৮. হেমকমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো
৫৩. যে মে পুব্বে ৱিযাকংসু, [ইচ্চাযস্মা হেমকো]
হুৰং গোতমসাসনা;
ইচ্চাসি ইতি ভৱিস্সতি, সব্বং তং ইতিহীতিহং;
সব্বং তং তক্কৱড্ঢনং, নাহং তত্থ অভিৰমিং.
যে মে পুব্বে ৱিযাকংসূতি যো চ বাৱৰী ব্ৰাহ্মণো যে চঞ্ঞে তস্স আচৰিযা, তে সকং দিট্ঠিং সকং খন্তিং সকং ৰুচিং সকং লদ্ধিং সকং অজ্ঝাসযং সকং অধিপ্পাযং ব্যাকংসু আচিক্খিংসু দেসযিংসু পঞ্ঞপিংসু পট্ঠপিংসু ৱিৱৰিংসু ৱিভজিংসু উত্তানীঅকংসু পকাসেসুন্তি – যে মে পুব্বে ৱিযাকংসু. ইচ্চাযস্মা হেমকোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… পদানুপুব্বতাপেতং – ইচ্চাতি. আযস্মাতি পিযৱচনং…পে…. হেমকোতি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স নামং…পে… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা হেমকো.
হুৰং গোতমসাসনাতি হুৰং গোতমসাসনা পৰং গোতমসাসনা পুৰে গোতমসাসনা পঠমতৰং গোতমসাসনা বুদ্ধসাসনা জিনসাসনা তথাগতসাসনা [তথাগতসাসনা দেৱসাসনা (ক.)] অৰহন্তসাসনাতি – হুৰং গোতমসাসনা.
ইচ্চাসি ইতি ভৱিস্সতীতি এৱং কিৰ আসি, এৱং কিৰ ভৱিস্সতীতি – ইচ্চাসি ইতি ভৱিস্সতি.
সব্বং তং ইতিহীতিহন্তি সব্বং তং ইতিহীতিহং ইতিকিৰায পৰংপৰায পিটকসম্পদায তক্কহেতু নযহেতু আকাৰপৰিৱিতক্কেন দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা ন সামং সযমভিঞ্ঞাতং ন অত্তপচ্চক্খধম্মং কথযিংসূতি – সব্বং তং ইতিহীতিহং.
সব্বং তং তক্কৱড্ঢনন্তি সব্বং তং তক্কৱড্ঢনং ৱিতক্কৱড্ঢনং সঙ্কপ্পৱড্ঢনং কামৱিতক্কৱড্ঢনং ব্যাপাদৱিতক্কৱড্ঢনং ৱিহিংসাৱিতক্কৱড্ঢনং ঞাতিৱিতক্কৱড্ঢনং জনপদৱিতক্কৱড্ঢনং অমৰাৱিতক্কৱড্ঢনং পৰানুদযতাপটিসংযুত্তৱিতক্কৱড্ঢনং লাভসক্কাৰসিলোকপটিসংযুত্তৱিতক্কৱড্ঢনং অনৱঞ্ঞত্তিপটিসংযুত্তৱিতক্কৱড্ঢনন্তি – সব্বং তং তক্কৱড্ঢনং.
নাহং তত্থ অভিৰমিন্তি নাহং তত্থ অভিৰমিং ন ৱিন্দিং নাধিগচ্ছিং ন পটিলভিন্তি – নাহং তত্থ অভিৰমিং. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘যে মে পুব্বে ৱিযাকংসু, [ইচ্চাযস্মা হেমকো]
হুৰং গোতমসাসনা;
ইচ্চাসি ইতি ভৱিস্সতি, সব্বং তং ইতিহীতিহং;
সব্বং তং তক্কৱড্ঢনং, নাহং তত্থ অভিৰমি’’ন্তি.
৫৪. ত্ৱঞ্চ মে ধম্মমক্খাহি, তণ্হানিগ্ঘাতনং মুনি;
যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰং, তৰে লোকে ৱিসত্তিকং.
ত্ৱঞ্চ মে ধম্মমক্খাহীতি. ত্ৱন্তি ভগৱন্তং ভণতি. ধম্মমক্খাহীতি. ধম্মন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং, চত্তাৰো সতিপট্ঠানে চত্তাৰো সম্মপ্পধানে চত্তাৰো ইদ্ধিপাদে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি পঞ্চ বলানি সত্ত বোজ্ঝঙ্গে অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং নিব্বানঞ্চ নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং অক্খাহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৱিৱৰাহি ৱিভজাহি উত্তানীকৰোহি পকাসেহীতি – ত্ৱঞ্চ মে ধম্মমক্খাহি.
তণ্হানিগ্ঘাতনং মুনীতি. তণ্হাতি – ৰূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হা. তণ্হানিগ্ঘাতনং তণ্হাপহানং তণ্হাৱূপসমং তণ্হাপটিনিস্সগ্গং তণ্হাপটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানং. মুনীতি মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনীতি – তণ্হানিগ্ঘাতনং মুনি.
যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰন্তি যং ৱিদিতং কত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা. ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি ৱিদিতং কত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি…পে… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি ৱিদিতং কত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা. সতোতি চতূহি কাৰণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো…পে… সো ৱুচ্চতি সতো. চৰন্তি চৰন্তো ৱিহৰন্তো ইৰিযন্তো ৱত্তেন্তো পালেন্তো যপেন্তো যাপেন্তোতি – যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰং.
তৰে লোকে ৱিসত্তিকন্তি ৱিসত্তিকা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. ৱিসত্তিকাতি কেনট্ঠেন ৱিসত্তিকা…পে… ৱিসটা ৱিত্থতাতি ৱিসত্তিকা. লোকেতি অপাযলোকে মনুস্সলোকে দেৱলোকে খন্ধলোকে ধাতুলোকে আযতনলোকে. তৰে লোকে ৱিসত্তিকন্তি লোকে ৱেসা ৱিসত্তিকা লোকে ৱেতং ৱিসত্তিকং সতো তৰেয্যং উত্তৰেয্যং পতৰেয্যং সমতিক্কমেয্যং ৱীতিৱত্তেয্যন্তি – তৰে লোকে ৱিসত্তিকং. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘ত্ৱঞ্চ মে ধম্মমক্খাহি, তণ্হানিগ্ঘাতনং মুনি;
যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰং, তৰে লোকে ৱিসত্তিক’’ন্তি.
৫৫. ইধ দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতেসু, পিযৰূপেসু হেমক;
ছন্দৰাগৱিনোদনং, নিব্বানপদমচ্চুতং.
ইধ দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতেসূতি. দিট্ঠন্তি চক্খুনা দিট্ঠং; সুতন্তি সোতেন সুতং; মুতন্তি ঘানেন ঘাযিতং জিৱ্হায সাযিতং কাযেন ফুট্ঠং; ৱিঞ্ঞাতন্তি মনসা ৱিঞ্ঞাতন্তি – ইধ দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতেসু.
পিযৰূপেসু হেমকাতি কিঞ্চ লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং? চক্খু [চক্খুং (স্যা. ক.)] লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, সোতং লোকে…পে… ঘানং লোকে… জিৱ্হা লোকে… কাযো লোকে… মনো লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং; ৰূপা লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, সদ্দা লোকে… গন্ধা লোকে… ৰসা লোকে… ফোট্ঠব্বা লোকে… ধম্মা লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং; চক্খুৱিঞ্ঞাণং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, সোতৱিঞ্ঞাণং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, ঘানৱিঞ্ঞাণং লোকে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং লোকে… কাযৱিঞ্ঞাণং লোকে… মনোৱিঞ্ঞাণং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, চক্খুসম্ফস্সো লোকে… সোতসম্ফস্সো লোকে… ঘানসম্ফস্সো লোকে… জিৱ্হাসম্ফস্সো লোকে… কাযসম্ফস্সো লোকে… মনোসম্ফস্সো লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং; চক্খুসম্ফস্সজা ৱেদনা লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং… সোতসম্ফস্সজা ৱেদনা… ঘানসম্ফস্সজা ৱেদনা… জিৱ্হাসম্ফস্সজা ৱেদনা… কাযসম্ফস্সজা ৱেদনা… মনোসম্ফস্সজা ৱেদনা লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং; ৰূপসঞ্ঞা লোকে… সদ্দসঞ্ঞা লোকে… গন্ধসঞ্ঞা লোকে… ৰসসঞ্ঞা লোকে… ফোট্ঠব্বসঞ্ঞা লোকে… ধম্মসঞ্ঞা লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, ৰূপসঞ্চেতনা লোকে… সদ্দসঞ্চেতনা লোকে… গন্ধসঞ্চেতনা লোকে… ৰসসঞ্চেতনা লোকে… ফোট্ঠব্বসঞ্চেতনা লোকে… ধম্মসঞ্চেতনা লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং; ৰূপতণ্হা লোকে… সদ্দতণ্হা লোকে… গন্ধতণ্হা লোকে… ৰসতণ্হা লোকে … ফোট্ঠব্বতণ্হা লোকে… ধম্মতণ্হা লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং; ৰূপৱিতক্কো লোকে… সদ্দৱিতক্কো লোকে… গন্ধৱিতক্কো লোকে… ৰসৱিতক্কো লোকে… ফোট্ঠব্বৱিতক্কো লোকে… ধম্মৱিতক্কো লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং; ৰূপৱিচাৰো লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, সদ্দৱিচাৰো লোকে… গন্ধৱিচাৰো লোকে… ৰসৱিচাৰো লোকে… ফোট্ঠব্বৱিচাৰো লোকে… ধম্মৱিচাৰো লোকে পিযৰূপং সাতৰূপন্তি – পিযৰূপেসু হেমক.
