৬. সন্দকসুত্তং
২২৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. তেন খো পন সমযেন সন্দকো পৰিব্বাজকো পিলক্খগুহাযং পটিৱসতি মহতিযা পৰিব্বাজকপৰিসায সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি পৰিব্বাজকসতেহি. অথ খো আযস্মা আনন্দো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আযামাৱুসো, যেন দেৱকতসোব্ভো তেনুপসঙ্কমিস্সাম গুহাদস্সনাযা’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসুং. অথ খো আযস্মা আনন্দো সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং যেন দেৱকতসোব্ভো তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন সন্দকো পৰিব্বাজকো মহতিযা পৰিব্বাজকপৰিসায সদ্ধিং নিসিন্নো হোতি উন্নাদিনিযা উচ্চাসদ্দমহাসদ্দায অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তিযা, সেয্যথিদং – ৰাজকথং চোৰকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৱত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগৰকথং জনপদকথং ইত্থিকথং সূৰকথং ৱিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা. অদ্দসা খো সন্দকো পৰিব্বাজকো আযস্মন্তং আনন্দং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান সকং পৰিসং সণ্ঠাপেসি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু, মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ; অযং সমণস্স গোতমস্স সাৱকো আগচ্ছতি সমণো আনন্দো. যাৱতা খো পন সমণস্স গোতমস্স সাৱকা কোসম্বিযং পটিৱসন্তি, অযং তেসং অঞ্ঞতৰো সমণো আনন্দো. অপ্পসদ্দকামা খো পন তে আযস্মন্তো অপ্পসদ্দৱিনীতা অপ্পসদ্দস্স ৱণ্ণৱাদিনো; অপ্পেৱ নাম অপ্পসদ্দং পৰিসং ৱিদিত্ৱা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি. অথ খো তে পৰিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং.
২২৪. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন সন্দকো পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমি. অথ খো সন্দকো পৰিব্বাজকো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘এতু খো ভৱং আনন্দো, স্ৱাগতং ভোতো আনন্দস্স. চিৰস্সং খো ভৱং আনন্দো ইমং পৰিযাযমকাসি যদিদং ইধাগমনায. নিসীদতু ভৱং আনন্দো, ইদমাসনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. নিসীদি খো আযস্মা আনন্দো পঞ্ঞত্তে আসনে. সন্দকোপি খো পৰিব্বাজকো অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো সন্দকং পৰিব্বাজকং আযস্মা আনন্দো এতদৱোচ – ‘‘কাযনুত্থ, সন্দক, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি? ‘‘তিট্ঠতেসা, ভো আনন্দ, কথা যায মযং এতৰহি কথায সন্নিসিন্না. নেসা ভোতো আনন্দস্স কথা দুল্লভা ভৱিস্সতি পচ্ছাপি সৱনায. সাধু ৱত ভৱন্তংযেৱ আনন্দং পটিভাতু সকে আচৰিযকে ধম্মীকথা’’তি. ‘‘তেন হি, সন্দক, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং ভো’’তি খো সন্দকো পৰিব্বাজকো আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসি. আযস্মা আনন্দো এতদৱোচ – ‘‘চত্তাৰোমে, সন্দক, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন অব্ৰহ্মচৰিযৱাসা অক্খাতা চত্তাৰি চ অনস্সাসিকানি ব্ৰহ্মচৰিযানি অক্খাতানি, যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ [ৱসন্তো ৱা (সী. পী.) এৱমুপৰিপি অনাৰাধনপক্খে] নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসল’’ন্তি. ‘‘কতমে পন তে, ভো আনন্দ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসা অক্খাতা, যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসল’’ন্তি?
২২৫. ‘‘ইধ, সন্দক, একচ্চো সত্থা এৱংৱাদী হোতি এৱংদিট্ঠি – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পৰোলোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তি. চাতুমহাভূতিকো অযং পুৰিসো যদা কালঙ্কৰোতি, পথৱী পথৱীকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, আপো আপোকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, তেজো তেজোকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, ৱাযো ৱাযোকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, আকাসং ইন্দ্ৰিযানি সঙ্কমন্তি. আসন্দিপঞ্চমা পুৰিসা মতং আদায গচ্ছন্তি, যাৱাড়াহনা পদানি পঞ্ঞাযন্তি. কাপোতকানি অট্ঠীনি ভৱন্তি. ভস্সন্তা আহুতিযো; দত্তুপঞ্ঞত্তং যদিদং দানং. তেসং তুচ্ছা মুসা ৱিলাপো যে কেচি অত্থিকৱাদং ৱদন্তি. বালে চ পণ্ডিতে চ কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জন্তি ৱিনস্সন্তি ন হোন্তি পৰং মৰণা’তি.
