২. ভিক্খুৱগ্গো

১. অম্বলট্ঠিকৰাহুলোৱাদসুত্তং

১০৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৰাহুলো অম্বলট্ঠিকাযং ৱিহৰতি. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন অম্বলট্ঠিকা যেনাযস্মা ৰাহুলো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো আযস্মা ৰাহুলো ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান আসনং পঞ্ঞাপেসি, উদকঞ্চ পাদানং. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ পাদে পক্খালেসি. আযস্মাপি খো ৰাহুলো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি.

১০৮. অথ খো ভগৱা পৰিত্তং উদকাৱসেসং উদকাধানে ঠপেত্ৱা আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৱং, ৰাহুল, ইমং পৰিত্তং উদকাৱসেসং উদকাধানে ঠপিত’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱং পৰিত্তকং খো, ৰাহুল, তেসং সামঞ্ঞং যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৱাদে লজ্জা’’তি. অথ খো ভগৱা পৰিত্তং উদকাৱসেসং ছড্ডেত্ৱা আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৱং, ৰাহুল, পৰিত্তং উদকাৱসেসং ছড্ডিত’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱং ছড্ডিতং খো, ৰাহুল, তেসং সামঞ্ঞং যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৱাদে লজ্জা’’তি. অথ খো ভগৱা তং উদকাধানং নিক্কুজ্জিত্ৱা আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৱং, ৰাহুল, ইমং উদকাধানং নিক্কুজ্জিত’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱং নিক্কুজ্জিতং খো, ৰাহুল, তেসং সামঞ্ঞং যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৱাদে লজ্জা’’তি. অথ খো ভগৱা তং উদকাধানং উক্কুজ্জিত্ৱা আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৱং, ৰাহুল, ইমং উদকাধানং ৰিত্তং তুচ্ছ’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱং ৰিত্তং তুচ্ছং খো, ৰাহুল, তেসং সামঞ্ঞং যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৱাদে লজ্জাতি. সেয্যথাপি, ৰাহুল, ৰঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উৰূড়্হৱা [উব্বূড়্হৱা (সী. পী.)] অভিজাতো সঙ্গামাৱচৰো সঙ্গামগতো পুৰিমেহিপি পাদেহি কম্মং কৰোতি, পচ্ছিমেহিপি পাদেহি কম্মং কৰোতি, পুৰিমেনপি কাযেন কম্মং কৰোতি, পচ্ছিমেনপি কাযেন কম্মং কৰোতি, সীসেনপি কম্মং কৰোতি, কণ্ণেহিপি কম্মং কৰোতি, দন্তেহিপি কম্মং কৰোতি, নঙ্গুট্ঠেনপি কম্মং কৰোতি; ৰক্খতেৱ সোণ্ডং. তত্থ হত্থাৰোহস্স এৱং হোতি – ‘অযং খো ৰঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উৰূড়্হৱা অভিজাতো সঙ্গামাৱচৰো সঙ্গামগতো পুৰিমেহিপি পাদেহি কম্মং কৰোতি, পচ্ছিমেহিপি পাদেহি কম্মং কৰোতি…পে… নঙ্গুট্ঠেনপি কম্মং কৰোতি; ৰক্খতেৱ সোণ্ডং. অপৰিচ্চত্তং খো ৰঞ্ঞো নাগস্স জীৱিত’ন্তি. যতো খো, ৰাহুল, ৰঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উৰূড়্হৱা অভিজাতো সঙ্গামাৱচৰো সঙ্গামগতো পুৰিমেহিপি পাদেহি কম্মং কৰোতি, পচ্ছিমেহিপি পাদেহি কম্মং কৰোতি…পে… নঙ্গুট্ঠেনপি কম্মং কৰোতি, সোণ্ডাযপি কম্মং কৰোতি, তত্থ হত্থাৰোহস্স এৱং হোতি – ‘অযং খো ৰঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উৰূড়্হৱা অভিজাতো সঙ্গামাৱচৰো সঙ্গামগতো পুৰিমেহিপি পাদেহি কম্মং কৰোতি, পচ্ছিমেহিপি পাদেহি কম্মং কৰোতি, পুৰিমেনপি কাযেন কম্মং কৰোতি, পচ্ছিমেনপি কাযেন কম্মং কৰোতি, সীসেনপি কম্মং কৰোতি, কণ্ণেহিপি কম্মং কৰোতি, দন্তেহিপি কম্মং কৰোতি, নঙ্গুট্ঠেনপি কম্মং কৰোতি, সোণ্ডাযপি কম্মং কৰোতি. পৰিচ্চত্তং খো ৰঞ্ঞো নাগস্স জীৱিতং. নত্থি দানি কিঞ্চি ৰঞ্ঞো নাগস্স অকৰণীয’ন্তি. এৱমেৱ খো, ৰাহুল, যস্স কস্সচি সম্পজানমুসাৱাদে নত্থি লজ্জা, নাহং তস্স কিঞ্চি পাপং অকৰণীযন্তি ৱদামি. তস্মাতিহ তে, ৰাহুল, ‘হস্সাপি ন মুসা ভণিস্সামী’তি – এৱঞ্হি তে, ৰাহুল, সিক্খিতব্বং.

১০৯. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাহুল, কিমত্থিযো আদাসো’’তি? ‘‘পচ্চৱেক্খণত্থো, ভন্তে’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা কাযেন কম্মং কত্তব্বং, পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা ৱাচায কম্মং কত্তব্বং, পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা মনসা কম্মং কত্তব্বং. যদেৱ ত্ৱং, ৰাহুল, কাযেন কম্মং কত্তুকামো অহোসি, তদেৱ তে কাযকম্মং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং কাযেন কম্মং কত্তুকামো ইদং মে কাযকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য – অকুসলং ইদং কাযকম্মং দুক্খুদ্ৰযং [দুক্খুন্দ্ৰযং, দুক্খুদযং (ক.)] দুক্খৱিপাক’ন্তি? সচে ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং কাযেন কম্মং কত্তুকামো ইদং মে কাযকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য – অকুসলং ইদং কাযকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি, এৱৰূপং তে, ৰাহুল, কাযেন কম্মং সসক্কং ন কৰণীযং [সংসক্কং ন চ কৰণীযং (ক.)]. সচে পন ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং কাযেন কম্মং কত্তুকামো ইদং মে কাযকম্মং নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য – কুসলং ইদং কাযকম্মং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাক’ন্তি, এৱৰূপং তে, ৰাহুল, কাযেন কম্মং কৰণীযং.

‘‘কৰোন্তেনপি তে, ৰাহুল, কাযেন কম্মং তদেৱ তে কাযকম্মং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং কাযেন কম্মং কৰোমি ইদং মে কাযকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – অকুসলং ইদং কাযকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি? সচে পন ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং কাযেন কম্মং কৰোমি ইদং মে কাযকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – অকুসলং ইদং কাযকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি, পটিসংহৰেয্যাসি ত্ৱং, ৰাহুল, এৱৰূপং কাযকম্মং. সচে পন ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং কাযেন কম্মং কৰোমি ইদং মে কাযকম্মং নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – কুসলং ইদং কাযকম্মং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাক’ন্তি, অনুপদজ্জেয্যাসি ত্ৱং, ৰাহুল, এৱৰূপং কাযকম্মং.

‘‘কত্ৱাপি তে, ৰাহুল, কাযেন কম্মং তদেৱ তে কাযকম্মং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং কাযেন কম্মং অকাসিং ইদং মে কাযকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি [সংৱত্তি (পী.)], পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – অকুসলং ইদং কাযকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি? সচে খো ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং কাযেন কম্মং অকাসিং, ইদং মে কাযকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – অকুসলং ইদং কাযকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি, এৱৰূপং তে, ৰাহুল, কাযকম্মং সত্থৰি ৱা ৱিঞ্ঞূসু ৱা সব্ৰহ্মচাৰীসু দেসেতব্বং, ৱিৱৰিতব্বং, উত্তানীকাতব্বং; দেসেত্ৱা ৱিৱৰিত্ৱা উত্তানীকত্ৱা আযতিং সংৱৰং আপজ্জিতব্বং. সচে পন ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং কাযেন কম্মং অকাসিং ইদং মে কাযকম্মং নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – কুসলং ইদং কাযকম্মং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাক’ন্তি, তেনেৱ ত্ৱং, ৰাহুল, পীতিপামোজ্জেন ৱিহৰেয্যাসি অহোৰত্তানুসিক্খী কুসলেসু ধম্মেসু.

১১০. ‘‘যদেৱ ত্ৱং, ৰাহুল, ৱাচায কম্মং কত্তুকামো অহোসি, তদেৱ তে ৱচীকম্মং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং ৱাচায কম্মং কত্তুকামো ইদং মে ৱচীকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য – অকুসলং ইদং ৱচীকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি? সচে ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং ৱাচায কম্মং কত্তুকামো ইদং মে ৱচীকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য – অকুসলং ইদং ৱচীকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি, এৱৰূপং তে, ৰাহুল, ৱাচায কম্মং সসক্কং ন কৰণীযং. সচে পন ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং ৱাচায কম্মং কত্তুকামো ইদং মে ৱচীকম্মং নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য – কুসলং ইদং ৱচীকম্মং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাক’ন্তি, এৱৰূপং তে, ৰাহুল, ৱাচায কম্মং কৰণীযং.

‘‘কৰোন্তেনপি, ৰাহুল, ৱাচায কম্মং তদেৱ তে ৱচীকম্মং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং ৱাচায কম্মং কৰোমি ইদং মে ৱচীকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – অকুসলং ইদং ৱচীকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি? সচে পন ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং ৱাচায কম্মং কৰোমি ইদং মে ৱচীকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – অকুসলং ইদং ৱচীকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি, পটিসংহৰেয্যাসি ত্ৱং, ৰাহুল, এৱৰূপং ৱচীকম্মং. সচে পন ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং ৱাচায কম্মং কৰোমি ইদং মে ৱচীকম্মং নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – কুসলং ইদং ৱচীকম্মং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাক’ন্তি, অনুপদজ্জেয্যাসি, ত্ৱং ৰাহুল, এৱৰূপং ৱচীকম্মং.

‘‘কত্ৱাপি তে, ৰাহুল, ৱাচায কম্মং তদেৱ তে ৱচীকম্মং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং ৱাচায কম্মং অকাসিং ইদং মে ৱচীকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি [সংৱত্তি (সী. পী.)], পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – অকুসলং ইদং ৱচীকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি? সচে খো ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং ৱাচায কম্মং অকাসিং ইদং মে ৱচীকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – অকুসলং ইদং ৱচীকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি, এৱৰূপং তে, ৰাহুল, ৱচীকম্মং সত্থৰি ৱা ৱিঞ্ঞূসু ৱা সব্ৰহ্মচাৰীসু দেসেতব্বং, ৱিৱৰিতব্বং, উত্তানীকত্তব্বং; দেসেত্ৱা ৱিৱৰিত্ৱা উত্তানীকত্ৱা আযতিং সংৱৰং আপজ্জিতব্বং. সচে পন ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং ৱাচায কম্মং অকাসিং ইদং মে ৱচীকম্মং নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – কুসলং ইদং ৱচীকম্মং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাক’ন্তি, তেনেৱ ত্ৱং, ৰাহুল, পীতিপামোজ্জেন ৱিহৰেয্যাসি অহোৰত্তানুসিক্খী কুসলেসু ধম্মেসু.

১১১. ‘‘যদেৱ ত্ৱং, ৰাহুল, মনসা কম্মং কত্তুকামো অহোসি, তদেৱ তে মনোকম্মং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং মনসা কম্মং কত্তুকামো ইদং মে মনোকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য – অকুসলং ইদং মনোকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি? সচে ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং মনসা কম্মং কত্তুকামো ইদং মে মনোকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য – অকুসলং ইদং মনোকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি, এৱৰূপং তে, ৰাহুল, মনসা কম্মং সসক্কং ন কৰণীযং. সচে পন ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং মনসা কম্মং কত্তুকামো ইদং মে মনোকম্মং নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তেয্য – কুসলং ইদং মনোকম্মং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাক’ন্তি, এৱৰূপং তে, ৰাহুল, মনসা কম্মং কৰণীযং.

‘‘কৰোন্তেনপি তে, ৰাহুল, মনসা কম্মং তদেৱ তে মনোকম্মং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং মনসা কম্মং কৰোমি ইদং মে মনোকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – অকুসলং ইদং মনোকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি? সচে পন ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং মনসা কম্মং কৰোমি ইদং মে মনোকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – অকুসলং ইদং মনোকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি, পটিসংহৰেয্যাসি ত্ৱং, ৰাহুল, এৱৰূপং মনোকম্মং. সচে পন ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং মনসা কম্মং কৰোমি ইদং মে মনোকম্মং নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – কুসলং ইদং মনোকম্মং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাক’ন্তি, অনুপদজ্জেয্যাসি ত্ৱং, ৰাহুল, এৱৰূপং মনোকম্মং.

‘‘কত্ৱাপি তে, ৰাহুল, মনসা কম্মং তদেৱ তে মনোকম্মং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং নু খো অহং ইদং মনসা কম্মং অকাসিং ইদং মে মনোকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি [সংৱত্তি (সী. পী.)], পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – অকুসলং ইদং মনোকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি? সচে খো ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং মনসা কম্মং অকাসিং ইদং মে মনোকম্মং অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – অকুসলং ইদং মনোকম্মং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাক’ন্তি, এৱৰূপং পন [এৱৰূপে (সী. পী.), এৱৰূপে পন (স্যা. কং.)] তে, ৰাহুল, মনোকম্মং [মনোকম্মে (সী. স্যা. কং. পী.)] অট্টীযিতব্বং হৰাযিতব্বং জিগুচ্ছিতব্বং; অট্টীযিত্ৱা হৰাযিত্ৱা জিগুচ্ছিত্ৱা আযতিং সংৱৰং আপজ্জিতব্বং. সচে পন ত্ৱং, ৰাহুল, পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানেয্যাসি – ‘যং খো অহং ইদং মনসা কম্মং অকাসিং ইদং মে মনোকম্মং নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি – কুসলং ইদং মনোকম্মং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাক’ন্তি, তেনেৱ ত্ৱং, ৰাহুল, পীতিপামোজ্জেন ৱিহৰেয্যাসি অহোৰত্তানুসিক্খী কুসলেসু ধম্মেসু.

১১২. ‘‘যে হি কেচি, ৰাহুল, অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা কাযকম্মং পৰিসোধেসুং, ৱচীকম্মং পৰিসোধেসুং, মনোকম্মং পৰিসোধেসুং, সব্বে তে এৱমেৱং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা কাযকম্মং পৰিসোধেসুং, পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা ৱচীকম্মং পৰিসোধেসুং, পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা মনোকম্মং পৰিসোধেসুং. যেপি হি কেচি, ৰাহুল, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা কাযকম্মং পৰিসোধেস্সন্তি, ৱচীকম্মং পৰিসোধেস্সন্তি, মনোকম্মং পৰিসোধেস্সন্তি, সব্বে তে এৱমেৱং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা কাযকম্মং পৰিসোধেস্সন্তি, পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা ৱচীকম্মং পৰিসোধেস্সন্তি, পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা মনোকম্মং পৰিসোধেস্সন্তি. যেপি হি কেচি, ৰাহুল, এতৰহি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা কাযকম্মং পৰিসোধেন্তি, ৱচীকম্মং পৰিসোধেন্তি, মনোকম্মং পৰিসোধেন্তি, সব্বে তে এৱমেৱং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা কাযকম্মং পৰিসোধেন্তি, পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা ৱচীকম্মং পৰিসোধেন্তি, পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা মনোকম্মং পৰিসোধেন্তি. তস্মাতিহ, ৰাহুল, ‘পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা কাযকম্মং পৰিসোধেস্সামি, পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা ৱচীকম্মং পৰিসোধেস্সামি, পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা মনোকম্মং পৰিসোধেস্সামী’তি – এৱঞ্হি তে, ৰাহুল, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা ৰাহুলো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

অম্বলট্ঠিকৰাহুলোৱাদসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.

