১২. দ্ৱযতানুপস্সনাসুত্তং

এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা তদহুপোসথে পন্নৰসে পুণ্ণায পুণ্ণমায ৰত্তিযা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৱা তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৱিলোকেত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –

‘‘‘যে তে, ভিক্খৱে, কুসলা ধম্মা অৰিযা নিয্যানিকা সম্বোধগামিনো, তেসং ৱো, ভিক্খৱে, কুসলানং ধম্মানং অৰিযানং নিয্যানিকানং সম্বোধগামীনং কা উপনিসা সৱনাযা’তি ইতি চে, ভিক্খৱে, পুচ্ছিতাৰো অস্সু, তে এৱমস্সু ৱচনীযা – ‘যাৱদেৱ দ্ৱযতানং ধম্মানং যথাভূতং ঞাণাযা’তি. কিঞ্চ দ্ৱযতং ৱদেথ?

(১) ‘‘ইদং দুক্খং, অযং দুক্খসমুদযোতি অযমেকানুপস্সনা. অযং দুক্খনিৰোধো, অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা দ্ৱযতানুপস্সিনো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো দ্ৱিন্নং ফলানং অঞ্ঞতৰং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৱা উপাদিসেসে অনাগামিতা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭২৯. ‘‘যে দুক্খং নপ্পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৱং;

যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপৰুজ্ঝতি;

তঞ্চ মগ্গং ন জানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং.

৭৩০. ‘‘চেতোৱিমুত্তিহীনা তে, অথো পঞ্ঞাৱিমুত্তিযা;

অভব্বা তে অন্তকিৰিযায, তে ৱে জাতিজৰূপগা.

৭৩১. ‘‘যে চ দুক্খং পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৱং;

যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপৰুজ্ঝতি;

তঞ্চ মগ্গং পজানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং.

৭৩২. ‘‘চেতোৱিমুত্তিসম্পন্না, অথো পঞ্ঞাৱিমুত্তিযা;

ভব্বা তে অন্তকিৰিযায, ন তে জাতিজৰূপগা’’তি.

(২) ‘‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি পৰিযাযেন সম্মা দ্ৱযতানুপস্সনা’তি, ইতি চে, ভিক্খৱে, পুচ্ছিতাৰো অস্সু; ‘সিযা’তিস্সু ৱচনীযা. কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং উপধিপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. উপধীনং ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৩৩. ‘‘উপধিনিদানা পভৱন্তি দুক্খা, যে কেচি লোকস্মিমনেকৰূপা;

যো ৱে অৱিদ্ৱা উপধিং কৰোতি, পুনপ্পুনং দুক্খমুপেতি মন্দো;

তস্মা পজানং উপধিং ন কযিৰা, দুক্খস্স জাতিপ্পভৱানুপস্সী’’তি.

(৩) ‘‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি পৰিযাযেন সম্মা দ্ৱযতানুপস্সনা’তি, ইতি চে, ভিক্খৱে, পুচ্ছিতাৰো অস্সু; ‘সিযা’তিস্সু ৱচনীযা. কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং অৱিজ্জাপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৩৪. ‘‘জাতিমৰণসংসাৰং, যে ৱজন্তি পুনপ্পুনং;

ইত্থভাৱঞ্ঞথাভাৱং, অৱিজ্জাযেৱ সা গতি.

৭৩৫. ‘‘অৱিজ্জা হাযং মহামোহো, যেনিদং সংসিতং চিৰং;

ৱিজ্জাগতা চ যে সত্তা, ন তে গচ্ছন্তি [নাগচ্ছন্তি (সী. পী.)] পুনব্ভৱ’’ন্তি.

(৪) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং সঙ্খাৰপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. সঙ্খাৰানং ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৩৬. ‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং সঙ্খাৰপচ্চযা;

সঙ্খাৰানং নিৰোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱো.