‘‘তত্ৰ, সন্দক, ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠি – নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পৰোলোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তি. চাতুমহাভূতিকো অযং পুৰিসো যদা কালঙ্কৰোতি, পথৱী পথৱীকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, আপো আপোকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, তেজো তেজোকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, ৱাযো ৱাযোকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, আকাসং ইন্দ্ৰিযানি সঙ্কমন্তি. আসন্দিপঞ্চমা পুৰিসা মতং আদায গচ্ছন্তি, যাৱাড়াহনা পদানি পঞ্ঞাযন্তি. কাপোতকানি অট্ঠীনি ভৱন্তি. ভস্সন্তা আহুতিযো; দত্তুপঞ্ঞত্তং যদিদং দানং. তেসং তুচ্ছা মুসা ৱিলাপো যে কেচি অত্থিকৱাদং ৱদন্তি. বালে চ পণ্ডিতে চ কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জন্তি ৱিনস্সন্তি ন হোন্তি পৰং মৰণা’তি. সচে ইমস্স ভোতো সত্থুনো সচ্চং ৱচনং, অকতেন মে এত্থ কতং, অৱুসিতেন মে এত্থ ৱুসিতং. উভোপি মযং এত্থ সমসমা সামঞ্ঞং পত্তা, যো চাহং ন ৱদামি ‘উভো কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জিস্সাম, ৱিনস্সিস্সাম, ন ভৱিস্সাম পৰং মৰণা’তি. অতিৰেকং খো পনিমস্স ভোতো সত্থুনো নগ্গিযং মুণ্ডিযং উক্কুটিকপ্পধানং কেসমস্সুলোচনং যোহং পুত্তসম্বাধসযনং [পুত্তসম্বাধৱসনং (সী.)] অজ্ঝাৱসন্তো কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোন্তো মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰেন্তো জাতৰূপৰজতং সাদিযন্তো ইমিনা ভোতা সত্থাৰা সমসমগতিকো ভৱিস্সামি. অভিসম্পৰাযং সোহং কিং জানন্তো কিং পস্সন্তো ইমস্মিং সত্থৰি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সামি? ‘সো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অয’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্মা ব্ৰহ্মচৰিযা নিব্বিজ্জ পক্কমতি [নিব্বিজ্জাপক্কমতি (সী.)]. অযং খো, সন্দক, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন পঠমো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অক্খাতো যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
২২৬. ‘‘পুন চপৰং, সন্দক, ইধেকচ্চো সত্থা এৱংৱাদী হোতি এৱংদিট্ঠি – ‘কৰোতো কাৰযতো ছিন্দতো ছেদাপযতো পচতো পাচাপযতো সোচযতো সোচাপযতো কিলমতো কিলমাপযতো ফন্দতো ফন্দাপযতো পাণমতিপাতযতো অদিন্নং আদিযতো সন্ধিং ছিন্দতো নিল্লোপং হৰতো একাগাৰিকং কৰোতো পৰিপন্থে তিট্ঠতো পৰদাৰং গচ্ছতো মুসা ভণতো কৰোতো ন কৰীযতি পাপং. খুৰপৰিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৱিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং কৰেয্য, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণঞ্চেপি গঙ্গায তীৰং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো পচন্তো পচাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. উত্তৰঞ্চেপি গঙ্গায তীৰং গচ্ছেয্য দদন্তো দাপেন্তো যজন্তো যজাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৱজ্জেন নত্থি পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’তি.