২. মহাৰাহুলোৱাদসুত্তং

১১৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. আযস্মাপি খো ৰাহুলো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ভগৱন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. অথ খো ভগৱা অপলোকেত্ৱা আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেসি – ‘‘যং কিঞ্চি, ৰাহুল, ৰূপং – অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা – সব্বং ৰূপং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্ব’’ন্তি. ‘‘ৰূপমেৱ নু খো, ভগৱা, ৰূপমেৱ নু খো, সুগতা’’তি? ‘‘ৰূপম্পি, ৰাহুল, ৱেদনাপি, ৰাহুল, সঞ্ঞাপি, ৰাহুল, সঙ্খাৰাপি, ৰাহুল, ৱিঞ্ঞাণম্পি, ৰাহুলা’’তি. অথ খো আযস্মা ৰাহুলো ‘‘কো নজ্জ [কো নুজ্জ (স্যা. কং.)] ভগৱতা সম্মুখা ওৱাদেন ওৱদিতো গামং পিণ্ডায পৱিসিস্সতী’’তি ততো পটিনিৱত্তিত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. অদ্দসা খো আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং ৰাহুলং অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. দিস্ৱান আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেসি – ‘‘আনাপানস্সতিং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. আনাপানস্সতি, ৰাহুল, ভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা’’তি.

১১৪. অথ খো আযস্মা ৰাহুলো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাহুলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কথং ভাৱিতা নু খো, ভন্তে, আনাপানস্সতি, কথং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা’’তি? ‘‘যং কিঞ্চি, ৰাহুল, অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খড়ং খৰিগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হাৰু [নহাৰু (সী. স্যা. কং. পী.)] অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৱক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদৰিযং কৰীসং, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খড়ং খৰিগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা পথৱীধাতু [পঠৱীধাতু (সী. স্যা. কং. পী.)]. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা পথৱীধাতু যা চ বাহিৰা পথৱীধাতু, পথৱীধাতুৰেৱেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা পথৱীধাতুযা নিব্বিন্দতি, পথৱীধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি’’.

১১৫. ‘‘কতমা চ, ৰাহুল, আপোধাতু? আপোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৱসা খেড়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্তং, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু যা চ বাহিৰা আপোধাতু আপোধাতুৰেৱেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা আপোধাতুযা নিব্বিন্দতি, আপোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

১১৬. ‘‘কতমা চ, ৰাহুল, তেজোধাতু? তেজোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – যেন চ সন্তপ্পতি যেন চ জীৰীযতি যেন চ পৰিডয্হতি যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু যা চ বাহিৰা তেজোধাতু তেজোধাতুৰেৱেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা তেজোধাতুযা নিব্বিন্দতি, তেজোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

১১৭. ‘‘কতমা চ, ৰাহুল, ৱাযোধাতু? ৱাযোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৱাযো ৱাযোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – উদ্ধঙ্গমা ৱাতা, অধোগমা ৱাতা, কুচ্ছিসযা ৱাতা, কোট্ঠাসযা [কোট্ঠসযা (সী. পী.)] ৱাতা, অঙ্গমঙ্গানুসাৰিনো ৱাতা, অস্সাসো পস্সাসো, ইতি যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৱাযো ৱাযোগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু যা চ বাহিৰা ৱাযোধাতু ৱাযোধাতুৰেৱেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা ৱাযোধাতুযা নিব্বিন্দতি, ৱাযোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

১১৮. ‘‘কতমা চ, ৰাহুল, আকাসধাতু? আকাসধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আকাসং আকাসগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – কণ্ণচ্ছিদ্দং নাসচ্ছিদ্দং মুখদ্ৱাৰং, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং অজ্ঝোহৰতি, যত্থ চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সন্তিট্ঠতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং অধোভাগং [অধোভাগা (সী. স্যা. কং. পী.)] নিক্খমতি, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আকাসং আকাসগতং, অঘং অঘগতং, ৱিৱৰং ৱিৱৰগতং, অসম্ফুট্ঠং, মংসলোহিতেহি উপাদিন্নং [আকাসগতং উপাদিন্নং (সী. পী.)] – অযং ৱুচ্চতি, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু যা চ বাহিৰা আকাসধাতু আকাসধাতুৰেৱেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা আকাসধাতুযা চিত্তং নিব্বিন্দতি, আকাসধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

১১৯. ‘‘পথৱীসমং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. পথৱীসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, ৰাহুল, পথৱিযা সুচিম্পি নিক্খিপন্তি, অসুচিম্পি নিক্খিপন্তি, গূথগতম্পি নিক্খিপন্তি, মুত্তগতম্পি নিক্খিপন্তি, খেড়গতম্পি নিক্খিপন্তি, পুব্বগতম্পি নিক্খিপন্তি, লোহিতগতম্পি নিক্খিপন্তি, ন চ তেন পথৱী অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাহুল, পথৱীসমং ভাৱনং ভাৱেহি. পথৱীসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি.

‘‘আপোসমং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. আপোসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, ৰাহুল, আপস্মিং সুচিম্পি ধোৱন্তি, অসুচিম্পি ধোৱন্তি, গূথগতম্পি ধোৱন্তি, মুত্তগতম্পি ধোৱন্তি, খেড়গতম্পি ধোৱন্তি, পুব্বগতম্পি ধোৱন্তি, লোহিতগতম্পি ধোৱন্তি, ন চ তেন আপো অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাহুল, আপোসমং ভাৱনং ভাৱেহি. আপোসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি.

‘‘তেজোসমং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. তেজোসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, ৰাহুল, তেজো সুচিম্পি দহতি, অসুচিম্পি দহতি, গূথগতম্পি দহতি, মুত্তগতম্পি দহতি, খেড়গতম্পি দহতি, পুব্বগতম্পি দহতি, লোহিতগতম্পি দহতি, ন চ তেন তেজো অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাহুল, তেজোসমং ভাৱনং ভাৱেহি. তেজোসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি.

‘‘ৱাযোসমং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. ৱাযোসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, ৰাহুল, ৱাযো সুচিম্পি উপৱাযতি, অসুচিম্পি উপৱাযতি, গূথগতম্পি উপৱাযতি, মুত্তগতম্পি উপৱাযতি, খেড়গতম্পি উপৱাযতি, পুব্বগতম্পি উপৱাযতি, লোহিতগতম্পি উপৱাযতি, ন চ তেন ৱাযো অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাহুল, ৱাযোসমং ভাৱনং ভাৱেহি. ৱাযোসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি.

‘‘আকাসসমং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. আকাসসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, ৰাহুল, আকাসো ন কত্থচি পতিট্ঠিতো; এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাহুল, আকাসসমং ভাৱনং ভাৱেহি. আকাসসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি.

১২০. ‘‘মেত্তং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. মেত্তঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো যো ব্যাপাদো সো পহীযিস্সতি. কৰুণং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. কৰুণঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো যা ৱিহেসা সা পহীযিস্সতি. মুদিতং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. মুদিতঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো যা অৰতি সা পহীযিস্সতি. উপেক্খং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. উপেক্খঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো যো পটিঘো সো পহীযিস্সতি. অসুভং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. অসুভঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো যো ৰাগো সো পহীযিস্সতি. অনিচ্চসঞ্ঞং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. অনিচ্চসঞ্ঞঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো যো অস্মিমানো সো পহীযিস্সতি.

১২১. ‘‘আনাপানস্সতিং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. আনাপানস্সতি হি তে, ৰাহুল, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. কথং ভাৱিতা চ, ৰাহুল, আনাপানস্সতি, কথং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা? ইধ, ৰাহুল, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো সতোৱ অস্সসতি সতোৱ [সতো (সী. স্যা. কং. পী.)] পস্সসতি.

‘‘দীঘং ৱা অস্সসন্তো ‘দীঘং অস্সসামী’তি পজানাতি, দীঘং ৱা পস্সসন্তো ‘দীঘং পস্সসামী’তি পজানাতি; ৰস্সং ৱা অস্সসন্তো ‘ৰস্সং অস্সসামী’তি পজানাতি, ৰস্সং ৱা পস্সসন্তো ‘ৰস্সং পস্সসামী’তি পজানাতি. ‘সব্বকাযপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সব্বকাযপ্পটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খাৰং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খাৰং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি.

‘‘‘পীতিপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পীতিপ্পটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সুখপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সুখপ্পটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘চিত্তসঙ্খাৰপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘চিত্তসঙ্খাৰপ্পটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি.

‘‘‘চিত্তপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘চিত্তপ্পটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘অভিপ্পমোদযং চিত্তং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘অভিপ্পমোদযং চিত্তং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সমাদহং চিত্তং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সমাদহং চিত্তং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৱিমোচযং চিত্তং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৱিমোচযং চিত্তং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি.

‘‘‘অনিচ্চানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘অনিচ্চানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৱিৰাগানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৱিৰাগানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘নিৰোধানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘নিৰোধানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি.

‘‘এৱং ভাৱিতা খো, ৰাহুল, আনাপানস্সতি, এৱং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. এৱং ভাৱিতায, ৰাহুল, আনাপানস্সতিযা, এৱং বহুলীকতায যেপি তে চৰিমকা অস্সাসা তেপি ৱিদিতাৱ নিৰুজ্ঝন্তি নো অৱিদিতা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা ৰাহুলো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

মহাৰাহুলোৱাদসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.

৩. চূড়মালুক্যসুত্তং

১২২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মতো মালুক্যপুত্তস্স [মালুঙ্ক্যপুত্তস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘যানিমানি দিট্ঠিগতানি ভগৱতা অব্যাকতানি ঠপিতানি পটিক্খিত্তানি – ‘সস্সতো লোকো’তিপি, ‘অসস্সতো লোকো’তিপি, ‘অন্তৱা লোকো’তিপি, ‘অনন্তৱা লোকো’তিপি, ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তিপি, ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তিপি, ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপি, ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপি, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপি, ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপি – তানি মে ভগৱা ন ব্যাকৰোতি. যানি মে ভগৱা ন ব্যাকৰোতি তং মে ন ৰুচ্চতি, তং মে নক্খমতি. সোহং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পুচ্ছিস্সামি. সচে মে ভগৱা ব্যাকৰিস্সতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা ‘অসস্সতো লোকো’তি ৱা…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা – এৱাহং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সামি; নো চে মে ভগৱা ব্যাকৰিস্সতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা ‘অসস্সতো লোকো’তি ৱা…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা – এৱাহং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সামী’’তি.

১২৩. অথ খো আযস্মা মালুক্যপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মালুক্যপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

১২৪. ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – যানিমানি দিট্ঠিগতানি ভগৱতা অব্যাকতানি ঠপিতানি পটিক্খিত্তানি – ‘সস্সতো লোকো’তিপি, ‘অসস্সতো লোকো’তিপি…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপি – তানি মে ভগৱা ন ব্যাকৰোতি. যানি মে ভগৱা ন ব্যাকৰোতি তং মে ন ৰুচ্চতি, তং মে নক্খমতি. সোহং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পুচ্ছিস্সামি. সচে মে ভগৱা ব্যাকৰিস্সতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৱা…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা – এৱাহং ভগৱতি, ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সামি. নো চে মে ভগৱা ব্যাকৰিস্সতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৱা…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা – এৱাহং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সামীতি. সচে ভগৱা জানাতি – ‘সস্সতো লোকো’তি, ‘সস্সতো লোকো’তি মে ভগৱা ব্যাকৰোতু; সচে ভগৱা জানাতি – ‘অসস্সতো লোকো’তি, ‘অসস্সতো লোকো’তি মে ভগৱা ব্যাকৰোতু. নো চে ভগৱা জানাতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৱা, অজানতো খো পন অপস্সতো এতদেৱ উজুকং হোতি যদিদং – ‘ন জানামি, ন পস্সামী’তি. সচে ভগৱা জানাতি – ‘অন্তৱা লোকো’তি, ‘অনন্তৱা লোকো’তি মে ভগৱা ব্যাকৰোতু; সচে ভগৱা জানাতি – ‘অনন্তৱা লোকো’তি, ‘অনন্তৱা লোকো’তি মে ভগৱা ব্যাকৰোতু. নো চে ভগৱা জানাতি – ‘অন্তৱা লোকো’তি ৱা, ‘অনন্তৱা লোকো’তি ৱা, অজানতো খো পন অপস্সতো এতদেৱ উজুকং হোতি যদিদং – ‘ন জানামি, ন পস্সামী’তি. সচে ভগৱা জানাতি – ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তি, ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তি মে ভগৱা ব্যাকৰোতু; সচে ভগৱা জানাতি – ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তি, ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তি মে ভগৱা ব্যাকৰোতু. নো চে ভগৱা জানাতি – ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তি ৱা, ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তি ৱা, অজানতো খো পন অপস্সতো এতদেৱ উজুকং হোতি যদিদং – ‘ন জানামি, ন পস্সামী’তি. সচে ভগৱা জানাতি – ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি, ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি মে ভগৱা ব্যাকৰোতু; সচে ভগৱা জানাতি – ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি, ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি মে ভগৱা ব্যাকৰোতু. নো চে ভগৱা জানাতি – ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, অজানতো খো পন অপস্সতো এতদেৱ উজুকং হোতি যদিদং – ‘ন জানামি ন পস্সামী’তি. সচে ভগৱা জানাতি – ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি মে ভগৱা ব্যাকৰোতু; সচে ভগৱা জানাতি – ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি, ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি মে ভগৱা ব্যাকৰোতু. নো চে ভগৱা জানাতি – ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, অজানতো খো পন অপস্সতো এতদেৱ উজুকং হোতি যদিদং – ‘ন জানামি, ন পস্সামী’’’তি.

১২৫. ‘‘কিং নু [কিং নু খো (স্যা. কং. ক.)] তাহং, মালুক্যপুত্ত, এৱং অৱচং – ‘এহি ত্ৱং, মালুক্যপুত্ত, মযি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰ, অহং তে ব্যাকৰিস্সামি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৱা, ‘অন্তৱা লোকো’তি ৱা, ‘অনন্তৱা লোকো’তি ৱা, ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তি ৱা, ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তি ৱা, ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ত্ৱং ৱা পন মং এৱং অৱচ – অহং, ভন্তে, ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সামি, ভগৱা মে ব্যাকৰিস্সতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৱা, ‘অন্তৱা লোকো’তি ৱা, ‘অনন্তৱা লোকো’তি ৱা, ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তি ৱা, ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তি ৱা, ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি কিৰ, মালুক্যপুত্ত, নেৱাহং তং ৱদামি – এহি ত্ৱং, মালুক্যপুত্ত, মযি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰ, অহং তে ব্যাকৰিস্সামি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৱা…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা’তি; নপি কিৰ মং ত্ৱং ৱদেসি – অহং, ভন্তে, ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সামি, ভগৱা মে ব্যাকৰিস্সতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা ‘অসস্সতো লোকো’তি ৱা…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা’’তি. এৱং সন্তে, মোঘপুৰিস, কো সন্তো কং পচ্চাচিক্খসি?