৭৩৭. ‘‘এতমাদীনৱং ঞত্ৱা, দুক্খং সঙ্খাৰপচ্চযা;

সব্বসঙ্খাৰসমথা, সঞ্ঞানং উপৰোধনা;

এৱং দুক্খক্খযো হোতি, এতং ঞত্ৱা যথাতথং.

৭৩৮. ‘‘সম্মদ্দসা ৱেদগুনো, সম্মদঞ্ঞায পণ্ডিতা;

অভিভুয্য মাৰসংযোগং, ন গচ্ছন্তি [নাগচ্ছন্তি (সী. পী.)] পুনব্ভৱ’’ন্তি.

(৫) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. ৱিঞ্ঞাণস্স ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৩৯. ‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা;

ৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱো.

৭৪০. ‘‘এতমাদীনৱং ঞত্ৱা, দুক্খং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা;

ৱিঞ্ঞাণূপসমা ভিক্খু, নিচ্ছাতো পৰিনিব্বুতো’’তি.

(৬) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং ফস্সপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. ফস্সস্স ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৪১. ‘‘তেসং ফস্সপৰেতানং, ভৱসোতানুসাৰিনং;

কুম্মগ্গপটিপন্নানং, আৰা সংযোজনক্খযো.

৭৪২. ‘‘যে চ ফস্সং পৰিঞ্ঞায, অঞ্ঞাযুপসমে [পঞ্ঞায উপসমে (স্যা.)] ৰতা;

তে ৱে ফস্সাভিসমযা, নিচ্ছাতা পৰিনিব্বুতা’’তি.

(৭) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং ৱেদনাপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. ৱেদনানং ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৪৩. ‘‘সুখং ৱা যদি ৱা দুক্খং, অদুক্খমসুখং সহ;

অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, যং কিঞ্চি অত্থি ৱেদিতং.

৭৪৪. ‘‘এতং দুক্খন্তি ঞত্ৱান, মোসধম্মং পলোকিনং [পলোকিতং (সী.)];

ফুস্স ফুস্স ৱযং পস্সং, এৱং তত্থ ৱিজানতি [ৱিৰজ্জতি (ক. সী.)];

ৱেদনানং খযা ভিক্খু, নিচ্ছাতো পৰিনিব্বুতো’’তি.

(৮) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং তণ্হাপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. তণ্হায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৪৫. ‘‘তণ্হাদুতিযো পুৰিসো, দীঘমদ্ধান সংসৰং;

ইত্থভাৱঞ্ঞথাভাৱং, সংসাৰং নাতিৱত্ততি.

৭৪৬. ‘‘এতমাদীনৱং ঞত্ৱা, তণ্হং [তণ্হা (বহূসু) ইতিৱুত্তকে ১৫ পস্সিতব্বং] দুক্খস্স সম্ভৱং;

ৱীততণ্হো অনাদানো, সতো ভিক্খু পৰিব্বজে’’তি.

(৯) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং উপাদানপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. উপাদানানং [উপাদানস্স (স্যা. ক.)] ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৪৭. ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভূতো দুক্খং নিগচ্ছতি;

জাতস্স মৰণং হোতি, এসো দুক্খস্স সম্ভৱো.

৭৪৮. ‘‘তস্মা উপাদানক্খযা, সম্মদঞ্ঞায পণ্ডিতা;

জাতিক্খযং অভিঞ্ঞায, ন গচ্ছন্তি পুনব্ভৱ’’ন্তি.

(১০) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং আৰম্ভপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. আৰম্ভানং ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৪৯. ‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং আৰম্ভপচ্চযা;

আৰম্ভানং নিৰোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱো.

৭৫০. ‘‘এতমাদীনৱং ঞত্ৱা, দুক্খং আৰম্ভপচ্চযা;

সব্বাৰম্ভং পটিনিস্সজ্জ, অনাৰম্ভে ৱিমুত্তিনো.

৭৫১. ‘‘উচ্ছিন্নভৱতণ্হস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;

ৱিক্খীণো [ৱিতিণ্ণো (সী.)] জাতিসংসাৰো, নত্থি তস্স পুনব্ভৱো’’তি.

