১২. ওতৰণহাৰৱিভঙ্গো

৪২. তত্থ কতমো ওতৰণো হাৰো? ‘‘যো চ পটিচ্চুপ্পাদো’’তি.

‘‘উদ্ধং অধো সব্বধি ৱিপ্পমুত্তো, অযং অহস্মীতি [অযমহমস্মীতি (সী.) পস্স উদা. ৬১] অনানুপস্সী;

এৱং ৱিমুত্তো উদতাৰি ওঘং, অতিণ্ণপুব্বং অপুনব্ভৱাযা’’তি.

‘‘উদ্ধ’’ন্তি ৰূপধাতু চ অৰূপধাতু চ. ‘‘অধো’’তি কামধাতু. ‘‘সব্বধি ৱিপ্পমুত্তো’’তি তেধাতুকে অযং অসেক্খাৱিমুত্তি. তানিযেৱ অসেক্খানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, অযং ইন্দ্ৰিযেহি ওতৰণা.

তানিযেৱ অসেক্খানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ৱিজ্জা, ৱিজ্জুপ্পাদা অৱিজ্জানিৰোধো, অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো, নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো, সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো, ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো, ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো, তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো, জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি. অযং পটিচ্চসমুপ্পাদেহি ওতৰণা.

তানিযেৱ অসেক্খানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি তীহি খন্ধেহি সঙ্গহিতানি – সীলক্খন্ধেন সমাধিক্খন্ধেন পঞ্ঞাক্খন্ধেন, অযং খন্ধেহি ওতৰণা.

তানিযেৱ অসেক্খানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি সঙ্খাৰপৰিযাপন্নানি যে সঙ্খাৰা অনাসৱা, নো চ ভৱঙ্গা, তে সঙ্খাৰা ধম্মধাতুসঙ্গহিতা. অযং ধাতূহি ওতৰণা.

সা ধম্মধাতু ধম্মাযতনপৰিযাপন্না, যং আযতনং অনাসৱং, নো চ ভৱঙ্গং. অযং আযতনেহি ওতৰণা.

‘‘অযং অহস্মীতি অনানুপস্সী’’তি অযং সক্কাযদিট্ঠিযা সমুগ্ঘাতো, সা সেক্খাৱিমুত্তি, তানিযেৱ সেক্খানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. অযং ইন্দ্ৰিযেহি ওতৰণা.

তানিযেৱ সেক্খানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ৱিজ্জা, ৱিজ্জুপ্পাদা অৱিজ্জানিৰোধো, অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, এৱং সব্বো পটিচ্চসমুপ্পাদো. অযং পটিচ্চসমুপ্পাদেহি ওতৰণা.

সাযেৱ ৱিজ্জা পঞ্ঞাক্খন্ধো. অযং খন্ধেহি ওতৰণা.

সাযেৱ ৱিজ্জা সঙ্খাৰপৰিযাপন্না, যে সঙ্খাৰা অনাসৱা, নো চ ভৱঙ্গা, তে সঙ্খাৰা ধম্মধাতুসঙ্গহিতা, অযং ধাতূহি ওতৰণা.

সা ধম্মধাতু ধম্মাযতনপৰিযাপন্না, যং আযতনং অনাসৱং, নো চ ভৱঙ্গং, অযং আযতনেহি ওতৰণা.

সেক্খায চ ৱিমুত্তিযা অসেক্খায চ ৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তো উদতাৰি ওঘং অতিণ্ণপুব্বং অপুনব্ভৱায. তেনাহ ভগৱা ‘‘উদ্ধং অধো’’তি.

৪৩. ‘‘নিস্সিতস্স [পস্স উদা. ৭৪] চলিতং, অনিস্সিতস্স চলিতং নত্থি, চলিতে অসতি পস্সদ্ধি, পস্সদ্ধিযা সতি নতি ন হোতি, নতিযা অসতি আগতিগতি ন হোতি, আগতিগতিযা অসতি চুতূপপাতো ন হোতি, চুতূপপাতে অসতি নেৱিধ ন হুৰং ন উভযমন্তৰেন এসেৱন্তো দুক্খস্সা’’তি.

‘‘নিস্সিতস্স চলিত’’ন্তি নিস্সযো নাম দুৱিধো তণ্হানিস্সযো চ দিট্ঠিনিস্সযো চ. তত্থ যা ৰত্তস্স চেতনা, অযং তণ্হানিস্সযো; যা মূড়্হস্স চেতনা, অযং দিট্ঠিনিস্সযো. চেতনা পন সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, এৱং সব্বো পটিচ্চসমুপ্পাদো. অযং পটিচ্চসমুপ্পাদেহি ওতৰণা.

