৩. মহাৱগ্গো
১. পব্বজ্জাসুত্তং
৪০৭. পব্বজ্জং কিত্তযিস্সামি, যথা পব্বজি চক্খুমা;
যথা ৱীমংসমানো সো, পব্বজ্জং সমৰোচযি.
৪০৮. সম্বাধোযং ঘৰাৱাসো, ৰজস্সাযতনং ইতি;
অব্ভোকাসোৱ পব্বজ্জা, ইতি দিস্ৱান পব্বজি.
৪০৯. পব্বজিত্ৱান কাযেন, পাপকম্মং ৱিৱজ্জযি;
ৱচীদুচ্চৰিতং হিত্ৱা, আজীৱং পৰিসোধযি.
৪১০. অগমা ৰাজগহং বুদ্ধো, মগধানং গিৰিব্বজং;
পিণ্ডায অভিহাৰেসি, আকিণ্ণৱৰলক্খণো.
৪১১. তমদ্দসা বিম্বিসাৰো, পাসাদস্মিং পতিট্ঠিতো;
দিস্ৱা লক্খণসম্পন্নং, ইমমত্থং অভাসথ.
৪১২. ‘‘ইমং ভোন্তো নিসামেথ, অভিৰূপো ব্ৰহা সুচি;
চৰণেন চ সম্পন্নো, যুগমত্তঞ্চ পেক্খতি.
৪১৩. ‘‘ওক্খিত্তচক্খু সতিমা, নাযং নীচকুলামিৱ;
ৰাজদূতাভিধাৱন্তু, কুহিং ভিক্খু গমিস্সতি’’.
৪১৪. তে পেসিতা ৰাজদূতা, পিট্ঠিতো অনুবন্ধিসুং;
কুহিং গমিস্সতি ভিক্খু, কত্থ ৱাসো ভৱিস্সতি.
৪১৫. সপদানং চৰমানো, গুত্তদ্ৱাৰো সুসংৱুতো;
খিপ্পং পত্তং অপূৰেসি, সম্পজানো পটিস্সতো.
৪১৬. পিণ্ডচাৰং চৰিত্ৱান, নিক্খম্ম নগৰা মুনি;
পণ্ডৱং অভিহাৰেসি, এত্থ ৱাসো ভৱিস্সতি.
৪১৭. দিস্ৱান ৱাসূপগতং, তযো [ততো (সী. পী.)] দূতা উপাৱিসুং;
তেসু একোৱ [একো চ দূতো (সী. স্যা. পী.)] আগন্ত্ৱা, ৰাজিনো পটিৱেদযি.
৪১৮. ‘‘এস ভিক্খু মহাৰাজ, পণ্ডৱস্স পুৰত্থতো [পুৰক্খতো (স্যা. ক.)];
নিসিন্নো ব্যগ্ঘুসভোৱ, সীহোৱ গিৰিগব্ভৰে’’.
৪১৯. সুত্ৱান দূতৱচনং, ভদ্দযানেন খত্তিযো;
তৰমানৰূপো নিয্যাসি, যেন পণ্ডৱপব্বতো.
৪২০. স যানভূমিং যাযিত্ৱা, যানা ওৰুয্হ খত্তিযো;
পত্তিকো উপসঙ্কম্ম, আসজ্জ নং উপাৱিসি.
৪২১. নিসজ্জ ৰাজা সম্মোদি, কথং সাৰণীযং ততো;
কথং সো ৱীতিসাৰেত্ৱা, ইমমত্থং অভাসথ.
৪২২. ‘‘যুৱা চ দহৰো চাসি, পঠমুপ্পত্তিকো [পঠমুপ্পত্তিযা (সী.), পঠমুপ্পত্তিতো (স্যা.)] সুসু;
ৱণ্ণাৰোহেন সম্পন্নো, জাতিমা ৱিয খত্তিযো.
৪২৩. ‘‘সোভযন্তো অনীকগ্গং, নাগসঙ্ঘপুৰক্খতো;
দদামি ভোগে ভুঞ্জস্সু, জাতিং অক্খাহি পুচ্ছিতো’’.