(১১) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং আহাৰপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. আহাৰানং ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৫২. ‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং আহাৰপচ্চযা;

আহাৰানং নিৰোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱো.

৭৫৩. ‘‘এতমাদীনৱং ঞত্ৱা, দুক্খং আহাৰপচ্চযা;

সব্বাহাৰং পৰিঞ্ঞায, সব্বাহাৰমনিস্সিতো.

৭৫৪. ‘‘আৰোগ্যং সম্মদঞ্ঞায, আসৱানং পৰিক্খযা;

সঙ্খায সেৱী ধম্মট্ঠো, সঙ্খ্যং [সঙ্খং (সী. পী.)] নোপেতি ৱেদগূ’’তি.

(১২) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং ইঞ্জিতপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা. ইঞ্জিতানং ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৫৫. ‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং ইঞ্জিতপচ্চযা;

ইঞ্জিতানং নিৰোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱো.

৭৫৬. ‘‘এতমাদীনৱং ঞত্ৱা, দুক্খং ইঞ্জিতপচ্চযা;

তস্মা হি এজং ৱোস্সজ্জ, সঙ্খাৰে উপৰুন্ধিয;

অনেজো অনুপাদানো, সতো ভিক্খু পৰিব্বজে’’তি.

(১৩) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? নিস্সিতস্স চলিতং হোতীতি, অযমেকানুপস্সনা. অনিস্সিতো ন চলতীতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৫৭. ‘‘অনিস্সিতো ন চলতি, নিস্সিতো চ উপাদিযং;

ইত্থভাৱঞ্ঞথাভাৱং, সংসাৰং নাতিৱত্ততি.

৭৫৮. ‘‘এতমাদীনৱং ঞত্ৱা, নিস্সযেসু মহব্ভযং;

অনিস্সিতো অনুপাদানো, সতো ভিক্খু পৰিব্বজে’’তি.

(১৪) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? ৰূপেহি, ভিক্খৱে, অৰূপা [আৰুপ্পা (সী. পী.)] সন্ততৰাতি, অযমেকানুপস্সনা. অৰূপেহি নিৰোধো সন্ততৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৫৯. ‘‘যে চ ৰূপূপগা সত্তা, যে চ অৰূপট্ঠাযিনো [আৰুপ্পৱাসিনো (সী. পী.)];

নিৰোধং অপ্পজানন্তা, আগন্তাৰো পুনব্ভৱং.

৭৬০. ‘‘যে চ ৰূপে পৰিঞ্ঞায, অৰূপেসু অসণ্ঠিতা [সুসণ্ঠিতা (সী. স্যা. পী.)];

নিৰোধে যে ৱিমুচ্চন্তি, তে জনা মচ্চুহাযিনো’’তি.

(১৫) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে… কথঞ্চ সিযা? যং, ভিক্খৱে, সদেৱকস্স লোকস্স সমাৰকস্স সব্ৰহ্মকস্স সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ইদং সচ্চন্তি উপনিজ্ঝাযিতং তদমৰিযানং এতং মুসাতি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, অযমেকানুপস্সনা. যং, ভিক্খৱে, সদেৱকস্স…পে… সদেৱমনুস্সায ইদং মুসাতি উপনিজ্ঝাযিতং, তদমৰিযানং এতং সচ্চন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা…পে… অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৬১. ‘‘অনত্তনি অত্তমানিং [অত্তমানী (স্যা.), অত্তমানং (পী. ক.)], পস্স লোকং সদেৱকং;

নিৱিট্ঠং নামৰূপস্মিং, ইদং সচ্চন্তি মঞ্ঞতি.

৭৬২. ‘‘যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা;

তঞ্হি তস্স মুসা হোতি, মোসধম্মঞ্হি ইত্তৰং.

৭৬৩. ‘‘অমোসধম্মং নিব্বানং, তদৰিযা সচ্চতো ৱিদূ;

তে ৱে সচ্চাভিসমযা, নিচ্ছাতা পৰিনিব্বুতা’’তি.