১২৬. ‘‘যো খো, মালুক্যপুত্ত, এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সামি যাৱ মে ভগৱা ন ব্যাকৰিস্সতি – ‘‘সস্সতো লোকো’’তি ৱা, ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি ৱা…পে… ‘‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি ৱাতি, অব্যাকতমেৱ তং, মালুক্যপুত্ত, তথাগতেন অস্স, অথ সো পুগ্গলো কালং কৰেয্য. সেয্যথাপি, মালুক্যপুত্ত, পুৰিসো সল্লেন ৱিদ্ধো অস্স সৱিসেন গাড়্হপলেপনেন. তস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা ভিসক্কং সল্লকত্তং উপট্ঠপেয্যুং. সো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ইমং সল্লং আহৰিস্সামি যাৱ ন তং পুৰিসং জানামি যেনম্হি ৱিদ্ধো, খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা’তি; সো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ইমং সল্লং আহৰিস্সামি যাৱ ন তং পুৰিসং জানামি যেনম্হি ৱিদ্ধো, এৱংনামো এৱংগোত্তো ইতি ৱা’তি; সো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ইমং সল্লং আহৰিস্সামি যাৱ ন তং পুৰিসং জানামি যেনম্হি ৱিদ্ধো, দীঘো ৱা ৰস্সো ৱা মজ্ঝিমো ৱা’তি; সো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ইমং সল্লং আহৰিস্সামি যাৱ ন তং পুৰিসং জানামি যেনম্হি ৱিদ্ধো, কাড়ো ৱা সামো ৱা মঙ্গুৰচ্ছৱী ৱা’তি; সো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ইমং সল্লং আহৰিস্সামি যাৱ ন তং পুৰিসং জানামি যেনম্হি ৱিদ্ধো, অমুকস্মিং গামে ৱা নিগমে ৱা নগৰে ৱা’তি; সো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ইমং সল্লং আহৰিস্সামি যাৱ ন তং ধনুং জানামি যেনম্হি ৱিদ্ধো, যদি ৱা চাপো যদি ৱা কোদণ্ডো’তি; সো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ইমং সল্লং আহৰিস্সামি যাৱ ন তং জিযং জানামি যাযম্হি ৱিদ্ধো, যদি ৱা অক্কস্স যদি ৱা সণ্হস্স [সণ্ঠস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] যদি ৱা ন্হাৰুস্স যদি ৱা মৰুৱায যদি ৱা খীৰপণ্ণিনো’তি; সো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ইমং সল্লং আহৰিস্সামি যাৱ ন তং কণ্ডং জানামি যেনম্হি ৱিদ্ধো, যদি ৱা গচ্ছং যদি ৱা ৰোপিম’ন্তি; সো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ইমং সল্লং আহৰিস্সামি যাৱ ন তং কণ্ডং জানামি যেনম্হি ৱিদ্ধো, যস্স পত্তেহি ৱাজিতং [ৱাখিত্তং (ক.)] যদি ৱা গিজ্ঝস্স যদি ৱা কঙ্কস্স যদি ৱা কুললস্স যদি ৱা মোৰস্স যদি ৱা সিথিলহনুনো’তি; সো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ইমং সল্লং আহৰিস্সামি যাৱ ন তং কণ্ডং জানামি যেনম্হি ৱিদ্ধো, যস্স ন্হাৰুনা পৰিক্খিত্তং যদি ৱা গৱস্স যদি ৱা মহিংসস্স যদি ৱা ভেৰৱস্স [ৰোৰুৱস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] যদি ৱা সেম্হাৰস্সা’তি; সো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ইমং সল্লং আহৰিস্সামি যাৱ ন তং সল্লং জানামি যেনম্হি ৱিদ্ধো, যদি ৱা সল্লং যদি ৱা খুৰপ্পং যদি ৱা ৱেকণ্ডং যদি ৱা নাৰাচং যদি ৱা ৱচ্ছদন্তং যদি ৱা কৰৱীৰপত্ত’ন্তি – অঞ্ঞাতমেৱ তং, মালুক্যপুত্ত, তেন পুৰিসেন অস্স, অথ সো পুৰিসো কালং কৰেয্য. এৱমেৱ খো, মালুক্যপুত্ত, যো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সামি যাৱ মে ভগৱা ন ব্যাকৰিস্সতি – ‘‘সস্সতো লোকো’’তি ৱা ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি ৱা…পে… ‘‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি ৱাতি – অব্যাকতমেৱ তং, মালুক্যপুত্ত, তথাগতেন অস্স, অথ সো পুগ্গলো কালঙ্কৰেয্য.

১২৭. ‘‘‘সস্সতো লোকো’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অভৱিস্সাতি, এৱং ‘নো অসস্সতো লোকো’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অভৱিস্সাতি, এৱম্পি ‘নো সস্সতো লোকো’তি ৱা, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৱা দিট্ঠিযা সতি অত্থেৱ জাতি, অত্থি জৰা, অত্থি মৰণং, সন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা; যেসাহং দিট্ঠেৱ ধম্মে নিঘাতং পঞ্ঞপেমি. ‘অন্তৱা লোকো’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অভৱিস্সাতি, এৱং ‘নো অনন্তৱা লোকো’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অভৱিস্সাতি, এৱম্পি ‘নো অন্তৱা লোকো’তি ৱা, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি, ‘অনন্তৱা লোকো’তি ৱা দিট্ঠিযা সতি অত্থেৱ জাতি, অত্থি জৰা, অত্থি মৰণং, সন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা; যেসাহং দিট্ঠেৱ ধম্মে নিঘাতং পঞ্ঞপেমি. ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অভৱিস্সাতি, এৱং ‘নো অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অভৱিস্সাতি, এৱম্পি ‘নো তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তি ৱা, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি, ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তি ৱা দিট্ঠিযা সতি অত্থেৱ জাতি…পে… নিঘাতং পঞ্ঞপেমি. ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অভৱিস্সাতি, এৱং ‘নো ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অভৱিস্সাতি, এৱম্পি ‘নো হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি, ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা দিট্ঠিযা সতি অত্থেৱ জাতি…পে… যেসাহং দিট্ঠেৱ ধম্মে নিঘাতং পঞ্ঞপেমি. ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অভৱিস্সাতি, এৱং ‘নো নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অভৱিস্সাতি, এৱম্পি ‘নো হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠিযা সতি, ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা দিট্ঠিযা সতি অত্থেৱ জাতি…পে… যেসাহং দিট্ঠেৱ ধম্মে নিঘাতং পঞ্ঞপেমি.

১২৮. ‘‘তস্মাতিহ, মালুক্যপুত্ত, অব্যাকতঞ্চ মে অব্যাকততো ধাৰেথ; ব্যাকতঞ্চ মে ব্যাকততো ধাৰেথ. কিঞ্চ, মালুক্যপুত্ত, মযা অব্যাকতং? ‘সস্সতো লোকো’তি মালুক্যপুত্ত, মযা অব্যাকতং; ‘অসস্সতো লোকো’তি – মযা অব্যাকতং; ‘অন্তৱা লোকো’তি – মযা অব্যাকতং; ‘অনন্তৱা লোকো’তি – মযা অব্যাকতং; ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তি – মযা অব্যাকতং; ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তি – মযা অব্যাকতং; ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি – মযা অব্যাকতং; ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি – মযা অব্যাকতং; ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি – মযা অব্যাকতং; ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি – মযা অব্যাকতং. কস্মা চেতং, মালুক্যপুত্ত, মযা অব্যাকতং? ন হেতং, মালুক্যপুত্ত, অত্থসংহিতং ন আদিব্ৰহ্মচৰিযকং ন [নেতং (সী.)] নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি. তস্মা তং মযা অব্যাকতং. কিঞ্চ, মালুক্যপুত্ত, মযা ব্যাকতং? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি, মালুক্যপুত্ত, মযা ব্যাকতং; ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি – মযা ব্যাকতং; ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি – মযা ব্যাকতং; ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি – মযা ব্যাকতং. কস্মা চেতং, মালুক্যপুত্ত, মযা ব্যাকতং? এতঞ্হি, মালুক্যপুত্ত, অত্থসংহিতং এতং আদিব্ৰহ্মচৰিযকং নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি. তস্মা তং মযা ব্যাকতং. তস্মাতিহ, মালুক্যপুত্ত, অব্যাকতঞ্চ মে অব্যাকততো ধাৰেথ; ব্যাকতঞ্চ মে ব্যাকততো ধাৰেথা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা মালুক্যপুত্তো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

চূড়মালুক্যসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.

৪. মহামালুক্যসুত্তং

১২৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘ধাৰেথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, মযা দেসিতানি পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানী’’তি?

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা মালুক্যপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ধাৰেমি ভগৱতা দেসিতানি পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানী’’তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, মালুক্যপুত্ত, ধাৰেসি মযা দেসিতানি পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানী’’তি? ‘‘সক্কাযদিট্ঠিং খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা ওৰম্ভাগিযং সংযোজনং দেসিতং ধাৰেমি; ৱিচিকিচ্ছং খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা ওৰম্ভাগিযং সংযোজনং দেসিতং ধাৰেমি; সীলব্বতপৰামাসং খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা ওৰম্ভাগিযং সংযোজনং দেসিতং ধাৰেমি; কামচ্ছন্দং খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা ওৰম্ভাগিযং সংযোজনং দেসিতং ধাৰেমি; ব্যাপাদং খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা ওৰম্ভাগিযং সংযোজনং দেসিতং ধাৰেমি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ধাৰেমি ভগৱতা দেসিতানি পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানী’’তি.

‘‘কস্স খো নাম ত্ৱং, মালুক্যপুত্ত, ইমানি এৱং পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি দেসিতানি ধাৰেসি? ননু, মালুক্যপুত্ত, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা ইমিনা তৰুণূপমেন উপাৰম্ভেন উপাৰম্ভিস্সন্তি? দহৰস্স হি, মালুক্যপুত্ত, কুমাৰস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স সক্কাযোতিপি ন হোতি, কুতো পনস্স উপ্পজ্জিস্সতি সক্কাযদিট্ঠি? অনুসেত্ৱেৱস্স [অনুসেতি ত্ৱেৱস্স (সী. পী.)] সক্কাযদিট্ঠানুসযো. দহৰস্স হি, মালুক্যপুত্ত, কুমাৰস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স ধম্মাতিপি ন হোতি, কুতো পনস্স উপ্পজ্জিস্সতি ধম্মেসু ৱিচিকিচ্ছা? অনুসেত্ৱেৱস্স ৱিচিকিচ্ছানুসযো. দহৰস্স হি, মালুক্যপুত্ত, কুমাৰস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স সীলাতিপি ন হোতি, কুতো পনস্স উপ্পজ্জিস্সতি সীলেসু সীলব্বতপৰামাসো? অনুসেত্ৱেৱস্স সীলব্বতপৰামাসানুসযো. দহৰস্স হি, মালুক্যপুত্ত, কুমাৰস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স কামাতিপি ন হোতি, কুতো পনস্স উপ্পজ্জিস্সতি কামেসু কামচ্ছন্দো? অনুসেত্ৱেৱস্স কামৰাগানুসযো. দহৰস্স হি, মালুক্যপুত্ত, কুমাৰস্স মন্দস্স উত্তানসেয্যকস্স সত্তাতিপি ন হোতি, কুতো পনস্স উপ্পজ্জিস্সতি সত্তেসু ব্যাপাদো? অনুসেত্ৱেৱস্স ব্যাপাদানুসযো. ননু, মালুক্যপুত্ত, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা ইমিনা তৰুণূপমেন উপাৰম্ভেন উপাৰম্ভিস্সন্তী’’তি? এৱং ৱুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতস্স, ভগৱা, কালো, এতস্স, সুগত, কালো যং ভগৱা পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি দেসেয্য. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হানন্দ, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

১৩০. ‘‘ইধানন্দ, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী অৰিযধম্মস্স অকোৱিদো অৰিযধম্মে অৱিনীতো, সপ্পুৰিসানং অদস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স অকোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে অৱিনীতো সক্কাযদিট্ঠিপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি সক্কাযদিট্ঠিপৰেতেন; উপ্পন্নায চ সক্কাযদিট্ঠিযা নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স সা সক্কাযদিট্ঠি থামগতা অপ্পটিৱিনীতা ওৰম্ভাগিযং সংযোজনং. ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ৱিচিকিচ্ছাপৰেতেন; উপ্পন্নায চ ৱিচিকিচ্ছায নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স সা ৱিচিকিচ্ছা থামগতা অপ্পটিৱিনীতা ওৰম্ভাগিযং সংযোজনং. সীলব্বতপৰামাসপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি সীলব্বতপৰামাসপৰেতেন; উপ্পন্নস্স চ সীলব্বতপৰামাসস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স সো সীলব্বতপৰামাসো থামগতো অপ্পটিৱিনীতো ওৰম্ভাগিযং সংযোজনং. কামৰাগপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি কামৰাগপৰেতেন; উপ্পন্নস্স চ কামৰাগস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স সো কামৰাগো থামগতো অপ্পটিৱিনীতো ওৰম্ভাগিযং সংযোজনং. ব্যাপাদপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ব্যাপাদপৰেতেন; উপ্পন্নস্স চ ব্যাপাদস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স সো ব্যাপাদো থামগতো অপ্পটিৱিনীতো ওৰম্ভাগিযং সংযোজনং.

১৩১. ‘‘সুতৱা চ খো, আনন্দ, অৰিযসাৱকো অৰিযানং দস্সাৱী অৰিযধম্মস্স কোৱিদো অৰিযধম্মে সুৱিনীতো, সপ্পুৰিসানং দস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স কোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে সুৱিনীতো ন সক্কাযদিট্ঠিপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ন সক্কাযদিট্ঠিপৰেতেন; উপ্পন্নায চ সক্কাযদিট্ঠিযা নিস্সৰণং যথাভূতং পজানাতি. তস্স সা সক্কাযদিট্ঠি সানুসযা পহীযতি. ন ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ন ৱিচিকিচ্ছাপৰেতেন; উপ্পন্নায চ ৱিচিকিচ্ছায নিস্সৰণং যথাভূতং পজানাতি. তস্স সা ৱিচিকিচ্ছা সানুসযা পহীযতি. ন সীলব্বতপৰামাসপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ন সীলব্বতপৰামাসপৰেতেন; উপ্পন্নস্স চ সীলব্বতপৰামাসস্স নিস্সৰণং যথাভূতং পজানাতি. তস্স সো সীলব্বতপৰামাসো সানুসযো পহীযতি. ন কামৰাগপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ন কামৰাগপৰেতেন; উপ্পন্নস্স চ কামৰাগস্স নিস্সৰণং যথাভূতং পজানাতি. তস্স সো কামৰাগো সানুসযো পহীযতি. ন ব্যাপাদপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ন ব্যাপাদপৰেতেন; উপ্পন্নস্স চ ব্যাপাদস্স নিস্সৰণং যথাভূতং পজানাতি. তস্স সো ব্যাপাদো সানুসযো পহীযতি.

