৬. লটুকিকোপমসুত্তং
১৪৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা অঙ্গুত্তৰাপেসু ৱিহৰতি আপণং নাম অঙ্গুত্তৰাপানং নিগমো. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায আপণং পিণ্ডায পাৱিসি. আপণে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেনঞ্ঞতৰো ৱনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমি দিৱাৱিহাৰায. তং ৱনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. আযস্মাপি খো উদাযী পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায আপণং পিণ্ডায পাৱিসি. আপণে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন সো ৱনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমি দিৱাৱিহাৰায. তং ৱনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. অথ খো আযস্মতো উদাযিস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘বহূনং [বহুন্নং (সী. স্যা. কং. পী.) এৱমীদিসে অৱিঞ্ঞাণকপ্পকৰণে] ৱত নো ভগৱা দুক্খধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৱত নো ভগৱা সুখধম্মানং উপহত্তা; বহূনং ৱত নো ভগৱা অকুসলানং ধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৱত নো ভগৱা কুসলানং ধম্মানং উপহত্তা’’তি. অথ খো আযস্মা উদাযী সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি.
১৪৯. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উদাযী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘বহূনং ৱত নো ভগৱা দুক্খধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৱত নো ভগৱা সুখধম্মানং উপহত্তা; বহূনং ৱত নো ভগৱা অকুসলানং ধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৱত নো ভগৱা কুসলানং ধম্মানং উপহত্তা’তি. মযঞ্হি, ভন্তে, পুব্বে সাযঞ্চেৱ ভুঞ্জাম পাতো চ দিৱা চ ৱিকালে. অহু খো সো, ভন্তে, সমযো যং ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘ইঙ্ঘ তুম্হে, ভিক্খৱে, এতং দিৱাৱিকালভোজনং পজহথা’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, অহুদেৱ অঞ্ঞথত্তং, অহুদেৱ [অহু (সী. পী.)] দোমনস্সং – ‘যম্পি নো সদ্ধা গহপতিকা দিৱা ৱিকালে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং দেন্তি তস্সপি নো ভগৱা পহানমাহ, তস্সপি নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি. তে মযং, ভন্তে, ভগৱতি পেমঞ্চ গাৰৱঞ্চ হিৰিঞ্চ ওত্তপ্পঞ্চ সম্পস্সমানা এৱং তং দিৱাৱিকালভোজনং পজহিম্হা. তে মযং, ভন্তে, সাযঞ্চেৱ ভুঞ্জাম পাতো চ. অহু খো সো, ভন্তে, সমযো যং ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘ইঙ্ঘ তুম্হে, ভিক্খৱে, এতং ৰত্তিংৱিকালভোজনং পজহথা’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, অহুদেৱ অঞ্ঞথত্তং অহুদেৱ দোমনস্সং – ‘যম্পি নো ইমেসং দ্ৱিন্নং ভত্তানং পণীতসঙ্খাততৰং তস্সপি নো ভগৱা পহানমাহ, তস্সপি নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি. ভূতপুব্বং, ভন্তে, অঞ্ঞতৰো পুৰিসো দিৱা সূপেয্যং লভিত্ৱা এৱমাহ – ‘হন্দ চ ইমং নিক্খিপথ, সাযং সব্বেৱ সমগ্গা ভুঞ্জিস্সামা’তি. যা