১. দেসনাহাৰৱিভঙ্গো

৫. তত্থ কতমো দেসনাহাৰো? ‘‘অস্সাদাদীনৱতা’’তি গাথা অযং দেসনাহাৰো. কিং দেসযতি? অস্সাদং আদীনৱং নিস্সৰণং ফলং উপাযং আণত্তিং. ধম্মং ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেস্সামীতি.

তত্থ কতমো অস্সাদো?

‘‘কামং [কামমাদিকা ইমা ছ গাথা সু. নি. ৭৭২ পস্সিতব্বা] কামযমানস্স, তস্স চেতং সমিজ্ঝতি;

অদ্ধা পীতিমনো হোতি, লদ্ধা মচ্চো যদিচ্ছতী’’তি.

অযং অস্সাদো.

তত্থ কতমো আদীনৱো?

‘‘তস্স চে কামযানস্স, ছন্দজাতস্স জন্তুনো;

তে কামা পৰিহাযন্তি, সল্লৱিদ্ধোৱ ৰুপ্পতী’’তি.

অযং আদীনৱো.

তত্থ কতমং নিস্সৰণং?

‘‘যো কামে পৰিৱজ্জেতি, সপ্পস্সেৱ পদা সিৰো;

সোমং ৱিসত্তিকং লোকে, সতো সমতিৱত্ততী’’তি.

ইদং নিস্সৰণং.

তত্থ কতমো অস্সাদো?

‘‘খেত্তং ৱত্থুং হিৰঞ্ঞং ৱা, গৱাস্সং দাসপোৰিসং;

থিযো বন্ধূ পুথূ কামে, যো নৰো অনুগিজ্ঝতী’’তি.

অযং অস্সাদো.

তত্থ কতমো আদীনৱো?

‘‘অবলা নং বলীযন্তি, মদ্দন্তে নং পৰিস্সযা;

ততো নং দুক্খমন্ৱেতি, নাৱং ভিন্নমিৱোদক’’ন্তি.

অযং আদীনৱো.

তত্থ কতমং নিস্সৰণং?

‘‘তস্মা জন্তু সদা সতো, কামানি পৰিৱজ্জযে;

তে পহায তৰে ওঘং, নাৱং সিত্ৱাৱ পাৰগূ’’তি.

ইদং নিস্সৰণং.

তত্থ কতমং ফলং?

‘‘ধম্মো হৱে ৰক্খতি ধম্মচাৰিং, ছত্তং মহন্তং যথ ৱস্সকালে;

এসানিসংসো ধম্মে সুচিণ্ণে, ন দুগ্গতিং গচ্ছতি ধম্মচাৰী’’তি.

ইদং ফলং.

তত্থ কতমো উপাযো?

‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি…পে…

‘‘সব্বে সঙ্খাৰা [পস্স ধ. প. ২৭৭] দুক্খা’’তি…পে…

‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি, যদা পঞ্ঞায পস্সতি;

অথ নিব্বিন্দতি দুক্খে, এস মগ্গো ৱিসুদ্ধিযা’’তি.

অযং উপাযো.

তত্থ কতমা আণত্তি?

‘‘চক্খুমা [পস্স উদা. ৪৩] ৱিসমানীৱ, ৱিজ্জমানে পৰক্কমে;

পণ্ডিতো জীৱলোকস্মিং, পাপানি পৰিৱজ্জযে’’তি.

অযং আণত্তি.

‘‘‘সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খস্সু,

মোঘৰাজা’তি আণত্তি, ‘সদা সতো’তি উপাযো;

‘অত্তানুদিট্ঠিং ঊহচ্চ [উহচ্চ (ক.) পস্স সু. নি. ১১২৫], এৱং মচ্চুতৰো সিযা’’’.

ইদং ফলং.

৬. তত্থ ভগৱা উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স পুগ্গলস্স নিস্সৰণং দেসযতি, ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স পুগ্গলস্স আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ দেসযতি, নেয্যস্স পুগ্গলস্স অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ দেসযতি.

