পাৰাযনৱগ্গনিদ্দেসো

১. অজিতমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো

১. কেনস্সু নিৱুতো লোকো, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

কেনস্সু নপ্পকাসতি;

কিস্সাভিলেপনং ব্ৰূসি [ব্ৰূহি (স্যা.)], কিংসু তস্স মহব্ভযং.

কেনস্সু নিৱুতো লোকোতি. লোকোতি নিৰযলোকো তিৰচ্ছানলোকো পেত্তিৱিসযলোকো মনুস্সলোকো দেৱলোকো খন্ধলোকো ধাতুলোকো আযতনলোকো অযং লোকো পৰো লোকো ব্ৰহ্মলোকো দেৱলোকো – অযং ৱুচ্চতি লোকো. অযং লোকো কেন আৱুতো নিৱুতো ওৱুতো [ওফুতো (স্যা.)] পিহিতো পটিচ্ছন্নো পটিকুজ্জিতোতি – কেনস্সু নিৱুতো লোকো?

ইচ্চাযস্মা অজিতোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপাৰিপূৰী অক্খৰসমৱাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং [পদানুপুব্বতামেতং (বহূসু)] ইচ্চাতি. আযস্মাতি পিযৱচনং গৰুৱচনং সগাৰৱসপ্পতিস্সাধিৱচনমেতং আযস্মাতি. অজিতোতি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স নামং সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৱোহাৰো নামং নামকম্মং নামধেয্যং নিৰুত্তি ব্যঞ্জনং অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা অজিতো.

কেনস্সু নপ্পকাসতীতি কেন লোকো নপ্পকাসতি ন ভাসতি ন তপতি ন ৱিৰোচতি ন ঞাযতি ন পঞ্ঞাযতীতি – কেনস্সু নপ্পকাসতি.

কিস্সাভিলেপনং ব্ৰূসীতি কিং লোকস্স লেপনং লগ্গনং বন্ধনং উপক্কিলেসো. কেন লোকো লিত্তো সংলিত্তো উপলিত্তো কিলিট্ঠো সংকিলিট্ঠো মক্খিতো সংসট্ঠো লগ্গো লগ্গিতো পলিবুদ্ধো, ব্ৰূসি আচিক্খসি দেসেসি পঞ্ঞপেসি [পঞ্ঞাপেসি (ক.)] পট্ঠপেসি ৱিৱৰসি ৱিভজসি উত্তানীকৰোসি [উত্তানিং কৰোসি (ক.)] পকাসেসীতি – কিস্সাভিলেপনং ব্ৰূসি.

কিংসু তস্স মহব্ভযন্তি কিং লোকস্স ভযং মহব্ভযং পীড়নং ঘট্টনং উপদ্দৱো উপসগ্গোতি – কিংসু তস্স মহব্ভযং. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –

‘‘কেনস্সু নিৱুতো লোকো, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

কেনস্সু নপ্পকাসতি;

কিস্সাভিলেপনং ব্ৰূসি, কিংসু তস্স মহব্ভয’’ন্তি.

২. অৱিজ্জায নিৱুতো লোকো, [অজিতাতি ভগৱা]

ৱেৱিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতি;

জপ্পাভিলেপনং ব্ৰূমি, দুক্খমস্স মহব্ভযং.

অৱিজ্জায নিৱুতো লোকোতি. অৱিজ্জাতি দুক্খে অঞ্ঞাণং দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং দুক্খনিৰোধে অঞ্ঞাণং দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তে অঞ্ঞাণং অপৰন্তে অঞ্ঞাণং পুব্বন্তাপৰন্তে অঞ্ঞাণং, ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু অঞ্ঞাণং, যং এৱৰূপং অঞ্ঞাণং অদস্সনং অনভিসমযো অননুবোধো অসম্বোধো অপ্পটিৱেধো অসংগাহনা অপৰিযোগাহনা অসমপেক্খনা অপচ্চৱেক্খণা [অপচ্চৱেক্খনা (স্যা.)] অপচ্চৱেক্খণকম্মং দুম্মেজ্ঝং বাল্যং অসম্পজঞ্ঞং মোহো পমোহো সম্মোহো অৱিজ্জা অৱিজ্জোঘো অৱিজ্জাযোগো অৱিজ্জানুসযো অৱিজ্জাপৰিযুট্ঠানং অৱিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং, অযং ৱুচ্চতি – অৱিজ্জা.

লোকোতি নিৰযলোকো তিৰচ্ছানলোকো পেত্তিৱিসযলোকো মনুস্সলোকো দেৱলোকো খন্ধলোকো ধাতুলোকো আযতনলোকো অযং লোকো পৰো লোকো ব্ৰহ্মলোকো দেৱলোকো – অযং ৱুচ্চতি লোকো. অযং লোকো ইমায অৱিজ্জায আৱুতো নিৱুতো ওৱুতো পিহিতো পটিচ্ছন্নো পটিকুজ্জিতোতি – অৱিজ্জায নিৱুতো লোকো.

অজিতাতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনং. অপি চ, ভগ্গৰাগোতি ভগৱা; ভগ্গদোসোতি ভগৱা; ভগ্গমোহোতি ভগৱা; ভগ্গমানোতি ভগৱা; ভগ্গদিট্ঠীতি ভগৱা; ভগ্গকণ্টকোতি ভগৱা; ভগ্গকিলেসোতি ভগৱা; ভজি ৱিভজি পৱিভজি ধম্মৰতনন্তি ভগৱা; ভৱানং অন্তকৰোতি ভগৱা; ভাৱিতকাযো ভাৱিতসীলো ভাৱিতচিত্তো [ভাৱিতকাযোতি ভগৱা, ভাৱিতসীলোতি ভাৱিতচিত্তোতি (স্যা.)] ভাৱিতপঞ্ঞোতি ভগৱা; ভজি ৱা ভগৱা অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৱিজনৱাতানি মনুস্সৰাহস্সেয্যকানি [মনুস্সৰাহসেয্যকানি (স্যা.)] পটিসল্লানসাৰুপ্পানীতি ভগৱা; ভাগী ৱা ভগৱা চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানন্তি ভগৱা; ভাগী ৱা ভগৱা অত্থৰসস্স ধম্মৰসস্স ৱিমুত্তিৰসস্স অধিসীলস্স অধিচিত্তস্স অধিপঞ্ঞাযাতি ভগৱা; ভাগী ৱা ভগৱা চতুন্নং ঝানানং চতুন্নং অপ্পমঞ্ঞানং চতুন্নং অৰূপসমাপত্তীনন্তি ভগৱা; ভাগী ৱা ভগৱা অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানং অট্ঠন্নং অভিভাযতনানং নৱন্নং অনুপুব্বসমাপত্তীনন্তি ভগৱা; ভাগী ৱা ভগৱা দসন্নং সঞ্ঞাভাৱনানং কসিণসমাপত্তীনং আনাপানস্সতিসমাধিস্স অসুভসমাপত্তিযাতি ভগৱা; ভাগী ৱা ভগৱা চতুন্নং সতিপট্ঠানানং চতুন্নং সম্মপ্পধানানং চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং পঞ্চন্নং বলানং সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্সাতি ভগৱা; ভাগী ৱা ভগৱা দসন্নং তথাগতবলানং চতুন্নং ৱেসাৰজ্জানং চতুন্নং পটিসম্ভিদানং ছন্নং অভিঞ্ঞানং ছন্নং বুদ্ধধম্মানন্তি ভগৱা; ভগৱাতি নেতং নামং মাতৰা কতং ন পিতৰা কতং ন ভাতৰা কতং ন ভগিনিযা কতং ন মিত্তামচ্চেহি কতং ন ঞাতিসালোহিতেহি কতং ন সমণব্ৰাহ্মণেহি কতং ন দেৱতাহি কতং. ৱিমোক্খন্তিকমেতং বুদ্ধানং ভগৱন্তানং বোধিযা মূলে সহ সব্বঞ্ঞুতঞাণস্স পটিলাভা সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৱাতি – অজিতাতি ভগৱা.

ৱেৱিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতীতি. ৱেৱিচ্ছং ৱুচ্চতি পঞ্চ মচ্ছৰিযানি – আৱাসমচ্ছৰিযং, কুলমচ্ছৰিযং, লাভমচ্ছৰিযং, ৱণ্ণমচ্ছৰিযং, ধম্মমচ্ছৰিযং. যং এৱৰূপং মচ্ছেৰং মচ্ছৰাযনা মচ্ছৰাযিতত্তং ৱেৱিচ্ছং কদৰিযং কটুকঞ্চুকতা অগ্গহিতত্তং চিত্তস্স – ইদং ৱুচ্চতি মচ্ছৰিযং. অপি চ খন্ধমচ্ছৰিযম্পি মচ্ছৰিযং, ধাতুমচ্ছৰিযম্পি মচ্ছৰিযং, আযতনমচ্ছৰিযম্পি মচ্ছৰিযং, গাহো ৱুচ্চতি মচ্ছৰিযং. পমাদো ৱত্তব্বো – কাযদুচ্চৰিতে ৱা ৱচীদুচ্চৰিতে ৱা মনোদুচ্চৰিতে ৱা পঞ্চসু কামগুণেসু ৱা চিত্তস্স ৱোসগ্গো [ৱোস্সগ্গো (বহূসু)] ৱোসগ্গানুপ্পদানং কুসলানং ধম্মানং ভাৱনায অসক্কচ্চকিৰিযতা অসাতচ্চকিৰিযতা অনট্ঠিতকিৰিযতা [অনিট্ঠিতকিৰিযতা (ক.) ৱিভ. ৮৪৬] ওলীনৱুত্তিতা নিক্খিত্তচ্ছন্দতা নিক্খিত্তধুৰতা অনাসেৱনা অভাৱনা অবহুলীকম্মং অনধিট্ঠানং অননুযোগো পমাদো. যো এৱৰূপো পমাদো পমজ্জনা পমজ্জিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি পমাদো. ৱেৱিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতীতি ইমিনা চ মচ্ছৰিযেন ইমিনা চ পমাদেন লোকো নপ্পকাসতি ন ভাসতি ন তপতি ন ৱিৰোচতি ন ঞাযতি ন পঞ্ঞাযতীতি – ৱেৱিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতি.

জপ্পাভিলেপনং ব্ৰূমীতি জপ্পা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো অনুনযো অনুৰোধো নন্দী [নন্দি (স্যা.)] নন্দিৰাগো চিত্তস্স সাৰাগো ইচ্ছা মুচ্ছা অজ্ঝোসানং গেধো পলিগেধো সঙ্গো পঙ্কো এজা মাযা জনিকা সঞ্জননী সিব্বিনী জালিনী সৰিতা ৱিসত্তিকা সুত্তং ৱিসটা [সোত্তং ৱিসতা (স্যা.)] আযূহনী দুতিযা পণিধি ভৱনেত্তি ৱনং ৱনথো সন্থৱো [সন্ধৱো (ক.) ৱিভ. ৯০৯] সিনেহো অপেক্খা পটিবন্ধু আসা আসীসনা [আসিংসনা (স্যা.)] আসীসিতত্তং ৰূপাসা সদ্দাসা গন্ধাসা ৰসাসা ফোট্ঠব্বাসা লাভাসা ধনাসা পুত্তাসা জীৱিতাসা জপ্পা পজপ্পা অভিজপ্পা জপ্পনা জপ্পিতত্তং লোলুপ্পং লোলুপ্পাযনা লোলুপ্পাযিতত্তং পুচ্ছঞ্জিকতা সাধুকম্যতা অধম্মৰাগো ৱিসমলোভো নিকন্তি নিকামনা পত্থনা পিহনা সম্পত্থনা কামতণ্হা ভৱতণ্হা ৱিভৱতণ্হা ৰূপতণ্হা অৰূপতণ্হা নিৰোধতণ্হা ৰূপতণ্হা সদ্দতণ্হা গন্ধতণ্হা ৰসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা ওঘো যোগো গন্থো উপাদানং আৱৰণং নীৱৰণং ছদনং বন্ধনং উপক্কিলেসো অনুসযো পৰিযুট্ঠানং লতা ৱেৱিচ্ছং দুক্খমূলং দুক্খনিদানং দুক্খপ্পভৱো মাৰপাসো মাৰবড়িসং মাৰামিসং মাৰৱিসযো মাৰনিৱাসো মাৰগোচৰো মাৰবন্ধনং তণ্হানদী তণ্হাজালং তণ্হাগদ্দুলং তণ্হাসমুদ্দো অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং – অযং ৱুচ্চতি জপ্পা. লোকস্স লেপনং লগ্গনং বন্ধনং উপক্কিলেসো ইমায জপ্পায লোকো লিত্তো সংলিত্তো উপলিত্তো কিলিট্ঠো সংকিলিট্ঠো মক্খিতো সংসট্ঠো লগ্গো লগ্গিতো পলিবুদ্ধোতি ব্ৰূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৱিৱৰামি ৱিভজামি উত্তানীকৰোমি পকাসেমীতি – জপ্পাভিলেপনং ব্ৰূমি.

দুক্খমস্স মহব্ভযন্তি. দুক্খন্তি জাতিদুক্খং জৰাদুক্খং ব্যাধিদুক্খং মৰণদুক্খং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসদুক্খং নেৰযিকং দুক্খং তিৰচ্ছানযোনিকং দুক্খং পেত্তিৱিসযিকং দুক্খং মানুসিকং দুক্খং গব্ভোক্কন্তিমূলকং দুক্খং গব্ভট্ঠিতিমূলকং [গব্ভেঠিতিমূলকং (স্যা. ক.)] দুক্খং গব্ভৱুট্ঠানমূলকং দুক্খং জাতস্সূপনিবন্ধকং দুক্খং জাতস্স পৰাধেয্যকং দুক্খং অত্তূপক্কমদুক্খং পৰূপক্কমদুক্খং সঙ্খাৰদুক্খং ৱিপৰিণামদুক্খং চক্খুৰোগো সোতৰোগো ঘানৰোগো জিৱ্হাৰোগো কাযৰোগো সীসৰোগো কণ্ণৰোগো মুখৰোগো দন্তৰোগো কাসো সাসো পিনাসো ডাহো [ডহো (স্যা.)] জৰো কুচ্ছিৰোগো মুচ্ছা পক্খন্দিকা সূলা ৱিসূচিকা কুট্ঠং গণ্ডো কিলাসো সোসো অপমাৰো দদ্দু কণ্ডু কচ্ছু ৰখসা [ৰক্খসা (ক.)] ৱিতচ্ছিকা লোহিতপিত্তং [লোহিতং পিত্তং (বহূসু)] মধুমেহো অংসা পিড়কা ভগন্দলা পিত্তসমুট্ঠানা আবাধা সেম্হসমুট্ঠানা আবাধা ৱাতসমুট্ঠানা আবাধা সন্নিপাতিকা আবাধা উতুপৰিণামজা আবাধা ৱিসমপৰিহাৰজা আবাধা ওপক্কমিকা আবাধা কম্মৱিপাকজা আবাধা সীতং উণ্হং জিঘচ্ছা পিপাসা উচ্চাৰো পস্সাৱো ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সং দুক্খং মাতুমৰণং দুক্খং পিতুমৰণং দুক্খং ভাতুমৰণং দুক্খং ভগিনিমৰণং দুক্খং পুত্তমৰণং দুক্খং ধীতুমৰণং দুক্খং ঞাতিব্যসনং দুক্খং ৰোগব্যসনং দুক্খং ভোগব্যসনং দুক্খং সীলব্যসনং দুক্খং দিট্ঠিব্যসনং দুক্খং যেসং ধম্মানং আদিতো সমুদাগমনং পঞ্ঞাযতি. অত্থঙ্গমতো নিৰোধো পঞ্ঞাযতি. কম্মসন্নিস্সিতো ৱিপাকো. ৱিপাকসন্নিস্সিতং কম্মং, নামসন্নিস্সিতং ৰূপং ৰূপসন্নিস্সিতং নামং, জাতিযা অনুগতং জৰায অনুসটং ব্যাধিনা অভিভূতং মৰণেন অব্ভাহতং দুক্খে পতিট্ঠিতং অতাণং অলেণং অসৰণং অসৰণীভূতং – ইদং ৱুচ্চতি দুক্খং. ইদং দুক্খং লোকস্স ভযং মহাভযং পীড়নং ঘট্টনং উপদ্দৱো উপসগ্গোতি – দুক্খমস্স মহব্ভযং. তেনাহ ভগৱা –

‘‘অৱিজ্জায নিৱুতো লোকো, [অজিতাতি ভগৱা]

ৱেৱিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতি;

জপ্পাভিলেপনং ব্ৰূমি, দুক্খমস্স মহব্ভয’’ন্তি.