কাচি, ভন্তে, সঙ্খতিযো সব্বা তা ৰত্তিং, অপ্পা দিৱা. তে মযং, ভন্তে, ভগৱতি পেমঞ্চ গাৰৱঞ্চ হিৰিঞ্চ ওত্তপ্পঞ্চ সম্পস্সমানা এৱং তং ৰত্তিংৱিকালভোজনং পজহিম্হা. ভূতপুব্বং, ভন্তে, ভিক্খূ ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযং পিণ্ডায চৰন্তা চন্দনিকম্পি পৱিসন্তি, ওলিগল্লেপি পপতন্তি, কণ্টকাৱাটম্পি [কণ্টকৱত্তম্পি (সী. পী.), কণ্টকৰাজিম্পি (স্যা. কং.)] আৰোহন্তি, সুত্তম্পি গাৱিং আৰোহন্তি, মাণৱেহিপি সমাগচ্ছন্তি কতকম্মেহিপি অকতকম্মেহিপি, মাতুগামোপি তে [তেন (ক.)] অসদ্ধম্মেন নিমন্তেতি. ভূতপুব্বাহং, ভন্তে, ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযং পিণ্ডায চৰামি. অদ্দসা খো মং, ভন্তে, অঞ্ঞতৰা ইত্থী ৱিজ্জন্তৰিকায ভাজনং ধোৱন্তী. দিস্ৱা মং ভীতা ৱিস্সৰমকাসি – ‘অভুম্মে [অব্ভুম্মে (সী. পী.)] পিসাচো ৱত ম’ন্তি! এৱং ৱুত্তে, অহং, ভন্তে, তং ইত্থিং এতদৱোচং – ‘নাহং, ভগিনি, পিসাচো; ভিক্খু পিণ্ডায ঠিতো’তি. ‘ভিক্খুস্স আতুমাৰী, ভিক্খুস্স মাতুমাৰী [ঠিতো’তি. ভিক্খুস্স আতুমাতুমাৰী (ক.)]! ৱৰং তে, ভিক্খু, তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন কুচ্ছি পৰিকন্তো, ন ত্ৱেৱ ৱৰং যং [ন ত্ৱেৱ যা (সী. পী.)] ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযং কুচ্ছিহেতু পিণ্ডায চৰসী’তি [চৰসাতি (সী. পী.)]. তস্স ময্হং, ভন্তে, তদনুস্সৰতো এৱং হোতি – ‘বহূনং ৱত নো ভগৱা দুক্খধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৱত নো ভগৱা সুখধম্মানং উপহত্তা; বহূনং ৱত নো ভগৱা অকুসলানং ধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৱত নো ভগৱা কুসলানং ধম্মানং উপহত্তা’’’তি.
১৫০. ‘‘এৱমেৱ পনুদাযি, ইধেকচ্চে মোঘপুৰিসা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৱুচ্চমানা তে এৱমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওৰমত্তকস্স অধিসল্লিখতেৱাযং সমণো’তি. তে তঞ্চেৱ নপ্পজহন্তি, মযি চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসং তং, উদাযি, হোতি বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো – সেয্যথাপি, উদাযি, লটুকিকা সকুণিকা পূতিলতায বন্ধনেন বদ্ধা তত্থেৱ ৱধং ৱা বন্ধং ৱা মৰণং ৱা আগমেতি. যো নু খো, উদাযি, এৱং ৱদেয্য – ‘যেন সা লটুকিকা সকুণিকা পূতিলতায বন্ধনেন বদ্ধা তত্থেৱ ৱধং ৱা বন্ধং ৱা মৰণং ৱা আগমেতি, তঞ্হি তস্সা অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসাৰকং বন্ধন’ন্তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেন সা, ভন্তে, লটুকিকা সকুণিকা পূতিলতায বন্ধনেন বদ্ধা তত্থেৱ ৱধং ৱা বন্ধং ৱা মৰণং ৱা আগমেতি, তঞ্হি তস্সা বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে মোঘপুৰিসা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৱুচ্চমানা তে এৱমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওৰমত্তকস্স অধিসল্লিখতেৱাযং সমণো’তি? তে তঞ্চেৱ নপ্পজহন্তি, মযি চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসং তং, উদাযি, হোতি বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো’’.