তত্থ যা ৰত্তস্স ৱেদনা, অযং সুখা ৱেদনা. যা সম্মূড়্হস্স ৱেদনা, অযং অদুক্খমসুখা ৱেদনা, ইমা দ্ৱে ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো. অযং খন্ধেহি ওতৰণা.

তত্থ সুখা ৱেদনা দ্ৱে ইন্দ্ৰিযানি সুখিন্দ্ৰিযং সোমনস্সিন্দ্ৰিযঞ্চ, অদুক্খমসুখা ৱেদনা উপেক্খিন্দ্ৰিযং. অযং ইন্দ্ৰিযেহি ওতৰণা.

তানিযেৱ ইন্দ্ৰিযানি সঙ্খাৰপৰিযাপন্নানি, যে সঙ্খাৰা সাসৱা ভৱঙ্গা, তে সঙ্খাৰা ধম্মধাতুসঙ্গহিতা. অযং ধাতূহি ওতৰণা.

সা ধম্মধাতু ধম্মাযতনপৰিযাপন্না, যং আযতনং সাসৱং ভৱঙ্গং, অযং আযতনেহি ওতৰণা.

‘‘অনিস্সিতস্স চলিতং নত্থী’’তি সমথৱসেন ৱা তণ্হায অনিস্সিতো ৱিপস্সনাৱসে ৱা দিট্ঠিযা অনিস্সিতো. যা ৱিপস্সনা অযং ৱিজ্জা, ৱিজ্জুপ্পাদা অৱিজ্জানিৰোধো, অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো, এৱং সব্বো পটিচ্চসমুপ্পাদো. অযং পটিচ্চসমুপ্পাদেহি ওতৰণা.

সাযেৱ ৱিপস্সনা পঞ্ঞাক্খন্ধো. অযং খন্ধেহি ওতৰণা.

সাযেৱ ৱিপস্সনা দ্ৱে ইন্দ্ৰিযানি – ৱীৰিযিন্দ্ৰিযঞ্চ পঞ্ঞিন্দ্ৰিযঞ্চ. অযং ইন্দ্ৰিযেহি ওতৰণা.

সাযেৱ ৱিপস্সনা সঙ্খাৰপৰিযাপন্না, যে সঙ্খাৰা অনাসৱা, নো চ ভৱঙ্গা, তে সঙ্খাৰা ধম্মধাতুসঙ্গহিতা. অযং ধাতূহি ওতৰণা.

সা ধম্মধাতু ধম্মাযতনপৰিযাপন্না, যং আযতনং অনাসৱং, নো চ ভৱঙ্গং. অযং আযতনেহি ওতৰণা.

‘‘পস্সদ্ধিযা সতী’’তি দুৱিধা পস্সদ্ধি কাযিকা চ চেতসিকা চ. যং কাযিকং সুখং, অযং কাযপস্সদ্ধি. যং চেতসিকং সুখং, অযং চেতসিকা পস্সদ্ধি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদিযতি [ৱেদযতি (ক.)], সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি, সমাহিতো যথাভূতং পজানাতি, যথাভূতং পজানন্তো নিব্বিন্দতি, নিব্বিন্দন্তো ৱিৰজ্জতি, ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি, ৱিমুত্তস্মিং ‘‘ৱিমুত্ত’’মিতি [ৱিমুত্তম্হীতি (সী. ক.)] ঞাণং হোতি, ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি পজানাতি. সো ন নমতি ৰূপেসু, ন সদ্দেসু, ন গন্ধেসু, ন ৰসেসু, ন ফোট্ঠব্বেসু, ন ধম্মেসু খযা ৰাগস্স খযা দোসস্স খযা মোহস্স যেন ৰূপেন তথাগতং তিট্ঠন্তং চৰন্তং পঞ্ঞাপযমানো পঞ্ঞাপেয্য, তস্স ৰূপস্স খযা ৱিৰাগা নিৰোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৰূপসঙ্খযে ৱিমুত্তো, তথাগতো অত্থীতিপি ন উপেতি, নত্থীতিপি ন উপেতি, অত্থি নত্থীতিপি ন উপেতি, নেৱত্থি নো নত্থীতিপি ন উপেতি. অথ খো গম্ভীৰো অপ্পমেয্যো অসঙ্খেয্যো নিব্বুতোতিযেৱ সঙ্খং গচ্ছতি খযা ৰাগস্স, খযা দোসস্স, খযা মোহস্স.

