৫. মাগণ্ডিযসুত্তং
২০৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কুৰূসু ৱিহৰতি কম্মাসধম্মং নাম কুৰূনং নিগমো, ভাৰদ্ৱাজগোত্তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অগ্যাগাৰে তিণসন্থাৰকে [তিণসন্থৰকে (সী. স্যা. কং. পী.)]. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায কম্মাসধম্মং পিণ্ডায পাৱিসি. কম্মাসধম্মং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন অঞ্ঞতৰো ৱনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমি দিৱাৱিহাৰায. তং ৱনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. অথ খো মাগণ্ডিযো [মাগন্দিযো (সী. পী.)] পৰিব্বাজকো জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো যেন ভাৰদ্ৱাজগোত্তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অগ্যাগাৰং তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো মাগণ্ডিযো পৰিব্বাজকো ভাৰদ্ৱাজগোত্তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অগ্যাগাৰে তিণসন্থাৰকং পঞ্ঞত্তং. দিস্ৱান ভাৰদ্ৱাজগোত্তং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘কস্স ন্ৱযং ভোতো ভাৰদ্ৱাজস্স অগ্যাগাৰে তিণসন্থাৰকো পঞ্ঞত্তো, সমণসেয্যানুৰূপং [সমণসেয্যাৰূপং (সী. পী.)] মঞ্ঞে’’তি? ‘‘অত্থি, ভো মাগণ্ডিয, সমণো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. তস্সেসা ভোতো গোতমস্স সেয্যা পঞ্ঞত্তা’’তি. ‘‘দুদ্দিট্ঠং ৱত, ভো ভাৰদ্ৱাজ, অদ্দসাম; দুদ্দিট্ঠং ৱত, ভো ভাৰদ্ৱাজ, অদ্দসাম! যে মযং তস্স ভোতো গোতমস্স ভূনহুনো [ভূনহনস্স (স্যা. কং.)] সেয্যং অদ্দসামা’’তি. ‘‘ৰক্খস্সেতং, মাগণ্ডিয, ৱাচং; ৰক্খস্সেতং, মাগণ্ডিয, ৱাচং. বহূ হি তস্স ভোতো গোতমস্স খত্তিযপণ্ডিতাপি ব্ৰাহ্মণপণ্ডিতাপি গহপতিপণ্ডিতাপি সমণপণ্ডিতাপি অভিপ্পসন্না ৱিনীতা অৰিযে ঞাযে ধম্মে কুসলে’’তি. ‘‘সম্মুখা চেপি মযং, ভো ভাৰদ্ৱাজ, তং ভৱন্তং গোতমং পস্সেয্যাম, সম্মুখাপি নং ৱদেয্যাম – ‘ভূনহু [ভূনহনো (স্যা. কং.)] সমণো গোতমো’তি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি নো সুত্তে ওচৰতী’’তি. ‘‘সচে তং ভোতো মাগণ্ডিযস্স অগৰু আৰোচেয্যামি তং [আৰোচেয্যমেতং (সী. পী.), আৰোচেস্সামি তস্স (স্যা. কং.)] সমণস্স গোতমস্সা’’তি. ‘‘অপ্পোস্সুক্কো ভৱং ভাৰদ্ৱাজো ৱুত্তোৱ নং ৱদেয্যা’’তি.
