১৪. অধিট্ঠানহাৰৱিভঙ্গো

৪৬. তত্থ কতমো অধিট্ঠানো হাৰো? ‘‘একত্ততায ধম্মা, যেপি চ ৱেমত্ততায নিদ্দিট্ঠা’’তি.

যে তত্থ নিদ্দিট্ঠা, তথা তে ধাৰযিতব্বা.

‘‘দুক্খ’’ন্তি একত্ততা. তত্থ কতমং দুক্খং? জাতি দুক্খা, জৰা দুক্খা, ব্যাধি দুক্খো, মৰণং দুক্খং, অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৱিপ্পযোগো দুক্খো, যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং, সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা, ৰূপা দুক্খা, ৱেদনা দুক্খা, সঞ্ঞা দুক্খা, সঙ্খাৰা দুক্খা, ৱিঞ্ঞাণং দুক্খং. অযং ৱেমত্ততা.

‘‘দুক্খসমুদযো’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো দুক্খসমুদযো? যাযং তণ্হা পোনোভৱিকা [পোনোব্ভৱিকা (ক.)] নন্দীৰাগসহগতা তত্ৰতত্ৰাভিনন্দিনী. সেয্যথিদং, কামতণ্হা ভৱতণ্হা ৱিভৱতণ্হা. অযং ৱেমত্ততা.

‘‘দুক্খনিৰোধো’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো দুক্খনিৰোধো? যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো. অযং ৱেমত্ততা.

‘‘দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি একত্ততা. তত্থ কতমা দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সেয্যথিদং, সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৱো সম্মাৱাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি. অযং ৱেমত্ততা.

‘‘মগ্গো’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো মগ্গো? নিৰযগামী মগ্গো তিৰচ্ছানযোনিগামী মগ্গো পেত্তিৱিসযগামী মগ্গো অসুৰযোনিযো [অসুৰযোনিগামিযো (সী.), অসুৰযোনিগামীনিযো (ক.)] মগ্গো সগ্গগামিযো মগ্গো মনুস্সগামী মগ্গো নিব্বানগামী মগ্গো. অযং ৱেমত্ততা.

‘‘নিৰোধো’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো নিৰোধো? পটিসঙ্খানিৰোধো অপ্পটিসঙ্খানিৰোধো অনুনযনিৰোধো পটিঘনিৰোধো মাননিৰোধো মক্খনিৰোধো পড়াসনিৰোধো ইস্সানিৰোধো মচ্ছৰিযনিৰোধো সব্বকিলেসনিৰোধো. অযং ৱেমত্ততা.

‘‘ৰূপ’’ন্তি একত্ততা. তত্থ কতমং ৰূপং? চাতুমহাভূতিকং [চাতুম্মহাভূতিকং (সী.)] ৰূপং চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায ৰূপস্স পঞ্ঞত্তি. তত্থ কতমানি চত্তাৰি মহাভূতানি? পথৱীধাতু [পঠৱীধাতু (সী.)] আপোধাতু তেজোধাতু ৱাযোধাতু.

৪৭. দ্ৱীহি আকাৰেহি ধাতুযো পৰিগ্গণ্হাতি সঙ্খেপেন চ ৱিত্থাৰেন চ. কথং ৱিত্থাৰেন ধাতুযো পৰিগ্গণ্হাতি? ৱীসতিযা আকাৰেহি পথৱীধাতুং ৱিত্থাৰেন পৰিগ্গণ্হাতি, দ্ৱাদসহি আকাৰেহি আপোধাতুং ৱিত্থাৰেন পৰিগ্গণ্হাতি, চতূহি আকাৰেহি তেজোধাতুং ৱিত্থাৰেন পৰিগ্গণ্হাতি, ছহি আকাৰেহি ৱাযোধাতুং ৱিত্থাৰেন পৰিগ্গণ্হাতি.

কতমেহি ৱীসতিযা আকাৰেহি পথৱীধাতুং ৱিত্থাৰেন পৰিগ্গণ্হাতি? অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো, মংসং ন্হাৰু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং [অট্ঠিমিঞ্জা (সী.)] ৱক্কং, হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং, অন্তং অন্তগুণং উদৰিযং কৰীসং মত্থকে মত্থলুঙ্গন্তি ইমেহি ৱীসতিযা আকাৰেহি পথৱীধাতুং ৱিত্থাৰেন পৰিগ্গণ্হাতি.

কতমেহি দ্ৱাদসহি আকাৰেহি আপোধাতুং ৱিত্থাৰেন পৰিগ্গণ্হাতি? অত্থি ইমস্মিং কাযে পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৱসা খেড়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্তন্তি ইমেহি দ্ৱাদসহি আকাৰেহি আপোধাতুং ৱিত্থাৰেন পৰিগ্গণ্হাতি.