যায ৱেদনায…পে… যায সঞ্ঞায. যেহি সঙ্খাৰেহি. যেন ৱিঞ্ঞাণেন তথাগতং তিট্ঠন্তং চৰন্তং পঞ্ঞাপযমানো পঞ্ঞাপেয্য, তস্স ৱিঞ্ঞাণস্স খযা ৱিৰাগা নিৰোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৱিঞ্ঞাণসঙ্খযে ৱিমুত্তো, তথাগতো অত্থীতিপি ন উপেতি, নত্থীতিপি ন উপেতি, অত্থি নত্থীতিপি ন উপেতি, নেৱত্থি নো নত্থীতিপি ন উপেতি. অথ খো গম্ভীৰো অপ্পমেয্যো অসঙ্খেয্যো নিব্বুতোতিযেৱ সঙ্খং গচ্ছতি খযা ৰাগস্স, খযা দোসস্স, খযা মোহস্স. ‘‘আগতী’’তি ইধাগতি. ‘‘গতী’’তি পেচ্চভৱো. আগতিগতীপি ন ভৱন্তি, ‘‘নেৱিধা’’তি ছসু অজ্ঝত্তিকেসু আযতনেসু. ‘‘ন হুৰ’’ন্তি ছসু বাহিৰেসু আযতনেসু. ‘‘ন উভযমন্তৰেনা’’তি ফস্সসমুদিতেসু ধম্মেসু অত্তানং ন পস্সতি. ‘‘এসেৱন্তো দুক্খস্সা’’তি পটিচ্চসমুপ্পাদো. সো দুৱিধো লোকিযো চ লোকুত্তৰো চ. তত্থ লোকিযো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, যাৱ জৰামৰণা. লোকুত্তৰো সীলৱতো অৱিপ্পটিসাৰো জাযতি, যাৱ নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতি. তেনাহ ভগৱা ‘‘নিস্সিতস্স চলিতং অনিস্সিতস্স চলিতং নত্থি…পে… এসেৱন্তো দুক্খস্সা’’তি.

৪৪. ‘‘যে কেচি সোকা পৰিদেৱিতা ৱা, দুক্খা [দুক্খং (সী. ক.) পস্স উদা. ৭৮] চ লোকস্মিমনেকৰূপা;

পিযং পটিচ্চপ্পভৱন্তি এতে, পিযে অসন্তে ন ভৱন্তি এতে.

তস্মা হি তে সুখিনো ৱীতসোকা, যেসং পিযং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে;

তস্মা অসোকং ৱিৰজং পত্থযানো, পিযং ন কযিৰাথ কুহিঞ্চি লোকে’’তি.

‘‘যে কেচি সোকা পৰিদেৱিতা ৱা, দুক্খা চ লোকস্মিমনেকৰূপা পিযং পটিচ্চপ্পভৱন্তি এতে’’তি – অযং দুক্খা ৱেদনা. ‘‘পিযে অসন্তে ন ভৱন্তি এতে’’তি – অযং সুখা ৱেদনা. ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো. অযং খন্ধেহি ওতৰণা.

ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং, এৱং সব্বং. অযং পটিচ্চসমুপ্পাদেহি ওতৰণা.

তত্থ সুখা ৱেদনা দ্ৱে ইন্দ্ৰিযানি – সুখিন্দ্ৰিযং সোমনস্সিন্দ্ৰিযঞ্চ. দুক্খা ৱেদনা দ্ৱে ইন্দ্ৰিযানি – দুক্খিন্দ্ৰিযং দোমনস্সিন্দ্ৰিযঞ্চ. অযং ইন্দ্ৰিযেহি ওতৰণা.

তানিযেৱ ইন্দ্ৰিযানি সঙ্খাৰপৰিযাপন্নানি, যে সঙ্খাৰা সাসৱা ভৱঙ্গা, তে সঙ্খাৰা ধম্মধাতুসঙ্গহিতা. অযং ধাতূহি ওতৰণা.

সা ধম্মধাতু ধম্মাযতনপৰিযাপন্না, যং আযতনং সাসৱং ভৱঙ্গং. অযং আযতনেহি ওতৰণা.

তস্মা হি তে সুখিনো ৱীতসোকা, যেসং পিযং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে;

তস্মা অসোকং ৱিৰজং পত্থযানো, পিযং ন কযিৰাথ কুহিঞ্চি লোকেতি.

ইদং তণ্হাপহানং. তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, এৱং সব্বং. অযং পটিচ্চসমুপ্পাদেহি ওতৰণা.

তংযেৱ তণ্হাপহানং সমথো. সো সমথো দ্ৱে ইন্দ্ৰিযানি সতিন্দ্ৰিযং সমাধিন্দ্ৰিযঞ্চ. অযং ইন্দ্ৰিযেহি ওতৰণা.