২০৮. অস্সোসি খো ভগৱা দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায ভাৰদ্ৱাজগোত্তস্স ব্ৰাহ্মণস্স মাগণ্ডিযেন পৰিব্বাজকেন সদ্ধিং ইমং কথাসল্লাপং. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভাৰদ্ৱাজগোত্তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অগ্যাগাৰং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে তিণসন্থাৰকে. অথ খো ভাৰদ্ৱাজগোত্তো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ভাৰদ্ৱাজগোত্তং ব্ৰাহ্মণং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘অহু পন তে, ভাৰদ্ৱাজ, মাগণ্ডিযেন পৰিব্বাজকেন সদ্ধিং ইমংযেৱ তিণসন্থাৰকং আৰব্ভ কোচিদেৱ কথাসল্লাপো’’তি? এৱং ৱুত্তে, ভাৰদ্ৱাজগোত্তো ব্ৰাহ্মণো সংৱিগ্গো লোমহট্ঠজাতো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতদেৱ খো পন মযং ভোতো গোতমস্স আৰোচেতুকামা. অথ চ পন ভৱং গোতমো অনক্খাতংযেৱ অক্খাসী’’তি. অযঞ্চ হি [অযঞ্চ হিদং (সী. স্যা. কং. পী.)] ভগৱতো ভাৰদ্ৱাজগোত্তেন ব্ৰাহ্মণেন সদ্ধিং অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা হোতি. অথ খো মাগণ্ডিযো পৰিব্বাজকো জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো যেন ভাৰদ্ৱাজগোত্তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অগ্যাগাৰং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো মাগণ্ডিযং পৰিব্বাজকং ভগৱা এতদৱোচ –
২০৯. ‘‘চক্খুং খো, মাগণ্ডিয, ৰূপাৰামং ৰূপৰতং ৰূপসম্মুদিতং. তং তথাগতস্স দন্তং গুত্তং ৰক্খিতং সংৱুতং, তস্স চ সংৱৰায ধম্মং দেসেতি. ইদং নু তে এতং, মাগণ্ডিয, সন্ধায ভাসিতং – ‘ভূনহু সমণো গোতমো’’’তি? ‘‘এতদেৱ খো পন মে, ভো গোতম, সন্ধায ভাসিতং – ‘ভূনহু সমণো গোতমো’তি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি নো সুত্তে ওচৰতী’’তি. ‘‘সোতং খো, মাগণ্ডিয, সদ্দাৰামং…পে… ঘানং খো, মাগণ্ডিয গন্ধাৰামং… জিৱ্হা খো, মাগণ্ডিয, ৰসাৰামা ৰসৰতা ৰসসম্মুদিতা. সা তথাগতস্স দন্তা গুত্তা ৰক্খিতা সংৱুতা, তস্সা চ সংৱৰায ধম্মং দেসেতি. ইদং নু তে এতং, মাগণ্ডিয, সন্ধায ভাসিতং – ‘ভূনহু সমণো গোতমো’’’তি? ‘‘এতদেৱ খো পন মে, ভো গোতম, সন্ধায ভাসিতং – ‘ভূনহু সমণো গোতমো’তি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি নো সুত্তে ওচৰতী’’তি. ‘‘কাযো খো, মাগণ্ডিয, ফোট্ঠব্বাৰামো ফোট্ঠব্বৰতো…পে… মনো খো, মাগণ্ডিয, ধম্মাৰামো ধম্মৰতো ধম্মসম্মুদিতো. সো তথাগতস্স দন্তো গুত্তো ৰক্খিতো সংৱুতো, তস্স চ সংৱৰায ধম্মং দেসেতি. ইদং নু তে এতং, মাগণ্ডিয, সন্ধায ভাসিতং – ‘ভূনহু সমণো গোতমো’’’তি? ‘‘এতদেৱ খো পন মে, ভো গোতম, সন্ধায ভাসিতং – ‘ভূনহু সমণো গোতমো’তি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি নো সুত্তে ওচৰতী’’তি.
২১০. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মাগণ্ডিয – ‘ইধেকচ্চো চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰূপেহি পৰিচাৰিতপুব্বো অস্স ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি, সো অপৰেন সমযেন ৰূপানংযেৱ সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা ৰূপতণ্হং পহায ৰূপপৰিড়াহং পটিৱিনোদেত্ৱা ৱিগতপিপাসো অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো ৱিহৰেয্য. ইমস্স পন তে, মাগণ্ডিয, কিমস্স ৱচনীয’’’ন্তি? ‘‘ন কিঞ্চি, ভো গোতম’’. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মাগণ্ডিয – ‘ইধেকচ্চো সোতৱিঞ্ঞেয্যেহি সদ্দেহি…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যেহি গন্ধেহি… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰসেহি… কাযৱিঞ্ঞেয্যেহি ফোট্ঠব্বেহি পৰিচাৰিতপুব্বো অস্স ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি, সো অপৰেন সমযেন ফোট্ঠব্বানংযেৱ সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা ফোট্ঠব্বতণ্হং পহায ফোট্ঠব্বপৰিড়াহং পটিৱিনোদেত্ৱা ৱিগতপিপাসো অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো ৱিহৰেয্য. ইমস্স পন তে, মাগণ্ডিয, কিমস্স ৱচনীয’’’ন্তি? ‘‘ন কিঞ্চি, ভো গোতম’’.