কতমেহি চতূহি আকাৰেহি তেজোধাতুং ৱিত্থাৰেন পৰিগ্গণ্হাতি? যেন চ সন্তপ্পতি, যেন চ জীৰীযতি [জীৰতি (সী.), জীৰযতি (ক.), পস্স ম. নি. ৩.৩৫১], যেন চ পৰিডয্হতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, ইমেহি চতূহি আকাৰেহি তেজোধাতুং ৱিত্থাৰেন পৰিগ্গণ্হাতি.

কতমেহি ছহি আকাৰেহি ৱাযোধাতুং ৱিত্থাৰেন পৰিগ্গণ্হাতি? উদ্ধঙ্গমা ৱাতা, অধোগমা ৱাতা, কুচ্ছিসযা ৱাতা, কোট্ঠাসযা [কোট্ঠসযা (সী.)] ৱাতা, অঙ্গমঙ্গানুসাৰিনো ৱাতা, অস্সাসো পস্সাসো ইতি, ইমেহি ছহি আকাৰেহি ৱাযোধাতুং ৱিত্থাৰেন পৰিগ্গণ্হাতি.

এৱং ইমেহি দ্ৱাচত্তালীসায আকাৰেহি ৱিত্থাৰেন ধাতুযো সভাৱতো উপলক্খযন্তো তুলযন্তো পৰিৱীমংসন্তো পৰিযোগাহন্তো পচ্চৱেক্খন্তো ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সতি কাযং ৱা কাযপদেসং ৱা, যথা চন্দনিকং পৱিচিনন্তো ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সেয্য, যথা সঙ্কাৰট্ঠানং পৱিচিনন্তো ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সেয্য, যথা ৱচ্চকুটিং পৱিচিনন্তো ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সেয্য, যথা সিৱথিকং [সীৱথিকং (সী.)] পৱিচিনন্তো ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সেয্য. এৱমেৱ ইমেহি দ্ৱাচত্তালীসায আকাৰেহি এৱং ৱিত্থাৰেন ধাতুযো সভাৱতো উপলক্খযন্তো তুলযন্তো পৰিৱীমংসন্তো পৰিযোগাহন্তো পচ্চৱেক্খন্তো ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সতি কাযং ৱা কাযপদেসং ৱা. তেনাহ ভগৱা যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা পথৱীধাতু [নেৱেসাহং (সী. ক.) পস্স ম. নি. ৩.৩৪৯], যা চ বাহিৰা পথৱীধাতু, পথৱীধাতুৰেৱেসা. তং ‘‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং, এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা পথৱীধাতুযা নিব্বিন্দতি, পথৱীধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি. যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু, যা চ বাহিৰা আপোধাতু…পে… যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু, যা চ বাহিৰা তেজোধাতু…পে… যা চেৱ খো পন অজ্ঝত্তিকা ৱাযোধাতু, যা চ বাহিৰা ৱাযোধাতু, ৱাযোধাতুৰেৱেসা. তং ‘‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং, এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৱা ৱাযোধাতুযা নিব্বিন্দতি, ৱাযোধাতুযা চিত্তং ৱিৰাজেতি. অযং ৱেমত্ততা.

৪৮. ‘‘অৱিজ্জা’’তি একত্ততা. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তে অঞ্ঞাণং, অপৰন্তে অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তাপৰন্তে অঞ্ঞাণং, ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু অঞ্ঞাণং, যং এৱৰূপং অঞ্ঞাণং অদস্সনং অনভিসমযো অননুবোধো অসম্বোধো অপ্পটিৱেধো অসল্লক্খণা অনুপলক্খণা অপচ্চুপলক্খণা অসমৱেক্খণং [অসমৱেক্খনং (ক.)] অপচ্চক্খকম্মং দুম্মেজ্ঝং বাল্যং অসম্পজঞ্ঞং মোহো পমোহো সম্মোহো অৱিজ্জা অৱিজ্জোঘো অৱিজ্জাযোগো অৱিজ্জানুসযো অৱিজ্জাপৰিযুট্ঠানং অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং. অযং ৱেমত্ততা.

‘‘ৱিজ্জা’’তি একত্ততা. তত্থ কতমা ৱিজ্জা? দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিৰোধে ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং, পুব্বন্তে ঞাণং, অপৰন্তে ঞাণং, পুব্বন্তাপৰন্তে ঞাণং, ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ঞাণং, যা এৱৰূপা পঞ্ঞা পজাননা ৱিচযো পৱিচযো ধম্মৱিচযো সংলক্খণা উপলক্খণা পচ্চুপলক্খণা পণ্ডিচ্চং কোসল্লং নেপুঞ্ঞং ৱেভব্যা [ৱেভৱ্যা (সী.)] চিন্তা উপপৰিক্খা ভূৰী মেধা পৰিণাযিকা ৱিপস্সনা সম্পজঞ্ঞং পতোদো পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পঞ্ঞাবলং পঞ্ঞাসত্থং পঞ্ঞাপাসাদো পঞ্ঞাআলোকো পঞ্ঞাওভাসো পঞ্ঞাপজ্জোতো পঞ্ঞাৰতনং অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং. অযং ৱেমত্ততা.