ছন্দৰাগৱিনোদনন্তি. ছন্দৰাগোতি যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামৰাগো কামনন্দী কামতণ্হা কামসিনেহো কামপৰিড়াহো কামমুচ্ছা কামজ্ঝোসানং কামোঘো কামযোগো কামুপাদানং কামচ্ছন্দনীৱৰণং. ছন্দৰাগৱিনোদনন্তি ছন্দৰাগপ্পহানং ছন্দৰাগৱূপসমং ছন্দৰাগপটিনিস্সগ্গং ছন্দৰাগপটিপ্পস্সদ্ধং অমতং নিব্বানন্তি – ছন্দৰাগৱিনোদনং.
নিব্বানপদমচ্চুতন্তি নিব্বানপদং তাণপদং লেণপদং সৰণপদং অভযপদং. অচ্চুতন্তি নিচ্চং ধুৱং সস্সতং অৱিপৰিণামধম্মন্তি – নিব্বানপদমচ্চুতং. তেনাহ ভগৱা –
‘‘ইধ দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতেসু, পিযৰূপেসু হেমক;
ছন্দৰাগৱিনোদনং, নিব্বানপদমচ্চুত’’ন্তি.
৫৬. এতদঞ্ঞায যে সতা, দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতা;
উপসন্তা চ তে সদা, তিণ্ণা লোকে ৱিসত্তিকং.
এতদঞ্ঞায যে সতাতি. এতন্তি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং. অঞ্ঞাযাতি অঞ্ঞায জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা. ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি অঞ্ঞায জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা. ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি অঞ্ঞায জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা. যেতি অৰহন্তো খীণাসৱা. সতাতি চতূহি কাৰণেহি সতা – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱিতত্তা সতা…পে… তে ৱুচ্চন্তি সতাতি – এতদঞ্ঞায যে সতা.
দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতাতি. দিট্ঠধম্মাতি দিট্ঠধম্মা ঞাতধম্মা তুলিতধম্মা তীৰিতধম্মা ৱিভূতধম্মা ৱিভাৱিতধম্মা. ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি দিট্ঠধম্মা…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি দিট্ঠধম্মা ঞাতধম্মা তুলিতধম্মা তীৰিতধম্মা ৱিভূতধম্মা ৱিভাৱিতধম্মা. অভিনিব্বুতাতি ৰাগস্স নিব্বাপিতত্তা নিব্বুতা, দোসস্স নিব্বাপিতত্তা নিব্বুতা, মোহস্স নিব্বাপিতত্তা নিব্বুতা, কোধস্স…পে… উপনাহস্স… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰানং সন্তত্তা সমিতত্তা ৱূপসমিতত্তা নিজ্ঝাতত্তা নিব্বুতত্তা ৱিগতত্তা পটিপ্পসদ্ধত্তা সন্তা উপসন্তা ৱূপসন্তা নিব্বুতা পটিপ্পস্সদ্ধাতি – দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতা.
উপসন্তা চ তে সদাতি. উপসন্তাতি ৰাগস্স উপসমিতত্তা নিব্বাপিতত্তা উপসন্তা…পে… দোসস্স… মোহস্স… কোধস্স… উপনাহস্স…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰানং সন্তত্তা সমিতত্তা ৱূপসমিতত্তা নিজ্ঝাতত্তা নিব্বুতত্তা ৱিগতত্তা পটিপ্পসদ্ধত্তা সন্তা উপসন্তা ৱূপসন্তা নিব্বুতা পটিপ্পস্সদ্ধাতি উপসন্তা. তেতি অৰহন্তো খীণাসৱা. সদাতি সদা সব্বকালং নিচ্চকালং ধুৱকালং সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং পোঙ্খানুপোঙ্খং উদকূমিকজাতং অৱীচিসন্ততিসহিতং ফস্সিতং পুৰেভত্তং পচ্ছাভত্তং পুৰিমযামং মজ্ঝিমযামং পচ্ছিমযামং কাড়ে জুণ্হে ৱস্সে হেমন্তে গিম্হে পুৰিমে ৱযোখন্ধে মজ্ঝিমে ৱযোখন্ধে পচ্ছিমে ৱযোখন্ধেতি – উপসন্তা চ তে সদা.
তিণ্ণা লোকে ৱিসত্তিকন্তি ৱিসত্তিকা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. ৱিসত্তিকাতি কেনট্ঠেন ৱিসত্তিকা…পে… ৱিসটা ৱিত্থতাতি ৱিসত্তিকা. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকে. তিণ্ণা লোকে ৱিসত্তিকন্তি লোকে ৱেসা ৱিসত্তিকা লোকে ৱেতং ৱিসত্তিকং তিণ্ণা উত্তিণ্ণা নিত্থিণ্ণা অতিক্কন্তা সমতিক্কন্তা ৱীতিৱত্তাতি – তিণ্ণা লোকে ৱিসত্তিকং. তেনাহ ভগৱা –
‘‘এতদঞ্ঞায যে সতা, দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতা;
উপসন্তা চ তে সদা, তিণ্ণা লোকে ৱিসত্তিক’’ন্তি.
সহ গাথাপৰিযোসানা…পে… সত্থা মে ভন্তে ভগৱা, সাৱকোহমস্মীতি.
হেমকমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো অট্ঠমো.