৪২৪. ‘‘উজুং জনপদো ৰাজ, হিমৱন্তস্স পস্সতো;
ধনৱীৰিযেন সম্পন্নো, কোসলেসু [কোসলস্স (স্যা. ক.)] নিকেতিনো.
৪২৫. ‘‘আদিচ্চা [আদিচ্চো (ক.)] নাম গোত্তেন, সাকিযা [সাকিযো (ক.)] নাম জাতিযা;
তম্হা কুলা পব্বজিতোম্হি, ন কামে অভিপত্থযং.
৪২৬. ‘‘কামেস্ৱাদীনৱং দিস্ৱা, নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো;
পধানায গমিস্সামি, এত্থ মে ৰঞ্জতী মনো’’তি.
পব্বজ্জাসুত্তং পঠমং নিট্ঠিতং.
২. পধানসুত্তং
৪২৭. ‘‘তং মং পধানপহিতত্তং, নদিং নেৰঞ্জৰং পতি;
ৱিপৰক্কম্ম ঝাযন্তং, যোগক্খেমস্স পত্তিযা.
৪২৮. ‘‘নমুচী কৰুণং ৱাচং, ভাসমানো উপাগমি;
‘কিসো ত্ৱমসি দুব্বণ্ণো, সন্তিকে মৰণং তৱ.
৪২৯. ‘‘‘সহস্সভাগো মৰণস্স, একংসো তৱ জীৱিতং;
জীৱ ভো জীৱিতং সেয্যো, জীৱং পুঞ্ঞানি কাহসি.
৪৩০. ‘‘‘চৰতো চ তে ব্ৰহ্মচৰিযং, অগ্গিহুত্তঞ্চ জূহতো;
পহূতং চীযতে পুঞ্ঞং, কিং পধানেন কাহসি.
৪৩১. ‘‘‘দুগ্গো মগ্গো পধানায, দুক্কৰো দুৰভিসম্ভৱো’’’;
ইমা গাথা ভণং মাৰো, অট্ঠা বুদ্ধস্স সন্তিকে.
৪৩২. তং তথাৱাদিনং মাৰং, ভগৱা এতদব্ৰৱি;
‘‘পমত্তবন্ধু পাপিম, যেনত্থেন [সেনত্থেন (?), অত্তনো অত্থেন (অট্ঠ. সংৱণ্ণনা)] ইধাগতো.
৪৩৩. ‘‘অণুমত্তোপি [অণুমত্তেনপি (সী. স্যা.)] পুঞ্ঞেন, অত্থো ময্হং ন ৱিজ্জতি;
যেসঞ্চ অত্থো পুঞ্ঞেন, তে মাৰো ৱত্তুমৰহতি.
৪৩৪. ‘‘অত্থি সদ্ধা তথা [ততো (সী. পী.), তপো (স্যা. ক.)] ৱীৰিযং, পঞ্ঞা চ মম ৱিজ্জতি;
এৱং মং পহিতত্তম্পি, কিং জীৱমনুপুচ্ছসি.
৪৩৫. ‘‘নদীনমপি সোতানি, অযং ৱাতো ৱিসোসযে;
কিঞ্চ মে পহিতত্তস্স, লোহিতং নুপসুস্সযে.
৪৩৬. ‘‘লোহিতে সুস্সমানম্হি, পিত্তং সেম্হঞ্চ সুস্সতি;
মংসেসু খীযমানেসু, ভিয্যো চিত্তং পসীদতি;
ভিয্যো সতি চ পঞ্ঞা চ, সমাধি মম তিট্ঠতি.
৪৩৭. ‘‘তস্স মেৱং ৱিহৰতো, পত্তস্সুত্তমৱেদনং;
কামেসু [কামে (সী. স্যা.)] নাপেক্খতে চিত্তং, পস্স সত্তস্স সুদ্ধতং.
৪৩৮. ‘‘কামা তে পঠমা সেনা, দুতিযা অৰতি ৱুচ্চতি;
ততিযা খুপ্পিপাসা তে, চতুত্থী তণ্হা পৱুচ্চতি.
৪৩৯. ‘‘পঞ্চমং [পঞ্চমী (সী. পী.)] থিনমিদ্ধং তে, ছট্ঠা ভীৰূ পৱুচ্চতি;
সত্তমী ৱিচিকিচ্ছা তে, মক্খো থম্ভো তে অট্ঠমো.