১৩২. ‘‘যো, আনন্দ, মগ্গো যা পটিপদা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায তং মগ্গং তং পটিপদং অনাগম্ম পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা পজহিস্সতি ৱাতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সেয্যথাপি, আনন্দ, মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো তচং অচ্ছেত্ৱা ফেগ্গুং অচ্ছেত্ৱা সাৰচ্ছেদো ভৱিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি; এৱমেৱ খো, আনন্দ, যো মগ্গো যা পটিপদা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায তং মগ্গং তং পটিপদং অনাগম্ম পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা পজহিস্সতি ৱাতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘যো চ খো, আনন্দ, মগ্গো যা পটিপদা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায তং মগ্গং তং পটিপদং আগম্ম পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা পজহিস্সতি ৱাতি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি. সেয্যথাপি, আনন্দ, মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো তচং ছেত্ৱা ফেগ্গুং ছেত্ৱা সাৰচ্ছেদো ভৱিস্সতীতি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি; এৱমেৱ খো, আনন্দ, যো মগ্গো যা পটিপদা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায তং মগ্গং তং পটিপদং আগম্ম পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা পজহিস্সতি ৱাতি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি. সেয্যথাপি, আনন্দ, গঙ্গা নদী পূৰা উদকস্স সমতিত্তিকা কাকপেয্যা. অথ দুব্বলকো পুৰিসো আগচ্ছেয্য – ‘অহং ইমিস্সা গঙ্গায নদিযা তিৰিযং বাহায সোতং ছেত্ৱা সোত্থিনা পাৰং গচ্ছিস্সামী’তি [গচ্ছামীতি (সী. পী.)]; সো ন সক্কুণেয্য গঙ্গায নদিযা তিৰিযং বাহায সোতং ছেত্ৱা সোত্থিনা পাৰং গন্তুং. এৱমেৱ খো, আনন্দ, যেসং কেসঞ্চি [যস্স কস্সচি (সব্বত্থ)] সক্কাযনিৰোধায ধম্মে দেসিযমানে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি; সেয্যথাপি সো দুব্বলকো পুৰিসো এৱমেতে দট্ঠব্বা. সেয্যথাপি, আনন্দ, গঙ্গা নদী পূৰা উদকস্স সমতিত্তিকা কাকপেয্যা. অথ বলৱা পুৰিসো আগচ্ছেয্য – ‘অহং ইমিস্সা গঙ্গায নদিযা তিৰিযং বাহায সোতং ছেত্ৱা সোত্থিনা পাৰং গচ্ছিস্সামী’তি; সো সক্কুণেয্য গঙ্গায নদিযা তিৰিযং বাহায সোতং ছেত্ৱা সোত্থিনা পাৰং গন্তুং. এৱমেৱ খো, আনন্দ, যেসং কেসঞ্চি সক্কাযনিৰোধায ধম্মে দেসিযমানে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি; সেয্যথাপি সো বলৱা পুৰিসো এৱমেতে দট্ঠব্বা.

১৩৩. ‘‘কতমো চানন্দ, মগ্গো, কতমা পটিপদা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায? ইধানন্দ, ভিক্খু উপধিৱিৱেকা অকুসলানং ধম্মানং পহানা সব্বসো কাযদুট্ঠুল্লানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতং ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পৰতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেতি [পটিপাপেতি (স্যা.), পতিট্ঠাপেতি (ক.)]. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেত্ৱা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৱানং খযং পাপুণাতি; নো চে আসৱানং খযং পাপুণাতি তেনেৱ ধম্মৰাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি, তত্থ পৰিনিব্বাযী, অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযম্পি খো, আনন্দ, মগ্গো অযং পটিপদা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতং ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং… অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযম্পি খো, আনন্দ, মগ্গো অযং পটিপদা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং…পে… অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযম্পি খো, আনন্দ, মগ্গো অযং পটিপদা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং…পে… অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযম্পি খো, আনন্দ, মগ্গো অযং পটিপদা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং…পে… অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযম্পি খো, আনন্দ, মগ্গো অযং পটিপদা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানাযা’’তি.

‘‘এসো চে, ভন্তে, মগ্গো এসা পটিপদা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পহানায, অথ কিঞ্চৰহি ইধেকচ্চে ভিক্খূ চেতোৱিমুত্তিনো একচ্চে ভিক্খূ পঞ্ঞাৱিমুত্তিনো’’তি? ‘‘এত্থ খো পনেসাহং [এত্থ খো তেসাহং (সী. স্যা. কং. পী.)], আনন্দ, ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততং ৱদামী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

মহামালুক্যসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.

৫. ভদ্দালিসুত্তং

১৩৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভিক্খৱে, একাসনভোজনং ভুঞ্জামি; একাসনভোজনং খো, অহং, ভিক্খৱে, ভুঞ্জমানো অপ্পাবাধতঞ্চ সঞ্জানামি অপ্পাতঙ্কতঞ্চ লহুট্ঠানঞ্চ বলঞ্চ ফাসুৱিহাৰঞ্চ. এথ, তুম্হেপি, ভিক্খৱে, একাসনভোজনং ভুঞ্জথ; একাসনভোজনং খো, ভিক্খৱে, তুম্হেপি ভুঞ্জমানা অপ্পাবাধতঞ্চ সঞ্জানিস্সথ অপ্পাতঙ্কতঞ্চ লহুট্ঠানঞ্চ বলঞ্চ ফাসুৱিহাৰঞ্চা’’তি. এৱং ৱুত্তে, আযস্মা ভদ্দালি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ন উস্সহামি একাসনভোজনং ভুঞ্জিতুং; একাসনভোজনঞ্হি মে, ভন্তে, ভুঞ্জতো সিযা কুক্কুচ্চং, সিযা ৱিপ্পটিসাৰো’’তি. ‘‘তেন হি ত্ৱং, ভদ্দালি, যত্থ নিমন্তিতো অস্সসি তত্থ একদেসং ভুঞ্জিত্ৱা একদেসং নীহৰিত্ৱাপি ভুঞ্জেয্যাসি. এৱম্পি খো ত্ৱং, ভদ্দালি, ভুঞ্জমানো একাসনো যাপেস্সসী’’তি [ভুঞ্জমানো যাপেস্সসীতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. ‘‘এৱম্পি খো অহং, ভন্তে, ন উস্সহামি ভুঞ্জিতুং; এৱম্পি হি মে, ভন্তে, ভুঞ্জতো সিযা কুক্কুচ্চং, সিযা ৱিপ্পটিসাৰো’’তি. অথ খো আযস্মা ভদ্দালি ভগৱতা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৱেদেসি. অথ খো আযস্মা ভদ্দালি সব্বং তং তেমাসং ন ভগৱতো সম্মুখীভাৱং অদাসি, যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী.

১৩৫. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ ভগৱতো চীৱৰকম্মং কৰোন্তি – নিট্ঠিতচীৱৰো ভগৱা তেমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সতীতি. অথ খো আযস্মা ভদ্দালি যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ভদ্দালিং তে ভিক্খূ এতদৱোচুং – ‘‘ইদং খো, আৱুসো ভদ্দালি, ভগৱতো চীৱৰকম্মং কৰীযতি [কৰণীযং (ক.)]. নিট্ঠিতচীৱৰো ভগৱা তেমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সতি. ইঙ্ঘাৱুসো ভদ্দালি, এতং দোসকং সাধুকং মনসি কৰোহি, মা তে পচ্ছা দুক্কৰতৰং অহোসী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা ভদ্দালি তেসং ভিক্খূনং পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ভদ্দালি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যোহং ভগৱতা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৱেদেসিং. তস্স মে, ভন্তে, ভগৱা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৱৰাযা’’তি.

‘‘তগ্ঘ ত্ৱং, ভদ্দালি, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যং ত্ৱং মযা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৱেদেসি. সমযোপি খো তে, ভদ্দালি, অপ্পটিৱিদ্ধো অহোসি – ‘ভগৱা খো সাৱত্থিযং ৱিহৰতি, ভগৱাপি মং জানিস্সতি – ভদ্দালি নাম ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী’তি. অযম্পি খো তে, ভদ্দালি, সমযো অপ্পটিৱিদ্ধো অহোসি. সমযোপি খো তে, ভদ্দালি, অপ্পটিৱিদ্ধো অহোসি – ‘সম্বহুলা খো ভিক্খু সাৱত্থিযং ৱস্সং উপগতা, তেপি মং জানিস্সন্তি – ভদ্দালি নাম ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী’তি. অযম্পি খো তে, ভদ্দালি, সমযো অপ্পটিৱিদ্ধো অহোসি. সমযোপি খো তে, ভদ্দালি, অপ্পটিৱিদ্ধো অহোসি – ‘সম্বহুলা খো ভিক্খুনিযো সাৱত্থিযং ৱস্সং উপগতা, তাপি মং জানিস্সন্তি – ভদ্দালি নাম ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী’তি. অযম্পি খো তে, ভদ্দালি, সমযো অপ্পটিৱিদ্ধো অহোসি. সমযোপি খো তে, ভদ্দালি, অপ্পটিৱিদ্ধো অহোসি – ‘সম্বহুলা খো উপাসকা সাৱত্থিযং পটিৱসন্তি, তেপি মং জানিস্সন্তি – ভদ্দালি নাম ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী’তি. অযম্পি খো তে, ভদ্দালি, সমযো অপ্পটিৱিদ্ধো অহোসি. সমযোপি খো তে, ভদ্দালি, অপ্পটিৱিদ্ধো অহোসি – ‘সম্বহুলা খো উপাসিকা সাৱত্থিযং পটিৱসন্তি, তাপি মং জানিস্সন্তি – ভদ্দালি নাম ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী’তি. অযম্পি খো তে, ভদ্দালি, সমযো অপ্পটিৱিদ্ধো অহোসি. সমযোপি খো তে, ভদ্দালি, অপ্পটিৱিদ্ধো অহোসি – ‘সম্বহুলা খো নানাতিত্থিযা সমণব্ৰাহ্মণা সাৱত্থিযং ৱস্সং উপগতা, তেপি মং জানিস্সন্তি – ভদ্দালি নাম ভিক্খু সমণস্স গোতমস্স সাৱকো থেৰঞ্ঞতৰো ভিক্খু সাসনে সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী’তি. অযম্পি খো তে, ভদ্দালি, সমযো অপ্পটিৱিদ্ধো অহোসী’’তি.

‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যোহং ভগৱতা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৱেদেসিং. তস্স মে, ভন্তে, ভগৱা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৱৰাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ ত্ৱং, ভদ্দালি, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যং ত্ৱং মযা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৱেদেসি’’.

১৩৬. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ভদ্দালি, ইধস্স ভিক্খু উভতোভাগৱিমুত্তো, তমহং এৱং ৱদেয্যং – ‘এহি মে ত্ৱং, ভিক্খু, পঙ্কে সঙ্কমো হোহী’তি, অপি নু খো সো সঙ্কমেয্য ৱা অঞ্ঞেন ৱা কাযং সন্নামেয্য, ‘নো’তি ৱা ৱদেয্যা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ভদ্দালি, ইধস্স ভিক্খু পঞ্ঞাৱিমুত্তো… কাযসক্খি… দিট্ঠিপ্পত্তো… সদ্ধাৱিমুত্তো… ধম্মানুসাৰী… সদ্ধানুসাৰী, তমহং এৱং ৱদেয্যং – ‘এহি মে ত্ৱং, ভিক্খু, পঙ্কে সঙ্কমো হোহী’তি, অপি নু খো সো সঙ্কমেয্য ৱা অঞ্ঞেন ৱা কাযং সন্নামেয্য, ‘নো’তি ৱা ৱদেয্যা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ভদ্দালি, অপি নু ত্ৱং, ভদ্দালি, তস্মিং সমযে উভতোভাগৱিমুত্তো ৱা হোসি পঞ্ঞাৱিমুত্তো ৱা কাযসক্খি ৱা দিট্ঠিপ্পত্তো ৱা সদ্ধাৱিমুত্তো ৱা ধম্মানুসাৰী ৱা সদ্ধানুসাৰী ৱা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘ননু ত্ৱং, ভদ্দালি, তস্মিং সমযে ৰিত্তো তুচ্ছো অপৰদ্ধো’’তি?

‘‘এৱং, ভন্তে. অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যোহং ভগৱতা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৱেদেসিং. তস্স মে, ভন্তে, ভগৱা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৱৰাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ ত্ৱং, ভদ্দালি, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যং ত্ৱং মযা সিক্খাপদে পঞ্ঞাপিযমানে ভিক্খুসঙ্ঘে সিক্খং সমাদিযমানে অনুস্সাহং পৱেদেসি. যতো চ খো ত্ৱং, ভদ্দালি, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৱুদ্ধিহেসা, ভদ্দালি, অৰিযস্স ৱিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি, আযতিং সংৱৰং আপজ্জতি’’.

১৩৭. ‘‘ইধ, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী হোতি. তস্স এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজেয্যং অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. অপ্পেৱ নামাহং উত্তৰি [উত্তৰিং (সী. স্যা. কং. পী.)] মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং সচ্ছিকৰেয্য’ন্তি. সো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৱূপকট্ঠস্স ৱিহৰতো সত্থাপি উপৱদতি, অনুৱিচ্চপি ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী উপৱদন্তি, দেৱতাপি উপৱদন্তি, অত্তাপি অত্তানং উপৱদতি. সো সত্থাৰাপি উপৱদিতো, অনুৱিচ্চপি ৱিঞ্ঞূহি সব্ৰহ্মচাৰীহি উপৱদিতো, দেৱতাহিপি উপৱদিতো, অত্তনাপি অত্তানং উপৱদিতো ন উত্তৰি মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং সচ্ছিকৰোতি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায অপৰিপূৰকাৰিস্স.

১৩৮. ‘‘ইধ পন, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু সত্থুসাসনে সিক্খায পৰিপূৰকাৰী হোতি. তস্স এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজেয্যং অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. অপ্পেৱ নামাহং উত্তৰি মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং সচ্ছিকৰেয্য’ন্তি. সো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৱূপকট্ঠস্স ৱিহৰতো সত্থাপি ন উপৱদতি, অনুৱিচ্চপি ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী ন উপৱদন্তি, দেৱতাপি ন উপৱদন্তি, অত্তাপি অত্তানং ন উপৱদতি. সো সত্থাৰাপি অনুপৱদিতো, অনুৱিচ্চপি ৱিঞ্ঞূহি সব্ৰহ্মচাৰীহি অনুপৱদিতো, দেৱতাহিপি অনুপৱদিতো, অত্তনাপি অত্তানং অনুপৱদিতো উত্তৰি মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং সচ্ছিকৰোতি. সো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পৰিপূৰকাৰিস্স.

১৩৯. ‘‘পুন চপৰং, ভদ্দালি, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পৰিপূৰকাৰিস্স.

‘‘পুন চপৰং, ভদ্দালি, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি, সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পৰিপূৰকাৰিস্স.

‘‘পুন চপৰং, ভদ্দালি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পৰিপূৰকাৰিস্স.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পৰিপূৰকাৰিস্স.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা…পে… ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না; ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা…পে… সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পৰিপূৰকাৰিস্স.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি; ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি তং, ভদ্দালি, হোতি যথা তং সত্থুসাসনে সিক্খায পৰিপূৰকাৰিস্সা’’তি.