৩. সৱন্তি সব্বধি সোতা, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

সোতানং কিং নিৱাৰণং;

সোতানং সংৱৰং ব্ৰূহি, কেন সোতা পিধিয্যৰে [পিথিয্যৰে (স্যা.), পিথীযৰে (সী. অট্ঠ.)] .

সৱন্তি সব্বধি সোতাতি. সোতাতি তণ্হাসোতো দিট্ঠিসোতো কিলেসসোতো দুচ্চৰিতসোতো অৱিজ্জাসোতো. সব্বধীতি সব্বেসু আযতনেসু. সৱন্তীতি সৱন্তি আসৱন্তি সন্দন্তি পৱত্তন্তি. চক্খুতো ৰূপে সৱন্তি আসৱন্তি সন্দন্তি পৱত্তন্তি. সোততো সদ্দে সৱন্তি…পে… ঘানতো গন্ধে সৱন্তি… জিৱ্হাতো ৰসে সৱন্তি… কাযতো ফোট্ঠব্বে সৱন্তি… মনতো ধম্মে সৱন্তি আসৱন্তি সন্দন্তি পৱত্তন্তি. চক্খুতো ৰূপতণ্হা সৱন্তি আসৱন্তি সন্দন্তি পৱত্তন্তি. সোততো সদ্দতণ্হা সৱন্তি আসৱন্তি সন্দন্তি পৱত্তন্তি. ঘানতো গন্ধতণ্হা সৱন্তি… জিৱ্হাতো ৰসতণ্হা সৱন্তি… কাযতো ফোট্ঠব্বতণ্হা সৱন্তি… মনতো ধম্মতণ্হা সৱন্তি আসৱন্তি সন্দন্তি পৱত্তন্তীতি – সৱন্তি সব্বধি সোতা.

ইচ্চাযস্মা অজিতোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… পদানুপুব্বতাপেতং ইচ্চাতি…পে… ইচ্চাযস্মা অজিতো.

সোতানং কিং নিৱাৰণন্তি সোতানং কিং আৱৰণং নীৱৰণং সংৱৰণং ৰক্খনং গোপনন্তি – সোতানং কিং নিৱাৰণং.

সোতানং সংৱৰং ব্ৰূহীতি সোতানং আৱৰণং নীৱৰণং সংৱৰণং ৰক্খনং গোপনং ব্ৰূহি আচিক্খ দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৱিৱৰাহি ৱিভজাহি উত্তানীকৰোহি পকাসেহীতি – সোতানং সংৱৰং ব্ৰূহি.

কেন সোতা পিধিয্যৰেতি কেন সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তীতি – কেন সোতা পিধিয্যৰে. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –

‘‘সৱন্তি সব্বধি সোতা, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

সোতানং কিং নিৱাৰণং;

সোতানং সংৱৰং ব্ৰূহি, কেন সোতা পিধিয্যৰে’’.

৪. যানি সোতানি লোকস্মিং, [অজিতাতি ভগৱা]

সতি তেসং নিৱাৰণং;

সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যৰে.

যানি সোতানি লোকস্মিন্তি যানি এতানি সোতানি মযা কিত্তিতানি পকিত্তিতানি আচিক্খিতানি দেসিতানি পঞ্ঞপিতানি পট্ঠপিতানি ৱিৱৰিতানি ৱিভজিতানি [ৱিভত্তানি (ক.)] উত্তানীকতানি পকাসিতানি, সেয্যথিদং [সেয্যথীদং (স্যা.)] – তণ্হাসোতো দিট্ঠিসোতো কিলেসসোতো দুচ্চৰিতসোতো অৱিজ্জাসোতো. লোকস্মিন্তি অপাযলোকে মনুস্সলোকে দেৱলোকে খন্ধলোকে ধাতুলোকে আযতনলোকেতি – যানি সোতানি লোকস্মিং. অজিতাতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি.

সতি তেসং নিৱাৰণন্তি. সতীতি যা সতি অনুস্সতি পটিস্সতি সতি সৰণতা ধাৰণতা অপিলাপনতা অসম্মুস্সনতা সতি সতিন্দ্ৰিযং সতিবলং সম্মাসতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো একাযনমগ্গো – অযং ৱুচ্চতি সতি. নিৱাৰণন্তি আৱৰণং নীৱৰণং সংৱৰণং ৰক্খনং গোপনন্তি – সতি তেসং নিৱাৰণং.

সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমীতি সোতানং আৱৰণং নীৱৰণং সংৱৰণং ৰক্খনং গোপনং ব্ৰূমি আচিক্খামি…পে… উত্তানীকৰোমি পকাসেমীতি – সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমি.

পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যৰেতি. পঞ্ঞাতি যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি. পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যৰেতি – পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তি. ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তি. ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তি. ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনত্তা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তি. ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তি. ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি…পে… ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপ’’ন্তি… ‘‘নামৰূপপচ্চযা সড়াযতন’’ন্তি… ‘‘সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’তি… ‘‘ফস্সপচ্চযা ৱেদনা’’তি… ‘‘ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা’’তি… ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি… ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৱো’’তি… ‘‘ভৱপচ্চযা জাতী’’তি… ‘‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’’ন্তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তি. ‘‘অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো’’তি… ‘‘সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো’’তি… ‘‘ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো’’তি… ‘‘নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো’’তি… ‘‘সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো’’তি… ‘‘ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো’’তি… ‘‘ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো’’তি… ‘‘তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো’’তি… ‘‘উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো’’তি… ‘‘ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো’’তি… ‘‘জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তি. ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি…পে… ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তি. ‘‘ইমে ধম্মা আসৱা’’তি…পে… ‘‘অযং আসৱসমুদযো’’তি… ‘‘অযং আসৱনিৰোধো’’তি… ‘‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তি. ‘‘ইমে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা’’তি…পে… ‘‘ইমে ধম্মা পৰিঞ্ঞেয্যা’’তি… ‘‘ইমে ধম্মা পহাতব্বা’’তি… ‘‘ইমে ধম্মা ভাৱেতব্বা’’তি… ‘‘ইমে ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তি. ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তি. পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ জানতো পস্সতো… চতুন্নং মহাভূতানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ জানতো পস্সতো… যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্মন্তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৱন্তি ন আসৱন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৱত্তন্তীতি – পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যৰে. তেনাহ ভগৱা –

‘‘যানি সোতানি লোকস্মিং, [অজিতাতি ভগৱা]

সতি তেসং নিৱাৰণং;

সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যৰে’’তি.

৫. পঞ্ঞা চেৱ সতি চাপি, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

নামৰূপঞ্চ মাৰিস;

এতং মে পুট্ঠো পব্ৰূহি, কত্থেতং উপৰুজ্ঝতি.

পঞ্ঞা চেৱ সতি চাপীতি. পঞ্ঞাতি যা পঞ্ঞা পজাননা ৱিচযো পৱিচযো ধম্মৱিচযো সল্লক্খণা উপলক্খণা পচ্চুপলক্খণা পণ্ডিচ্চং কোসল্লং নেপুঞ্ঞং ৱেভব্যা চিন্তা উপপৰিক্খা ভূৰী [ভূৰি (ক.)] মেধা পৰিণাযিকা ৱিপস্সনা সম্পজঞ্ঞং পতোদো পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পঞ্ঞাবলং পঞ্ঞাসত্থং পঞ্ঞাপাসাদো পঞ্ঞাআলোকো পঞ্ঞাওভাসো পঞ্ঞাপজ্জোতো পঞ্ঞাৰতনং অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি. সতীতি যা সতি অনুস্সতি…পে… সম্মাসতীতি – পঞ্ঞা চেৱ সতিচাপি, ইচ্চাযস্মা অজিতো.