‘‘তত্ৰ, সন্দক, ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠি – কৰোতো কাৰযতো ছিন্দতো ছেদাপযতো পচতো পাচাপযতো সোচতো সোচাপযতো কিলমতো কিলমাপযতো ফন্দতো ফন্দাপযতো পাণমতিপাতযতো অদিন্নং আদিযতো সন্ধিং ছিন্দতো নিল্লোপং হৰতো একাগাৰিকং কৰোতো পৰিপন্থে তিট্ঠতো পৰদাৰং গচ্ছতো মুসা ভণতো কৰোতো ন কৰীযতি পাপং খুৰপৰিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৱিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং কৰেয্য, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণঞ্চেপি গঙ্গায তীৰং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো পচন্তো পচাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. উত্তৰঞ্চেপি গঙ্গায তীৰং গচ্ছেয্য দদন্তো দাপেন্তো যজন্তো যজাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৱজ্জেন নত্থি পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’তি. সচে ইমস্স ভোতো সত্থুনো সচ্চং ৱচনং, অকতেন মে এত্থ কতং, অৱুসিতেন মে এত্থ ৱুসিতং. উভোপি মযং এত্থ সমসমা সামঞ্ঞং পত্তা, যো চাহং ন ৱদামি ‘উভিন্নং কুৰুতং ন কৰীযতি পাপ’ন্তি. অতিৰেকং খো পনিমস্স ভোতো সত্থুনো নগ্গিযং মুণ্ডিযং উক্কুটিকপ্পধানং কেসমস্সুলোচনং যোহং পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৱসন্তো কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোন্তো মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰেন্তো জাতৰূপৰজতং সাদিযন্তো ইমিনা ভোতা সত্থাৰা সমসমগতিকো ভৱিস্সামি. অভিসম্পৰাযং সোহং কিং জানন্তো কিং পস্সন্তো ইমস্মিং সত্থৰি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সামি? ‘সো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অয’ন্তি ইতি ৱিদিত্ৱা তস্মা ব্ৰহ্মচৰিযা নিব্বিজ্জ পক্কমতি. অযং খো, সন্দক, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন দুতিযো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অক্খাতো যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
২২৭. ‘‘পুন চপৰং, সন্দক, ইধেকচ্চো সত্থা এৱংৱাদী হোতি এৱংদিট্ঠি – ‘নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো সত্তানং সংকিলেসায; অহেতূ অপ্পচ্চযা সত্তা সংকিলিস্সন্তি; নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো সত্তানং ৱিসুদ্ধিযা; অহেতূ অপ্পচ্চযা সত্তা ৱিসুজ্ঝন্তি; নত্থি বলং, নত্থি ৱীৰিযং, নত্থি পুৰিসথামো, নত্থি পুৰিসপৰক্কমো; সব্বে সত্তা সব্বে পাণা সব্বে ভূতা সব্বে জীৱা অৱসা অবলা অৱীৰিযা নিযতিসঙ্গতিভাৱপৰিণতা ছস্ৱেৱাভিজাতীসু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তী’তি.
‘‘তত্ৰ, সন্দক, ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠি – নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো সত্তানং সংকিলেসায, অহেতূ অপ্পচ্চযা সত্তা সংকিলিস্সন্তি. নত্থি হেতু নত্থি পচ্চযো সত্তানং ৱিসুদ্ধিযা, অহেতূ অপ্পচ্চযা সত্তা ৱিসুজ্ঝন্তি. নত্থি বলং, নত্থি ৱীৰিযং, নত্থি পুৰিসথামো, নত্থি পুৰিসপৰক্কমো, সব্বে সত্তা সব্বে পাণা সব্বে ভূতা সব্বে জীৱা অৱসা অবলা অৱীৰিযা নিযতিসঙ্গতিভাৱপৰিণতা ছস্ৱেৱাভিজাতীসু সুখদুক্খং পটিসংৱেদেন্তী’তি. সচে ইমস্স ভোতো সত্থুনো সচ্চং ৱচনং, অকতেন মে এত্থ কতং, অৱুসিতেন মে এত্থ ৱুসিতং. উভোপি মযং এত্থ সমসমা সামঞ্ঞং