৫. লক্খণহাৰৱিভঙ্গো

২৩. তত্থ কতমো লক্খণো হাৰো? ‘‘ৱুত্তম্হি একধম্মে’’তি, অযং লক্খণো হাৰো. কিং লক্খযতি? যে ধম্মা একলক্খণা, তেসং ধম্মানং একস্মিং ধম্মে ৱুত্তে অৱসিট্ঠা ধম্মা ৱুত্তা ভৱন্তি. যথা কিং ভৱে? যথাহ ভগৱা –

‘‘চক্খুং, ভিক্খৱে, অনৱট্ঠিতং ইত্তৰং পৰিত্তং পভঙ্গু পৰতো দুক্খং ব্যসনং চলনং [চলং (সী.)] কুক্কুড়ং সঙ্খাৰং [সসঙ্খাৰং (ক.)] ৱধকং অমিত্তমজ্ঝে. ইমস্মিং চক্খুস্মিং ৱুত্তে অৱসিট্ঠানি অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি ৱুত্তানি ভৱন্তি. কেন কাৰণেন? সব্বানি হি ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি ৱধকট্ঠেন একলক্খণানি. যথা চাহ ভগৱা –

‘‘অতীতে, ৰাধ, ৰূপে অনপেক্খো হোহি, অনাগতং ৰূপং মা অভিনন্দি [অভিনন্দ (ক.)], পচ্চুপ্পন্নস্স ৰূপস্স নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায চাগায পটিনিস্সগ্গায পটিপজ্জ. ইমস্মিং ৰূপক্খন্ধে ৱুত্তে অৱসিট্ঠা খন্ধা ৱুত্তা ভৱন্তি. কেন কাৰণেন? সব্বে হি পঞ্চক্খন্ধা যমকোৱাদসুত্তে [পস্স সং. নি. ৩.৮৪] ৱধকট্ঠেন একলক্খণা ৱুত্তা. যথা চাহ ভগৱা –

‘‘যেসঞ্চ [পস্স ধ. প. ২৯৩] সুসমাৰদ্ধা, নিচ্চং কাযগতাসতি;

অকিচ্চং তে ন সেৱন্তি, কিচ্চে সাতচ্চকাৰিনো’’.

ইতি কাযগতায সতিযা ৱুত্তায ৱুত্তা ভৱন্তি ৱেদনাগতা সতি চিত্তগতা ধম্মগতা চ. তথা যং কিঞ্চি দিট্ঠং ৱা সুতং ৱা মুতং ৱাতি ৱুত্তে ৱুত্তং ভৱতি ৱিঞ্ঞাতং. যথা চাহ ভগৱা –

তস্মাতিহ ত্ৱং ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ‘‘আতাপী’’তি ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, ‘‘সম্পজানো’’তি পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং, ‘‘সতিমা’’তি সতিন্দ্ৰিযং, ‘‘ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’’ন্তি সমাধিন্দ্ৰিযং, এৱং কাযে কাযানুপস্সিনো ৱিহৰতো চত্তাৰো সতিপট্ঠানা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি. কেন কাৰণেন, একলক্খণত্তা চতুন্নং ইন্দ্ৰিযানং.

২৪. চতূসু সতিপট্ঠানেসু ভাৱিযমানেসু চত্তাৰো সম্মপ্পধানা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, চতূসু সম্মপ্পধানেসু ভাৱিযমানেসু চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিযমানেসু পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, চতূসু ইদ্ধিপাদেসু ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, পঞ্চসু ইন্দ্ৰিযেসু ভাৱিযমানেসু পঞ্চ বলানি ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, পঞ্চসু বলেসু ভাৱিযমানেসু সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, সত্তসু বোজ্ঝঙ্গেসু ভাৱিযমানেসু অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি, সব্বেৱ [সব্বে চ (সী. ক.)] বোধঙ্গমা ধম্মা বোধিপক্খিযা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি. কেন কাৰণেন, সব্বে হি বোধঙ্গমা বোধিপক্খিযা নেয্যানিকলক্খণেন একলক্খণা, তে একলক্খণত্তা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.

এৱং অকুসলাপি ধম্মা একলক্খণত্তা পহানং অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. চতূসু সতিপট্ঠানেসু ভাৱিযমানেসু ৱিপল্লাসা পহীযন্তি, আহাৰা চস্স পৰিঞ্ঞং গচ্ছন্তি, উপাদানেহি অনুপাদানো ভৱতি, যোগেহি চ ৱিসংযুত্তো ভৱতি, গন্থেহি চ ৱিপ্পযুত্তো ভৱতি, আসৱেহি চ অনাসৱো ভৱতি, ওঘেহি চ নিত্থিণ্ণো ভৱতি, সল্লেহি চ ৱিসল্লো ভৱতি, ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো চস্স পৰিঞ্ঞং গচ্ছন্তি, অগতিগমনেহি ন অগতিং গচ্ছতি, এৱং অকুসলাপি ধম্মা একলক্খণত্তা পহানং অব্ভত্থং গচ্ছন্তি.

যত্থ ৱা পন ৰূপিন্দ্ৰিযং দেসিতং, দেসিতা তত্থেৱ ৰূপধাতু ৰূপক্খন্ধো ৰূপঞ্চাযতনং. যত্থ ৱা পন সুখা ৱেদনা দেসিতা, দেসিতং তত্থ সুখিন্দ্ৰিযং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং দুক্খসমুদযো চ অৰিযসচ্চং. যত্থ ৱা পন দুক্খা ৱেদনা দেসিতা, দেসিতং তত্থ দুক্খিন্দ্ৰিযং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং দুক্খঞ্চ অৰিযসচ্চং. যত্থ ৱা পন অদুক্খমসুখা ৱেদনা দেসিতা, দেসিতং তত্থ উপেক্খিন্দ্ৰিযং সব্বো চ পটিচ্চসমুপ্পাদো. কেন কাৰণেন, অদুক্খমসুখায হি ৱেদনায অৱিজ্জা অনুসেতি. অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি, এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. সো চ সৰাগসদোসসমোহসংকিলেসপক্খেন হাতব্বো, ৱীতৰাগৱীতদোসৱীতমোহঅৰিযধম্মেহি হাতব্বো.

এৱং যে ধম্মা একলক্খণা কিচ্চতো চ লক্খণতো চ সামঞ্ঞতো চ চুতূপপাততো চ, তেসং ধম্মানং একস্মিং ধম্মে ৱুত্তে অৱসিট্ঠা ধম্মা ৱুত্তা ভৱন্তি. তেনাহ আযস্মা মহাকচ্চাযনো ‘‘ৱুত্তম্হি একধম্মে’’তি.

নিযুত্তো লক্খণো হাৰো.