(১৬) ‘‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি পৰিযাযেন সম্মা দ্ৱযতানুপস্সনা’তি, ইতি চে, ভিক্খৱে, পুচ্ছিতাৰো অস্সু; ‘সিযা’তিস্সু ৱচনীযা. কথঞ্চ সিযা? যং, ভিক্খৱে, সদেৱকস্স লোকস্স সমাৰকস্স সব্ৰহ্মকস্স সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ইদং সুখন্তি উপনিজ্ঝাযিতং, তদমৰিযানং এতং দুক্খন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, অযমেকানুপস্সনা. যং, ভিক্খৱে, সদেৱকস্স…পে… সদেৱমনুস্সায ইদং দুক্খন্তি উপনিজ্ঝাযিতং তদমৰিযানং এতং সুখন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, অযং দুতিযানুপস্সনা. এৱং সম্মা দ্ৱযতানুপস্সিনো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো দ্ৱিন্নং ফলানং অঞ্ঞতৰং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৱা উপাদিসেসে অনাগামিতাতি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

৭৬৪. ‘‘ৰূপা সদ্দা ৰসা গন্ধা, ফস্সা ধম্মা চ কেৱলা;

ইট্ঠা কন্তা মনাপা চ, যাৱতত্থীতি ৱুচ্চতি.

৭৬৫. ‘‘সদেৱকস্স লোকস্স, এতে ৱো সুখসম্মতা;

যত্থ চেতে নিৰুজ্ঝন্তি, তং নেসং দুক্খসম্মতং.

৭৬৬. ‘‘সুখন্তি দিট্ঠমৰিযেহি, সক্কাযস্সুপৰোধনং;

পচ্চনীকমিদং হোতি, সব্বলোকেন পস্সতং.

৭৬৭. ‘‘যং পৰে সুখতো আহু, তদৰিযা আহু দুক্খতো;

যং পৰে দুক্খতো আহু, তদৰিযা সুখতো ৱিদূ.

৭৬৮. ‘‘পস্স ধম্মং দুৰাজানং, সম্পমূড়্হেত্থৱিদ্দসু [সম্পমূড়্হেত্থ অৱিদ্দসু (সী. পী.), সম্মূড়্হেত্থ অৱিদ্দসু (?)];

নিৱুতানং তমো হোতি, অন্ধকাৰো অপস্সতং.

৭৬৯. ‘‘সতঞ্চ ৱিৱটং হোতি, আলোকো পস্সতামিৱ;

সন্তিকে ন ৱিজানন্তি, মগ্গা ধম্মস্স কোৱিদা.

৭৭০. ‘‘ভৱৰাগপৰেতেহি, ভৱসোতানুসাৰিভি;

মাৰধেয্যানুপন্নেহি, নাযং ধম্মো সুসম্বুধো.

৭৭১. ‘‘কো নু অঞ্ঞত্ৰমৰিযেহি, পদং সম্বুদ্ধুমৰহতি;

যং পদং সম্মদঞ্ঞায, পৰিনিব্বন্তি অনাসৱা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. ইমস্মিং চ [ইমস্মিং খো (সী.)] পন ৱেয্যাকৰণস্মিং ভঞ্ঞমানে সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং অনুপাদায আসৱেহি চিত্তানি ৱিমুচ্চিংসূতি.

দ্ৱযতানুপস্সনাসুত্তং দ্ৱাদসমং নিট্ঠিতং.

তস্সুদ্দানং –

সচ্চং উপধি অৱিজ্জা চ, সঙ্খাৰে ৱিঞ্ঞাণপঞ্চমং;

ফস্সৱেদনিযা তণ্হা, উপাদানাৰম্ভআহাৰা;

ইঞ্জিতং চলিতং ৰূপং, সচ্চং দুক্খেন সোড়সাতি.

মহাৱগ্গো ততিযো নিট্ঠিতো.