২. মহাৰাহুলোৱাদসুত্তং

১১৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. আযস্মাপি খো ৰাহুলো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ভগৱন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. অথ খো ভগৱা অপলোকেত্ৱা আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেসি – ‘‘যং কিঞ্চি, ৰাহুল, ৰূপং – অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা – সব্বং ৰূপং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্ব’’ন্তি. ‘‘ৰূপমেৱ নু খো, ভগৱা, ৰূপমেৱ নু খো, সুগতা’’তি? ‘‘ৰূপম্পি, ৰাহুল, ৱেদনাপি, ৰাহুল, সঞ্ঞাপি, ৰাহুল, সঙ্খাৰাপি, ৰাহুল, ৱিঞ্ঞাণম্পি, ৰাহুলা’’তি. অথ খো আযস্মা ৰাহুলো ‘‘কো নজ্জ [কো নুজ্জ (স্যা. কং.)] ভগৱতা সম্মুখা ওৱাদেন ওৱদিতো গামং পিণ্ডায পৱিসিস্সতী’’তি ততো পটিনিৱত্তিত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. অদ্দসা খো আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং ৰাহুলং অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. দিস্ৱান আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেসি – ‘‘আনাপানস্সতিং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. আনাপানস্সতি, ৰাহুল, ভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা’’তি.

১১৪. অথ খো আযস্মা ৰাহুলো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাহুলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কথং ভাৱিতা নু খো, ভন্তে, আনাপানস্সতি, কথং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা’’তি? ‘‘যং কিঞ্চি, ৰাহুল, অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খড়ং খৰিগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হাৰু [নহাৰু (সী. স্যা. কং. পী.)] অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৱক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদৰিযং কৰীসং, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খড়ং খৰিগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা পথৱীধাতু [পঠৱীধাতু (সী. স্যা. কং. পী.)]. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা পথৱীধাতু যা চ বাহিৰা পথৱীধাতু, পথৱীধাতুৰেৱেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা পথৱীধাতুযা নিব্বিন্দতি, পথৱীধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি’’.

১১৫. ‘‘কতমা চ, ৰাহুল, আপোধাতু? আপোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৱসা খেড়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্তং, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু যা চ বাহিৰা আপোধাতু আপোধাতুৰেৱেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা আপোধাতুযা নিব্বিন্দতি, আপোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

১১৬. ‘‘কতমা চ, ৰাহুল, তেজোধাতু? তেজোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – যেন চ সন্তপ্পতি যেন চ জীৰীযতি যেন চ পৰিডয্হতি যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু যা চ বাহিৰা তেজোধাতু তেজোধাতুৰেৱেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা তেজোধাতুযা নিব্বিন্দতি, তেজোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

১১৭. ‘‘কতমা চ, ৰাহুল, ৱাযোধাতু? ৱাযোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৱাযো ৱাযোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – উদ্ধঙ্গমা ৱাতা, অধোগমা ৱাতা, কুচ্ছিসযা ৱাতা, কোট্ঠাসযা [কোট্ঠসযা (সী. পী.)] ৱাতা, অঙ্গমঙ্গানুসাৰিনো ৱাতা, অস্সাসো পস্সাসো, ইতি যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৱাযো ৱাযোগতং উপাদিন্নং – অযং ৱুচ্চতি, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু যা চ বাহিৰা ৱাযোধাতু ৱাযোধাতুৰেৱেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা ৱাযোধাতুযা নিব্বিন্দতি, ৱাযোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

১১৮. ‘‘কতমা চ, ৰাহুল, আকাসধাতু? আকাসধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা. কতমা চ, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আকাসং আকাসগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – কণ্ণচ্ছিদ্দং নাসচ্ছিদ্দং মুখদ্ৱাৰং, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং অজ্ঝোহৰতি, যত্থ চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সন্তিট্ঠতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং অধোভাগং [অধোভাগা (সী. স্যা. কং. পী.)] নিক্খমতি, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আকাসং আকাসগতং, অঘং অঘগতং, ৱিৱৰং ৱিৱৰগতং, অসম্ফুট্ঠং, মংসলোহিতেহি উপাদিন্নং [আকাসগতং উপাদিন্নং (সী. পী.)] – অযং ৱুচ্চতি, ৰাহুল, অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু যা চ বাহিৰা আকাসধাতু আকাসধাতুৰেৱেসা. তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা আকাসধাতুযা চিত্তং নিব্বিন্দতি, আকাসধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি.

১১৯. ‘‘পথৱীসমং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. পথৱীসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, ৰাহুল, পথৱিযা সুচিম্পি নিক্খিপন্তি, অসুচিম্পি নিক্খিপন্তি, গূথগতম্পি নিক্খিপন্তি, মুত্তগতম্পি নিক্খিপন্তি, খেড়গতম্পি নিক্খিপন্তি, পুব্বগতম্পি নিক্খিপন্তি, লোহিতগতম্পি নিক্খিপন্তি, ন চ তেন পথৱী অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাহুল, পথৱীসমং ভাৱনং ভাৱেহি. পথৱীসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি.