পত্তা, যো চাহং ন ৱদামি ‘উভো অহেতূ অপ্পচ্চযা ৱিসুজ্ঝিস্সামা’তি. অতিৰেকং খো পনিমস্স ভোতো সত্থুনো নগ্গিযং মুণ্ডিযং উক্কুটিকপ্পধানং কেসমস্সুলোচনং যোহং পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৱসন্তো কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোন্তো মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰেন্তো জাতৰূপৰজতং সাদিযন্তো ইমিনা ভোতা সত্থাৰা সমসমগতিকো ভৱিস্সামি. অভিসম্পৰাযং সোহং কিং জানন্তো কিং পস্সন্তো ইমস্মিং সত্থৰি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সামি? ‘সো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অয’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্মা ব্ৰহ্মচৰিযা নিব্বিজ্জ পক্কমতি. অযং খো, সন্দক, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ততিযো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অক্খাতো যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
২২৮. ‘‘পুন চপৰং, সন্দক, ইধেকচ্চো সত্থা এৱংৱাদী হোতি এৱংদিট্ঠি – ‘সত্তিমে কাযা অকটা অকটৱিধা অনিম্মিতা অনিম্মাতা ৱঞ্ঝা কূটট্ঠা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা, তে ন ইঞ্জন্তি ন ৱিপৰিণমন্তি ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি নালং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুখায ৱা দুক্খায ৱা সুখদুক্খায ৱা. কতমে সত্ত? পথৱীকাযো আপোকাযো তেজোকাযো ৱাযোকাযো সুখে দুক্খে জীৱে সত্তমে – ইমে সত্তকাযা অকটা অকটৱিধা অনিম্মিতা অনিম্মাতা ৱঞ্ঝা কূটট্ঠা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা. তে ন ইঞ্জন্তি ন ৱিপৰিণমন্তি ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি. নালং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুখায ৱা দুক্খায ৱা সুখদুক্খায ৱা. তত্থ নত্থি হন্তা ৱা ঘাতেতা ৱা সোতা ৱা সাৱেতা ৱা ৱিঞ্ঞাতা ৱা ৱিঞ্ঞাপেতা ৱা. যোপি তিণ্হেন সত্থেন সীসং ছিন্দতি, ন কোচি কঞ্চি [কিঞ্চি (ক.)] জীৱিতা ৱোৰোপেতি. সত্তন্নংত্ৱেৱ কাযানমন্তৰেন সত্থং ৱিৱৰমনুপততি. চুদ্দস খো পনিমানি যোনিপমুখসতসহস্সানি সট্ঠি চ সতানি ছ চ সতানি পঞ্চ চ কম্মুনো সতানি পঞ্চ চ কম্মানি তীণি চ কম্মানি, কম্মে চ অড্ঢকম্মে চ, দ্ৱট্ঠিপটিপদা, দ্ৱট্ঠন্তৰকপ্পা, ছড়াভিজাতিযো, অট্ঠ পুৰিসভূমিযো, একূনপঞ্ঞাস আজীৱকসতে, একূনপঞ্ঞাস পৰিব্বাজকসতে, একূনপঞ্ঞাস নাগাৱাসসতে, ৱীসে ইন্দ্ৰিযসতে, তিংসে নিৰযসতে, ছত্তিংস ৰজোধাতুযো, সত্ত সঞ্ঞীগব্ভা, সত্ত অসঞ্ঞীগব্ভা, সত্ত নিগণ্ঠিগব্ভা, সত্ত দেৱা, সত্ত মানুসা, সত্ত পেসাচা, সত্ত সৰা, সত্ত পৱুটা, সত্ত পপাতা, সত্ত পপাতসতানি, সত্ত সুপিনা, সত্ত সুপিনসতানি, চুল্লাসীতি [চূড়াসীতি (সী. স্যা. কং. পী.)] মহাকপ্পিনো [মহাকপ্পুনো (সী. পী.)] সতসহস্সানি, যানি বালে চ পণ্ডিতে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি. তত্থ নত্থি ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা অপৰিপক্কং ৱা কম্মং পৰিপাচেস্সামি, পৰিপক্কং ৱা কম্মং ফুস্স ফুস্স ব্যন্তিং কৰিস্সামীতি. হেৱং নত্থি দোণমিতে সুখদুক্খে পৰিযন্তকতে সংসাৰে, নত্থি হাযনৱড্ঢনে, নত্থি উক্কংসাৱকংসে. সেয্যথাপি নাম সুত্তগুড়ে খিত্তে নিব্বেঠিযমানমেৱ পলেতি, এৱমেৱ বালে চ পণ্ডিতে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তী’তি.