সোযেৱ সমথো সমাধিক্খন্ধো. অযং খন্ধেহি ওতৰণা.

সোযেৱ সমথো সঙ্খাৰপৰিযাপন্নো, যে সঙ্খাৰা অনাসৱা, নো চ ভৱঙ্গা, তে সঙ্খাৰা ধম্মধাতুসঙ্গহিতা. অযং ধাতূহি ওতৰণা.

সা ধম্মধাতু ধম্মাযতনপৰিযাপন্না, যং আযতনং অনাসৱং, নো চ ভৱঙ্গং. অযং আযতনেহি ওতৰণা. তেনাহ ভগৱা ‘‘যে কেচি সোকা’’তি.

কামং কামযমানস্স, তস্স চে তং সমিজ্ঝতি;

অদ্ধা পীতিমনো হোতি, লদ্ধা মচ্চো যদিচ্ছতি.

তস্স চে কামযানস্স, ছন্দজাতস্স জন্তুনো;

তে কামা পৰিহাযন্তি, সল্লৱিদ্ধোৱ ৰুপ্পতি.

যো কামে পৰিৱজ্জেতি, সপ্পস্সেৱ [সব্বস্সেৱ (ক.) পস্স সু. নি. ৭৭৪] পদা সিৰো;

সোমং ৱিসত্তিকং লোকে, সতো সমতিৱত্ততীতি.

তত্থ যা পীতিমনতা, অযং অনুনযো. যদাহ সল্লৱিদ্ধোৱ ৰুপ্পতীতি, ইদং পটিঘং. অনুনযং পটিঘঞ্চ পন তণ্হাপক্খো, তণ্হায চ পন দসৰূপীনি আযতনানি পদট্ঠানং. অযং আযতনেহি ওতৰণা.

তানিযেৱ দস ৰূপীনি ৰূপকাযো নামসম্পযুত্তো, তদুভযং নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, এৱং সব্বং. অযং পটিচ্চসমুপ্পাদেহি ওতৰণা.

তদেৱ নামৰূপং পঞ্চক্খন্ধো; অযং খন্ধেহি ওতৰণা;

তদেৱ নামৰূপং অট্ঠাৰস ধাতুযো; অযং ধাতূহি ওতৰণা;

তত্থ যো ৰূপকাযো ইমানি পঞ্চ ৰূপীনি ইন্দ্ৰিযানি, যো নামকাযো ইমানি পঞ্চ অৰূপীনি ইন্দ্ৰিযানি, ইমানি দস ইন্দ্ৰিযানি. অযং ইন্দ্ৰিযেহি ওতৰণা.

তত্থ যদাহ –

‘‘যো কামে পৰিৱজ্জেতি, সপ্পস্সেৱ পদা সিৰো;

সোমং ৱিসত্তিকং লোকে, সতো সমতিৱত্ততী’’তি.

অযং সউপাদিসেসা নিব্বানধাতু, অযং ধাতূহি ওতৰণা.

সাযেৱ সউপাদিসেসা নিব্বানধাতু ৱিজ্জা, ৱিজ্জুপ্পাদা অৱিজ্জানিৰোধো, অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, এৱং সব্বং. অযং পটিচ্চসমুপ্পাদেহি ওতৰণা.

সাযেৱ ৱিজ্জা পঞ্ঞাক্খন্ধো. অযং খন্ধেহি ওতৰণা.

সাযেৱ ৱিজ্জা দ্ৱে ইন্দ্ৰিযানি – ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযঞ্চ. অযং ইন্দ্ৰিযেহি ওতৰণা.

সাযেৱ ৱিজ্জা সঙ্খাৰপৰিযাপন্না, যে সঙ্খাৰা অনাসৱা, নো চ ভৱঙ্গা, তে সঙ্খাৰা ধম্মধাতুসঙ্গহিতা. অযং ধাতূহি ওতৰণা.

সা ধম্মধাতু ধম্মাযতনপৰিযাপন্না, যং আযতনং অনাসৱং, নো চ ভৱঙ্গং. অযং আযতনেহি ওতৰণা. তেনাহ ভগৱা ‘‘কামং কামযমানস্সা’’তি.

এত্তাৱতা পটিচ্চ ইন্দ্ৰিযখন্ধধাতুআযতনানি সমোসৰণোতৰণানি ভৱন্তি. এৱং পটিচ্চ ইন্দ্ৰিযখন্ধধাতুআযতনানি ওতাৰেতব্বানি. তেনাহ আযস্মা মহাকচ্চাযনো ‘‘যো চ পটিচ্চুপ্পাদো’’তি.

নিযুত্তো ওতৰণো হাৰো.