২১১. ‘‘অহং খো পন, মাগণ্ডিয, পুব্বে অগাৰিযভূতো সমানো পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেসিং চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰূপেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি, সোতৱিঞ্ঞেয্যেহি সদ্দেহি…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যেহি গন্ধেহি… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰসেহি… কাযৱিঞ্ঞেয্যেহি ফোট্ঠব্বেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি. তস্স ময্হং, মাগণ্ডিয, তযো পাসাদা অহেসুং – একো ৱস্সিকো, একো হেমন্তিকো, একো গিম্হিকো. সো খো অহং, মাগণ্ডিয, ৱস্সিকে পাসাদে ৱস্সিকে চত্তাৰো [ৱস্সিকে পাসাদে চত্তাৰো (স্যা. কং.)] মাসে নিপ্পুৰিসেহি তূৰিযেহি [তুৰিযেহি (সী. স্যা. কং. পী.)] পৰিচাৰযমানো [পৰিচাৰিযমানো (সব্বত্থ)] ন হেট্ঠাপাসাদং ওৰোহামি. সো অপৰেন সমযেন কামানংযেৱ সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা কামতণ্হং পহায কামপৰিড়াহং পটিৱিনোদেত্ৱা ৱিগতপিপাসো অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো ৱিহৰামি. সো অঞ্ঞে সত্তে পস্সামি কামেসু অৱীতৰাগে কামতণ্হাহি খজ্জমানে কামপৰিড়াহেন পৰিডয্হমানে কামে পটিসেৱন্তে. সো তেসং ন পিহেমি, ন তত্থ অভিৰমামি. তং কিস্স হেতু? যাহযং, মাগণ্ডিয, ৰতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ অকুসলেহি ধম্মেহি – অপি দিব্বং সুখং সমধিগয্হ তিট্ঠতি – তায ৰতিযা ৰমমানো হীনস্স ন পিহেমি, ন তত্থ অভিৰমামি.
২১২. ‘‘সেয্যথাপি, মাগণ্ডিয, গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেয্য চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰূপেহি…পে… ফোট্ঠব্বেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি. সো কাযেন সুচৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায সুচৰিতং চৰিত্ৱা মনসা সুচৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য দেৱানং তাৱতিংসানং সহব্যতং. সো তত্থ নন্দনে ৱনে অচ্ছৰাসঙ্ঘপৰিৱুতো দিব্বেহি পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেয্য. সো পস্সেয্য গহপতিং ৱা গহপতিপুত্তং ৱা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতং সমঙ্গীভূতং পৰিচাৰযমানং.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মাগণ্ডিয, অপি নু সো দেৱপুত্তো নন্দনে ৱনে অচ্ছৰাসঙ্ঘপৰিৱুতো দিব্বেহি পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰযমানো অমুস্স গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা পিহেয্য, মানুসকানং ৱা পঞ্চন্নং কামগুণানং মানুসকেহি ৱা কামেহি আৱট্টেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম’’. তং কিস্স হেতু? মানুসকেহি, ভো গোতম, কামেহি দিব্বকামা অভিক্কন্ততৰা চ পণীততৰা চা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো অহং, মাগণ্ডিয, পুব্বে অগাৰিযভূতো সমানো পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেসিং চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰূপেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি, সোতৱিঞ্ঞেয্যেহি সদ্দেহি…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যেহি গন্ধেহি… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰসেহি… কাযৱিঞ্ঞেয্যেহি ফোট্ঠব্বেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি. সো অপৰেন সমযেন কামানংযেৱ সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা কামতণ্হং পহায কামপৰিড়াহং পটিৱিনোদেত্ৱা ৱিগতপিপাসো অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো ৱিহৰামি. সো অঞ্ঞে সত্তে পস্সামি কামেসু অৱীতৰাগে কামতণ্হাহি খজ্জমানে কামপৰিড়াহেন পৰিডয্হমানে কামে পটিসেৱন্তে, সো তেসং ন পিহেমি, ন তত্থ অভিৰমামি. তং কিস্স হেতু? যাহযং, মাগণ্ডিয, ৰতি অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ অকুসলেহি ধম্মেহি – অপি দিব্বং সুখং সমধিগয্হ তিট্ঠতি – তায ৰতিযা ৰমমানো হীনস্স ন পিহেমি, ন তত্থ অভিৰমামি.