নামৰূপঞ্চ মাৰিসাতি. নামন্তি চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা. ৰূপন্তি চত্তাৰো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপং. মাৰিসাতি পিযৱচনং গৰুৱচনং সগাৰৱসপ্পতিস্সাধিৱচনমেতং মাৰিসাতি – নামৰূপঞ্চ মাৰিস.

এতং মে পুট্ঠো পব্ৰূহীতি. এতং মেতি যং পুচ্ছামি যং যাচামি যং অজ্ঝেসামি যং পসাদেমি. পুট্ঠোতি পুচ্ছিতো যাচিতো অজ্ঝেসিতো পসাদিতো. পব্ৰূহীতি ব্ৰূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৱিৱৰাহি ৱিভজাহি [ৱিৱৰেহি ৱিভজেহি (ক.)] উত্তানীকৰোহি পকাসেহীতি – এতং মে পুট্ঠো পব্ৰূহি.

কত্থেতং উপৰুজ্ঝতীতি কত্থেতং নিৰুজ্ঝতি ৱূপসম্মতি অত্থং গচ্ছতি পটিপ্পস্সম্ভতীতি. কত্থেতং উপৰুজ্ঝতি. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –

‘‘পঞ্ঞা চেৱ সতি চাপি, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

নামৰূপঞ্চ মাৰিস;

এৱং মে পুট্ঠো পব্ৰূহি, কত্থেতং উপৰুজ্ঝতী’’তি.

৬. যমেতং পঞ্হং অপুচ্ছি, অজিত তং ৱদামি তে;

যত্থ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, অসেসং উপৰুজ্ঝতি;

ৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন, এত্থেতং উপৰুজ্ঝতি.

যমেতং পঞ্হং অপুচ্ছীতি. যমেতন্তি পঞ্ঞঞ্চ সতিঞ্চ নামৰূপঞ্চ. অপুচ্ছীতি অপুচ্ছসি যাচসি অজ্ঝেসতি [অজ্ঝেসি (ক.)] পসাদেসীতি – যমেতং পঞ্হং অপুচ্ছি.

অজিত তং ৱদামি তেতি. অজিতাতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি. তন্তি পঞ্ঞঞ্চ সতিঞ্চ নামৰূপঞ্চ. ৱদামীতি ৱদামি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৱিৱৰামি ৱিভজামি উত্তানীকৰোমি পকাসেমীতি. অজিত তং ৱদামি তে.

যত্থ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, অসেসং উপৰুজ্ঝতীতি নামন্তি চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা. ৰূপন্তি চত্তাৰো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপং. অসেসন্তি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পৰিযাদিযনৱচনমেতং [পৰিযাদাযৱচনমেতং (স্যা. ক.)] অসেসন্তি. উপৰুজ্ঝতীতি নিৰুজ্ঝতি ৱূপসম্মতি অত্থং গচ্ছতি পটিপ্পস্সম্ভতীতি. যত্থ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ অসেসং উপৰুজ্ঝতি.

ৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন, এত্থেতং উপৰুজ্ঝতীতি সোতাপত্তিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন সত্ত ভৱে ঠপেত্ৱা অনমতগ্গে সংসাৰে যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, এত্থেতে নিৰুজ্ঝন্তি ৱূপসম্মন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি. সকদাগামিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন দ্ৱে ভৱে ঠপেত্ৱা পঞ্চসু ভৱেসু যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, এত্থেতে নিৰুজ্ঝন্তি ৱূপসম্মন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি. অনাগামিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন একং ভৱং ঠপেত্ৱা ৰূপধাতুযা ৱা অৰূপধাতুযা ৱা যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, এত্থেতে নিৰুজ্ঝন্তি ৱূপসম্মন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি. অৰহত্তমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, এত্থেতে নিৰুজ্ঝন্তি ৱূপসম্মন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি. অৰহতো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযন্তস্স চৰিমৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন পঞ্ঞা চ সতি চ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, এত্থেতে নিৰুজ্ঝন্তি ৱূপসম্মন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি – ৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন এত্থেতং উপৰুজ্ঝতি. তেনাহ ভগৱা –

‘‘যমেতং পঞ্হং অপুচ্ছি, অজিত তং ৱদামি তে;

যত্থ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, অসেসং উপৰুজ্ঝতি;

ৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন, এত্থেতং উপৰুজ্ঝতী’’তি.

৭. যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা [সেক্খা (স্যা. ক.)] পুথূ ইধ;

তেসং মে নিপকো ইৰিযং, পুট্ঠো পব্ৰূহি মাৰিস.

যে চ সঙ্খাতধম্মাসেতি সঙ্খাতধম্মা ৱুচ্চন্তি অৰহন্তো খীণাসৱা. কিংকাৰণা সঙ্খাতধম্মা ৱুচ্চন্তি অৰহন্তো খীণাসৱা? তে সঙ্খাতধম্মা ঞাতধম্মা তুলিতধম্মা তীৰিতধম্মা ৱিভূতধম্মা ৱিভাৱিতধম্মা. ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি সঙ্খাতধম্মা ঞাতধম্মা তুলিতধম্মা তীৰিতধম্মা ৱিভূতধম্মা ৱিভাৱিতধম্মা. ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি সঙ্খাতধম্মা…পে… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি সঙ্খাতধম্মা… ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তি সঙ্খাতধম্মা… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি সঙ্খাতধম্মা ঞাতধম্মা তুলিতধম্মা তীৰিতধম্মা ৱিভূতধম্মা ৱিভাৱিতধম্মা. অথ ৱা তেসং খন্ধা সঙ্খাতা ধাতুযো সঙ্খাতা আযতনানি সঙ্খাতা গতিযো সঙ্খাতা উপপত্তিযো সঙ্খাতা পটিসন্ধি সঙ্খাতা ভৱা সঙ্খাতা সংসাৰা সঙ্খাতা ৱট্টা সঙ্খাতা. অথ ৱা তে খন্ধপৰিযন্তে ঠিতা ধাতুপৰিযন্তে ঠিতা আযতনপৰিযন্তে ঠিতা গতিপৰিযন্তে ঠিতা উপপত্তিপৰিযন্তে ঠিতা পটিসন্ধিপৰিযন্তে ঠিতা ভৱপৰিযন্তে ঠিতা সংসাৰপৰিযন্তে ঠিতা ৱট্টপৰিযন্তে ঠিতা অন্তিমে ভৱে ঠিতা অন্তিমে সমুস্সযে ঠিতা অন্তিমদেহধৰা অৰহন্তো.

তেসং চাযং [যাযং (ক.)] পচ্ছিমকো, চৰিমোযং সমুস্সযো;

জাতিমৰণসংসাৰো, নত্থি নেসং পুনব্ভৱোতি.

তংকাৰণা সঙ্খাতধম্মা ৱুচ্চন্তি অৰহন্তো খীণাসৱাতি. যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা পুথূ ইধাতি. সেখাতি কিংকাৰণা ৱুচ্চন্তি সেখা? সিক্খন্তীতি সেখা. কিঞ্চ সিক্খন্তি? অধিসীলম্পি সিক্খন্তি, অধিচিত্তম্পি সিক্খন্তি, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খন্তি. কতমা অধিসীলসিক্খা? ইধ ভিক্খু সীলৱা হোতি পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. খুদ্দকো সীলক্খন্ধো মহন্তো সীলক্খন্ধো সীলং পতিট্ঠা আদি চৰণং সংযমো সংৱৰো মুখং পমুখং কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা – অযং অধিসীলসিক্খা.

কতমা অধিচিত্তসিক্খা? ইধ ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – অযং অধিচিত্তসিক্খা.