তত্থ চতস্সো পটিপদা, চত্তাৰো পুগ্গলা. তণ্হাচৰিতো মন্দো সতিন্দ্ৰিযেন দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায নিয্যাতি সতিপট্ঠানেহি নিস্সযেহি. তণ্হাচৰিতো উদত্তো [উদত্থো (সী.) উ + আ + দা + ত] সমাধিন্দ্ৰিযেন দুক্খায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায নিয্যাতি ঝানেহি নিস্সযেহি. দিট্ঠিচৰিতো মন্দো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযেন সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায নিয্যাতি সম্মপ্পধানেহি নিস্সযেহি. দিট্ঠিচৰিতো উদত্তো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযেন সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায নিয্যাতি সচ্চেহি নিস্সযেহি.

উভো তণ্হাচৰিতা সমথপুব্বঙ্গমায ৱিপস্সনা নিয্যন্তি ৰাগৱিৰাগায চেতোৱিমুত্তিযা. উভো দিট্ঠিচৰিতা ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমে সমথেন নিয্যন্তি অৱিজ্জাৱিৰাগায পঞ্ঞাৱিমুত্তিযা.

তত্থ যে সমথপুব্বঙ্গমাহি পটিপদাহি নিয্যন্তি, তে নন্দিযাৱট্টেন নযেন হাতব্বা, যে ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমাহি পটিপদাহি নিয্যন্তি, তে সীহৱিক্কীড়িতেন নযেন হাতব্বা.

৭. স্ৱাযং হাৰো কত্থ সম্ভৱতি, যস্স সত্থা ৱা ধম্মং দেসযতি অঞ্ঞতৰো ৱা গৰুট্ঠানীযো সব্ৰহ্মচাৰী, সো তং ধম্মং সুত্ৱা সদ্ধং পটিলভতি. তত্থ যা ৱীমংসা উস্সাহনা তুলনা উপপৰিক্খা, অযং সুতমযী পঞ্ঞা. তথা সুতেন নিস্সযেন যা ৱীমংসা তুলনা উপপৰিক্খা মনসানুপেক্খণা, অযং চিন্তামযী পঞ্ঞা. ইমাহি দ্ৱীহি পঞ্ঞাহি মনসিকাৰসম্পযুত্তস্স যং ঞাণং উপ্পজ্জতি দস্সনভূমিযং ৱা ভাৱনাভূমিযং ৱা, অযং ভাৱনামযী পঞ্ঞা.

৮. পৰতোঘোসা সুতমযী পঞ্ঞা. পচ্চত্তসমুট্ঠিতা যোনিসো মনসিকাৰা চিন্তামযী পঞ্ঞা. যং পৰতো চ ঘোসেন পচ্চত্তসমুট্ঠিতেন চ যোনিসোমনসিকাৰেন ঞাণং উপ্পজ্জতি, অযং ভাৱনামযী পঞ্ঞা. যস্স ইমা দ্ৱে পঞ্ঞা অত্থি সুতমযী চিন্তামযী চ, অযং উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. যস্স সুতমযী পঞ্ঞা অত্থি, চিন্তামযী নত্থি, অযং ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ [ৱিপচ্চিতঞ্ঞূ (সী.)]. যস্স নেৱ সুতমযী পঞ্ঞা অত্থি ন চিন্তামযী, অযং নেয্যো.

৯. সাযং ধম্মদেসনা কিং দেসযতি? চত্তাৰি সচ্চানি দুক্খং সমুদযং নিৰোধং মগ্গং. আদীনৱো চ ফলঞ্চ দুক্খং, অস্সাদো সমুদযো, নিস্সৰণং নিৰোধো, উপাযো আণত্তি চ মগ্গো. ইমানি চত্তাৰি সচ্চানি. ইদং ধম্মচক্কং.

যথাহ ভগৱা – ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি মে, ভিক্খৱে, বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মিং, সব্বং ধম্মচক্কং.