২১৩. ‘‘সেয্যথাপি, মাগণ্ডিয, কুট্ঠী পুৰিসো অৰুগত্তো পক্কগত্তো কিমীহি খজ্জমানো নখেহি ৱণমুখানি ৱিপ্পতচ্ছমানো অঙ্গাৰকাসুযা কাযং পৰিতাপেয্য. তস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা ভিসক্কং সল্লকত্তং উপট্ঠাপেয্যুং. তস্স সো ভিসক্কো সল্লকত্তো ভেসজ্জং কৰেয্য. সো তং ভেসজ্জং আগম্ম কুট্ঠেহি পৰিমুচ্চেয্য, অৰোগো অস্স সুখী সেৰী সযংৱসী যেন কামং গমো. সো অঞ্ঞং কুট্ঠিং পুৰিসং পস্সেয্য অৰুগত্তং পক্কগত্তং কিমীহি খজ্জমানং নখেহি ৱণমুখানি ৱিপ্পতচ্ছমানং অঙ্গাৰকাসুযা কাযং পৰিতাপেন্তং.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মাগণ্ডিয, অপি নু সো পুৰিসো অমুস্স কুট্ঠিস্স পুৰিসস্স পিহেয্য অঙ্গাৰকাসুযা ৱা ভেসজ্জং পটিসেৱনায ৱা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম. তং কিস্স হেতু? ৰোগে হি, ভো গোতম, সতি ভেসজ্জেন কৰণীযং হোতি, ৰোগে অসতি ন ভেসজ্জেন কৰণীযং হোতী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো অহং, মাগণ্ডিয, পুব্বে অগাৰিযভূতো সমানো পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেসিং, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰূপেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি, সোতৱিঞ্ঞেয্যেহি সদ্দেহি…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যেহি গন্ধেহি… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰসেহি… কাযৱিঞ্ঞেয্যেহি ফোট্ঠব্বেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি. সো অপৰেন সমযেন কামানংযেৱ সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা কামতণ্হং পহায কামপৰিড়াহং পটিৱিনোদেত্ৱা ৱিগতপিপাসো অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো ৱিহৰামি. সো অঞ্ঞে সত্তে পস্সামি কামেসু অৱীতৰাগে কামতণ্হাহি খজ্জমানে কামপৰিড়াহেন পৰিডয্হমানে কামে পটিসেৱন্তে. সো তেসং ন পিহেমি, ন তত্থ অভিৰমামি. তং কিস্স হেতু? যাহযং, মাগণ্ডিয, ৰতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ অকুসলেহি ধম্মেহি – অপি দিব্বং সুখং সমধিগয্হ তিট্ঠতি – তায ৰতিযা ৰমমানো হীনস্স ন পিহেমি, ন তত্থ অভিৰমামি.
২১৪. ‘‘সেয্যথাপি, মাগণ্ডিয, কুট্ঠী পুৰিসো অৰুগত্তো পক্কগত্তো কিমীহি খজ্জমানো নখেহি ৱণমুখানি ৱিপ্পতচ্ছমানো অঙ্গাৰকাসুযা কাযং পৰিতাপেয্য. তস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা ভিসক্কং সল্লকত্তং উপট্ঠাপেয্যুং. তস্স সো ভিসক্কো সল্লকত্তো ভেসজ্জং কৰেয্য. সো তং ভেসজ্জং আগম্ম কুট্ঠেহি পৰিমুচ্চেয্য, অৰোগো অস্স সুখী সেৰী সযংৱসী যেন কামং গমো. তমেনং দ্ৱে বলৱন্তো পুৰিসা নানাবাহাসু গহেত্ৱা অঙ্গাৰকাসুং উপকড্ঢেয্যুং.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মাগণ্ডিয, অপি নু সো পুৰিসো ইতি চিতিচেৱ কাযং সন্নামেয্যা’’তি? ‘‘এৱং, ভো গোতম’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অসু হি, ভো গোতম, অগ্গি দুক্খসম্ফস্সো চেৱ মহাভিতাপো চ মহাপৰিড়াহো চা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মাগণ্ডিয, ইদানেৱ নু খো সো অগ্গি দুক্খসম্ফস্সো চেৱ মহাভিতাপো চ মহাপৰিড়াহো চ উদাহু পুব্বেপি সো অগ্গি দুক্খসম্ফস্সো চেৱ মহাভিতাপো চ মহাপৰিড়াহো চা’’তি? ‘‘ইদানি চেৱ, ভো গোতম, সো অগ্গি দুক্খসম্ফস্সো চেৱ মহাভিতাপো চ মহাপৰিড়াহো চ, পুব্বেপি সো অগ্গি দুক্খসম্ফস্সো চেৱ মহাভিতাপো চ মহাপৰিড়াহো চ. অসু চ [অসু হি চ (সী. পী.)], ভো গোতম, কুট্ঠী পুৰিসো অৰুগত্তো পক্কগত্তো কিমীহি খজ্জমানো নখেহি ৱণমুখানি ৱিপ্পতচ্ছমানো উপহতিন্দ্ৰিযো দুক্খসম্ফস্সেযেৱ অগ্গিস্মিং সুখমিতি ৱিপৰীতসঞ্ঞং পচ্চলত্থা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মাগণ্ডিয, অতীতম্পি অদ্ধানং কামা দুক্খসম্ফস্সা চেৱ মহাভিতাপা চ মহাপৰিড়াহা চ, অনাগতম্পি অদ্ধানং কামা দুক্খসম্ফস্সা চেৱ মহাভিতাপা চ মহাপৰিড়াহা চ, এতৰহিপি পচ্চুপ্পন্নং অদ্ধানং কামা দুক্খসম্ফস্সা চেৱ মহাভিতাপা চ মহাপৰিড়াহা চ. ইমে চ, মাগণ্ডিয, সত্তা কামেসু অৱীতৰাগা কামতণ্হাহি খজ্জমানা কামপৰিড়াহেন পৰিডয্হমানা উপহতিন্দ্ৰিযা দুক্খসম্ফস্সেসুযেৱ কামেসু সুখমিতি ৱিপৰীতসঞ্ঞং পচ্চলত্থুং.