কতমা অধিপঞ্ঞাসিক্খা? ইধ ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি…পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘‘ইমে আসৱা’’তি…পে… ‘‘অযং আসৱসমুদযো’’তি… ‘‘অযং আসৱনিৰোধো’’তি… ‘‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘‘অযং অধিপঞ্ঞাসিক্খা’’… ইমা তিস্সো সিক্খাযো আৱজ্জন্তা সিক্খন্তি জানন্তা সিক্খন্তি পস্সন্তা সিক্খন্তি চিত্তং অধিট্ঠহন্তা সিক্খন্তি সদ্ধায অধিমুচ্চন্তা সিক্খন্তি ৱীৰিযং [ৱিৰিযং (স্যা.)] পগ্গণ্হন্তা সিক্খন্তি সতিং উপট্ঠপেন্তা সিক্খন্তি চিত্তং সমাদহন্তা সিক্খন্তি পঞ্ঞায পজানন্তা সিক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তা সিক্খন্তি পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানন্তা সিক্খন্তি পহাতব্বং পজহন্তা সিক্খন্তি ভাৱেতব্বং ভাৱেন্তা সিক্খন্তি সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকৰোন্তা সিক্খন্তি আচৰন্তি সমাচৰন্তি সমাদায ৱত্তন্তি. তংকাৰণা ৱুচ্চন্তি – সেখা. পুথূতি বহুকা. এতে সেখা সোতাপন্না চ পটিপন্না চ সকদাগামিনো চ পটিপন্না চ অনাগামিনো চ পটিপন্না চ অৰহন্তো চ পটিপন্না চ. ইধাতি ইমিস্সা দিট্ঠিযা ইমিস্সা খন্তিযা ইমিস্সা ৰুচিযা ইমস্মিং আদাযে ইমস্মিং ধম্মে ইমস্মিং ৱিনযে ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ইমস্মিং পাৱচনে ইমস্মিং ব্ৰহ্মচৰিযে ইমস্মিং সত্থুসাসনে ইমস্মিং অত্তভাৱে ইমস্মিং মনুস্সলোকেতি – যে চ সেখা পুথূ ইধ.

তেসং মে নিপকো ইৰিযং, পুট্ঠো পব্ৰূহি মাৰিসাতি ত্ৱম্পি নিপকো পণ্ডিতো পঞ্ঞৱা বুদ্ধিমা ঞাণী মেধাৱী. তেসং সঙ্খাতধম্মানঞ্চ সেক্খানঞ্চ ইৰিযং চৰিযং ৱুত্তি পৱত্তি আচৰং গোচৰং ৱিহাৰং পটিপদং. পুট্ঠোতি পুচ্ছিতো যাচিতো অজ্ঝেসিতো পসাদিতো. পব্ৰূহীতি ব্ৰূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৱিৱৰাহি ৱিভজাহি উত্তানীকৰোহি পকাসেহি. মাৰিসাতি পিযৱচনং গৰুৱচনং সগাৰৱসপ্পতিস্সাধিৱচনমেতং মাৰিসাতি – তেসং মে নিপকো ইৰিযং, পুট্ঠো পব্ৰূহি মাৰিস. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –

‘‘যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা পুথূ ইধ;

তেসং মে নিপকো ইৰিযং, পুট্ঠো পব্ৰূহি মাৰিসা’’তি.

৮. কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্য, মনসানাৱিলো সিযা;

কুসলো সব্বধম্মানং, সতো ভিক্খু পৰিব্বজে.

কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্যাতি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৱে কামা – ৱত্থুকামা চ কিলেসকামা চ. কতমে ৱত্থুকামা? মনাপিকা ৰূপা মনাপিকা সদ্দা মনাপিকা গন্ধা মনাপিকা ৰসা মনাপিকা ফোট্ঠব্বা, অত্থৰণা পাৱুৰণা [পাপুৰণা (স্যা.)] দাসিদাসা অজেড়কা কুক্কুটসূকৰা হত্থিগৱাস্সৱড়ৱা খেত্তং ৱত্থু হিৰঞ্ঞং সুৱণ্ণং গামনিগমৰাজধানিযো [ৰাজঠানিযো (ক.)] ৰট্ঠঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ – যং কিঞ্চি ৰজনীযৱত্থু ৱত্থুকামা.

অপি চ অতীতা কামা অনাগতা কামা পচ্চুপ্পন্না কামা অজ্ঝত্তা কামা বহিদ্ধা কামা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কামা, হীনা কামা মজ্ঝিমা কামা পণীতা কামা, আপাযিকা কামা মানুসিকা কামা দিব্বা কামা, পচ্চুপট্ঠিতা কামা, নিম্মিতা কামা পৰনিম্মিতা কামা, পৰিগ্গহিতা কামা অপৰিগ্গহিতা কামা, মমাযিতা কামা অমমাযিতা কামা, সব্বেপি কামাৱচৰা ধম্মা, সব্বেপি ৰূপাৱচৰা ধম্মা, সব্বেপি অৰূপাৱচৰা ধম্মা, তণ্হাৱত্থুকা তণ্হাৰম্মণা, কামনীযট্ঠেন ৰজনীযট্ঠেন মদনীযট্ঠেন ৰমণীযট্ঠেন [নত্থি স্যা. পোত্থকে মহানি. ১] কামা. ইমে ৱুচ্চন্তি ৱত্থুকামা.

কতমে কিলেসকামা? ছন্দো কামো ৰাগো কামো ছন্দৰাগো কামো সঙ্কপ্পো কামো ৰাগো কামো সঙ্কপ্পৰাগো কামো, যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামৰাগো কামনন্দী কামতণ্হা কামসিনেহো কামপিপাসা কামপৰিড়াহো কামগেধো কামমুচ্ছা কামজ্ঝোসানং কামোঘো কামযোগো কামুপাদানং কামচ্ছন্দনীৱৰণং –

অদ্দসং কাম তে মূলং, সঙ্কপ্পা কাম জাযসি;

ন তং সঙ্কপ্পযিস্সামি, এৱং কাম ন হেহিসীতি.

ইমে ৱুচ্চন্তি কিলেসকামা. গেধো ৱুচ্চতি তণ্হা, যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্যাতি কিলেসকামেন ৱত্থুকামেসু নাভিগিজ্ঝেয্য ন পলিবুন্ধেয্য [পলিবুজ্ঝেয্য (স্যা.)] অগিদ্ধো অস্স অগধিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝাপন্নো [অনজ্ঝোপন্নো (স্যা.)] ৱীতগেধো ৱিগতগেধো চত্তগেধো ৱন্তগেধো মুত্তগেধো পহীনগেধো পটিনিস্সট্ঠগেধো ৱীতৰাগো ৱিগতৰাগো চত্তৰাগো ৱন্তৰাগো মুত্তৰাগো পহীনৰাগো পটিনিস্সট্ঠৰাগো নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতিভূতো সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰেয্যাতি – কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্য.

মনসানাৱিলো সিযাতি. মনোতি যং চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডৰং মনো মনাযতনং মনিন্দ্ৰিযং ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জা মনোৱিঞ্ঞাণধাতু. কাযদুচ্চৰিতেন চিত্তং আৱিলং হোতি লুড়িতং এৰিতং ঘট্টিতং চলিতং ভন্তং অৱূপসন্তং. ৱচীদুচ্চৰিতেন…পে… মনোদুচ্চৰিতেন… ৰাগেন… দোসেন… মোহেন… কোধেন… উপনাহেন… মক্খেন… পড়াসেন… ইস্সায… মচ্ছৰিযেন… মাযায… সাঠেয্যেন… থম্ভেন… সাৰম্ভেন… মানেন… অতিমানেন… মদেন… পমাদেন… সব্বকিলেসেহি… সব্বদুচ্চৰিতেহি… সব্বডাহেহি… সব্বপৰিড়াহেহি… সব্বসন্তাপেহি… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰেহি চিত্তং আৱিলং হোতি লুড়িতং এৰিতং ঘট্টিতং চলিতং ভন্তং অৱূপসন্তং. মনসানাৱিলো সিযাতি চিত্তেন অনাৱিলো সিযা – অলুড়িতো অনেৰিতো অঘট্টিতো অচলিতো অভন্তো ৱূপসন্তো আৱিলকৰে কিলেসে জহেয্য পজহেয্য ৱিনোদেয্য ব্যন্তীকৰেয্য [ব্যন্তিং কৰেয্য (ক.)] অনভাৱং গমেয্য, আৱিলকৰেহি কিলেসেহি চ আৰতো [আৰতো অস্স (ক.) মহানি. ১৮ পস্স] ৱিৰতো পটিৱিৰতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰেয্যাতি – মনসানাৱিলো সিযা.