৪৪০. ‘‘লাভো সিলোকো সক্কাৰো, মিচ্ছালদ্ধো চ যো যসো;
যো চত্তানং সমুক্কংসে, পৰে চ অৱজানতি.
৪৪১. ‘‘এসা নমুচি তে সেনা, কণ্হস্সাভিপ্পহাৰিনী;
ন নং অসূৰো জিনাতি, জেত্ৱা চ লভতে সুখং.
৪৪২. ‘‘এস মুঞ্জং পৰিহৰে, ধিৰত্থু মম [ইদ (ক.)] জীৱিতং;
সঙ্গামে মে মতং সেয্যো, যং চে জীৱে পৰাজিতো.
৪৪৩. ‘‘পগাড়্হেত্থ ন দিস্সন্তি, একে সমণব্ৰাহ্মণা;
তঞ্চ মগ্গং ন জানন্তি, যেন গচ্ছন্তি সুব্বতা.
৪৪৪. ‘‘সমন্তা ধজিনিং দিস্ৱা, যুত্তং মাৰং সৱাহনং;
যুদ্ধায পচ্চুগ্গচ্ছামি, মা মং ঠানা অচাৱযি.
৪৪৫. ‘‘যং তে তং নপ্পসহতি, সেনং লোকো সদেৱকো;
তং তে পঞ্ঞায ভেচ্ছামি [গচ্ছামি (সী.), ৱেচ্ছামি (স্যা.), ৱজ্ঝামি (ক.)], আমং পত্তংৱ অস্মনা [পক্কংৱ অমুনা (ক.)].
৪৪৬. ‘‘ৱসীকৰিত্ৱা [ৱসিং কৰিত্ৱা (বহূসু)] সঙ্কপ্পং, সতিঞ্চ সূপতিট্ঠিতং;
ৰট্ঠা ৰট্ঠং ৱিচৰিস্সং, সাৱকে ৱিনযং পুথূ.
৪৪৭. ‘‘তে অপ্পমত্তা পহিতত্তা, মম সাসনকাৰকা;
অকামস্স [অকামা (ক.)] তে গমিস্সন্তি, যত্থ গন্ত্ৱা ন সোচৰে’’.
৪৪৮. ‘‘সত্ত ৱস্সানি ভগৱন্তং, অনুবন্ধিং পদাপদং;
ওতাৰং নাধিগচ্ছিস্সং, সম্বুদ্ধস্স সতীমতো.
৪৪৯. ‘‘মেদৱণ্ণংৱ পাসাণং, ৱাযসো অনুপৰিযগা;
অপেত্থ মুদুং [মুদু (সী.)] ৱিন্দেম, অপি অস্সাদনা সিযা.
৪৫০. ‘‘অলদ্ধা তত্থ অস্সাদং, ৱাযসেত্তো অপক্কমি;
কাকোৱ সেলমাসজ্জ, নিব্বিজ্জাপেম গোতমং’’.
৪৫১. তস্স সোকপৰেতস্স, ৱীণা কচ্ছা অভস্সথ;
ততো সো দুম্মনো যক্খো, তত্থেৱন্তৰধাযথাতি.
পধানসুত্তং দুতিযং নিট্ঠিতং.
৩. সুভাসিতসুত্তং
এৱং মে সুতং – এক সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৱাচা সুভাসিতা হোতি, ন দুব্ভাসিতা, অনৱজ্জা চ অননুৱজ্জা চ ৱিঞ্ঞূনং. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুভাসিতংযেৱ ভাসতি নো দুব্ভাসিতং, ধম্মংযেৱ ভাসতি নো অধম্মং, পিযংযেৱ ভাসতি নো অপ্পিযং, সচ্চংযেৱ ভাসতি নো অলিকং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৱাচা সুভাসিতা হোতি, নো দুব্ভাসিতা, অনৱজ্জা চ অননুৱজ্জা চ ৱিঞ্ঞূন’’ন্তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
৪৫২. ‘‘সুভাসিতং উত্তমমাহু সন্তো, ধম্মং ভণে নাধম্মং তং দুতিযং;
পিযং ভণে নাপ্পিযং তং ততিযং, সচ্চং ভণে নালিকং তং চতুত্থ’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং চীৱৰং কত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিভাতি মং ভগৱা, পটিভাতি মং সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং ৱঙ্গীসা’’তি ভগৱা অৱোচ. অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো ভগৱন্তং সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱি –
৪৫৩. ‘‘তমেৱ ৱাচং ভাসেয্য, যাযত্তানং ন তাপযে;
পৰে চ ন ৱিহিংসেয্য, সা ৱে ৱাচা সুভাসিতা.