‘‘তত্ৰ, সন্দক, ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠি – সত্তিমে কাযা অকটা অকটৱিধা অনিম্মিতা অনিম্মাতা ৱঞ্ঝা কূটট্ঠা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা. তে ন ইঞ্জন্তি ন ৱিপৰিণমন্তি ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি. নালং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুখায ৱা দুক্খায ৱা সুখদুক্খায ৱা. কতমে সত্ত? পথৱীকাযো আপোকাযো তেজোকাযো ৱাযোকাযো সুখে দুক্খে জীৱে সত্তমে – ইমে সত্ত কাযা অকটা অকটৱিধা অনিম্মিতা অনিম্মাতা ৱঞ্ঝা কূটট্ঠা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা. তে ন ইঞ্জন্তি ন ৱিপৰিণমন্তি ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি. নালং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুখায ৱা দুক্খায ৱা সুখদুক্খায ৱা. তত্থ নত্থি হন্তা ৱা ঘাতেতা ৱা সোতা ৱা সাৱেতা ৱা ৱিঞ্ঞাতা ৱা ৱিঞ্ঞাপেতা ৱা. যোপি তিণ্হেন সত্থেন সীসং ছিন্দতি, ন কোচি কঞ্চি জীৱিতা ৱোৰোপেতি. সত্তন্নংত্ৱেৱ কাযানমন্তৰেন সত্থং ৱিৱৰমনুপততি. চুদ্দস খো পনিমানি যোনিপমুখসতসহস্সানি সট্ঠি চ সতানি ছ চ সতানি পঞ্চ চ কম্মুনো সতানি পঞ্চ চ কম্মানি তীণি চ কম্মানি, কম্মে চ অড্ঢকম্মে চ, দ্ৱট্ঠিপটিপদা, দ্ৱট্ঠন্তৰকপ্পা, ছড়াভিজাতিযো, অট্ঠ পুৰিসভূমিযো, একূনপঞ্ঞাস আজীৱকসতে, একূনপঞ্ঞাস পৰিব্বাজকসতে, একূনপঞ্ঞাস নাগাৱাসসতে, ৱীসে ইন্দ্ৰিযসতে, তিংসে নিৰযসতে, ছত্তিংস ৰজোধাতুযো, সত্ত সঞ্ঞীগব্ভা, সত্ত অসঞ্ঞীগব্ভা, সত্ত নিগণ্ঠিগব্ভা, সত্ত দেৱা, সত্ত মানুসা, সত্ত পেসাচা, সত্ত সৰা, সত্ত পৱুটা, সত্ত পপাতা, সত্ত পপাতসতানি, সত্ত সুপিনা, সত্ত সুপিনসতানি, চুল্লাসীতি মহাকপ্পিনো সতসহস্সানি, যানি বালে চ পণ্ডিতে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি. তত্থ নত্থি ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা অপৰিপক্কং ৱা কম্মং পৰিপাচেস্সামি, পৰিপক্কং ৱা কম্মং ফুস্স ফুস্স ব্যন্তিং কৰিস্সামীতি, হেৱং নত্থি দোণমিতে সুখদুক্খে পৰিযন্তকতে সংসাৰে, নত্থি হাযনৱড্ঢনে, নত্থি উক্কংসাৱকংসে. সেয্যথাপি নাম সুত্তগুড়ে খিত্তে নিব্বেঠিযমানমেৱ পলেতি, এৱমেৱ বালে চ পণ্ডিতে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তী’তি. সচে পন ইমস্স ভোতো সত্থুনো সচ্চং ৱচনং, অকতেন মে এত্থ কতং, অৱুসিতেন মে এত্থ ৱুসিতং. উভোপি মযং এত্থ সমসমা সামঞ্ঞং পত্তা, যো চাহং ন ৱদামি. ‘উভো সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সামা’তি. অতিৰেকং খো পনিমস্স ভোতো সত্থুনো নগ্গিযং মুণ্ডিযং উক্কুটিকপ্পধানং কেসমস্সুলোচনং যোহং পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৱসন্তো কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোন্তো মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰেন্তো জাতৰূপৰজতং সাদিযন্তো ইমিনা ভোতা সত্থাৰা সমসমগতিকো ভৱিস্সামি. অভিসম্পৰাযং সোহং কিং জানন্তো কিং পস্সন্তো ইমস্মিং সত্থৰি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সামি? ‘সো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অয’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্মা ব্ৰহ্মচৰিযা নিব্বিজ্জ পক্কমতি. অযং খো, সন্দক, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চতুত্থো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অক্খাতো যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
‘‘ইমে খো তে, সন্দক, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসা অক্খাতা যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসল’’ন্তি.
‘‘অচ্ছৰিযং, ভো আনন্দ, অব্ভুতং, ভো আনন্দ! যাৱঞ্চিদং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসাৱ সমানা ‘অব্ৰহ্মচৰিযৱাসা’তি অক্খাতা যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলন্তি. কতমানি পন তানি, ভো আনন্দ, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰি অনস্সাসিকানি ব্ৰহ্মচৰিযানি অক্খাতানি যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসল’’ন্তি?