কুসলো সব্বধম্মানন্তি ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি কুসলো সব্বধম্মানং, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি কুসলো সব্বধম্মানং, ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি কুসলো সব্বধম্মানং, ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তি কুসলো সব্বধম্মানং…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি কুসলো সব্বধম্মানং. এৱম্পি কুসলো সব্বধম্মানং.

অথ ৱা, অনিচ্চতো কুসলো সব্বধম্মানং, দুক্খতো…পে… ৰোগতো… গণ্ডতো… সল্লতো… অঘতো… আবাধতো… পৰতো… পলোকতো… ঈতিতো… উপদ্দৱতো… ভযতো… উপসগ্গতো… চলতো… পভঙ্গুতো… অদ্ধুৱতো [অধুৱতো (ক.) মহানি. ১৩] … অতাণতো… অলেণতো… অসৰণতো… অসৰণীভূততো… ৰিত্ততো… তুচ্ছতো… সুঞ্ঞতো… অনত্ততো… আদীনৱতো… ৱিপৰিণামধম্মতো… অসাৰকতো… অঘমূলতো… ৱধকতো… ৱিভৱতো… সাসৱতো… সঙ্খততো… মাৰামিসতো… জাতিধম্মতো… জৰাধম্মতো… ব্যাধিধম্মতো… মৰণধম্মতো… সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মতো … সংকিলেসিকধম্মতো… সমুদযতো… অত্থঙ্গমতো… অস্সাদতো… আদীনৱতো… নিস্সৰণতো কুসলো সব্বধম্মানং. এৱম্পি কুসলো সব্বধম্মানং.

অথ ৱা, খন্ধকুসলো ধাতুকুসলো আযতনকুসলো পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো সতিপট্ঠানকুসলো সম্মপ্পধানকুসলো ইদ্ধিপাদকুসলো ইন্দ্ৰিযকুসলো বলকুসলো বোজ্ঝঙ্গকুসলো মগ্গকুসলো ফলকুসলো নিব্বানকুসলো. এৱম্পি কুসলো সব্বধম্মানং.

অথ ৱা, সব্বধম্মা ৱুচ্চন্তি দ্ৱাদসাযতনানি – চক্খু চেৱ [চক্খুঞ্চেৱ (ক.)] ৰূপা চ, সোতঞ্চ সদ্দা চ, ঘানঞ্চ গন্ধা চ, জিৱ্হা চ ৰসা চ, কাযো চ ফোট্ঠব্বা চ, মনো চ ধম্মা চ. যতো চ অজ্ঝত্তিকবাহিৰেসু আযতনেসু ছন্দৰাগো পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো [অনভাৱঙ্গতো (স্যা.)] আযতিং অনুপ্পাদধম্মো, এত্তাৱতাপি কুসলো সব্বধম্মানন্তি – কুসলো সব্বধম্মানং.

সতো ভিক্খু পৰিব্বজেতি. সতোতি চতূহি কাৰণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো, ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো, চিত্তে চিত্তানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো, ধম্মেসু ধম্মানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো.

অপৰেহিপি চতূহি কাৰণেহি সতো – অসতিপৰিৱজ্জনায সতো, সতিকৰণীযানং ধম্মানং কতত্তা সতো, সতিপৰিবন্ধানং [সতিপটিপক্খানং (স্যা.) মহানি. ৩] ধম্মানং হতত্তা সতো, সতিনিমিত্তানং ধম্মানং অসম্মুট্ঠত্তা [অপ্পমুট্ঠত্তা (স্যা.)] সতো.

অপৰেহিপি চতূহি কাৰণেহি সতো – সতিযা সমন্নাগতত্তা সতো, সতিযা ৱসিতত্তা সতো, সতিযা পাগুঞ্ঞেন সমন্নাগতত্তা সতো, সতিযা অপচ্চোৰোহণতায সতো.

অপৰেহিপি চতূহি কাৰণেহি সতো – সতিযা সমন্নাগতত্তা সতো, সন্তত্তা সতো, সমিতত্তা সতো, সন্তধম্মসমন্নাগতত্তা সতো. বুদ্ধানুস্সতিযা সতো, ধম্মানুস্সতিযা সতো, সঙ্ঘানুস্সতিযা সতো, সীলানুস্সতিযা সতো, চাগানুস্সতিযা সতো, দেৱতানুস্সতিযা সতো, আনাপানস্সতিযা সতো, মৰণস্সতিযা সতো, কাযগতাসতিযা সতো, উপসমানুস্সতিযা সতো. যা সতি অনুস্সতি…পে… সম্মাসতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো একাযনমগ্গো, অযং ৱুচ্চতি সতি. ইমায সতিযা উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো [সম্পন্নো (ক.)] সমন্নাগতো, সো ৱুচ্চতি সতো. ভিক্খূতি সত্তন্নং ধম্মানং ভিন্নত্তা ভিক্খু – সক্কাযদিট্ঠি ভিন্না হোতি, ৱিচিকিচ্ছা ভিন্না হোতি, সীলব্বতপৰামাসো ভিন্নো হোতি, ৰাগো ভিন্নো হোতি, দোসো ভিন্নো হোতি, মোহো ভিন্নো হোতি, মানো ভিন্নো হোতি. ভিন্না হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোভৱিকা [পোনোব্ভৱিকা (স্যা. ক.)] সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা.

পজ্জেন কতেন [পজ্জোতকতেন (ক.) সু. নি. ৫১৯] অত্তনা, [সভিযাতি ভগৱা]

পৰিনিব্বানগতো ৱিতিণ্ণকঙ্খো;

ৱিভৱঞ্চ ভৱঞ্চ ৱিপ্পহায, ৱুসিতৱা খীণপুনব্ভৱো স ভিক্খূতি.

সতো ভিক্খু পৰিব্বজেতি সতো ভিক্খু পৰিব্বজে, সতো গচ্ছেয্য, সতো তিট্ঠেয্য, সতো নিসীদেয্য, সতো সেয্যং কপ্পেয্য, সতো অভিক্কমেয্য, সতো পটিক্কমেয্য, সতো আলোকেয্য, সতো ৱিলোকেয্য, সতো সমিঞ্জেয্য, সতো পসাৰেয্য, সতো সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰং ধাৰেয্য, সতো চৰেয্য ৱিহৰেয্য ইৰিযেয্য ৱত্তেয্য পালেয্য যপেয্য যাপেয্যাতি – সতো ভিক্খু পৰিব্বজে. তেনাহ ভগৱা –

‘‘কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্য, মনসানাৱিলো সিযা;

কুসলো সব্বধম্মানং, সতো ভিক্খু পৰিব্বজে’’তি.

সহ গাথাপৰিযোসানা যে তে ব্ৰাহ্মণেন সদ্ধিং একচ্ছন্দা একপযোগা একাধিপ্পাযা একৱাসনৱাসিতা, তেসং অনেকপাণসহস্সানং ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি. তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চি. সহ অৰহত্তপ্পত্তা অজিনজটাৱাকচীৰতিদণ্ডকমণ্ডলুকেসা চ মস্সূ চ অন্তৰহিতা, ভণ্ডুকাসাযৱত্থৱসনো সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধৰো অন্ৱত্থপটিপত্তিযা পঞ্জলিকো ভগৱন্তং নমস্সমানো নিসিন্নো হোতি – ‘‘সত্থা মে ভন্তে ভগৱা, সাৱকোহমস্মী’’তি.

অজিতমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো পঠমো.

২. তিস্সমেত্তেয্যমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো

৯. কোধ সন্তুসিতো লোকে, [ইচ্চাযস্মা তিস্সমেত্তেয্যো]

কস্স নো সন্তি ইঞ্জিতা;

কো উভন্তমভিঞ্ঞায, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি;

কং ব্ৰূসি মহাপুৰিসোতি, কো ইধ সিব্বিনিমচ্চগা.

কোধ সন্তুসিতো লোকেতি কো লোকে তুট্ঠো সন্তুট্ঠো অত্তমনো পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পোতি – কোধ সন্তুসিতো লোকে.