তত্থ অপৰিমাণা পদা, অপৰিমাণা অক্খৰা, অপৰিমাণা ব্যঞ্জনা, অপৰিমাণা আকাৰা নেৰুত্তা নিদ্দেসা. এতস্সেৱ অত্থস্স সঙ্কাসনা পকাসনা ৱিৱৰণা ৱিভজনা উত্তানীকম্মং [উত্তানিকম্মং (ক.)] পঞ্ঞত্তি, ইতিপিদং দুক্খং অৰিযসচ্চং.

‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি মে, ভিক্খৱে, বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং…পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি মে, ভিক্খৱে…পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি মে, ভিক্খৱে, বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মিং.

তত্থ অপৰিমাণা পদা, অপৰিমাণা অক্খৰা, অপৰিমাণা ব্যঞ্জনা, অপৰিমাণা আকাৰা নেৰুত্তা নিদ্দেসা. এতস্সেৱ অত্থস্স সঙ্কাসনা পকাসনা ৱিৱৰণা ৱিভজনা উত্তানীকম্মং পঞ্ঞত্তি ইতিপিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং.

তত্থ ভগৱা অক্খৰেহি সঙ্কাসেতি, পদেহি পকাসেতি, ব্যঞ্জনেহি ৱিৱৰতি, আকাৰেহি ৱিভজতি, নিৰুত্তীহি উত্তানীকৰোতি [উত্তানিং কৰোতি (ক.)], নিদ্দেসেহি পঞ্ঞপেতি. তত্থ ভগৱা অক্খৰেহি চ পদেহি চ উগ্ঘটেতি [উগ্ঘাটেতি (সী.)], ব্যঞ্জনেহি চ আকাৰেহি চ ৱিপঞ্চযতি, নিৰুত্তীহি চ নিদ্দেসেহি চ ৱিত্থাৰেতি. তত্থ উগ্ঘটনা [উগ্ঘাটনা (সী.)] আদি, ৱিপঞ্চনা মজ্ঝে, ৱিত্থাৰণা পৰিযোসানং. সোযং ধম্মৱিনযো উগ্ঘটীযন্তো উগ্ঘটিতঞ্ঞূপুগ্গলং ৱিনেতি, তেন নং আহু ‘‘আদিকল্যাণো’’তি. ৱিপঞ্চীযন্তো ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূপুগ্গলং ৱিনেতি, তেন নং আহু ‘‘মজ্ঝেকল্যাণো’’তি. ৱিত্থাৰীযন্তো নেয্যং পুগ্গলং ৱিনেতি, তেন নং আহু ‘‘পৰিযোসানকল্যাণো’’তি.

১০. তত্থ ছপ্পদানি অত্থো সঙ্কাসনা পকাসনা ৱিৱৰণা ৱিভজনা উত্তানীকম্মং পঞ্ঞত্তি, ইমানি ছপ্পদানি অত্থো. ছপ্পদানি ব্যঞ্জনং অক্খৰং পদং ব্যঞ্জনং আকাৰো নিৰুত্তি নিদ্দেসো, ইমানি ছপ্পদানি ব্যঞ্জনং. তেনাহ ভগৱা ‘‘ধম্মং ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জন’’ন্তি.

কেৱলন্তি লোকুত্তৰং, ন মিস্সং লোকিযেহি ধম্মেহি. পৰিপুণ্ণন্তি পৰিপূৰং অনূনং অনতিৰেকং. পৰিসুদ্ধন্তি নিম্মলং সব্বমলাপগতং পৰিযোদাতং উপট্ঠিতং সব্বৱিসেসানং, ইদং ৱুচ্চতি তথাগতপদংইতিপি তথাগতনিসেৱিতংইতিপি তথাগতাৰঞ্জিতংইতিপি, অতোচেতং ব্ৰহ্মচৰিযং পঞ্ঞাযতি. তেনাহ ভগৱা ‘‘কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেস্সামী’’তি.

কেসং অযং ধম্মদেসনা, যোগীনং. তেনাহ আযস্মা মহাকচ্চাযনো –

‘‘অস্সাদাদীনৱতা, নিস্সৰণম্পি চ ফলং উপাযো চ;

আণত্তী চ ভগৱতো, যোগীনং দেসনাহাৰো’’তি.

নিযুত্তো দেসনাহাৰো.