২২৯. ‘‘ইধ, সন্দক, একচ্চো সত্থা সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী অপৰিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানাতি – ‘চৰতো চ মে তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগৰস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিত’ন্তি. সো সুঞ্ঞম্পি অগাৰং পৱিসতি, পিণ্ডম্পি ন লভতি, কুক্কুৰোপি ডংসতি, চণ্ডেনপি হত্থিনা সমাগচ্ছতি, চণ্ডেনপি অস্সেন সমাগচ্ছতি, চণ্ডেনপি গোণেন সমাগচ্ছতি, ইত্থিযাপি পুৰিসস্সপি নামম্পি গোত্তম্পি পুচ্ছতি, গামস্সপি নিগমস্সপি নামম্পি মগ্গম্পি পুচ্ছতি. সো ‘কিমিদ’ন্তি পুট্ঠো সমানো ‘সুঞ্ঞং মে অগাৰং পৱিসিতব্বং অহোসি’, তেন পাৱিসিং; ‘পিণ্ডম্পি অলদ্ধব্বং অহোসি’, তেন নালত্থং; ‘কুক্কুৰেন ডংসিতব্বং অহোসি’, তেনম্হি [তেন (ক.), তেনাসিং (?)] দট্ঠো; ‘চণ্ডেন হত্থিনা সমাগন্তব্বং অহোসি’, তেন সমাগমিং; ‘চণ্ডেন অস্সেন সমাগন্তব্বং অহোসি’, তেন সমাগমিং; ‘চণ্ডেন গোণেন সমাগন্তব্বং অহোসি’, তেন সমাগমিং; ‘ইত্থিযাপি পুৰিসস্সপি নামম্পি গোত্তম্পি পুচ্ছিতব্বং অহোসি’, তেন পুচ্ছিং; ‘গামস্সপি নিগমস্সপি নামম্পি মগ্গম্পি পুচ্ছিতব্বং অহোসি’, তেন পুচ্ছিন্তি. তত্ৰ, সন্দক, ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী অপৰিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানাতি…পে… ‘গামস্সপি নিগমস্সপি নামম্পি মগ্গম্পি পুচ্ছিতব্বং অহোসি, তেন পুচ্ছি’ন্তি. সো ‘অনস্সাসিকং ইদং ব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্মা ব্ৰহ্মচৰিযা নিব্বিজ্জ পক্কমতি. ইদং খো, সন্দক, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন পঠমং অনস্সাসিকং ব্ৰহ্মচৰিযং অক্খাতং যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
২৩০. ‘‘পুন চপৰং, সন্দক, ইধেকচ্চো সত্থা অনুস্সৱিকো হোতি অনুস্সৱসচ্চো. সো অনুস্সৱেন ইতিহিতিহপৰম্পৰায পিটকসম্পদায ধম্মং দেসেতি. অনুস্সৱিকস্স খো পন, সন্দক, সত্থুনো অনুস্সৱসচ্চস্স সুস্সুতম্পি হোতি দুস্সুতম্পি হোতি তথাপি হোতি অঞ্ঞথাপি হোতি. তত্ৰ, সন্দক, ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা অনুস্সৱিকো অনুস্সৱসচ্চো সো অনুস্সৱেন ইতিহিতিহপৰম্পৰায পিটকসম্পদায ধম্মং দেসেতি. অনুস্সৱিকস্স খো পন সত্থুনো অনুস্সৱসচ্চস্স সুস্সুতম্পি হোতি দুস্সুতম্পি হোতি তথাপি হোতি অঞ্ঞথাপি হোতি’. সো ‘অনস্সাসিকং ইদং ব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্মা ব্ৰহ্মচৰিযা নিব্বিজ্জ পক্কমতি. ইদং খো, সন্দক, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন দুতিযং অনস্সাসিকং ব্ৰহ্মচৰিযং অক্খাতং যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
২৩১. ‘‘পুন চপৰং, সন্দক, ইধেকচ্চো সত্থা তক্কী হোতি ৱীমংসী. সো তক্কপৰিযাহতং ৱীমংসানুচৰিতং সযংপটিভানং ধম্মং দেসেতি. তক্কিস্স খো পন, সন্দক, সত্থুনো ৱীমংসিস্স সুতক্কিতম্পি হোতি দুত্তক্কিতম্পি হোতি তথাপি হোতি অঞ্ঞথাপি হোতি. তত্ৰ, সন্দক, ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা তক্কী ৱীমংসী. সো তক্কপৰিযাহতং ৱীমংসানুচৰিতং সযংপটিভানং ধম্মং দেসেতি. তক্কিস্স খো পন সত্থুনো ৱীমংসিস্স সুতক্কিতম্পি হোতি দুত্তক্কিতম্পি হোতি তথাপি হোতি অঞ্ঞথাপি হোতি’. সো ‘অনস্সাসিকং ইদং ব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্মা ব্ৰহ্মচৰিযা নিব্বিজ্জ পক্কমতি. ইদং খো, সন্দক, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ততিযং অনস্সাসিকং ব্ৰহ্মচৰিযং অক্খাতং যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