ইচ্চাযস্মা তিস্সমেত্তেয্যোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপাৰিপূৰী অক্খৰসমৱাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং – ইচ্চাতি. আযস্মাতি পিযৱচনং গৰুৱচনং সগাৰৱসপ্পতিস্সাধিৱচনমেতং – আযস্মাতি. তিস্সোতি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স নামং সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৱোহাৰো নামং নামকম্মং নামধেয্যং নিৰুত্তি ব্যঞ্জনং অভিলাপো. মেত্তেয্যোতি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স গোত্তং সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৱোহাৰোতি – ইচ্চাযস্মা তিস্সমেত্তেয্যো.

কস্স নো সন্তি ইঞ্জিতাতি তণ্হিঞ্জিতং দিট্ঠিঞ্জিতং মানিঞ্জিতং কিলেসিঞ্জিতং কামিঞ্জিতং. কস্সিমে ইঞ্জিতা নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – কস্স নো সন্তি ইঞ্জিতা.

কো উভন্তমভিঞ্ঞাযাতি কো উভো অন্তে অভিঞ্ঞায জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱাতি – কো উভন্তমভিঞ্ঞায.

মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতীতি মজ্ঝে মন্তায ন লিপ্পতি, অলিত্তো অনুপলিত্তো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰতীতি – মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি.

কং ব্ৰূসি মহাপুৰিসোতি মহাপুৰিসো অগ্গপুৰিসো সেট্ঠপুৰিসো ৱিসেট্ঠপুৰিসো পামোক্খপুৰিসো উত্তমপুৰিসো পধানপুৰিসো পৱৰপুৰিসোতি. কং ব্ৰূসি কং কথেসি কং মঞ্ঞসি কং ভণসি কং পস্সতি কং ৱোহৰসীতি – কং ব্ৰূসি মহাপুৰিসোতি.

কো ইধ সিব্বিনিমচ্চগাতি কো ইধ সিব্বিনিং তণ্হং অজ্ঝগা উপচ্চগা অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো ৱীতিৱত্তোতি – কো ইধ সিব্বিনিমচ্চগা. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –

‘‘কোধ সন্তুসিতো লোকে, [ইচ্চাযস্মা তিস্সমেত্তেয্যো]

কস্স নো সন্তি ইঞ্জিতা;

কো উভন্তমভিঞ্ঞায, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি;

কং ব্ৰূসি মহাপুৰিসোতি, কো ইধ সিব্বিনিমচ্চগা’’তি.

১০. কামেসু ব্ৰহ্মচৰিযৱা, [মেত্তেয্যাতি ভগৱা]

ৱীততণ্হো সদা সতো;

সঙ্খায নিব্বুতো ভিক্খু, তস্স নো সন্তি ইঞ্জিতা.

কামেসু ব্ৰহ্মচৰিযৱাতি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৱে কামা – ৱত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি ৱত্থুকামা…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি কিলেসকামা. ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুচ্চতি অসদ্ধম্মসমাপত্তিযা আৰতি ৱিৰতি পটিৱিৰতি ৱেৰমণী অকিৰিযা অকৰণং অনজ্ঝাপত্তি ৱেলাঅনতিক্কমো. অপি চ, নিপ্পৰিযাযেন ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুচ্চতি অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৱাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱো, সম্মাৱাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি. যো ইমিনা অৰিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো, সো ৱুচ্চতি ব্ৰহ্মচৰিযৱা. যথা চ ধনেন ধনৱাতি ৱুচ্চতি, ভোগেন ভোগৱাতি ৱুচ্চতি, যসেন যসৱাতি ৱুচ্চতি, সিপ্পেন সিপ্পৱাতি ৱুচ্চতি, সীলেন সীলৱাতি ৱুচ্চতি, ৱীৰিযেন ৱীৰিযৱাতি ৱুচ্চতি, পঞ্ঞায পঞ্ঞৱাতি ৱুচ্চতি, ৱিজ্জায ৱিজ্জৱাতি ৱুচ্চতি – এৱমেৱ যো ইমিনা অৰিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো, সো ৱুচ্চতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাতি – কামেসু ব্ৰহ্মচৰিযৱা.

মেত্তেয্যাতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং গোত্তেন আলপতি. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৱাতি – মেত্তেয্যাতি ভগৱা.

ৱীততণ্হো সদা সতোতি. তণ্হাতি ৰূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হা. যস্সেসা তণ্হা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা, সো ৱুচ্চতি ৱীততণ্হো চত্ততণ্হো ৱন্ততণ্হো মুত্ততণ্হো পহীনতণ্হো পটিনিস্সট্ঠতণ্হো ৱীতৰাগো চত্তৰাগো ৱন্তৰাগো মুত্তৰাগো পহীনৰাগো পটিনিস্সট্ঠৰাগো নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতিভূতো সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি. সদাতি সদা সব্বদা সব্বকালং নিচ্চকালং ধুৱকালং সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং পোঙ্খানুপোঙ্খং [পোখানুপোখং (স্যা.)] উদকূমিকজাতং অৱীচিসন্ততিসহিতং [অৱীচি সমঙ্গিসহিতং (স্যা.)] ফস্সিতং [ফুসিতং (স্যা.)] পুৰেভত্তং পচ্ছাভত্তং পুৰিমযামং মজ্ঝিমযামং পচ্ছিমযামং কাড়ে জুণ্হে ৱস্সে হেমন্তে গিম্হে পুৰিমে ৱযোখন্ধে মজ্ঝিমে ৱযোখন্ধে পচ্ছিমে ৱযোখন্ধে. সতোতি চতূহি কাৰণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো, ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো, চিত্তে চিত্তানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো, ধম্মেসু ধম্মানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো…পে… সো ৱুচ্চতি সতোতি – ৱীততণ্হো সদা সতো.

সঙ্খায নিব্বুতো ভিক্খূতি সঙ্খা ৱুচ্চতি ঞাণং. যা পঞ্ঞা পজাননা ৱিচযো পৱিচযো…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি. সঙ্খাযাতি সঙ্খায জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি সঙ্খায জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি…পে… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি… ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তি… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি সঙ্খায জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা.

অথ ৱা, অনিচ্চতো সঙ্খায জানিত্ৱা…পে… দুক্খতো… ৰোগতো… গণ্ডতো… সল্লতো…পে… নিস্সৰণতো সঙ্খায জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা. নিব্বুতোতি ৰাগস্স নিব্বাপিতত্তা নিব্বুতো, দোসস্স নিব্বাপিতত্তা নিব্বুতো, মোহস্স নিব্বাপিতত্তা নিব্বুতো, কোধস্স… উপনাহস্স… মক্খস্স… পড়াসস্স… ইস্সায… মচ্ছৰিযস্স… মাযায… সাঠেয্যস্স… থম্ভস্স… সাৰম্ভস্স… মানস্স… অতিমানস্স… মদস্স… পমাদস্স… সব্বকিলেসানং… সব্বদুচ্চৰিতানং… সব্বদৰথানং … সব্বপৰিড়াহানং… সব্বসন্তাপানং… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰানং নিব্বাপিতত্তা নিব্বুতো. ভিক্খূতি সত্তন্নং ধম্মানং ভিন্নত্তা ভিক্খু…পে… ৱুসিতৱা খীণপুনব্ভৱো স ভিক্খূতি – সঙ্খায নিব্বুতো ভিক্খু.

তস্স নো সন্তি ইঞ্জিতাতি. তস্সাতি অৰহতো খীণাসৱস্স. ইঞ্জিতাতি তণ্হিঞ্জিতং দিট্ঠিঞ্জিতং মানিঞ্জিতং কিলেসিঞ্জিতং কামিঞ্জিতং. তস্সিমে ইঞ্জিতা নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – তস্স নো সন্তি ইঞ্জিতা. তেনাহ ভগৱা –

‘‘কামেসু ব্ৰহ্মচৰিযৱা, [মেত্তেয্যাতি ভগৱা]

ৱীততণ্হো সদা সতো;

সঙ্খায নিব্বুতো ভিক্খু, তস্স নো সন্তি ইঞ্জিতা’’তি.