১৪০. এৱং ৱুত্তে, আযস্মা ভদ্দালি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চং ভিক্খুং পসয্হ পসয্হ [পৱয্হ পৱয্হ (সী. স্যা. কং. পী.)] কাৰণং কৰোন্তি? কো পন, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চং ভিক্খুং নো তথা পসয্হ পসয্হ কাৰণং কৰোন্তী’’তি? ‘‘ইধ, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু অভিণ্হাপত্তিকো হোতি আপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৱুচ্চমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি, বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি, ন সম্মা ৱত্ততি, ন লোমং পাতেতি, ন নেত্থাৰং ৱত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং কৰোমী’তি নাহ. তত্ৰ, ভদ্দালি, ভিক্খূনং এৱং হোতি – অযং খো, আৱুসো, ভিক্খু অভিণ্হাপত্তিকো আপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৱুচ্চমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি, বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি, ন সম্মা ৱত্ততি, ন লোমং পাতেতি, ন নেত্থাৰং ৱত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং কৰোমী’তি নাহ. সাধু ৱতাযস্মন্তো ইমস্স ভিক্খুনো তথা তথা উপপৰিক্খথ যথাস্সিদং [যথযিদং (স্যা. কং. ক.)] অধিকৰণং ন খিপ্পমেৱ ৱূপসমেয্যাতি. তস্স খো এৱং, ভদ্দালি, ভিক্খুনো ভিক্খূ তথা তথা উপপৰিক্খন্তি যথাস্সিদং অধিকৰণং ন খিপ্পমেৱ ৱূপসম্মতি.

১৪১. ‘‘ইধ পন, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু অভিণ্হাপত্তিকো হোতি আপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৱুচ্চমানো নাঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি, বহিদ্ধা কথং ন অপনামেতি, ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি, সম্মা ৱত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থাৰং ৱত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং কৰোমী’তি আহ. তত্ৰ, ভদ্দালি, ভিক্খূনং এৱং হোতি – অযং খো, আৱুসো, ভিক্খু অভিণ্হাপত্তিকো আপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৱুচ্চমানো নাঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি, বহিদ্ধা কথং ন অপনামেতি, ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি, সম্মা ৱত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থাৰং ৱত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং কৰোমী’তি আহ. সাধু ৱতাযস্মন্তো, ইমস্স ভিক্খুনো তথা তথা উপপৰিক্খথ যথাস্সিদং অধিকৰণং খিপ্পমেৱ ৱূপসমেয্যাতি. তস্স খো এৱং, ভদ্দালি, ভিক্খুনো ভিক্খূ তথা তথা উপপৰিক্খন্তি যথাস্সিদং অধিকৰণং খিপ্পমেৱ ৱূপসম্মতি.

১৪২. ‘‘ইধ, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু অধিচ্চাপত্তিকো হোতি অনাপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৱুচ্চমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি, বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি, ন সম্মা ৱত্ততি, ন লোমং পাতেতি, ন নেত্থাৰং ৱত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং কৰোমী’তি নাহ. তত্ৰ, ভদ্দালি, ভিক্খূনং এৱং হোতি – অযং খো, আৱুসো, ভিক্খু অধিচ্চাপত্তিকো অনাপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৱুচ্চমানো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি, বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি, ন সম্মা ৱত্ততি, ন লোমং পাতেতি, ন নেত্থাৰং ৱত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং কৰোমী’তি নাহ. সাধু ৱতাযস্মন্তো, ইমস্স ভিক্খুনো তথা তথা উপপৰিক্খথ যথাস্সিদং অধিকৰণং ন খিপ্পমেৱ ৱূপসমেয্যাতি. তস্স খো এৱং, ভদ্দালি, ভিক্খুনো ভিক্খূ তথা তথা উপপৰিক্খন্তি যথাস্সিদং অধিকৰণং ন খিপ্পমেৱ ৱূপসম্মতি.

১৪৩. ‘‘ইধ পন, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু অধিচ্চাপত্তিকো হোতি অনাপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৱুচ্চমানো নাঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি, ন বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি, সম্মা ৱত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থাৰং ৱত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং কৰোমী’তি আহ. তত্ৰ, ভদ্দালি, ভিক্খূনং এৱং হোতি – অযং খো, আৱুসো, ভিক্খু অধিচ্চাপত্তিকো অনাপত্তিবহুলো. সো ভিক্খূহি ৱুচ্চমানো নাঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি, ন বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি, সম্মা ৱত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থাৰং ৱত্ততি, ‘যেন সঙ্ঘো অত্তমনো হোতি তং কৰোমী’তি আহ. সাধু ৱতাযস্মন্তো, ইমস্স ভিক্খুনো তথা তথা উপপৰিক্খথ যথাস্সিদং অধিকৰণং খিপ্পমেৱ ৱূপসমেয্যাতি. তস্স খো এৱং, ভদ্দালি, ভিক্খুনো ভিক্খূ তথা তথা উপপৰিক্খন্তি যথাস্সিদং অধিকৰণং খিপ্পমেৱ ৱূপসম্মতি.

১৪৪. ‘‘ইধ, ভদ্দালি, একচ্চো ভিক্খু সদ্ধামত্তকেন ৱহতি পেমমত্তকেন. তত্ৰ, ভদ্দালি, ভিক্খূনং এৱং হোতি – ‘অযং খো, আৱুসো, ভিক্খু সদ্ধামত্তকেন ৱহতি পেমমত্তকেন. সচে মযং ইমং ভিক্খুং পসয্হ পসয্হ কাৰণং কৰিস্সাম – মা যম্পিস্স তং সদ্ধামত্তকং পেমমত্তকং তম্হাপি পৰিহাযী’তি. সেয্যথাপি, ভদ্দালি, পুৰিসস্স একং চক্খুং, তস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা তং একং চক্খুং ৰক্খেয্যুং – ‘মা যম্পিস্স তং একং চক্খুং তম্হাপি পৰিহাযী’তি; এৱমেৱ খো, ভদ্দালি, ইধেকচ্চো ভিক্খু সদ্ধামত্তকেন ৱহতি পেমমত্তকেন. তত্ৰ, ভদ্দালি, ভিক্খূনং এৱং হোতি – ‘অযং খো, আৱুসো, ভিক্খু সদ্ধামত্তকেন ৱহতি পেমমত্তকেন. সচে মযং ইমং ভিক্খুং পসয্হ পসয্হ কাৰণং কৰিস্সাম – মা যম্পিস্স তং সদ্ধামত্তকং পেমমত্তকং তম্হাপি পৰিহাযী’তি. অযং খো, ভদ্দালি, হেতু অযং পচ্চযো যেন মিধেকচ্চং ভিক্খুং পসয্হ পসয্হ কাৰণং কৰোন্তি. অযং পন, ভদ্দালি, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চং ভিক্খুং নো তথা পসয্হ পসয্হ কাৰণং কৰোন্তী’’তি.

১৪৫. ‘‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন পুব্বে অপ্পতৰানি চেৱ সিক্খাপদানি অহেসুং বহুতৰা চ ভিক্খূ অঞ্ঞায সণ্ঠহিংসু? কো পন, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন এতৰহি বহুতৰানি চেৱ সিক্খাপদানি হোন্তি অপ্পতৰা চ ভিক্খূ অঞ্ঞায সণ্ঠহন্তী’তি? ‘‘এৱমেতং, ভদ্দালি, হোতি সত্তেসু হাযমানেসু, সদ্ধম্মে অন্তৰধাযমানে, বহুতৰানি চেৱ সিক্খাপদানি হোন্তি অপ্পতৰা চ ভিক্খূ অঞ্ঞায সণ্ঠহন্তীতি. ন তাৱ, ভদ্দালি, সত্থা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেতি যাৱ ন ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি. যতো চ খো, ভদ্দালি, ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি, অথ সত্থা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেতি তেসংযেৱ আসৱট্ঠানীযানং ধম্মানং পটিঘাতায. ন তাৱ, ভদ্দালি, ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি যাৱ ন সঙ্ঘো মহত্তং পত্তো হোতি. যতো চ খো, ভদ্দালি, সঙ্ঘো মহত্তং পত্তো হোতি, অথ ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি. অথ সত্থা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেতি তেসংযেৱ আসৱট্ঠানীযানং ধম্মানং পটিঘাতায. ন তাৱ, ভদ্দালি, ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি যাৱ ন সঙ্ঘো লাভগ্গং পত্তো হোতি, যসগ্গং পত্তো হোতি, বাহুসচ্চং পত্তো হোতি, ৰত্তঞ্ঞুতং পত্তো হোতি. যতো চ খো, ভদ্দালি, সঙ্ঘো ৰত্তঞ্ঞুতং পত্তো হোতি, অথ ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি, অথ সত্থা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেতি তেসংযেৱ আসৱট্ঠানীযানং ধম্মানং পটিঘাতায.

১৪৬. ‘‘অপ্পকা খো তুম্হে, ভদ্দালি, তেন সমযেন অহুৱত্থ যদা ৱো অহং আজানীযসুসূপমং ধম্মপৰিযাযং দেসেসিং. তং সৰসি [সৰসি ত্ৱং (সী. পী.), সৰসি তং (?)] ভদ্দালী’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তত্ৰ, ভদ্দালি, কং হেতুং পচ্চেসী’’তি?

‘‘সো হি নূনাহং, ভন্তে, দীঘৰত্তং সত্থুসাসনে সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী অহোসি’’ন্তি.

‘‘ন খো, ভদ্দালি, এসেৱ হেতু, এস পচ্চযো. অপি চ মে ত্ৱং, ভদ্দালি, দীঘৰত্তং চেতসা চেতোপৰিচ্চ ৱিদিতো – ‘ন চাযং মোঘপুৰিসো মযা ধম্মে দেসিযমানে অট্ঠিং কত্ৱা মনসি কত্ৱা সব্বচেতসো [সব্বং চেতসো (ক.)] সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতী’তি. অপি চ তে অহং, ভদ্দালি, আজানীযসুসূপমং ধম্মপৰিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা ভদ্দালি ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

১৪৭. ‘‘সেয্যথাপি, ভদ্দালি, দক্খো অস্সদমকো ভদ্ৰং অস্সাজানীযং লভিত্ৱা পঠমেনেৱ মুখাধানে কাৰণং কাৰেতি. তস্স মুখাধানে কাৰণং কাৰিযমানস্স হোন্তিযেৱ ৱিসূকাযিতানি ৱিসেৱিতানি ৱিপ্ফন্দিতানি কানিচি কানিচি, যথা তং অকাৰিতপুব্বং কাৰণং কাৰিযমানস্স. সো অভিণ্হকাৰণা অনুপুব্বকাৰণা তস্মিং ঠানে পৰিনিব্বাযতি. যতো খো, ভদ্দালি, ভদ্ৰো অস্সাজানীযো অভিণ্হকাৰণা অনুপুব্বকাৰণা তস্মিং ঠানে পৰিনিব্বুতো হোতি, তমেনং অস্সদমকো উত্তৰি কাৰণং কাৰেতি যুগাধানে. তস্স যুগাধানে কাৰণং কাৰিযমানস্স হোন্তিযেৱ ৱিসূকাযিতানি ৱিসেৱিতানি ৱিপ্ফন্দিতানি কানিচি কানিচি, যথা তং অকাৰিতপুব্বং কাৰণং কাৰিযমানস্স. সো অভিণ্হকাৰণা অনুপুব্বকাৰণা তস্মিং ঠানে পৰিনিব্বাযতি. যতো খো, ভদ্দালি, ভদ্ৰো অস্সাজানীযো অভিণ্হকাৰণা অনুপুব্বকাৰণা তস্মিং ঠানে পৰিনিব্বুতো হোতি, তমেনং অস্সদমকো উত্তৰি কাৰণং কাৰেতি অনুক্কমে মণ্ডলে খুৰকাসে [খুৰকাযে (সী. পী.)] ধাৱে দৱত্তে [ৰৱত্থে (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰাজগুণে ৰাজৱংসে উত্তমে জৱে উত্তমে হযে উত্তমে সাখল্যে. তস্স উত্তমে জৱে উত্তমে হযে উত্তমে সাখল্যে কাৰণং কাৰিযমানস্স হোন্তিযেৱ ৱিসূকাযিতানি ৱিসেৱিতানি ৱিপ্ফন্দিতানি কানিচি কানিচি, যথা তং অকাৰিতপুব্বং কাৰণং কাৰিযমানস্স. সো অভিণ্হকাৰণা অনুপুব্বকাৰণা তস্মিং ঠানে পৰিনিব্বাযতি. যতো খো, ভদ্দালি, ভদ্ৰো অস্সাজানীযো অভিণ্হকাৰণা অনুপুব্বকাৰণা তস্মিং ঠানে পৰিনিব্বুতো হোতি, তমেনং অস্সদমকো উত্তৰি ৱণ্ণিযঞ্চ পাণিযঞ্চ [ৱলিযঞ্চ (সী. পী.), বলিযঞ্চ (স্যা. কং.)] অনুপ্পৱেচ্ছতি. ইমেহি খো, ভদ্দালি, দসহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো ৰাজাৰহো হোতি ৰাজভোগ্গো ৰঞ্ঞো অঙ্গন্তেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

‘‘এৱমেৱ খো, ভদ্দালি, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি দসহি? ইধ, ভদ্দালি, ভিক্খু অসেখায সম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাসঙ্কপ্পেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখায সম্মাৱাচায সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাকম্মন্তেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাআজীৱেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাৱাযামেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখায সম্মাসতিযা সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাসমাধিনা সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাঞাণেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখায সম্মাৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো হোতি – ইমেহি খো, ভদ্দালি, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা ভদ্দালি ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

ভদ্দালিসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.

৬. লটুকিকোপমসুত্তং

১৪৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা অঙ্গুত্তৰাপেসু ৱিহৰতি আপণং নাম অঙ্গুত্তৰাপানং নিগমো. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায আপণং পিণ্ডায পাৱিসি. আপণে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেনঞ্ঞতৰো ৱনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমি দিৱাৱিহাৰায. তং ৱনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. আযস্মাপি খো উদাযী পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায আপণং পিণ্ডায পাৱিসি. আপণে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন সো ৱনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমি দিৱাৱিহাৰায. তং ৱনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. অথ খো আযস্মতো উদাযিস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘বহূনং [বহুন্নং (সী. স্যা. কং. পী.) এৱমীদিসে অৱিঞ্ঞাণকপ্পকৰণে] ৱত নো ভগৱা দুক্খধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৱত নো ভগৱা সুখধম্মানং উপহত্তা; বহূনং ৱত নো ভগৱা অকুসলানং ধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৱত নো ভগৱা কুসলানং ধম্মানং উপহত্তা’’তি. অথ খো আযস্মা উদাযী সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি.