২১৫. ‘‘সেয্যথাপি, মাগণ্ডিয, কুট্ঠী পুৰিসো অৰুগত্তো পক্কগত্তো কিমীহি খজ্জমানো নখেহি ৱণমুখানি ৱিপ্পতচ্ছমানো অঙ্গাৰকাসুযা কাযং পৰিতাপেতি. যথা যথা খো, মাগণ্ডিয, অসু কুট্ঠী পুৰিসো অৰুগত্তো পক্কগত্তো কিমীহি খজ্জমানো নখেহি ৱণমুখানি ৱিপ্পতচ্ছমানো অঙ্গাৰকাসুযা কাযং পৰিতাপেতি তথা তথা’স্স [তথা তথা তস্সেৱ (স্যা. কং. ক.)] তানি ৱণমুখানি অসুচিতৰানি চেৱ হোন্তি দুগ্গন্ধতৰানি চ পূতিকতৰানি চ, হোতি চেৱ কাচি সাতমত্তা অস্সাদমত্তা – যদিদং ৱণমুখানং কণ্ডূৱনহেতু; এৱমেৱ খো, মাগণ্ডিয, সত্তা কামেসু অৱীতৰাগা কামতণ্হাহি খজ্জমানা কামপৰিড়াহেন চ পৰিডয্হমানা কামে পটিসেৱন্তি. যথা যথা খো, মাগণ্ডিয, সত্তা কামেসু অৱীতৰাগা কামতণ্হাহি খজ্জমানা কামপৰিড়াহেন চ পৰিডয্হমানা কামে পটিসেৱন্তি তথা তথা তেসং তেসং সত্তানং কামতণ্হা চেৱ পৱড্ঢতি, কামপৰিড়াহেন চ পৰিডয্হন্তি, হোতি চেৱ সাতমত্তা অস্সাদমত্তা – যদিদং পঞ্চকামগুণে পটিচ্চ.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মাগণ্ডিয, অপি নু তে দিট্ঠো ৱা সুতো ৱা ৰাজা ৱা ৰাজমহামত্তো ৱা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰযমানো কামতণ্হং অপ্পহায কামপৰিড়াহং অপ্পটিৱিনোদেত্ৱা ৱিগতপিপাসো অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো ৱিহাসি ৱা ৱিহৰতি ৱা ৱিহৰিস্সতি ৱা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম’’. ‘‘সাধু, মাগণ্ডিয! মযাপি খো এতং, মাগণ্ডিয, নেৱ দিট্ঠং ন সুতং ৰাজা ৱা ৰাজমহামত্তো ৱা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰযমানো কামতণ্হং অপ্পহায কামপৰিড়াহং অপ্পটিৱিনোদেত্ৱা ৱিগতপিপাসো অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো ৱিহাসি ৱা ৱিহৰতি ৱা ৱিহৰিস্সতি ৱা. অথ খো, মাগণ্ডিয, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ৱিগতপিপাসা অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তা ৱিহাসুং ৱা ৱিহৰন্তি ৱা ৱিহৰিস্সন্তি ৱা সব্বে তে কামানংযেৱ সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা কামতণ্হং পহায কামপৰিড়াহং পটিৱিনোদেত্ৱা ৱিগতপিপাসা অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তা ৱিহাসুং ৱা ৱিহৰন্তি ৱা ৱিহৰিস্সন্তি ৱা’’তি. অথ খো ভগৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘আৰোগ্যপৰমা লাভা, নিব্বানং পৰমং সুখং;
অট্ঠঙ্গিকো চ মগ্গানং, খেমং অমতগামিন’’ন্তি.