১১. সো উভন্তমভিঞ্ঞায, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি;

তং ব্ৰূমি মহাপুৰিসোতি, সো ইধ সিব্বিনিমচ্চগা.

সো উভন্তমভিঞ্ঞায, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতীতি. অন্তাতি ফস্সো একো অন্তো, ফস্সসমুদযো দুতিযো অন্তো, ফস্সনিৰোধো মজ্ঝে; অতীতং একো অন্তো, অনাগতং দুতিযো অন্তো, পচ্চুপ্পন্নং মজ্ঝে; সুখা ৱেদনা একো অন্তো, দুক্খা ৱেদনা দুতিযো অন্তো, অদুক্খমসুখা ৱেদনা মজ্ঝে; নামং একো অন্তো, ৰূপং দুতিযো অন্তো, ৱিঞ্ঞাণং মজ্ঝে; ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি একো অন্তো, ছ বাহিৰানি আযতনানি দুতিযো অন্তো, ৱিঞ্ঞাণং মজ্ঝে; সক্কাযো একো অন্তো, সক্কাযসমুদযো দুতিযো অন্তো, সক্কাযনিৰোধো মজ্ঝে. মন্তা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি.

লেপাতি দ্ৱে লেপা – তণ্হালেপো চ দিট্ঠিলেপো চ. কতমো তণ্হালেপো? যাৱতা তণ্হাসঙ্খাতেন সীমকতং ওধিকতং [মৰিযাদিকতং ওধিকতং (স্যা.)] পৰিযন্তকতং পৰিগ্গহিতং মমাযিতং – ‘‘ইদং মম, এতং মম, এত্তকং মম, এত্তাৱতা মম ৰূপা সদ্দা গন্ধা ৰসা ফোট্ঠব্বা অত্থৰণা পাৱুৰণা দাসিদাসা অজেড়কা কুক্কুটসূকৰা হত্থিগৱাস্সৱড়ৱা খেত্তং ৱত্থু হিৰঞ্ঞং সুৱণ্ণং গামনিগমৰাজধানিযো ৰট্ঠঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ’’. কেৱলম্পি মহাপথৱিং তণ্হাৱসেন মমাযতি. যাৱতা অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতং – অযং তণ্হালেপো.

কতমো দিট্ঠিলেপো? ৱীসতিৱত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি, দসৱত্থুকা মিচ্ছাদিট্ঠি, দসৱত্থুকা অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি, যা এৱৰূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং দিট্ঠিগহনং দিট্ঠিকন্তাৰো দিট্ঠিৱিসূকাযিকং দিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতং দিট্ঠিসংযোজনং গাহো পটিগ্গাহো অভিনিৱেসো পৰামাসো কুম্মগ্গো মিচ্ছাপথো মিচ্ছত্তং তিত্থাযতনং ৱিপৰিযেসগ্গাহো [ৱিপৰিযেসগ্গাহো (বহূসু)] ৱিপৰীতগ্গাহো ৱিপল্লাসগ্গাহো মিচ্ছাগাহো অযাথাৱকস্মিং যাথাৱকন্তি গাহো, যাৱতা দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি – অযং দিট্ঠিলেপো.

সো উভন্তমভিঞ্ঞায, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতীতি সো উভো চ অন্তে মজ্ঝঞ্চ মন্তায অভিঞ্ঞায জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা ন লিপ্পতি ন পলিপ্পতি ন উপলিপ্পতি, অলিত্তো অসংলিত্তো অনুপলিত্তো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰতীতি – সো উভন্তমভিঞ্ঞায মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি.

তং ব্ৰূমি মহাপুৰিসোতি মহাপুৰিসো অগ্গপুৰিসো সেট্ঠপুৰিসো ৱিসেট্ঠপুৰিসো পামোক্খপুৰিসো উত্তমপুৰিসো পৱৰপুৰিসো, তং ব্ৰূমি তং কথেমি তং ভণামি তং দীপেমি তং ৱোহৰামি.

আযস্মা সাৰিপুত্তো [পস্স সং. নি. ৫.৩৭৭] ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মহাপুৰিসো মহাপুৰিসো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, মহাপুৰিসো হোতী’’তি? ‘‘ৱিমুত্তচিত্তত্তা খ্ৱাহং, সাৰিপুত্ত, মহাপুৰিসোতি ৱদামি, অৱিমুত্তচিত্তত্তা নো মহাপুৰিসোতি ৱদামি.

‘‘কথঞ্চ, সাৰিপুত্ত, ৱিমুত্তচিত্তো হোতি? ইধ, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তস্স কাযে কাযানুপস্সিনো ৱিহৰতো চিত্তং ৱিৰজ্জতি ৱিমুচ্চতি অনুপাদায আসৱেহি. ৱেদনাসু…পে… চিত্তে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তস্স ধম্মেসু ধম্মানুপস্সিনো ৱিহৰতো চিত্তং ৱিৰজ্জতি ৱিমুচ্চতি অনুপাদায আসৱেহি. এৱং খো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু ৱিমুত্তচিত্তো হোতি. ৱিমুত্তচিত্তত্তা খ্ৱাহং, সাৰিপুত্ত, মহাপুৰিসোতি ৱদামি, অৱিমুত্তচিত্তত্তা নো মহাপুৰিসোতি ৱদামী’’তি – তং ব্ৰূমি মহাপুৰিসোতি.

সো ইধ সিব্বিনিমচ্চগাতি সিব্বিনী ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং, যস্সেসা সিব্বিনী তণ্হা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা. সো সিব্বিনিং তণ্হং অচ্চগা উপচ্চগা অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো ৱীতিৱত্তোতি – সো ইধ সিব্বিনিমচ্চগা. তেনাহ ভগৱা –

‘‘সো উভন্তমভিঞ্ঞায, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি;

তং ব্ৰূমি মহাপুৰিসোতি, সো ইধ সিব্বিনিমচ্চগা’’তি.

সহ গাথাপৰিযোসানা যে তে ব্ৰাহ্মণেন সদ্ধিং একচ্ছন্দা একপযোগা একাধিপ্পাযা একৱাসনৱাসিতা, তেসং অনেকপাণসহস্সানং ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি. তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চি. সহ অৰহত্তপ্পত্তা অজিনজটাৱাকচীৰতিদণ্ডকমণ্ডলুকেসা চ মস্সূ চ অন্তৰহিতা. ভণ্ডুকাসাযৱত্থৱসনো সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধৰো অন্ৱত্থপটিপত্তিযা পঞ্জলিকো ভগৱন্তং নমস্সমানো নিসিন্নো হোতি – ‘‘সত্থা মে ভন্তে ভগৱা, সাৱকোহমস্মী’’তি.

তিস্সমেত্তেয্যমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো দুতিযো.

৩. পুণ্ণকমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো

১২. অনেজং মূলদস্সাৱিং, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]

অত্থি পঞ্হেন আগমং;

কিংনিস্সিতা ইসযো মনুজা, খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা দেৱতানং;

যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতং.

অনেজং মূলদস্সাৱিন্তি এজা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং সা এজা তণ্হা বুদ্ধস্স ভগৱতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা বুদ্ধো অনেজো. এজায পহীনত্তা অনেজো. ভগৱা লাভেপি ন ইঞ্জতি, অলাভেপি ন ইঞ্জতি, যসেপি ন ইঞ্জতি, অযসেপি ন ইঞ্জতি, পসংসাযপি ন ইঞ্জতি, নিন্দাযপি ন ইঞ্জতি, সুখেপি ন ইঞ্জতি, দুক্খেপি ন ইঞ্জতি ন চলতি ন ৱেধতি নপ্পৱেধতীতি – অনেজং. মূলদস্সাৱিন্তি ভগৱা মূলদস্সাৱী হেতুদস্সাৱী নিদানদস্সাৱী সম্ভৱদস্সাৱী পভৱদস্সাৱী সমুট্ঠানদস্সাৱী আহাৰদস্সাৱী আৰম্মণদস্সাৱী পচ্চযদস্সাৱী সমুদযদস্সাৱী.