১৫১. ‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চে কুলপুত্তা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৱুচ্চমানা তে এৱমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওৰমত্তকস্স পহাতব্বস্স যস্স নো ভগৱা পহানমাহ, যস্স নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি? তে তঞ্চেৱ পজহন্তি, মযি চ ন অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তে তং পহায অপ্পোস্সুক্কা পন্নলোমা পৰদত্তৱুত্তা [পৰদৱুত্তা (সী. স্যা. কং. পী.)] মিগভূতেন চেতসা ৱিহৰন্তি. তেসং তং, উদাযি, হোতি অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসাৰকং বন্ধনং – সেয্যথাপি, উদাযি, ৰঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উৰূড়্হৱা অভিজাতো সঙ্গামাৱচৰো দড়্হেহি ৱৰত্তেহি বন্ধনেহি বদ্ধো ঈসকংযেৱ কাযং সন্নামেত্ৱা তানি বন্ধনানি সংছিন্দিত্ৱা সংপদালেত্ৱা যেন কামং পক্কমতি. যো নু খো, উদাযি, এৱং ৱদেয্য – ‘যেহি সো ৰঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উৰূড়্হৱা অভিজাতো সঙ্গামাৱচৰো দড়্হেহি ৱৰত্তেহি বন্ধনেহি বদ্ধো ঈসকংযেৱ কাযং সন্নামেত্ৱা তানি বন্ধনানি সংছিন্দিত্ৱা সংপদালেত্ৱা যেন কামং পক্কমতি, তঞ্হি তস্স বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো’তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেহি সো, ভন্তে, ৰঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উৰূড়্হৱা অভিজাতো সঙ্গামাৱচৰো দড়্হেহি ৱৰত্তেহি বন্ধনেহি বদ্ধো ঈসকংযেৱ কাযং সন্নামেত্ৱা তানি বন্ধনানি সংছিন্দিত্ৱা সংপদালেত্ৱা যেন কামং পক্কমতি, তঞ্হি তস্স অবলং বন্ধনং…পে… অসাৰকং বন্ধন’’ন্তি. ‘‘এৱমেৱ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে কুলপুত্তা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৱুচ্চমানা তে এৱমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওৰমত্তকস্স পহাতব্বস্স যস্স নো ভগৱা পহানমাহ, যস্স নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি? তে তঞ্চেৱ পজহন্তি, মযি চ ন অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তে তং পহায অপ্পোস্সুক্কা পন্নলোমা পৰদত্তৱুত্তা মিগভূতেন চেতসা ৱিহৰন্তি. তেসং তং, উদাযি, হোতি অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসাৰকং বন্ধনং’’.
১৫২. ‘‘সেয্যথাপি, উদাযি, পুৰিসো দলিদ্দো অস্সকো অনাড়্হিযো; তস্স’স্স একং অগাৰকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং কাকাতিদাযিং [কাকাতিডাযিং (?)] নপৰমৰূপং, একা খটোপিকা [কড়োপিকা (ক.)] ওলুগ্গৱিলুগ্গা নপৰমৰূপা, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৱাপকং নপৰমৰূপং, একা জাযিকা নপৰমৰূপা. সো আৰামগতং ভিক্খুং পস্সেয্য সুধোতহত্থপাদং মনুঞ্ঞং ভোজনং ভুত্তাৱিং সীতায ছাযায নিসিন্নং অধিচিত্তে যুত্তং. তস্স এৱমস্স – ‘সুখং ৱত, ভো, সামঞ্ঞং, আৰোগ্যং ৱত, ভো, সামঞ্ঞং! সো ৱতস্সং [সো ৱতস্স (ক.)] যোহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো ন সক্কুণেয্য একং অগাৰকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপৰমৰূপং পহায, একং খটোপিকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং নপৰমৰূপং পহায, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৱাপকং নপৰমৰূপং পহায, একং জাযিকং নপৰমৰূপং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. যো নু খো, উদাযি, এৱং ৱদেয্য – ‘যেহি সো পুৰিসো বন্ধনেহি বদ্ধো ন সক্কোতি একং অগাৰকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপৰমৰূপং পহায, একং খটোপিকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং নপৰমৰূপং পহায, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৱাপকং নপৰমৰূপং পহায, একং জাযিকং নপৰমৰূপং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং; তঞ্হি তস্স অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসাৰকং বন্ধন’ন্তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেহি সো, ভন্তে, পুৰিসো বন্ধনেহি বদ্ধো, ন সক্কোতি একং অগাৰকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপৰমৰূপং পহায, একং খটোপিকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং নপৰমৰূপং পহায, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৱাপকং নপৰমৰূপং পহায, একং জাযিকং নপৰমৰূপং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং; তঞ্হি তস্স বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে মোঘপুৰিসা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৱুচ্চমানা তে এৱমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওৰমত্তকস্স অধিসল্লিখতেৱাযং সমণো’তি? তে তঞ্চেৱ নপ্পজহন্তি, মযি চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসং তং, উদাযি, হোতি বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো’’.