২১৬. এৱং ৱুত্তে, মাগণ্ডিযো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং, ভো গোতম, অব্ভুতং, ভো গোতম! যাৱ সুভাসিতং চিদং ভোতা গোতমেন – ‘আৰোগ্যপৰমা লাভা, নিব্বানং পৰমং সুখ’ন্তি. মযাপি খো এতং, ভো গোতম, সুতং পুব্বকানং পৰিব্বাজকানং আচৰিযপাচৰিযানং ভাসমানানং – ‘আৰোগ্যপৰমা লাভা, নিব্বানং পৰমং সুখ’ন্তি; তযিদং, ভো গোতম, সমেতী’’তি. ‘‘যং পন তে এতং, মাগণ্ডিয, সুতং পুব্বকানং পৰিব্বাজকানং আচৰিযপাচৰিযানং ভাসমানানং – ‘আৰোগ্যপৰমা লাভা, নিব্বানং পৰমং সুখ’ন্তি, কতমং তং আৰোগ্যং, কতমং তং নিব্বান’’ন্তি? এৱং ৱুত্তে, মাগণ্ডিযো পৰিব্বাজকো সকানেৱ সুদং গত্তানি পাণিনা অনোমজ্জতি – ‘‘ইদন্তং, ভো গোতম, আৰোগ্যং, ইদন্তং নিব্বানং. অহঞ্হি, ভো গোতম, এতৰহি অৰোগো সুখী, ন মং কিঞ্চি আবাধতী’’তি.
২১৭. ‘‘সেয্যথাপি, মাগণ্ডিয, জচ্চন্ধো পুৰিসো; সো ন পস্সেয্য কণ্হসুক্কানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য নীলকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য পীতকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য লোহিতকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য মঞ্জিট্ঠকানি [মঞ্জেট্ঠিকানি (সী. স্যা. কং. পী.), মঞ্জেট্ঠকানি (ক.)] ৰূপানি, ন পস্সেয্য সমৱিসমং, ন পস্সেয্য তাৰকৰূপানি, ন পস্সেয্য চন্দিমসূৰিযে. সো সুণেয্য চক্খুমতো ভাসমানস্স – ‘ছেকং ৱত, ভো, ওদাতং ৱত্থং অভিৰূপং নিম্মলং সুচী’তি! সো ওদাতপৰিযেসনং চৰেয্য. তমেনং অঞ্ঞতৰো পুৰিসো তেলমলিকতেন সাহুড়িচীৰেন [তেলমসিকতেন সাহুড়চীৱৰেন (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱঞ্চেয্য – ‘ইদং তে, অম্ভো পুৰিস, ওদাতং ৱত্থং অভিৰূপং নিম্মলং সুচী’তি. সো তং পটিগ্গণ্হেয্য, পটিগ্গহেত্ৱা পাৰুপেয্য, পাৰুপেত্ৱা অত্তমনো অত্তমনৱাচং নিচ্ছাৰেয্য – ‘ছেকং ৱত, ভো, ওদাতং ৱত্থং অভিৰূপং নিম্মলং সুচী’তি!
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মাগণ্ডিয, অপি নু সো জচ্চন্ধো পুৰিসো জানন্তো পস্সন্তো অমুং তেলমলিকতং সাহুড়িচীৰং পটিগ্গণ্হেয্য, পটিগ্গহেত্ৱা পাৰুপেয্য, পাৰুপেত্ৱা অত্তমনো অত্তমনৱাচং নিচ্ছাৰেয্য – ‘ছেকং ৱত, ভো, ওদাতং ৱত্থং অভিৰূপং নিম্মলং সুচী’তি উদাহু চক্খুমতো সদ্ধাযা’’তি? ‘‘অজানন্তো হি, ভো গোতম, অপস্সন্তো সো জচ্চন্ধো পুৰিসো অমুং তেলমলিকতং সাহুড়িচীৰং পটিগ্গণ্হেয্য, পটিগ্গহেত্ৱা পাৰুপেয্য, পাৰুপেত্ৱা অত্তমনো অত্তমনৱাচং নিচ্ছাৰেয্য – ‘ছেকং ৱত, ভো, ওদাতং ৱত্থং অভিৰূপং নিম্মলং সুচী’তি, চক্খুমতো সদ্ধাযা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মাগণ্ডিয, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা অন্ধা অচক্খুকা অজানন্তা আৰোগ্যং, অপস্সন্তা নিব্বানং, অথ চ পনিমং গাথং ভাসন্তি – ‘আৰোগ্যপৰমা লাভা, নিব্বানং পৰমং সুখ’ন্তি. পুব্বকেহেসা, মাগণ্ডিয, অৰহন্তেহি সম্মাসম্বুদ্ধেহি গাথা ভাসিতা –
‘আৰোগ্যপৰমা লাভা, নিব্বানং পৰমং সুখং;
অট্ঠঙ্গিকো চ মগ্গানং, খেমং অমতগামিন’ন্তি.
