভিন্নং ৱণ্ণানং কতমো ৱণ্ণো অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায মহাঅগ্গিক্খন্ধো – অযং ইমেসং উভিন্নং ৱণ্ণানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যো ৱা ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায মহাঅগ্গিক্খন্ধো, যা ৱা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং ৱিদ্ধে ৱিগতৱলাহকে দেৱে ওসধিতাৰকা – ইমেসং উভিন্নং ৱণ্ণানং কতমো ৱণ্ণো অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং ৱিদ্ধে ৱিগতৱলাহকে দেৱে ওসধিতাৰকা – অযং ইমেসং উভিন্নং ৱণ্ণানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যা ৱা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং ৱিদ্ধে ৱিগতৱলাহকে দেৱে ওসধিতাৰকা, যো ৱা তদহুপোসথে পন্নৰসে ৱিদ্ধে ৱিগতৱলাহকে দেৱে অভিদো [অভিদে (ক. সী.), অভিদোসং (ক.) অভিদোতি অভিসদ্দেন সমানত্থনিপাতপদং (ছক্কঙ্গুত্তৰটীকা মহাৱগ্গ অট্ঠমসুত্তৱণ্ণনা)] অড্ঢৰত্তসমযং চন্দো – ইমেসং উভিন্নং ৱণ্ণানং কতমো ৱণ্ণো অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, তদহুপোসথে পন্নৰসে ৱিদ্ধে ৱিগতৱলাহকে দেৱে অভিদো অড্ঢৰত্তসমযং চন্দো – অযং ইমেসং উভিন্নং ৱণ্ণানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যো ৱা তদহুপোসথে পন্নৰসে ৱিদ্ধে ৱিগতৱলাহকে দেৱে অভিদো অড্ঢৰত্তসমযং চন্দো, যো ৱা ৱস্সানং পচ্ছিমে মাসে সৰদসমযে ৱিদ্ধে ৱিগতৱলাহকে দেৱে অভিদো মজ্ঝন্হিকসমযং সূৰিযো – ইমেসং উভিন্নং ৱণ্ণানং কতমো ৱণ্ণো অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, ৱস্সানং পচ্ছিমে মাসে সৰদসমযে ৱিদ্ধে ৱিগতৱলাহকে দেৱে অভিদো মজ্ঝন্হিকসমযং সূৰিযো – অযং ইমেসং উভিন্নং ৱণ্ণানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি.
‘‘অতো খো তে, উদাযি, বহূ হি বহুতৰা দেৱা যে ইমেসং চন্দিমসূৰিযানং আভা নানুভোন্তি, ত্যাহং পজানামি. অথ চ পনাহং ন ৱদামি – ‘যস্মা ৱণ্ণা অঞ্ঞো ৱণ্ণো উত্তৰিতৰো ৱা পণীততৰো ৱা নত্থী’তি. অথ চ পন ত্ৱং, উদাযি, ‘য্ৱাযং ৱণ্ণো কিমিনা খজ্জোপনকেন নিহীনতৰো [হীনতৰো (সী. পী.)] চ পতিকিট্ঠতৰো চ সো পৰমো ৱণ্ণো’তি ৱদেসি, তঞ্চ ৱণ্ণং ন পঞ্ঞপেসী’’তি. ‘‘অচ্ছিদং [অচ্ছিৰ (ক.), অচ্ছিদ (?)] ভগৱা কথং, অচ্ছিদং সুগতো কথ’’ন্তি!
‘‘কিং পন ত্ৱং, উদাযি, এৱং ৱদেসি – ‘অচ্ছিদং ভগৱা কথং, অচ্ছিদং সুগতো কথং’’’তি? ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, সকে আচৰিযকে এৱং হোতি – ‘অযং পৰমো ৱণ্ণো, অযং পৰমো ৱণ্ণো’তি. তে মযং, ভন্তে, ভগৱতা সকে আচৰিযকে সমনুযুঞ্জিযমানা সমনুগ্গাহিযমানা সমনুভাসিযমানা ৰিত্তা তুচ্ছা অপৰদ্ধা’’তি.