‘‘আপোসমং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. আপোসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, ৰাহুল, আপস্মিং সুচিম্পি ধোৱন্তি, অসুচিম্পি ধোৱন্তি, গূথগতম্পি ধোৱন্তি, মুত্তগতম্পি ধোৱন্তি, খেড়গতম্পি ধোৱন্তি, পুব্বগতম্পি ধোৱন্তি, লোহিতগতম্পি ধোৱন্তি, ন চ তেন আপো অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাহুল, আপোসমং ভাৱনং ভাৱেহি. আপোসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি.

‘‘তেজোসমং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. তেজোসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, ৰাহুল, তেজো সুচিম্পি দহতি, অসুচিম্পি দহতি, গূথগতম্পি দহতি, মুত্তগতম্পি দহতি, খেড়গতম্পি দহতি, পুব্বগতম্পি দহতি, লোহিতগতম্পি দহতি, ন চ তেন তেজো অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাহুল, তেজোসমং ভাৱনং ভাৱেহি. তেজোসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি.

‘‘ৱাযোসমং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. ৱাযোসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, ৰাহুল, ৱাযো সুচিম্পি উপৱাযতি, অসুচিম্পি উপৱাযতি, গূথগতম্পি উপৱাযতি, মুত্তগতম্পি উপৱাযতি, খেড়গতম্পি উপৱাযতি, পুব্বগতম্পি উপৱাযতি, লোহিতগতম্পি উপৱাযতি, ন চ তেন ৱাযো অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাহুল, ৱাযোসমং ভাৱনং ভাৱেহি. ৱাযোসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি.

‘‘আকাসসমং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. আকাসসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি. সেয্যথাপি, ৰাহুল, আকাসো ন কত্থচি পতিট্ঠিতো; এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাহুল, আকাসসমং ভাৱনং ভাৱেহি. আকাসসমঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো উপ্পন্না মনাপামনাপা ফস্সা চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তি.

১২০. ‘‘মেত্তং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. মেত্তঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো যো ব্যাপাদো সো পহীযিস্সতি. কৰুণং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. কৰুণঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো যা ৱিহেসা সা পহীযিস্সতি. মুদিতং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. মুদিতঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো যা অৰতি সা পহীযিস্সতি. উপেক্খং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. উপেক্খঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো যো পটিঘো সো পহীযিস্সতি. অসুভং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. অসুভঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো যো ৰাগো সো পহীযিস্সতি. অনিচ্চসঞ্ঞং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. অনিচ্চসঞ্ঞঞ্হি তে, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱযতো যো অস্মিমানো সো পহীযিস্সতি.

১২১. ‘‘আনাপানস্সতিং, ৰাহুল, ভাৱনং ভাৱেহি. আনাপানস্সতি হি তে, ৰাহুল, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. কথং ভাৱিতা চ, ৰাহুল, আনাপানস্সতি, কথং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা? ইধ, ৰাহুল, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো সতোৱ অস্সসতি সতোৱ [সতো (সী. স্যা. কং. পী.)] পস্সসতি.

‘‘দীঘং ৱা অস্সসন্তো ‘দীঘং অস্সসামী’তি পজানাতি, দীঘং ৱা পস্সসন্তো ‘দীঘং পস্সসামী’তি পজানাতি; ৰস্সং ৱা অস্সসন্তো ‘ৰস্সং অস্সসামী’তি পজানাতি, ৰস্সং ৱা পস্সসন্তো ‘ৰস্সং পস্সসামী’তি পজানাতি. ‘সব্বকাযপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সব্বকাযপ্পটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খাৰং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খাৰং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি.

‘‘‘পীতিপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পীতিপ্পটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সুখপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সুখপ্পটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘চিত্তসঙ্খাৰপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘চিত্তসঙ্খাৰপ্পটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি.

‘‘‘চিত্তপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘চিত্তপ্পটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘অভিপ্পমোদযং চিত্তং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘অভিপ্পমোদযং চিত্তং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সমাদহং চিত্তং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘সমাদহং চিত্তং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৱিমোচযং চিত্তং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৱিমোচযং চিত্তং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি.

‘‘‘অনিচ্চানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘অনিচ্চানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৱিৰাগানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৱিৰাগানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘নিৰোধানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘নিৰোধানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি.

‘‘এৱং ভাৱিতা খো, ৰাহুল, আনাপানস্সতি, এৱং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. এৱং ভাৱিতায, ৰাহুল, আনাপানস্সতিযা, এৱং বহুলীকতায যেপি তে চৰিমকা অস্সাসা তেপি ৱিদিতাৱ নিৰুজ্ঝন্তি নো অৱিদিতা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা ৰাহুলো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

মহাৰাহুলোৱাদসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.