‘‘সমাপত্তী’’তি একত্ততা. তত্থ কতমা সমাপত্তি? সঞ্ঞাসমাপত্তি অসঞ্ঞাসমাপত্তি, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাসমাপত্তি. ৱিভূতসঞ্ঞাসমাপত্তি নিৰোধসমাপত্তীতি. অযং ৱেমত্ততা.

‘‘ঝাযী’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো ঝাযী? অত্থি সেক্খো ঝাযী, অত্থি অসেক্খো ঝাযী, নেৱসেক্খনাসেক্খো ঝাযী, আজানিযো ঝাযী, অস্সখলুঙ্কো ঝাযী, দিট্ঠুত্তৰো ঝাযী, তণ্হুত্তৰো ঝাযী, পঞ্ঞুত্তৰো ঝাযী. অযং ৱেমত্ততা.

‘‘সমাধী’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো সমাধি? সৰণো সমাধি, অৰণো সমাধি, সৱেৰো সমাধি, অৱেৰো সমাধি, সব্যাপজ্জো [সব্যাপজ্ঝো (সী.)] সমাধি, অব্যাপজ্জো সমাধি, সপ্পীতিকো সমাধি, নিপ্পীতিকো সমাধি, সামিসো সমাধি, নিৰামিসো সমাধি, সসঙ্খাৰো সমাধি, অসঙ্খাৰো সমাধি, একংসভাৱিতো সমাধি, উভযংসভাৱিতো সমাধি, উভযতো ভাৱিতভাৱনো সমাধি, সৱিতক্কসৱিচাৰো সমাধি, অৱিতক্কৱিচাৰমত্তো সমাধি, অৱিতক্কঅৱিচাৰো সমাধি, হানভাগিযো সমাধি, ঠিতিভাগিযো সমাধি, ৱিসেসভাগিযো সমাধি, নিব্বেধভাগিযো সমাধি, লোকিযো সমাধি, লোকুত্তৰো সমাধি, মিচ্ছাসমাধি, সম্মাসমাধি. অযং ৱেমত্ততা.

‘‘পটিপদা’’তি একত্ততা. তত্থ কতমা পটিপদা? আগাড়্হপটিপদা [আগড়্হা পটিপদা (সী.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা], নিজ্ঝামপটিপদা, মজ্ঝিমপটিপদা, অক্খমা পটিপদা, খমা পটিপদা, সমা পটিপদা, দমা পটিপদা, দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞাতি. অযং ৱেমত্ততা.

‘‘কাযো’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো কাযো? নামকাযো ৰূপকাযো চ. তত্থ কতমো ৰূপকাযো? কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হাৰু [নহাৰু (সী.)] অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৱক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদৰিযং কৰীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৱসা খেড়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্তং মত্থলুঙ্গন্তি – অযং ৰূপকাযো. নামকাযো নাম ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ফস্সো মনসিকাৰোতি – অযং নামকাযোতি. অযং ৱেমত্ততা.

এৱং যো ধম্মো যস্স ধম্মস্স সমানভাৱো, সো ধম্মো তস্স ধম্মস্স একত্ততায একী ভৱতি. যেন যেন ৱা পন ৱিলক্খণো, তেন তেন ৱেমত্তং গচ্ছতি. এৱং সুত্তে ৱা ৱেয্যাকৰণে ৱা গাথাযং ৱা পুচ্ছিতেন ৱীমংসযিতব্বং, কিং একত্ততায পুচ্ছতি, উদাহু ৱেমত্ততাযাতি. যদি একত্ততায পুচ্ছিতং, একত্ততায ৱিসজ্জযিতব্বং. যদি ৱেমত্ততায পুচ্ছিতং, ৱেমত্ততায ৱিসজ্জযিতব্বং. যদি সত্তাধিট্ঠানেন পুচ্ছিতং, সত্তাধিট্ঠানেন ৱিসজ্জযিতব্বং. যদি ধম্মাধিট্ঠানেন পুচ্ছিতং, ধম্মাধিট্ঠানেন ৱিসজ্জযিতব্বং. যথা যথা ৱা পন পুচ্ছিতং, তথা তথা ৱিসজ্জযিতব্বং. তেনাহ আযস্মা মহাকচ্চাযনো ‘‘একত্ততায ধম্মা’’তি.

নিযুত্তো অধিট্ঠানো হাৰো.