২৭৪. ‘‘কিং পনুদাযি, অত্থি একন্তসুখো লোকো, অত্থি আকাৰৱতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’’তি? ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, সকে আচৰিযকে এৱং হোতি – ‘অত্থি একন্তসুখো লোকো, অত্থি আকাৰৱতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’’’তি.
‘‘কতমা পন সা, উদাযি, আকাৰৱতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, অঞ্ঞতৰং ৱা পন তপোগুণং সমাদায ৱত্ততি. অযং খো সা, ভন্তে, আকাৰৱতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যস্মিং সমযে পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, একন্তসুখী ৱা তস্মিং সমযে অত্তা হোতি সুখদুক্খী ৱা’’তি? ‘‘সুখদুক্খী, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যস্মিং সমযে অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, একন্তসুখী ৱা তস্মিং সমযে অত্তা হোতি সুখদুক্খী ৱা’’তি? ‘‘সুখদুক্খী, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যস্মিং সমযে কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, একন্তসুখী ৱা তস্মিং সমযে অত্তা হোতি সুখদুক্খী ৱা’’তি? ‘‘সুখদুক্খী, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যস্মিং সমযে মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, একন্তসুখী ৱা তস্মিং সমযে অত্তা হোতি সুখদুক্খী ৱা’’তি? ‘‘সুখদুক্খী, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, যস্মিং সমযে অঞ্ঞতৰং তপোগুণং সমাদায ৱত্ততি, একন্তসুখী ৱা তস্মিং সমযে অত্তা হোতি সুখদুক্খী ৱা’’তি? ‘‘সুখদুক্খী, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, উদাযি, অপি নু খো ৱোকিণ্ণসুখদুক্খং পটিপদং আগম্ম একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযা হোতী’’তি [সচ্ছিকিৰিযাযাতি (ক.)]? ‘‘অচ্ছিদং ভগৱা কথং, অচ্ছিদং সুগতো কথ’’ন্তি!
‘‘কিং পন ত্ৱং, উদাযি, ৱদেসি – ‘অচ্ছিদং ভগৱা কথং, অচ্ছিদং সুগতো কথং’’’তি? ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, সকে আচৰিযকে এৱং হোতি – ‘অত্থি একন্তসুখো লোকো, অত্থি আকাৰৱতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’তি. তে মযং, ভন্তে, ভগৱতা সকে আচৰিযকে সমনুযুঞ্জিযমানা সমনুগ্গাহিযমানা সমনুভাসিযমানা ৰিত্তা তুচ্ছা অপৰদ্ধা’’তি [অপৰদ্ধা (সী.), অপৰদ্ধাপি (স্যা. কং. পী.)].
২৭৫. ‘‘কিং পন, ভন্তে, অত্থি একন্তসুখো লোকো, অত্থি আকাৰৱতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’’তি? ‘‘অত্থি খো, উদাযি, একন্তসুখো লোকো, অত্থি আকাৰৱতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’’তি.
‘‘কতমা পন সা, ভন্তে, আকাৰৱতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’’তি? ‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; পীতিযা চ ৱিৰাগা… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – অযং খো সা, উদাযি, আকাৰৱতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’’তি.
‘‘ন [কিং নু (স্যা. কং. ক.)] খো সা, ভন্তে, আকাৰৱতী পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযায, সচ্ছিকতো হিস্স, ভন্তে, এত্তাৱতা একন্তসুখো লোকো হোতী’’তি. ‘‘ন খ্ৱাস্স, উদাযি, এত্তাৱতা একন্তসুখো লোকো সচ্ছিকতো হোতি; আকাৰৱতীত্ৱেৱ সা পটিপদা একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’’তি.