৪৫৪. ‘‘পিযৱাচমেৱ ভাসেয্য, যা ৱাচা পটিনন্দিতা;
যং অনাদায পাপানি, পৰেসং ভাসতে পিযং.
৪৫৫. ‘‘সচ্চং ৱে অমতা ৱাচা, এস ধম্মো সনন্তনো;
সচ্চে অত্থে চ ধম্মে চ, আহু সন্তো পতিট্ঠিতা.
৪৫৬. ‘‘যং বুদ্ধো ভাসতি ৱাচং, খেমং নিব্বানপত্তিযা;
দুক্খস্সন্তকিৰিযায, সা ৱে ৱাচানমুত্তমা’’তি.
সুভাসিতসুত্তং ততিযং নিট্ঠিতং.
৪. সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজসুত্তং
এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসলেসু ৱিহৰতি সুন্দৰিকায নদিযা তীৰে. তেন খো পন সমযেন সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো সুন্দৰিকায নদিযা তীৰে অগ্গিং জুহতি, অগ্গিহুত্তং পৰিচৰতি. অথ খো সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো অগ্গিং জুহিত্ৱা অগ্গিহুত্তং পৰিচৰিত্ৱা উট্ঠাযাসনা সমন্তা চতুদ্দিসা অনুৱিলোকেসি – ‘‘কো নু খো ইমং হব্যসেসং ভুঞ্জেয্যা’’তি? অদ্দসা খো সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে সসীসং পাৰুতং নিসিন্নং; দিস্ৱান ৱামেন হত্থেন হব্যসেসং গহেত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন কমণ্ডলুং গহেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি.
অথ খো ভগৱা সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজস্স ব্ৰাহ্মণস্স পদসদ্দেন সীসং ৱিৱৰি. অথ খো সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো – ‘‘মুণ্ডো অযং ভৱং, মুণ্ডকো অযং ভৱ’’ন্তি ততোৱ পুন নিৱত্তিতুকামো অহোসি. অথ খো সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজস্স ব্ৰাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘মুণ্ডাপি হি ইধেকচ্চে ব্ৰাহ্মণা ভৱন্তি, যংনূনাহং উপসঙ্কমিত্ৱা জাতিং পুচ্ছেয্য’’ন্তি. অথ খো সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিংজচ্চো ভৱ’’ন্তি?
অথ খো ভগৱা সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজং ব্ৰাহ্মণং গাথাহি অজ্ঝভাসি –
৪৫৭. ‘‘ন ব্ৰাহ্মণো নোম্হি ন ৰাজপুত্তো, ন ৱেস্সাযনো উদ কোচি নোম্হি;
গোত্তং পৰিঞ্ঞায পুথুজ্জনানং, অকিঞ্চনো মন্ত চৰামি লোকে.
৪৫৮. ‘‘সঙ্ঘাটিৱাসী অগহো চৰামি [অগিহো (ক. সী. পী.) অগেহো (কত্থচি)], নিৱুত্তকেসো অভিনিব্বুতত্তো;
অলিপ্পমানো ইধ মাণৱেহি, অকল্লং মং ব্ৰাহ্মণ পুচ্ছসি গোত্তপঞ্হং’’.
৪৫৯. ‘‘পুচ্ছন্তি ৱে ভো ব্ৰাহ্মণা, ব্ৰাহ্মণেভি সহ ব্ৰাহ্মণো নো ভৱ’’ন্তি.
৪৬০. ‘‘ব্ৰাহ্মণো হি চে ত্ৱং ব্ৰূসি, মঞ্চ ব্ৰূসি অব্ৰাহ্মণং;
তং তং সাৱিত্তিং পুচ্ছামি, তিপদং চতুৱীসতক্খৰং.