২৩২. ‘‘পুন চপৰং, সন্দক, ইধেকচ্চো সত্থা মন্দো হোতি মোমূহো. সো মন্দত্তা মোমূহত্তা তত্থ তত্থ [তথা তথা (সী. স্যা. কং. পী.)] পঞ্হং পুট্ঠো সমানো ৱাচাৱিক্খেপং আপজ্জতি অমৰাৱিক্খেপং – ‘এৱন্তিপি [এৱম্পি (সী. পী.)] মে নো, তথাতিপি [তথাপি (সী. পী.)] মে নো, অঞ্ঞথাতিপি [অঞ্ঞথাপি (সী. পী.) ( ) সব্বত্থ নত্থি] মে নো, নোতিপি মে নো, নো নোতিপি মে নো’তি. তত্ৰ, সন্দক, ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অযং খো ভৱং সত্থা মন্দো মোমূহো. সো মন্দত্তা মোমূহত্তা তত্থ তত্থ পঞ্হং পুট্ঠো সমানো ৱাচাৱিক্খেপং আপজ্জতি অমৰাৱিক্খেপং – এৱন্তিপি মে নো, তথাতিপি মে নো, অঞ্ঞথাতিপি মে নো, নোতিপি মে নো, নো নোতিপি মে নো’তি. সো ‘অনস্সাসিকং ইদং ব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা তস্মা ব্ৰহ্মচৰিযা নিব্বিজ্জ পক্কমতি. ইদং খো, সন্দক, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চতুত্থং অনস্সাসিকং ব্ৰহ্মচৰিযং অক্খাতং যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
‘‘ইমানি খো, (তানি সন্দক, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰি অনস্সাসিকানি ব্ৰহ্মচৰিযানি অক্খাতানি যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসল’’ন্তি.
‘‘অচ্ছৰিযং, ভো আনন্দ, অব্ভুতং, ভো আনন্দ! যাৱঞ্চিদং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰি অনস্সাসিকানেৱ ব্ৰহ্মচৰিযানি অনস্সাসিকানি ব্ৰহ্মচৰিযানীতি অক্খাতানি যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ৱসেয্য, ৱসন্তো চ নাৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং. সো পন, ভো আনন্দ, সত্থা কিং ৱাদী কিং অক্খাযী যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱসেয্য, ৱসন্তো চ আৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসল’’ন্তি.
২৩৩. ‘‘ইধ, সন্দক, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা…পে… [ৱিত্থাৰো ম. নি. ২.৯-১০ কন্দৰকসুত্তে] সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যস্মিং খো [যস্মিং খো পন (স্যা. কং. ক.)], সন্দক, সত্থৰি সাৱকো এৱৰূপং উড়াৰৱিসেসং অধিগচ্ছতি তত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱসেয্য, ৱসন্তো চ আৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
‘‘পুন চপৰং, সন্দক, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে... দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যস্মিং খো, সন্দক, সত্থৰি সাৱকো এৱৰূপং উড়াৰৱিসেসং অধিগচ্ছতি তত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱসেয্য, ৱসন্তো চ আৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
‘‘পুন চপৰং, সন্দক, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যস্মিং খো, সন্দক, সত্থৰি সাৱকো এৱৰূপং উড়াৰৱিসেসং অধিগচ্ছতি তত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱসেয্য, ৱসন্তো চ আৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
‘‘পুন চপৰং, সন্দক, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যস্মিং খো, সন্দক, সত্থৰি সাৱকো এৱৰূপং উড়াৰৱিসেসং অধিগচ্ছতি তত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱসেয্য, ৱসন্তো চ আৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. যস্মিং খো, সন্দক, সত্থৰি সাৱকো এৱৰূপং উড়াৰৱিসেসং অধিগচ্ছতি তত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱসেয্য, ৱসন্তো চ আৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. যস্মিং খো, সন্দক, সত্থৰি সাৱকো এৱৰূপং উড়াৰৱিসেসং অধিগচ্ছতি তত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱসেয্য, ৱসন্তো চ আৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসলং.
‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি; ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. যস্মিং খো, সন্দক, সত্থৰি সাৱকো এৱৰূপং উড়াৰৱিসেসং অধিগচ্ছতি তত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো সসক্কং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱসেয্য, ৱসন্তো চ আৰাধেয্য ঞাযং ধম্মং কুসল’’ন্তি.
২৩৪. ‘‘যো পন সো, ভো আনন্দ, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো পৰিভুঞ্জেয্য সো কামে’’তি? ‘‘যো সো, সন্দক, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো অভব্বো সো পঞ্চট্ঠানানি অজ্ঝাচৰিতুং. অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সম্পজানমুসা ভাসিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সন্নিধিকাৰকং কামে পৰিভুঞ্জিতুং, সেয্যথাপি পুব্বে অগাৰিযভূতো. যো সো, সন্দক, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো অভব্বো সো ইমানি পঞ্চট্ঠানানি অজ্ঝাচৰিতু’’ন্তি.
২৩৫. ‘‘যো পন সো, ভো আনন্দ, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো তস্স চৰতো চেৱ তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগৰস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং – ‘খীণা মে আসৱা’’’তি? ‘‘তেন হি, সন্দক, উপমং তে কৰিস্সামি; উপমাযপিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. সেয্যথাপি, সন্দক, পুৰিসস্স হত্থপাদা ছিন্না; তস্স চৰতো চেৱ তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগৰস্স চ সততং সমিতং (জানাতি – ‘ছিন্না মে হত্থপাদা’তি, উদাহু পচ্চৱেক্খমানো জানাতি – ‘ছিন্না মে হত্থপাদা’’’তি? ‘‘ন খো, ভো আনন্দ, সো পুৰিসো সততং সমিতং জানাতি – ‘ছিন্না মে হত্থপাদা’ তি.) [(ছিন্নাৱ হত্থপাদা,) (সী. স্যা. কং. পী.)] অপি চ খো পন নং পচ্চৱেক্খমানো জানাতি – ‘ছিন্না মে হত্থপাদা’’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, সন্দক, যো সো ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো তস্স চৰতো চেৱ তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগৰস্স চ সততং সমিতং (ঞাণদস্সনং ন পচ্চুপট্ঠিতং – ‘খীণা মে আসৱা’তি;) [(খীণাৱ আসৱা,) (সী. স্যা. কং. পী.)] অপি চ খো পন নং পচ্চৱেক্খমানো জানাতি – ‘খীণা মে আসৱা’’’তি.
২৩৬. ‘‘কীৱবহুকা পন, ভো আনন্দ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে নিয্যাতাৰো’’তি? ‘‘ন খো, সন্দক, একংযেৱ সতং ন দ্ৱে সতানি ন তীণি সতানি ন চত্তাৰি সতানি ন পঞ্চ সতানি, অথ খো ভিয্যোৱ যে ইমস্মিং ধম্মৱিনযে নিয্যাতাৰো’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, ভো আনন্দ, অব্ভুতং, ভো আনন্দ! ন চ নাম সধম্মোক্কংসনা ভৱিস্সতি, ন পৰধম্মৱম্ভনা, আযতনে চ ধম্মদেসনা তাৱ বহুকা চ নিয্যাতাৰো পঞ্ঞাযিস্সন্তি. ইমে পনাজীৱকা পুত্তমতায পুত্তা অত্তানঞ্চেৱ উক্কংসেন্তি, পৰে চ ৱম্ভেন্তি তযো চেৱ নিয্যাতাৰো পঞ্ঞপেন্তি, সেয্যথিদং – নন্দং ৱচ্ছং, কিসং সংকিচ্চং, মক্খলিং গোসাল’’ন্তি. অথ খো সন্দকো পৰিব্বাজকো সকং পৰিসং আমন্তেসি – ‘‘চৰন্তু ভোন্তো সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো. ন দানি সুকৰং অম্হেহি লাভসক্কাৰসিলোকে পৰিচ্চজিতু’’ন্তি. ইতি হিদং সন্দকো পৰিব্বাজকো সকং পৰিসং উয্যোজেসি ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযেতি.
সন্দকসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.