২১৮. ‘‘সা এতৰহি অনুপুব্বেন পুথুজ্জনগাথা [পুথুজ্জনগতা (সী. পী.)]. অযং খো পন, মাগণ্ডিয, কাযো ৰোগভূতো গণ্ডভূতো সল্লভূতো অঘভূতো আবাধভূতো, সো ত্ৱং ইমং কাযং ৰোগভূতং গণ্ডভূতং সল্লভূতং অঘভূতং আবাধভূতং – ‘ইদন্তং, ভো গোতম, আৰোগ্যং, ইদন্তং নিব্বান’ন্তি ৱদেসি. তঞ্হি তে, মাগণ্ডিয, অৰিযং চক্খুং নত্থি যেন ত্ৱং অৰিযেন চক্খুনা আৰোগ্যং জানেয্যাসি, নিব্বানং পস্সেয্যাসী’’তি. ‘‘এৱং পসন্নো অহং ভোতো গোতমস্স! পহোতি মে ভৱং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতুং যথাহং আৰোগ্যং জানেয্যং, নিব্বানং পস্সেয্য’’ন্তি.
২১৯. ‘‘সেয্যথাপি, মাগণ্ডিয, জচ্চন্ধো পুৰিসো; সো ন পস্সেয্য কণ্হসুক্কানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য নীলকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য পীতকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য লোহিতকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য মঞ্জিট্ঠকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য সমৱিসমং, ন পস্সেয্য তাৰকৰূপানি, ন পস্সেয্য চন্দিমসূৰিযে. তস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা ভিসক্কং সল্লকত্তং উপট্ঠাপেয্যুং. তস্স সো ভিসক্কো সল্লকত্তো ভেসজ্জং কৰেয্য. সো তং ভেসজ্জং আগম্ম ন চক্খূনি উপ্পাদেয্য, ন চক্খূনি ৱিসোধেয্য. তং কিং মঞ্ঞসি, মাগণ্ডিয, ননু সো ৱেজ্জো যাৱদেৱ কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি? ‘‘এৱং, ভো গোতম’’. ‘‘এৱমেৱ খো, মাগণ্ডিয, অহঞ্চে তে ধম্মং দেসেয্যং – ‘ইদন্তং আৰোগ্যং, ইদন্তং নিব্বান’ন্তি, সো ত্ৱং আৰোগ্যং ন জানেয্যাসি, নিব্বানং ন পস্সেয্যাসি. সো মমস্স কিলমথো, সা মমস্স ৱিহেসা’’তি. ‘‘এৱং পসন্নো অহং ভোতো গোতমস্স. পহোতি মে ভৱং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতুং যথাহং আৰোগ্যং জানেয্যং, নিব্বানং পস্সেয্য’’ন্তি.
২২০. ‘‘সেয্যথাপি, মাগণ্ডিয, জচ্চন্ধো পুৰিসো; সো ন পস্সেয্য কণ্হসুক্কানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য নীলকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য পীতকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য লোহিতকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য মঞ্জিট্ঠকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য সমৱিসমং, ন পস্সেয্য তাৰকৰূপানি, ন পস্সেয্য চন্দিমসূৰিযে. সো সুণেয্য চক্খুমতো ভাসমানস্স – ‘ছেকং ৱত, ভো, ওদাতং ৱত্থং অভিৰূপং নিম্মলং সুচী’তি! সো ওদাতপৰিযেসনং চৰেয্য. তমেনং অঞ্ঞতৰো পুৰিসো তেলমলিকতেন সাহুড়িচীৰেন ৱঞ্চেয্য – ‘ইদং তে, অম্ভো পুৰিস, ওদাতং ৱত্থং অভিৰূপং নিম্মলং সুচী’তি. সো তং পটিগ্গণ্হেয্য, পটিগ্গহেত্ৱা পাৰুপেয্য. তস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা ভিসক্কং সল্লকত্তং উপট্ঠাপেয্যুং. তস্স সো ভিসক্কো সল্লকত্তো ভেসজ্জং কৰেয্য – উদ্ধংৱিৰেচনং অধোৱিৰেচনং অঞ্জনং পচ্চঞ্জনং নত্থুকম্মং. সো তং ভেসজ্জং আগম্ম চক্খূনি উপ্পাদেয্য, চক্খূনি ৱিসোধেয্য. তস্স সহ চক্খুপ্পাদা যো অমুস্মিং তেলমলিকতে সাহুড়িচীৰে ছন্দৰাগো সো পহীযেথ. তঞ্চ নং পুৰিসং অমিত্ততোপি দহেয্য, পচ্চত্থিকতোপি দহেয্য, অপি চ জীৱিতা ৱোৰোপেতব্বং মঞ্ঞেয্য – ‘দীঘৰত্তং