১৪৯. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উদাযী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘বহূনং ৱত নো ভগৱা দুক্খধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৱত নো ভগৱা সুখধম্মানং উপহত্তা; বহূনং ৱত নো ভগৱা অকুসলানং ধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৱত নো ভগৱা কুসলানং ধম্মানং উপহত্তা’তি. মযঞ্হি, ভন্তে, পুব্বে সাযঞ্চেৱ ভুঞ্জাম পাতো চ দিৱা চ ৱিকালে. অহু খো সো, ভন্তে, সমযো যং ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘ইঙ্ঘ তুম্হে, ভিক্খৱে, এতং দিৱাৱিকালভোজনং পজহথা’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, অহুদেৱ অঞ্ঞথত্তং, অহুদেৱ [অহু (সী. পী.)] দোমনস্সং – ‘যম্পি নো সদ্ধা গহপতিকা দিৱা ৱিকালে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং দেন্তি তস্সপি নো ভগৱা পহানমাহ, তস্সপি নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি. তে মযং, ভন্তে, ভগৱতি পেমঞ্চ গাৰৱঞ্চ হিৰিঞ্চ ওত্তপ্পঞ্চ সম্পস্সমানা এৱং তং দিৱাৱিকালভোজনং পজহিম্হা. তে মযং, ভন্তে, সাযঞ্চেৱ ভুঞ্জাম পাতো চ. অহু খো সো, ভন্তে, সমযো যং ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘ইঙ্ঘ তুম্হে, ভিক্খৱে, এতং ৰত্তিংৱিকালভোজনং পজহথা’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, অহুদেৱ অঞ্ঞথত্তং অহুদেৱ দোমনস্সং – ‘যম্পি নো ইমেসং দ্ৱিন্নং ভত্তানং পণীতসঙ্খাততৰং তস্সপি নো ভগৱা পহানমাহ, তস্সপি নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি. ভূতপুব্বং, ভন্তে, অঞ্ঞতৰো পুৰিসো দিৱা সূপেয্যং লভিত্ৱা এৱমাহ – ‘হন্দ চ ইমং নিক্খিপথ, সাযং সব্বেৱ সমগ্গা ভুঞ্জিস্সামা’তি. যা কাচি, ভন্তে, সঙ্খতিযো সব্বা তা ৰত্তিং, অপ্পা দিৱা. তে মযং, ভন্তে, ভগৱতি পেমঞ্চ গাৰৱঞ্চ হিৰিঞ্চ ওত্তপ্পঞ্চ সম্পস্সমানা এৱং তং ৰত্তিংৱিকালভোজনং পজহিম্হা. ভূতপুব্বং, ভন্তে, ভিক্খূ ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযং পিণ্ডায চৰন্তা চন্দনিকম্পি পৱিসন্তি, ওলিগল্লেপি পপতন্তি, কণ্টকাৱাটম্পি [কণ্টকৱত্তম্পি (সী. পী.), কণ্টকৰাজিম্পি (স্যা. কং.)] আৰোহন্তি, সুত্তম্পি গাৱিং আৰোহন্তি, মাণৱেহিপি সমাগচ্ছন্তি কতকম্মেহিপি অকতকম্মেহিপি, মাতুগামোপি তে [তেন (ক.)] অসদ্ধম্মেন নিমন্তেতি. ভূতপুব্বাহং, ভন্তে, ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযং পিণ্ডায চৰামি. অদ্দসা খো মং, ভন্তে, অঞ্ঞতৰা ইত্থী ৱিজ্জন্তৰিকায ভাজনং ধোৱন্তী. দিস্ৱা মং ভীতা ৱিস্সৰমকাসি – ‘অভুম্মে [অব্ভুম্মে (সী. পী.)] পিসাচো ৱত ম’ন্তি! এৱং ৱুত্তে, অহং, ভন্তে, তং ইত্থিং এতদৱোচং – ‘নাহং, ভগিনি, পিসাচো; ভিক্খু পিণ্ডায ঠিতো’তি. ‘ভিক্খুস্স আতুমাৰী, ভিক্খুস্স মাতুমাৰী [ঠিতো’তি. ভিক্খুস্স আতুমাতুমাৰী (ক.)]! ৱৰং তে, ভিক্খু, তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন কুচ্ছি পৰিকন্তো, ন ত্ৱেৱ ৱৰং যং [ন ত্ৱেৱ যা (সী. পী.)] ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযং কুচ্ছিহেতু পিণ্ডায চৰসী’তি [চৰসাতি (সী. পী.)]. তস্স ময্হং, ভন্তে, তদনুস্সৰতো এৱং হোতি – ‘বহূনং ৱত নো ভগৱা দুক্খধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৱত নো ভগৱা সুখধম্মানং উপহত্তা; বহূনং ৱত নো ভগৱা অকুসলানং ধম্মানং অপহত্তা, বহূনং ৱত নো ভগৱা কুসলানং ধম্মানং উপহত্তা’’’তি.

১৫০. ‘‘এৱমেৱ পনুদাযি, ইধেকচ্চে মোঘপুৰিসা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৱুচ্চমানা তে এৱমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওৰমত্তকস্স অধিসল্লিখতেৱাযং সমণো’তি. তে তঞ্চেৱ নপ্পজহন্তি, মযি চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসং তং, উদাযি, হোতি বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো – সেয্যথাপি, উদাযি, লটুকিকা সকুণিকা পূতিলতায বন্ধনেন বদ্ধা তত্থেৱ ৱধং ৱা বন্ধং ৱা মৰণং ৱা আগমেতি. যো নু খো, উদাযি, এৱং ৱদেয্য – ‘যেন সা লটুকিকা সকুণিকা পূতিলতায বন্ধনেন বদ্ধা তত্থেৱ ৱধং ৱা বন্ধং ৱা মৰণং ৱা আগমেতি, তঞ্হি তস্সা অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসাৰকং বন্ধন’ন্তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেন সা, ভন্তে, লটুকিকা সকুণিকা পূতিলতায বন্ধনেন বদ্ধা তত্থেৱ ৱধং ৱা বন্ধং ৱা মৰণং ৱা আগমেতি, তঞ্হি তস্সা বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে মোঘপুৰিসা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৱুচ্চমানা তে এৱমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওৰমত্তকস্স অধিসল্লিখতেৱাযং সমণো’তি? তে তঞ্চেৱ নপ্পজহন্তি, মযি চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসং তং, উদাযি, হোতি বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো’’.

১৫১. ‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চে কুলপুত্তা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৱুচ্চমানা তে এৱমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওৰমত্তকস্স পহাতব্বস্স যস্স নো ভগৱা পহানমাহ, যস্স নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি? তে তঞ্চেৱ পজহন্তি, মযি চ ন অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তে তং পহায অপ্পোস্সুক্কা পন্নলোমা পৰদত্তৱুত্তা [পৰদৱুত্তা (সী. স্যা. কং. পী.)] মিগভূতেন চেতসা ৱিহৰন্তি. তেসং তং, উদাযি, হোতি অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসাৰকং বন্ধনং – সেয্যথাপি, উদাযি, ৰঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উৰূড়্হৱা অভিজাতো সঙ্গামাৱচৰো দড়্হেহি ৱৰত্তেহি বন্ধনেহি বদ্ধো ঈসকংযেৱ কাযং সন্নামেত্ৱা তানি বন্ধনানি সংছিন্দিত্ৱা সংপদালেত্ৱা যেন কামং পক্কমতি. যো নু খো, উদাযি, এৱং ৱদেয্য – ‘যেহি সো ৰঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উৰূড়্হৱা অভিজাতো সঙ্গামাৱচৰো দড়্হেহি ৱৰত্তেহি বন্ধনেহি বদ্ধো ঈসকংযেৱ কাযং সন্নামেত্ৱা তানি বন্ধনানি সংছিন্দিত্ৱা সংপদালেত্ৱা যেন কামং পক্কমতি, তঞ্হি তস্স বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো’তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেহি সো, ভন্তে, ৰঞ্ঞো নাগো ঈসাদন্তো উৰূড়্হৱা অভিজাতো সঙ্গামাৱচৰো দড়্হেহি ৱৰত্তেহি বন্ধনেহি বদ্ধো ঈসকংযেৱ কাযং সন্নামেত্ৱা তানি বন্ধনানি সংছিন্দিত্ৱা সংপদালেত্ৱা যেন কামং পক্কমতি, তঞ্হি তস্স অবলং বন্ধনং…পে… অসাৰকং বন্ধন’’ন্তি. ‘‘এৱমেৱ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে কুলপুত্তা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৱুচ্চমানা তে এৱমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওৰমত্তকস্স পহাতব্বস্স যস্স নো ভগৱা পহানমাহ, যস্স নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি? তে তঞ্চেৱ পজহন্তি, মযি চ ন অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তে তং পহায অপ্পোস্সুক্কা পন্নলোমা পৰদত্তৱুত্তা মিগভূতেন চেতসা ৱিহৰন্তি. তেসং তং, উদাযি, হোতি অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসাৰকং বন্ধনং’’.

১৫২. ‘‘সেয্যথাপি, উদাযি, পুৰিসো দলিদ্দো অস্সকো অনাড়্হিযো; তস্স’স্স একং অগাৰকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং কাকাতিদাযিং [কাকাতিডাযিং (?)] নপৰমৰূপং, একা খটোপিকা [কড়োপিকা (ক.)] ওলুগ্গৱিলুগ্গা নপৰমৰূপা, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৱাপকং নপৰমৰূপং, একা জাযিকা নপৰমৰূপা. সো আৰামগতং ভিক্খুং পস্সেয্য সুধোতহত্থপাদং মনুঞ্ঞং ভোজনং ভুত্তাৱিং সীতায ছাযায নিসিন্নং অধিচিত্তে যুত্তং. তস্স এৱমস্স – ‘সুখং ৱত, ভো, সামঞ্ঞং, আৰোগ্যং ৱত, ভো, সামঞ্ঞং! সো ৱতস্সং [সো ৱতস্স (ক.)] যোহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো ন সক্কুণেয্য একং অগাৰকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপৰমৰূপং পহায, একং খটোপিকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং নপৰমৰূপং পহায, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৱাপকং নপৰমৰূপং পহায, একং জাযিকং নপৰমৰূপং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. যো নু খো, উদাযি, এৱং ৱদেয্য – ‘যেহি সো পুৰিসো বন্ধনেহি বদ্ধো ন সক্কোতি একং অগাৰকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপৰমৰূপং পহায, একং খটোপিকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং নপৰমৰূপং পহায, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৱাপকং নপৰমৰূপং পহায, একং জাযিকং নপৰমৰূপং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং; তঞ্হি তস্স অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসাৰকং বন্ধন’ন্তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেহি সো, ভন্তে, পুৰিসো বন্ধনেহি বদ্ধো, ন সক্কোতি একং অগাৰকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপৰমৰূপং পহায, একং খটোপিকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং নপৰমৰূপং পহায, একিস্সা কুম্ভিযা ধঞ্ঞসমৱাপকং নপৰমৰূপং পহায, একং জাযিকং নপৰমৰূপং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং; তঞ্হি তস্স বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে মোঘপুৰিসা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৱুচ্চমানা তে এৱমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওৰমত্তকস্স অধিসল্লিখতেৱাযং সমণো’তি? তে তঞ্চেৱ নপ্পজহন্তি, মযি চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসং তং, উদাযি, হোতি বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো’’.

১৫৩. ‘‘সেয্যথাপি, উদাযি, গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো, নেকানং নিক্খগণানং চযো, নেকানং ধঞ্ঞগণানং চযো, নেকানং খেত্তগণানং চযো, নেকানং ৱত্থুগণানং চযো, নেকানং ভৰিযগণানং চযো, নেকানং দাসগণানং চযো, নেকানং দাসিগণানং চযো; সো আৰামগতং ভিক্খুং পস্সেয্য সুধোতহত্থপাদং মনুঞ্ঞং ভোজনং ভুত্তাৱিং সীতায ছাযায নিসিন্নং অধিচিত্তে যুত্তং. তস্স এৱমস্স – ‘সুখং ৱত, ভো, সামঞ্ঞং, আৰোগ্যং ৱত, ভো, সামঞ্ঞং! সো ৱতস্সং যোহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো সক্কুণেয্য নেকানি নিক্খগণানি পহায, নেকানি ধঞ্ঞগণানি পহায, নেকানি খেত্তগণানি পহায, নেকানি ৱত্থুগণানি পহায, নেকানি ভৰিযগণানি পহায, নেকানি দাসগণানি পহায, নেকানি দাসিগণানি পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. যো নু খো, উদাযি, এৱং ৱদেয্য – ‘যেহি সো গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা বন্ধনেহি বদ্ধো, সক্কোতি নেকানি নিক্খগণানি পহায, নেকানি ধঞ্ঞগণানি পহায, নেকানি খেত্তগণানি পহায, নেকানি ৱত্থুগণানি পহায, নেকানি ভৰিযগণানি পহায, নেকানি দাসগণানি পহায, নেকানি দাসিগণানি পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং, তঞ্হি তস্স বলৱং বন্ধনং, দড়্হং বন্ধনং, থিৰং বন্ধনং, অপূতিকং বন্ধনং, থূলো, কলিঙ্গৰো’তি; সম্মা নু খো সো, উদাযি, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. যেহি সো, ভন্তে, গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা বন্ধনেহি বদ্ধো, সক্কোতি নেকানি নিক্খগণানি পহায, নেকানি ধঞ্ঞগণানি পহায, নেকানি খেত্তগণানি পহায, নেকানি ৱত্থুগণানি পহায, নেকানি ভৰিযগণানি পহায, নেকানি দাসগণানি পহায, নেকানি দাসিগণানি পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং; তঞ্হি তস্স অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসাৰকং বন্ধন’’ন্তি. ‘‘এৱমেৱ খো, উদাযি, ইধেকচ্চে কুলপুত্তা ‘ইদং পজহথা’তি মযা ৱুচ্চমানা তে এৱমাহংসু – ‘কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্স ওৰমত্তকস্স পহাতব্বস্স যস্স নো ভগৱা পহানমাহ যস্স, নো সুগতো পটিনিস্সগ্গমাহা’তি? তে তঞ্চেৱ পজহন্তি, মযি চ ন অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তি. যে চ ভিক্খূ সিক্খাকামা তে তং পহায অপ্পোস্সুক্কা পন্নলোমা পৰদত্তৱুত্তা মিগভূতেন চেতসা ৱিহৰন্তি. তেসং তং, উদাযি, হোতি অবলং বন্ধনং, দুব্বলং বন্ধনং, পূতিকং বন্ধনং, অসাৰকং বন্ধনং’’.

১৫৪. ‘‘চত্তাৰোমে, উদাযি, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ইধুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায উপধিপটিসংযুত্তা সৰসঙ্কপ্পা সমুদাচৰন্তি. সো তে অধিৱাসেতি, নপ্পজহতি, ন ৱিনোদেতি, ন ব্যন্তীকৰোতি, ন অনভাৱং গমেতি. ইমং খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘সংযুত্তো’তি ৱদামি নো ‘ৱিসংযুত্তো’. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৱিদিতা.

‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায উপধিপটিসংযুত্তা সৰসঙ্কপ্পা সমুদাচৰন্তি. সো তে নাধিৱাসেতি, পজহতি, ৱিনোদেতি, ব্যন্তীকৰোতি, অনভাৱং গমেতি. ইমম্পি খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘সংযুত্তো’তি ৱদামি নো ‘ৱিসংযুত্তো’. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৱিদিতা.

‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায কদাচি কৰহচি সতিসম্মোসা উপধিপটিসংযুত্তা সৰসঙ্কপ্পা সমুদাচৰন্তি; দন্ধো, উদাযি, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৱ পজহতি, ৱিনোদেতি, ব্যন্তীকৰোতি, অনভাৱং গমেতি. সেয্যথাপি, উদাযি, পুৰিসো দিৱসংসন্তত্তে [দিৱসসন্তত্তে (সী. স্যা. কং. পী.)] অযোকটাহে দ্ৱে ৱা তীণি ৱা উদকফুসিতানি নিপাতেয্য; দন্ধো, উদাযি, উদকফুসিতানং নিপাতো. অথ খো নং খিপ্পমেৱ পৰিক্খযং পৰিযাদানং গচ্ছেয্য. এৱমেৱ খো, উদাযি, ইধেকচ্চো পুগ্গলো উপধিপহানায পটিপন্নো হোতি উপধিপটিনিস্সগ্গায. তমেনং উপধিপহানায পটিপন্নং উপধিপটিনিস্সগ্গায কদাচি কৰহচি সতিসম্মোসা উপধিপটিসংযুত্তা সৰসঙ্কপ্পা সমুদাচৰন্তি; দন্ধো, উদাযি, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৱ পজহতি, ৱিনোদেতি, ব্যন্তীকৰোতি, অনভাৱং গমেতি. ইমম্পি খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘সংযুত্তো’তি ৱদামি নো ‘ৱিসংযুত্তো’. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৱিদিতা.