৪৬১. ‘‘কিং নিস্সিতা ইসযো মনুজা, খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা [পঠমপাদন্তো] দেৱতানং;
যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূ ইধ লোকে [দুতিযপাদন্তো (সী.)].
৪৬২. ‘‘যদন্তগূ ৱেদগূ যঞ্ঞকালে, যস্সাহুতিং লভে তস্সিজ্ঝেতি ব্ৰূমি’’.
৪৬৩. ‘‘অদ্ধা হি তস্স হুতমিজ্ঝে, (ইতি ব্ৰাহ্মণো)
যং তাদিসং ৱেদগুমদ্দসাম;
তুম্হাদিসানঞ্হি অদস্সনেন, অঞ্ঞো জনো ভুঞ্জতি পূৰড়াসং’’.
৪৬৪. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং ব্ৰাহ্মণ অত্থেন, অত্থিকো উপসঙ্কম্ম পুচ্ছ;
সন্তং ৱিধূমং অনীঘং নিৰাসং, অপ্পেৱিধ অভিৱিন্দে সুমেধং’’.
৪৬৫. ‘‘যঞ্ঞে ৰতোহং ভো গোতম, যঞ্ঞং যিট্ঠুকামো নাহং পজানামি;
অনুসাসতু মং ভৱং, যত্থ হুতং ইজ্ঝতে ব্ৰূহি মে তং’’.
‘‘তেন হি ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, ওদহস্সু সোতং; ধম্মং তে দেসেস্সামি –
৪৬৬. ‘‘মা জাতিং পুচ্ছী চৰণঞ্চ পুচ্ছ, কট্ঠা হৱে জাযতি জাতৱেদো;
নীচাকুলীনোপি মুনী ধিতীমা, আজানিযো হোতি হিৰীনিসেধো.
৪৬৭. ‘‘সচ্চেন দন্তো দমসা উপেতো, ৱেদন্তগূ ৱূসিতব্ৰহ্মচৰিযো;
কালেন তম্হি হব্যং পৱেচ্ছে, যো ব্ৰাহ্মণো পুঞ্ঞপেক্খো [পুঞ্ঞপেখো (সী. পী.)] যজেথ.
৪৬৮. ‘‘যে কামে হিত্ৱা অগহা চৰন্তি, সুসঞ্ঞতত্তা তসৰংৱ উজ্জুং;
কালেন তেসু হব্যং পৱেচ্ছে, যো ব্ৰাহ্মণো পুঞ্ঞপেক্খো যজেথ.
৪৬৯. ‘‘যে ৱীতৰাগা সুসমাহিতিন্দ্ৰিযা, চন্দোৱ ৰাহুগ্গহণা পমুত্তা;
কালেন তেসু হব্যং পৱেচ্ছে, যো ব্ৰাহ্মণো পুঞ্ঞপেক্খো যজেথ.
৪৭০. ‘‘অসজ্জমানা ৱিচৰন্তি লোকে, সদা সতা হিত্ৱা মমাযিতানি;
কালেন তেসু হব্যং পৱেচ্ছে, যো ব্ৰাহ্মণো পুঞ্ঞপেক্খো যজেথ.
৪৭১. ‘‘যো কামে হিত্ৱা অভিভুয্যচাৰী, যো ৱেদি জাতীমৰণস্স অন্তং;
পৰিনিব্বুতো উদকৰহদোৱ সীতো, তথাগতো অৰহতি পূৰড়াসং.
৪৭২. ‘‘সমো সমেহি ৱিসমেহি দূৰে, তথাগতো হোতি অনন্তপঞ্ঞো;
অনূপলিত্তো ইধ ৱা হুৰং ৱা, তথাগতো অৰহতি পূৰড়াসং.
৪৭৩. ‘‘যম্হি ন মাযা ৱসতি ন মানো, যো ৱীতলোভো অমমো নিৰাসো;
পনুণ্ণকোধো অভিনিব্বুতত্তো, যো ব্ৰাহ্মণো সোকমলং অহাসি;
তথাগতো অৰহতি পূৰড়াসং.