ৱত, ভো, অহং ইমিনা পুৰিসেন তেলমলিকতেন সাহুড়িচীৰেন নিকতো ৱঞ্চিতো পলুদ্ধো – ইদং তে, অম্ভো পুৰিস, ওদাতং ৱত্থং অভিৰূপং নিম্মলং সুচী’তি. এৱমেৱ খো, মাগণ্ডিয, অহঞ্চে তে ধম্মং দেসেয্যং – ‘ইদন্তং আৰোগ্যং, ইদন্তং নিব্বান’ন্তি. সো ত্ৱং আৰোগ্যং জানেয্যাসি, নিব্বানং পস্সেয্যাসি. তস্স তে সহ চক্খুপ্পাদা যো পঞ্চসুপাদানক্খন্ধেসু ছন্দৰাগো সো পহীযেথ; অপি চ তে এৱমস্স – ‘দীঘৰত্তং ৱত, ভো, অহং ইমিনা চিত্তেন নিকতো ৱঞ্চিতো পলুদ্ধো [পলদ্ধো (সী. পী.)]. অহঞ্হি ৰূপংযেৱ উপাদিযমানো উপাদিযিং, ৱেদনংযেৱ উপাদিযমানো উপাদিযিং, সঞ্ঞংযেৱ উপাদিযমানো উপাদিযিং, সঙ্খাৰেযেৱ উপাদিযমানো উপাদিযিং, ৱিঞ্ঞাণংযেৱ উপাদিযমানো উপাদিযিং. তস্স মে উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি; এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’’তি. ‘‘এৱং পসন্নো অহং ভোতো গোতমস্স! পহোতি মে ভৱং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতুং যথাহং ইমম্হা আসনা অনন্ধো ৱুট্ঠহেয্য’’ন্তি.
২২১. ‘‘তেন হি ত্ৱং, মাগণ্ডিয, সপ্পুৰিসে ভজেয্যাসি. যতো খো ত্ৱং, মাগণ্ডিয, সপ্পুৰিসে ভজিস্সসি ততো ত্ৱং, মাগণ্ডিয, সদ্ধম্মং সোস্সসি; যতো খো ত্ৱং, মাগণ্ডিয, সদ্ধম্মং সোস্সসি ততো ত্ৱং, মাগণ্ডিয, ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জিস্সসি; যতো খো ত্ৱং, মাগণ্ডিয, ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জিস্সসি ততো ত্ৱং, মাগণ্ডিয, সামংযেৱ ঞস্সসি, সামং দক্খিস্সসি – ইমে ৰোগা গণ্ডা সল্লা; ইধ ৰোগা গণ্ডা সল্লা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. তস্স মে উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো, জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি; এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’’তি.
২২২. এৱং ৱুত্তে, মাগণ্ডিযো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি; এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. লভেয্যাহং ভোতো গোতমস্স সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি. ‘‘যো খো, মাগণ্ডিয, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে আকঙ্খতি পব্বজ্জং, আকঙ্খতি উপসম্পদং, সো চত্তাৰো মাসে পৰিৱসতি; চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন আৰদ্ধচিত্তা ভিক্খূ পব্বাজেন্তি, উপসম্পাদেন্তি ভিক্খুভাৱায. অপি চ মেত্থ পুগ্গলৱেমত্ততা ৱিদিতা’’তি. ‘‘সচে, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বা ইমস্মিং ধম্মৱিনযে আকঙ্খন্তা পব্বজ্জং, আকঙ্খন্তা উপসম্পদং চত্তাৰো মাসে পৰিৱসন্তি, চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন আৰদ্ধচিত্তা ভিক্খূ পব্বাজেন্তি উপসম্পাদেন্তি ভিক্খুভাৱায; অহং চত্তাৰি ৱস্সানি পৰিৱসিস্সামি, চতুন্নং ৱস্সানং অচ্চযেন আৰদ্ধচিত্তা ভিক্খূ পব্বাজেন্তু, উপসম্পাদেন্তু ভিক্খুভাৱাযা’’তি. অলত্থ খো মাগণ্ডিযো পৰিব্বাজকো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অচিৰূপসম্পন্নো খো পনাযস্মা মাগণ্ডিযো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো খো পনাযস্মা মাগণ্ডিযো অৰহতং অহোসীতি.
মাগণ্ডিযসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.