‘‘ইধ পনুদাযি, একচ্চো পুগ্গলো ‘উপধি দুক্খস্স মূল’ন্তি – ইতি ৱিদিত্ৱা নিৰুপধি হোতি, উপধিসঙ্খযে ৱিমুত্তো. ইমং খো অহং, উদাযি, পুগ্গলং ‘ৱিসংযুত্তো’তি ৱদামি নো ‘সংযুত্তো’তি. তং কিস্স হেতু? ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততা হি মে, উদাযি, ইমস্মিং পুগ্গলে ৱিদিতা. ইমে খো, উদাযি, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.

১৫৫. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, উদাযি, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. ইমে খো, উদাযি, পঞ্চ কামগুণা. যং খো, উদাযি, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং ইদং ৱুচ্চতি কামসুখং মিড়্হসুখং [মীড়্হসুখং (সী. পী.)] পুথুজ্জনসুখং অনৰিযসুখং, ন সেৱিতব্বং, ন ভাৱেতব্বং, ন বহুলীকাতব্বং; ‘ভাযিতব্বং এতস্স সুখস্সা’তি ৱদামি.

১৫৬. ‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পীতিযা চ ৱিৰাগা… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, সুখস্স চ পহানা… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি নেক্খম্মসুখং পৱিৱেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধসুখং, আসেৱিতব্বং, ভাৱেতব্বং, বহুলীকাতব্বং; ‘ন ভাযিতব্বং এতস্স সুখস্সা’তি ৱদামি.

‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ইদং খো অহং, উদাযি, ইঞ্জিতস্মিং ৱদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিং? যদেৱ তত্থ ৱিতক্কৱিচাৰা অনিৰুদ্ধা হোন্তি ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিং. ইধুদাযি, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ইঞ্জিতস্মিং ৱদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিং? যদেৱ তত্থ পীতিসুখং অনিৰুদ্ধং হোতি ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিং. ইধুদাযি, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ইঞ্জিতস্মিং ৱদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিং? যদেৱ তত্থ উপেক্খাসুখং অনিৰুদ্ধং হোতি ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিং. ইধুদাযি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ইদং খো অহং, উদাযি, অনিঞ্জিতস্মিং ৱদামি.

‘‘ইধুদাযি, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ইদং খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইদম্পি খো অহং, উদাযি, ‘অনল’ন্তি ৱদামি, ‘পজহথা’তি ৱদামি, ‘সমতিক্কমথা’তি ৱদামি. কো চ তস্স সমতিক্কমো? ইধুদাযি, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অযং তস্স সমতিক্কমো; ইতি খো অহং, উদাযি, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্সপি পহানং ৱদামি. পস্সসি নো ত্ৱং, উদাযি, তং সংযোজনং অণুং ৱা থূলং ৱা যস্সাহং নো পহানং ৱদামী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা উদাযী ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

লটুকিকোপমসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.

৭. চাতুমসুত্তং

১৫৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা চাতুমাযং ৱিহৰতি আমলকীৱনে. তেন খো পন সমযেন সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি চাতুমং অনুপ্পত্তানি হোন্তি ভগৱন্তং দস্সনায. তে চ আগন্তুকা ভিক্খূ নেৱাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৱৰানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা অহেসুং. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কে পনেতে, আনন্দ, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা, কেৱট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৱিলোপে’’তি? ‘‘এতানি, ভন্তে, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি চাতুমং অনুপ্পত্তানি ভগৱন্তং দস্সনায. তে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৱাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৱৰানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘তেনহানন্দ, মম ৱচনেন তে ভিক্খূ আমন্তেহি – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কিং নু তুম্হে, ভিক্খৱে, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা, কেৱট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৱিলোপে’’তি? ‘‘ইমানি, ভন্তে, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি চাতুমং অনুপ্পত্তানি ভগৱন্তং দস্সনায. তেমে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৱাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৱৰানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৱে, পণামেমি ৱো, ন ৱো মম সন্তিকে ৱত্থব্ব’’ন্তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায পক্কমিংসু.

১৫৮. তেন খো পন সমযেন চাতুমেয্যকা সক্যা সন্থাগাৰে [সন্ধাগাৰে (ক.)] সন্নিপতিতা হোন্তি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অদ্দসংসু খো চাতুমেয্যকা সক্যা তে ভিক্খূ দূৰতোৱ আগচ্ছন্তে; দিস্ৱান যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচুং – ‘‘হন্দ, কহং পন তুম্হে আযস্মন্তো গচ্ছথা’’তি? ‘‘ভগৱতা খো, আৱুসো, ভিক্খুসঙ্ঘো পণামিতো’’তি. ‘‘তেনহাযস্মন্তো মুহুত্তং নিসীদথ, অপ্পেৱ নাম মযং সক্কুণেয্যাম ভগৱন্তং পসাদেতু’’ন্তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ চাতুমেয্যকানং সক্যানং পচ্চস্সোসুং. অথ খো চাতুমেয্যকা সক্যা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো চাতুমেয্যকা সক্যা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অভিনন্দতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘং; অভিৱদতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৱতা পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘো অনুগ্গহিতো, এৱমেৱ ভগৱা এতৰহি অনুগ্গণ্হাতু ভিক্খুসঙ্ঘং. সন্তেত্থ, ভন্তে, ভিক্খূ নৱা অচিৰপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৱিনযং. তেসং ভগৱন্তং দস্সনায অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৱিপৰিণামো. সেয্যথাপি, ভন্তে, বীজানং তৰুণানং উদকং অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং সিযা ৱিপৰিণামো; এৱমেৱ খো, ভন্তে, সন্তেত্থ ভিক্খূ নৱা অচিৰপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৱিনযং, তেসং ভগৱন্তং দস্সনায অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৱিপৰিণামো. সেয্যথাপি, ভন্তে, ৱচ্ছস্স তৰুণস্স মাতৰং অপস্সন্তস্স সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৱিপৰিণামো; এৱমেৱ খো, ভন্তে, সন্তেত্থ ভিক্খূ নৱা অচিৰপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৱিনযং, তেসং ভগৱন্তং অপস্সন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৱিপৰিণামো. অভিনন্দতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘং; অভিৱদতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৱতা পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘো অনুগ্গহিতো; এৱমেৱ ভগৱা এতৰহি অনুগ্গণ্হাতু ভিক্খুসঙ্ঘ’’ন্তি.

১৫৯. অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি ভগৱতো চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং [সম্মিঞ্জিতং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – ব্ৰহ্মলোকে অন্তৰহিতো ভগৱতো পুৰতো পাতুৰহোসি. অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিনন্দতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘং; অভিৱদতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৱতা পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘো অনুগ্গহিতো; এৱমেৱ ভগৱা এতৰহি অনুগ্গণ্হাতু ভিক্খুসঙ্ঘং. সন্তেত্থ, ভন্তে, ভিক্খূ নৱা অচিৰপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৱিনযং, তেসং ভগৱন্তং দস্সনায অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৱিপৰিণামো. সেয্যথাপি, ভন্তে, বীজানং তৰুণানং উদকং অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৱিপৰিণামো; এৱমেৱ খো, ভন্তে, সন্তেত্থ ভিক্খূ নৱা অচিৰপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৱিনযং, তেসং ভগৱন্তং দস্সনায অলভন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৱিপৰিণামো. সেয্যথাপি ভন্তে, ৱচ্ছস্স তৰুণস্স মাতৰং অপস্সন্তস্স সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৱিপৰিণামো; এৱমেৱ খো, ভন্তে, সন্তেত্থ ভিক্খূ নৱা অচিৰপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৱিনযং, তেসং ভগৱন্তং অপস্সন্তানং সিযা অঞ্ঞথত্তং, সিযা ৱিপৰিণামো. অভিনন্দতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘং; অভিৱদতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৱতা পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘো অনুগ্গহিতো; এৱমেৱ ভগৱা এতৰহি অনুগ্গণ্হাতু ভিক্খুসঙ্ঘ’’ন্তি.

১৬০. অসক্খিংসু খো চাতুমেয্যকা চ সক্যা ব্ৰহ্মা চ সহম্পতি ভগৱন্তং পসাদেতুং বীজূপমেন চ তৰুণূপমেন চ. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘উট্ঠেথাৱুসো, গণ্হথ পত্তচীৱৰং. পসাদিতো ভগৱা চাতুমেয্যকেহি চ সক্যেহি ব্ৰহ্মুনা চ সহম্পতিনা বীজূপমেন চ তৰুণূপমেন চা’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা পত্তচীৱৰমাদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কিন্তি তে, সাৰিপুত্ত, অহোসি মযা ভিক্খুসঙ্ঘে পণামিতে’’তি? ‘‘এৱং খো মে, ভন্তে, অহোসি – ‘ভগৱতা ভিক্খুসঙ্ঘো পণামিতো. অপ্পোস্সুক্কো দানি ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰিস্সতি, মযম্পি দানি অপ্পোস্সুক্কা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰমনুযুত্তা ৱিহৰিস্সামা’’’তি. ‘‘আগমেহি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, আগমেহি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰ’’ন্তি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং আমন্তেসি – ‘‘কিন্তি তে, মোগ্গল্লান, অহোসি মযা ভিক্খুসঙ্ঘে পণামিতে’’তি? ‘‘এৱং খো মে, ভন্তে, অহোসি – ‘ভগৱতা ভিক্খুসঙ্ঘো পণামিতো. অপ্পোস্সুক্কো দানি ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰিস্সতি, অহঞ্চ দানি আযস্মা চ সাৰিপুত্তো ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামা’’’তি. ‘‘সাধু সাধু, মোগ্গল্লান! অহং ৱা হি, মোগ্গল্লান, ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰেয্যং সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা ৱা’’তি.

১৬১. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, ভযানি উদকোৰোহন্তে পাটিকঙ্খিতব্বানি. কতমানি চত্তাৰি? ঊমিভযং [উম্মীভযং (স্যা. কং.)], কুম্ভীলভযং, আৱট্টভযং, সুসুকাভযং – ইমানি, ভিক্খৱে, চত্তাৰি ভযানি উদকোৰোহন্তে পাটিকঙ্খিতব্বানি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰিমানি ভযানি ইধেকচ্চে পুগ্গলে ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতে পাটিকঙ্খিতব্বানি. কতমানি চত্তাৰি? ঊমিভযং, কুম্ভীলভযং, আৱট্টভযং, সুসুকাভযং.

১৬২. ‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ঊমিভযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপৰেতো; অপ্পেৱ নাম ইমস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিৰিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. তমেনং তথা পব্বজিতং সমানং সব্ৰহ্মচাৰী ওৱদন্তি, অনুসাসন্তি – ‘এৱং তে অভিক্কমিতব্বং, এৱং তে পটিক্কমিতব্বং, এৱং তে আলোকিতব্বং, এৱং তে ৱিলোকিতব্বং, এৱং তে সমিঞ্জিতব্বং, এৱং তে পসাৰিতব্বং, এৱং তে সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰং ধাৰেতব্ব’ন্তি. তস্স এৱং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগাৰিযভূতা সমানা অঞ্ঞে ওৱদাম, অনুসাসাম [ওৱদামপি অনুসাসামপি (সী. স্যা. কং. পী.)]. ইমে পনম্হাকং পুত্তমত্তা মঞ্ঞে, নত্তমত্তা মঞ্ঞে, অম্হে [এৱং (ক.)] ওৱদিতব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তী’তি. সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ঊমিভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তো. ‘ঊমিভয’ন্তি খো, ভিক্খৱে, কোধুপাযাসস্সেতং অধিৱচনং.

১৬৩. ‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কুম্ভীলভযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপৰেতো; অপ্পেৱ নাম ইমস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিৰিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. তমেনং তথা পব্বজিতং সমানং সব্ৰহ্মচাৰী ওৱদন্তি অনুসাসন্তি – ‘ইদং তে খাদিতব্বং, ইদং তে ন খাদিতব্বং; ইদং তে ভুঞ্জিতব্বং, ইদং তে ন ভুঞ্জিতব্বং; ইদং তে সাযিতব্বং, ইদং তে ন সাযিতব্বং; ইদং তে পাতব্বং, ইদং তে ন পাতব্বং; কপ্পিযং তে খাদিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন খাদিতব্বং; কপ্পিযং তে ভুঞ্জিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন ভুঞ্জিতব্বং; কপ্পিযং তে সাযিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন সাযিতব্বং; কপ্পিযং তে পাতব্বং, অকপ্পিযং তে ন পাতব্বং; কালে তে খাদিতব্বং, ৱিকালে তে ন খাদিতব্বং; কালে তে ভুঞ্জিতব্বং, ৱিকালে তে ন ভুঞ্জিতব্বং; কালে তে সাযিতব্বং, ৱিকালে তে ন সাযিতব্বং; কালে তে পাতব্বং, ৱিকালে তে ন পাতব্ব’ন্তি. তস্স এৱং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগাৰিযভূতা সমানা যং ইচ্ছাম তং খাদাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং খাদাম; যং ইচ্ছাম তং ভুঞ্জাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং ভুঞ্জাম; যং ইচ্ছাম তং সাযাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং সাযাম; যং ইচ্ছাম তং পিৱাম [পিপাম (সী. পী.)], যং ন ইচ্ছাম ন তং পিৱাম; কপ্পিযম্পি খাদাম, অকপ্পিযম্পি খাদাম; কপ্পিযম্পি ভুঞ্জাম, অকপ্পিযম্পি ভুঞ্জাম; কপ্পিযম্পি সাযাম, অকপ্পিযম্পি সাযাম; কপ্পিযম্পি পিৱাম, অকপ্পিযম্পি পিৱাম; কালেপি খাদাম, ৱিকালেপি খাদাম; কালেপি ভুঞ্জাম ৱিকালেপি ভুঞ্জাম; কালেপি সাযাম, ৱিকালেপি সাযাম; কালেপি পিৱাম, ৱিকালেপি পিৱাম. যম্পি নো সদ্ধা গহপতিকা দিৱা ৱিকালে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং দেন্তি তত্থপিমে মুখাৱৰণং মঞ্ঞে কৰোন্তী’তি. সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কুম্ভীলভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তো. ‘কুম্ভীলভয’ন্তি খো, ভিক্খৱে, ওদৰিকত্তস্সেতং অধিৱচনং.

১৬৪. ‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, আৱট্টভযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপৰেতো; অপ্পেৱ নাম ইমস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিৰিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. সো এৱং পব্বজিতো সমানো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায পৱিসতি. অৰক্খিতেনেৱ কাযেন অৰক্খিতায ৱাচায অনুপট্ঠিতায সতিযা অসংৱুতেহি ইন্দ্ৰিযেহি সো তত্থ পস্সতি গহপতিং ৱা গহপতিপুত্তং ৱা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতং সমঙ্গীভূতং পৰিচাৰযমানং [পৰিচাৰিযমানং (স্যা. কং. ক.)]. তস্স এৱং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগাৰিযভূতা সমানা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পৰিচাৰিম্হা. সংৱিজ্জন্তি খো পন মে কুলে [সংৱিজ্জন্তি খো কুলে (সী. স্যা. কং. পী.)] ভোগা. সক্কা ভোগে চ ভুঞ্জিতুং পুঞ্ঞানি চ কাতু’ন্তি. সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, আৱট্টভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তো. ‘আৱট্টভয’ন্তি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৱচনং.