১৫৩. ‘‘সেয্যথাপি, উদাযি, গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো, নেকানং নিক্খগণানং চযো, নেকানং ধঞ্ঞগণানং চযো, নেকানং খেত্তগণানং চযো, নেকানং ৱত্থুগণানং চযো, নেকানং ভৰিযগণানং চযো, নেকানং দাসগণানং চযো, নেকানং দাসিগণানং চযো; সো আৰামগতং ভিক্খুং পস্সেয্য সুধোতহত্থপাদং মনুঞ্ঞং ভোজনং ভুত্তাৱিং সীতায ছাযায নিসিন্নং অধিচিত্তে যুত্তং. তস্স এৱমস্স – ‘সুখং ৱত, ভো, সামঞ্ঞং, আৰোগ্যং ৱত, ভো, সামঞ্ঞং! সো ৱতস্সং যোহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো সক্কুণেয্য নেকানি নিক্খগণানি পহায, নেকানি ধঞ্ঞগণানি পহায, নেকানি খেত্তগণানি পহায, নেকানি ৱত্থুগণানি পহায, নেকানি ভৰিযগণানি পহায, নেকানি দাসগণানি পহায, নেকানি দাসিগণানি পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. যো নু খো, উদাযি, এৱং ৱদেয্য – ‘যেহি সো গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা বন্ধনেহি বদ্ধো, সক্কোতি নেকানি নিক্খগণানি পহায, নেকানি ধঞ্ঞগণানি পহায, নেকানি খেত্তগণানি পহায, নেকানি ৱত্থুগণানি পহায, নেকানি ভৰিযগণানি পহায, নেকানি দাসগণানি পহায, নেকানি দাসিগণানি পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং, তঞ্হি তস্স বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো’তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেহি সো, ভন্তে, গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা বন্ধনেহি বদ্ধো, সক্কোতি নেকানি নিক্খগণানি পহায, নেকানি ধঞ্ঞগণানি পহায, নেকানি খেত্তগণানি পহায, নেকানি ৱত্থুগণানি পহায, নেকানি ভৰিযগণানি পহায, নেকানি দাসগণানি পহায, নেকানি দাসিগণানি পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং; তঞ্হি তস্স অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসাৰকং বন্ধন’’ন্তি. ‘‘এৱমেৱ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে কুলপুত্তা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৱুচ্চমানা তে এৱমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওৰমত্তকস্স পহাতব্বস্স যস্স নো ভগৱা পহানমাহ যস্স, নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি? তে তঞ্চেৱ পজহন্তি, মযি চ ন অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তে তং পহায অপ্পোস্সুক্কা পন্নলোমা পৰদত্তৱুত্তা মিগভূতেন চেতসা ৱিহৰন্তি. তেসং তং, উদাযি, হোতি অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসাৰকং বন্ধনং’’.
১৫৪. ‘‘চত্তাৰোমে, উদাযি, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ইধুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায উপধিপটিসংযুত্তা সৰসঙ্কপ্পা সমুদাচৰন্তি. সো তে অধিৱাসেতি, নপ্পজহতি, ন ৱিনোদেতি, ন ব্যন্তীকৰোতি, ন অনভাৱং গমেতি. ইমং খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘সংযুত্তো’তি ৱদামি নো ‘ৱিসংযুত্তো’. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৱিদিতা.
‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায উপধিপটিসংযুত্তা সৰসঙ্কপ্পা সমুদাচৰন্তি. সো তে নাধিৱাসেতি, পজহতি, ৱিনোদেতি, ব্যন্তীকৰোতি, অনভাৱং গমেতি. ইমম্পি খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘সংযুত্তো’তি ৱদামি নো ‘ৱিসংযুত্তো’. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৱিদিতা.
‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায কদাচি কৰহচি সতিসম্মোসা উপধিপটিসংযুত্তা সৰসঙ্কপ্পা সমুদাচৰন্তি; দন্ধো, উদাযি, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৱ পজহতি, ৱিনোদেতি, ব্যন্তীকৰোতি, অনভাৱং গমেতি. সেয্যথাপি, উদাযি, পুৰিসো দিৱসংসন্তত্তে [দিৱসসন্তত্তে (সী. স্যা. কং. পী.)] অযোকটাহে দ্ৱে ৱা তীণি ৱা উদকফুসিতানি নিপাতেয্য; দন্ধো, উদাযি, উদকফুসিতানং নিপাতো. অথ খো নং খিপ্পমেৱ পৰিক্খযং পৰিযাদানং গচ্ছেয্য. এৱমেৱ খো, উদাযি, ইধেকচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায কদাচি কৰহচি সতিসম্মোসা উপধিপটিসংযুত্তা সৰসঙ্কপ্পা সমুদাচৰন্তি; দন্ধো, উদাযি, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৱ পজহতি, ৱিনোদেতি, ব্যন্তীকৰোতি, অনভাৱং গমেতি. ইমম্পি খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘সংযুত্তো’তি ৱদামি নো ‘ৱিসংযুত্তো’. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৱিদিতা.
‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো ‘উপধি দুক্খস্স মূল’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা নিৰুপধি হোতি, উপধিসঙ্খযে ৱিমুত্তো. ইমং খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘ৱিসংযুত্তো’তি ৱদামি নো ‘সংযুত্তো’তি. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৱিদিতা. ইমে খো, উদাযি, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.
১৫৫. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, উদাযি, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. ইমে খো, উদাযি, পঞ্চ কামগুণা. যং খো, উদাযি, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং ইদং ৱুচ্চতি কামসুখং মিড়্হসুখং [মীড়্হসুখং (সী. পী.)] পুথুজ্জনসুখং অনৰিযসুখং, ন সেৱিতব্বং, ন ভাৱেতব্বং, ন বহুলীকাতব্বং; ‘ভাযিতব্বং এতস্স সুখস্সা’তি ৱদামি.
১৫৬. ‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পীতিযা চ ৱিৰাগা… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, সুখস্স চ পহানা… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি নেক্খম্মসুখং পৱিৱেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধসুখং, আসেৱিতব্বং, ভাৱেতব্বং, বহুলীকাতব্বং; ‘ন ভাযিতব্বং এতস্স সুখস্সা’তি ৱদামি.
‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ইদং খো অহং, উদাযি, ইঞ্জিতস্মিং ৱদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিং? যদেৱ তত্থ ৱিতক্কৱিচাৰা অনিৰুদ্ধা হোন্তি ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিং. ইধুদাযি, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ইঞ্জিতস্মিং ৱদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিং? যদেৱ তত্থ পীতিসুখং অনিৰুদ্ধং হোতি ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিং. ইধুদাযি, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ইঞ্জিতস্মিং ৱদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিং? যদেৱ তত্থ উপেক্খাসুখং অনিৰুদ্ধং হোতি ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিং. ইধুদাযি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ইদং খো অহং, উদাযি, অনিঞ্জিতস্মিং ৱদামি.
‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ইদং খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইতি খো অহং, উদাযি, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্সপি পহানং ৱদামি. পস্সসি নো ত্ৱং, উদাযি, তং সংযোজনং অণুং ৱা থূলং ৱা যস্সাহং নো পহানং ৱদামী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা উদাযী ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
লটুকিকোপমসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.