এৱং ৱুত্তে, সকুলুদাযিস্স পৰিব্বাজকস্স পৰিসা উন্নাদিনী উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অহোসি – ‘‘এত্থ মযং অনস্সাম সাচৰিযকা, এত্থ মযং অনস্সাম [পনস্সাম (সী.)] সাচৰিযকা! ন মযং ইতো ভিয্যো উত্তৰিতৰং পজানামা’’তি.
অথ খো সকুলুদাযী পৰিব্বাজকো তে পৰিব্বাজকে অপ্পসদ্দে কত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিত্তাৱতা পনাস্স, ভন্তে, একন্তসুখো লোকো সচ্ছিকতো হোতী’’তি? ‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং… উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যা তা দেৱতা একন্তসুখং লোকং উপপন্না তাহি দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি. এত্তাৱতা খ্ৱাস্স, উদাযি, একন্তসুখো লোকো সচ্ছিকতো হোতী’’তি.
২৭৬. ‘‘এতস্স নূন, ভন্তে, একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযাহেতু ভিক্খূ ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তী’’তি? ‘‘ন খো, উদাযি, একন্তসুখস্স লোকস্স সচ্ছিকিৰিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি. অত্থি খো, উদাযি, অঞ্ঞেৱ ধম্মা উত্তৰিতৰা চ পণীততৰা চ যেসং সচ্ছিকিৰিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তী’’তি.
‘‘কতমে পন তে, ভন্তে, ধম্মা উত্তৰিতৰা চ পণীততৰা চ যেসং সচ্ছিকিৰিযাহেতু ভিক্খূ ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তী’’তি? ‘‘ইধুদাযি, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা…পে… সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযম্পি খো, উদাযি, ধম্মো উত্তৰিতৰো চ পণীততৰো চ যস্স সচ্ছিকিৰিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি’’.
‘‘পুন চপৰং, উদাযি, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযম্পি খো, উদাযি, ধম্মো উত্তৰিতৰো চ পণীততৰো চ যস্স সচ্ছিকিৰিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি.
‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. অযম্পি খো, উদাযি, ধম্মো উত্তৰিতৰো চ পণীততৰো চ যস্স সচ্ছিকিৰিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি.
‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. অযম্পি খো, উদাযি, ধম্মো উত্তৰিতৰো চ পণীততৰো চ যস্স সচ্ছিকিৰিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি.
‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি… ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি… ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি… ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযম্পি খো, উদাযি, ধম্মো উত্তৰিতৰো চ পণীততৰো চ যস্স সচ্ছিকিৰিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি. ইমে খো, উদাযি, ধম্মা উত্তৰিতৰা চ পণীততৰা চ যেসং সচ্ছিকিৰিযাহেতু ভিক্খূ মযি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তী’’তি.
২৭৭. এৱং ৱুত্তে, সকুলুদাযী পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে! সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – ‘চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তী’তি; এৱমেৱং ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি.
এৱং ৱুত্তে, সকুলুদাযিস্স পৰিব্বাজকস্স পৰিসা সকুলুদাযিং পৰিব্বাজকং এতদৱোচুং – ‘‘মা ভৱং, উদাযি, সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰি; মা ভৱং, উদাযি, আচৰিযো হুত্ৱা অন্তেৱাসীৱাসং ৱসি. সেয্যথাপি নাম উদকমণিকো [মণিকো (সী. পী. ক.)] হুত্ৱা উদঞ্চনিকো [উদ্দেকনিকো (সী. স্যা. কং. পী.)] অস্স, এৱং সম্পদমিদং [এৱং সম্পদমেতং (সী. পী.)] ভোতো উদাযিস্স ভৱিস্সতি. মা ভৱং, উদাযি, সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰি; মা ভৱং, উদাযি, আচৰিযো হুত্ৱা অন্তেৱাসীৱাসং ৱসী’’তি. ইতি হিদং সকুলুদাযিস্স পৰিব্বাজকস্স পৰিসা সকুলুদাযিং পৰিব্বাজকং অন্তৰাযমকাসি ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযেতি.
চূড়সকুলুদাযিসুত্তং নিট্ঠিতং নৱমং.