১৬৫. ‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সুসুকাভযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপৰেতো; অপ্পেৱ নাম ইমস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিৰিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. সো এৱং পব্বজিতো সমানো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায পৱিসতি. অৰক্খিতেনেৱ কাযেন অৰক্খিতায ৱাচায অনুপট্ঠিতায সতিযা অসংৱুতেহি ইন্দ্ৰিযেহি সো তত্থ পস্সতি মাতুগামং দুন্নিৱত্থং ৱা দুপ্পাৰুতং ৱা. তস্স মাতুগামং দিস্ৱা দুন্নিৱত্থং ৱা দুপ্পাৰুতং ৱা ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. সো ৰাগানুদ্ধংসেন [অনুদ্ধস্তেন (সী. পী.)] চিত্তেন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সুসুকাভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তো. ‘সুসুকাভয’ন্তি খো, ভিক্খৱে, মাতুগামস্সেতং অধিৱচনং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি ভযানি, ইধেকচ্চে পুগ্গলে ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতে পাটিকঙ্খিতব্বানী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

চাতুমসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.

৮. নড়কপানসুত্তং

১৬৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসলেসু ৱিহৰতি নড়কপানে পলাসৱনে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা কুলপুত্তা ভগৱন্তং উদ্দিস্স সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা হোন্তি – আযস্মা চ অনুৰুদ্ধো, আযস্মা চ ভদ্দিযো [নন্দিযো (সী. পী.) ৱিনযে চ ম. নি. ১ চূড়গোসিঙ্গে চ], আযস্মা চ কিমিলো [কিম্বিলো (সী. স্যা. কং. পী.)], আযস্মা চ ভগু, আযস্মা চ কোণ্ডঞ্ঞো [কুণ্ডধানো (সী. পী.)], আযস্মা চ ৰেৱতো, আযস্মা চ আনন্দো, অঞ্ঞে চ অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা কুলপুত্তা. তেন খো পন সমযেন ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৱা তে কুলপুত্তে আৰব্ভ ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যে তে, ভিক্খৱে, কুলপুত্তা মমং উদ্দিস্স সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা, কচ্চি তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অভিৰতা ব্ৰহ্মচৰিযে’’তি? এৱং ৱুত্তে, তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং. দুতিযম্পি খো ভগৱা তে কুলপুত্তে আৰব্ভ ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যে তে, ভিক্খৱে, কুলপুত্তা মমং উদ্দিস্স সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা, কচ্চি তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অভিৰতা ব্ৰহ্মচৰিযে’’তি? দুতিযম্পি খো তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং. ততিযম্পি খো ভগৱা তে কুলপুত্তে আৰব্ভ ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যে তে, ভিক্খৱে, কুলপুত্তা মমং উদ্দিস্স সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা, কচ্চি তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অভিৰতা ব্ৰহ্মচৰিযে’’তি? ততিযম্পি খো তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং.

১৬৭. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং তে কুলপুত্তে পুচ্ছেয্য’’ন্তি! অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং আমন্তেসি – ‘‘কচ্চি তুম্হে, অনুৰুদ্ধা, অভিৰতা ব্ৰহ্মচৰিযে’’তি? ‘‘তগ্ঘ মযং, ভন্তে, অভিৰতা ব্ৰহ্মচৰিযে’’তি. ‘‘সাধু সাধু, অনুৰুদ্ধা! এতং খো, অনুৰুদ্ধা, তুম্হাকং পতিৰূপং কুলপুত্তানং সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতানং যং তুম্হে অভিৰমেয্যাথ ব্ৰহ্মচৰিযে. যেন তুম্হে অনুৰুদ্ধা, ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতা পঠমেন ৱযসা সুসুকাড়কেসা কামে পৰিভুঞ্জেয্যাথ তেন তুম্হে, অনুৰুদ্ধা, ভদ্ৰেনপি যোব্বনেন সমন্নাগতা পঠমেন ৱযসা সুসুকাড়কেসা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা. তে চ খো পন তুম্হে, অনুৰুদ্ধা, নেৱ ৰাজাভিনীতা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা, ন চোৰাভিনীতা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা, ন ইণট্টা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা, ন ভযট্টা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা, নাজীৱিকাপকতা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা. অপি চ খোম্হি ওতিণ্ণো জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপৰেতো; অপ্পেৱ নাম ইমস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিৰিযা পঞ্ঞাযেথাতি – ননু তুম্হে, অনুৰুদ্ধা, এৱং সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱং পব্বজিতেন চ পন, অনুৰুদ্ধা, কুলপুত্তেন কিমস্স কৰণীযং? ৱিৱেকং, অনুৰুদ্ধা, কামেহি ৱিৱেকং অকুসলেহি ধম্মেহি পীতিসুখং নাধিগচ্ছতি অঞ্ঞং ৱা [অঞ্ঞং চ (ক.)] ততো সন্ততৰং, তস্স অভিজ্ঝাপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, ব্যাপাদোপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, থীনমিদ্ধম্পি [থীনমিদ্ধম্পি (সী. স্যা. কং. পী.)] চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চম্পি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, ৱিচিকিচ্ছাপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, অৰতীপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, তন্দীপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি. ৱিৱেকং, অনুৰুদ্ধা, কামেহি ৱিৱেকং অকুসলেহি ধম্মেহি পীতিসুখং নাধিগচ্ছতি অঞ্ঞং ৱা ততো সন্ততৰং’’.

‘‘ৱিৱেকং, অনুৰুদ্ধা, কামেহি ৱিৱেকং অকুসলেহি ধম্মেহি পীতিসুখং অধিগচ্ছতি অঞ্ঞং ৱা ততো সন্ততৰং, তস্স অভিজ্ঝাপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, ব্যাপাদোপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, থীনমিদ্ধম্পি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চম্পি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, ৱিচিকিচ্ছাপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, অৰতীপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, তন্দীপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি. ৱিৱেকং, অনুৰুদ্ধা, কামেহি ৱিৱেকং অকুসলেহি ধম্মেহি পীতিসুখং অধিগচ্ছতি অঞ্ঞং ৱা ততো সন্ততৰং.

১৬৮. ‘‘কিন্তি ৱো, অনুৰুদ্ধা, মযি হোতি – ‘যে আসৱা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা [পোনোভৱিকা (সী. পী.)] সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা, অপ্পহীনা তে তথাগতস্স; তস্মা তথাগতো সঙ্খাযেকং পটিসেৱতি, সঙ্খাযেকং অধিৱাসেতি, সঙ্খাযেকং পৰিৱজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৱিনোদেতী’’’তি? ‘‘ন খো নো, ভন্তে, ভগৱতি এৱং হোতি – ‘যে আসৱা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা, অপ্পহীনা তে তথাগতস্স; তস্মা তথাগতো সঙ্খাযেকং পটিসেৱতি, সঙ্খাযেকং অধিৱাসেতি, সঙ্খাযেকং পৰিৱজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৱিনোদেতী’তি. এৱং খো নো, ভন্তে, ভগৱতি হোতি – ‘যে আসৱা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা, পহীনা তে তথাগতস্স; তস্মা তথাগতো সঙ্খাযেকং পটিসেৱতি, সঙ্খাযেকং অধিৱাসেতি, সঙ্খাযেকং পৰিৱজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৱিনোদেতী’’’তি. ‘‘সাধু সাধু, অনুৰুদ্ধা! তথাগতস্স, অনুৰুদ্ধা, যে আসৱা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা, পহীনা তে উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. সেয্যথাপি, অনুৰুদ্ধা, তালো মত্থকচ্ছিন্নো অভব্বো পুনৱিৰূড়্হিযা; এৱমেৱ খো, অনুৰুদ্ধা, তথাগতস্স যে আসৱা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা, পহীনা তে উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা; তস্মা তথাগতো সঙ্খাযেকং পটিসেৱতি, সঙ্খাযেকং অধিৱাসেতি, সঙ্খাযেকং পৰিৱজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৱিনোদেতি’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অনুৰুদ্ধা, কং অত্থৱসং সম্পস্সমানো তথাগতো সাৱকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ব্যাকৰোতি – ‘অসু অমুত্ৰ উপপন্নো; অসু অমুত্ৰ উপপন্নো’’’তি? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা ভগৱংপটিসৰণা. সাধু ৱত, ভন্তে, ভগৱন্তংযেৱ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘ন খো, অনুৰুদ্ধা, তথাগতো জনকুহনত্থং ন জনলপনত্থং ন লাভসক্কাৰসিলোকানিসংসত্থং ন ‘ইতি মং জনো জানাতূ’তি সাৱকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ব্যাকৰোতি – ‘অসু অমুত্ৰ উপপন্নো, অসু অমুত্ৰ উপপন্নো’তি. সন্তি চ খো, অনুৰুদ্ধা, কুলপুত্তা সদ্ধা উড়াৰৱেদা উড়াৰপামোজ্জা. তে তং সুত্ৱা তদত্থায চিত্তং উপসংহৰন্তি. তেসং তং, অনুৰুদ্ধা, হোতি দীঘৰত্তং হিতায সুখায’’.

১৬৯. ‘‘ইধানুৰুদ্ধা, ভিক্খু সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো ভিক্খু কালঙ্কতো [কালকতো (সী. স্যা. কং. পী.)]; সো ভগৱতা ব্যাকতো – অঞ্ঞায সণ্ঠহী’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতো ৱা – ‘এৱংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংপঞ্ঞো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংৱিহাৰী সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংৱিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, ভিক্খুনো ফাসুৱিহাৰো হোতি.

‘‘ইধানুৰুদ্ধা, ভিক্খু সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো ভিক্খু কালঙ্কতো; সো ভগৱতা ব্যাকতো – পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতো ৱা – ‘এৱংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মো…পে… এৱংপঞ্ঞো… এৱংৱিহাৰী… এৱংৱিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, ভিক্খুনো ফাসুৱিহাৰো হোতি.

‘‘ইধানুৰুদ্ধা, ভিক্খু সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো ভিক্খু কালঙ্কতো; সো ভগৱতা ব্যাকতো – তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সতী’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতো ৱা – ‘এৱংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মো…পে… এৱংপঞ্ঞো… এৱংৱিহাৰী… এৱংৱিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, ভিক্খুনো ফাসুৱিহাৰো হোতি.

‘‘ইধানুৰুদ্ধা, ভিক্খু সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো ভিক্খু কালঙ্কতো; সো ভগৱতা ব্যাকতো – তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতো ৱা – ‘এৱংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মো…পে… এৱংপঞ্ঞো… এৱংৱিহাৰী… এৱংৱিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, ভিক্খুনো ফাসুৱিহাৰো হোতি.

১৭০. ‘‘ইধানুৰুদ্ধা, ভিক্খুনী সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা ভিক্খুনী কালঙ্কতা; সা ভগৱতা ব্যাকতা – অঞ্ঞায সণ্ঠহী’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতা ৱা – ‘এৱংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংপঞ্ঞা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংৱিহাৰিনী সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংৱিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, ভিক্খুনিযা ফাসুৱিহাৰো হোতি.

‘‘ইধানুৰুদ্ধা, ভিক্খুনী সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা ভিক্খুনী কালঙ্কতা; সা ভগৱতা ব্যাকতা – পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পৰিনিব্বাযিনী অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতা ৱা – ‘এৱংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মা…পে… এৱংপঞ্ঞা… এৱংৱিহাৰিনী… এৱংৱিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, ভিক্খুনিযা ফাসুৱিহাৰো হোতি.

‘‘ইধানুৰুদ্ধা, ভিক্খুনী সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা ভিক্খুনী কালঙ্কতা; সা ভগৱতা ব্যাকতা – তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনী সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সতী’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতা ৱা – ‘এৱংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মা…পে… এৱংপঞ্ঞা… এৱংৱিহাৰিনী… এৱংৱিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, ভিক্খুনিযা ফাসুৱিহাৰো হোতি.

‘‘ইধানুৰুদ্ধা, ভিক্খুনী সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা ভিক্খুনী কালঙ্কতা; সা ভগৱতা ব্যাকতা – তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতা ৱা – ‘এৱংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মা… এৱংপঞ্ঞা… এৱংৱিহাৰিনী… এৱংৱিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, ভিক্খুনিযা ফাসুৱিহাৰো হোতি.

১৭১. ‘‘ইধানুৰুদ্ধা, উপাসকো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো উপাসকো কালঙ্কতো; সো ভগৱতা ব্যাকতো – পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতো ৱা – ‘এৱংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংপঞ্ঞো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংৱিহাৰী সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংৱিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, উপাসকস্স ফাসুৱিহাৰো হোতি.

‘‘ইধানুৰুদ্ধা, উপাসকো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো উপাসকো কালঙ্কতো; সো ভগৱতা ব্যাকতো – তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সতী’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতো ৱা – ‘এৱংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মো… এৱংপঞ্ঞো… এৱংৱিহাৰী… এৱংৱিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, উপাসকস্স ফাসুৱিহাৰো হোতি.

‘‘ইধানুৰুদ্ধা, উপাসকো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো উপাসকো কালঙ্কতো; সো ভগৱতা ব্যাকতো – তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি. সো খো পনস্স আযস্মা সামং দিট্ঠো ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতো ৱা – ‘এৱংসীলো সো আযস্মা অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মো…পে… এৱংপঞ্ঞো… এৱংৱিহাৰী… এৱংৱিমুত্তো সো আযস্মা অহোসি ইতিপী’তি. সো তস্স সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তো তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা উপাসকস্স ফাসুৱিহাৰো হোতি.

১৭২. ‘‘ইধানুৰুদ্ধা, উপাসিকা সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা উপাসিকা কালঙ্কতা; সা ভগৱতা ব্যাকতা – পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পৰিনিব্বাযিনী অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতা ৱা – ‘এৱংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মা… এৱংপঞ্ঞা… এৱংৱিহাৰিনী… এৱংৱিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, উপাসিকায ফাসুৱিহাৰো হোতি.

‘‘ইধানুৰুদ্ধা, উপাসিকা সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা উপাসিকা কালঙ্কতা; সা ভগৱতা ব্যাকতা – তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনী সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সতী’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতা ৱা – ‘এৱংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মা… এৱংপঞ্ঞা… এৱংৱিহাৰিনী… এৱংৱিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, উপাসিকায ফাসুৱিহাৰো হোতি.

‘‘ইধানুৰুদ্ধা, উপাসিকা সুণাতি – ‘ইত্থন্নামা উপাসিকা কালঙ্কতা; সা ভগৱতা ব্যাকতা – তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’তি. সা খো পনস্সা ভগিনী সামং দিট্ঠা ৱা হোতি অনুস্সৱস্সুতা ৱা – ‘এৱংসীলা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংধম্মা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংপঞ্ঞা সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংৱিহাৰিনী সা ভগিনী অহোসি ইতিপি, এৱংৱিমুত্তা সা ভগিনী অহোসি ইতিপী’তি. সা তস্সা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰন্তী তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি. এৱম্পি খো, অনুৰুদ্ধা, উপাসিকায ফাসুৱিহাৰো হোতি.

‘‘ইতি খো, অনুৰুদ্ধা, তথাগতো ন জনকুহনত্থং ন জনলপনত্থং ন লাভসক্কাৰসিলোকানিসংসত্থং ন ‘ইতি মং জনো জানাতূ’তি সাৱকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ব্যাকৰোতি – ‘অসু অমুত্ৰ উপপন্নো, অসু অমুত্ৰ উপপন্নো’তি. সন্তি চ খো, অনুৰুদ্ধা, কুলপুত্তা সদ্ধা উড়াৰৱেদা উড়াৰপামোজ্জা. তে তং সুত্ৱা তদত্থায চিত্তং উপসংহৰন্তি. তেসং তং, অনুৰুদ্ধা, হোতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা অনুৰুদ্ধো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.