খগ্গৱিসাণসুত্তো
খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেসো
পঠমৱগ্গো
১২১. সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং,অৱিহেঠযং অঞ্ঞতৰম্পি তেসং;
ন পুত্তমিচ্ছেয্য কুতো সহাযং, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডন্তি. সব্বেসূতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পৰিযাদিযনৱচনমেতং – সব্বেসূতি. ভূতেসূতি ভূতা ৱুচ্চন্তি তসা চ থাৱৰা চ. তসাতি যেসং তসিততণ্হা অপ্পহীনা, যেসঞ্চ ভযভেৰৱা অপ্পহীনা. কিংকাৰণা ৱুচ্চন্তি তসা? তে তসন্তি উত্তসন্তি পৰিতসন্তি ভাসন্তি সন্তাসং আপজ্জন্তি, তংকাৰণা ৱুচ্চন্তি তসা. থাৱৰাতি যেসং তসিততণ্হা পহীনা, যেসঞ্চ ভযভেৰৱা পহীনা. কিংকাৰণা ৱুচ্চন্তি থাৱৰা? তে ন তসন্তি ন উত্তসন্তি ন পৰিতসন্তি ন ভাযন্তি ন সন্তাসং আপজ্জন্তি, তংকাৰণা ৱুচ্চন্তি থাৱৰা. দণ্ডন্তি তযো দণ্ডা – কাযদণ্ডো ৱচীদণ্ডো মনোদণ্ডো. তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং কাযদণ্ডো, চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতং ৱচীদণ্ডো, তিৱিধং মনোদুচ্চৰিতং মনোদণ্ডো. সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডন্তি সব্বেসু ভূতেসু দণ্ডং নিধায নিদহিত্ৱা.
অৱিহেঠযং অঞ্ঞতৰম্পি তেসন্তি একমেকম্পি সত্তং পাণিনা ৱা লেড্ডুনা ৱা দণ্ডেন ৱা সত্থেন ৱা অন্দুযা [অৰুযা (স্যা.), অদ্দুযা (ক.)] ৱা ৰজ্জুযা ৱা অৱিহেঠযন্তো, সব্বেপি সত্তে পাণিনা ৱা লেড্ডুনা ৱা দণ্ডেন ৱা সত্থেন ৱা অন্দুযা ৱা ৰজ্জুযা ৱা অৱিহেঠযন্তোতি – অৱিহেঠযং অঞ্ঞতৰম্পি তেসং.
ন পুত্তমিচ্ছেয্য কুতো সহাযন্তি. নাতি পটিক্খেপো; পুত্তাতি চত্তাৰো পুত্তা – অত্ৰজো পুত্তো, খেত্তজো পুত্তো, দিন্নকো পুত্তো, অন্তেৱাসিকো পুত্তো. সহাযন্তি সহাযা ৱুচ্চন্তি যেহি সহ আগমনং ফাসু, গমনং ফাসু, গমনাগমনং ফাসু, ঠানং ফাসু, নিসজ্জনং ফাসু, সযনং [নিপজ্জনং (স্যা.)] ফাসু, আলপনং ফাসু, সল্লপনং ফাসু, উল্লপনং ফাসু, সমুল্লপনং ফাসু. ন পুত্তমিচ্ছেয্য কুতো সহাযন্তি পুত্তম্পি ন ইচ্ছেয্য ন সাদিযেয্য ন পত্থযেয্য ন পিহযেয্য নাভিজপ্পেয্য, কুতো মিত্তং ৱা সন্দিট্ঠং ৱা সম্ভত্তং ৱা সহাযং ৱা ইচ্ছেয্য [ইচ্ছিস্সতি (স্যা.) এৱমীদিসেসু পদেসু অনাগতৱিভত্তিযা] সাদিযেয্য পত্থযেয্য পিহযেয্য অভিজপ্পেয্যাতি – ন পুত্তমিচ্ছেয্য কুতো সহাযং.
একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পোতি. একোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একো, অদুতিযট্ঠেন একো, তণ্হায পহানট্ঠেন [তণ্হাপহানট্ঠেন (স্যা.) মহানি. ১৯১] একো, একন্তৱীতৰাগোতি একো, একন্তৱীতদোসোতি একো, একন্তৱীতমোহোতি একো, একন্তনিক্কিলেসোতি একো, একাযনমগ্গং গতোতি একো, একো অনুত্তৰং পচ্চেকসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি একো.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একো? সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো সব্বং ঘৰাৱাসপলিবোধং ছিন্দিত্ৱা পুত্তদাৰপলিবোধং ছিন্দিত্ৱা ঞাতিপলিবোধং ছিন্দিত্ৱা সন্নিধিপলিবোধং ছিন্দিত্ৱা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিত্ৱা অকিঞ্চনভাৱং উপগন্ত্ৱা একো চৰতি ৱিহৰতি ইৰিযতি ৱত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – এৱং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একো.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো অদুতিযট্ঠেন একো? সো এৱং পব্বজিতো সমানো একো অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱতি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৱিজনৱাতানি মনুস্সৰাহস্সেয্যকানি পটিসল্লানসাৰুপ্পানি. সো একো গচ্ছতি, একো তিট্ঠতি, একো নিসীদতি, একো সেয্যং কপ্পেতি, একো গামং পিণ্ডায পৱিসতি, একো অভিক্কমতি, একো পটিক্কমতি, একো ৰহো নিসীদতি, একো চঙ্কমং অধিট্ঠাতি, একো চৰতি ৱিহৰতি ইৰিযতি ৱত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – এৱং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো অদুতিযট্ঠেন একো.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো তণ্হায পহানট্ঠেন একো? সো এৱং একো অদুতিযো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো মহাপধানং পদহন্তো মাৰং সসেনকং নমুচিং কণ্হং পমত্তবন্ধুং ৱিধমেত্ৱা চ তণ্হাজালিনিং ৱিসৰিতং ৱিসত্তিকং পজহি ৱিনোদেসি ব্যন্তীঅকাসি অনভাৱংগমেসি.
‘‘তণ্হাদুতিযো পুৰিসো, দীঘমদ্ধান সংসৰং;
ইত্থভাৱঞ্ঞথাভাৱং, সংসাৰং নাতিৱত্ততি.
‘‘এতমাদীনৱং ঞত্ৱা, তণ্হং দুক্খস্স সম্ভৱং;
ৱীততণ্হো অনাদানো, সতো ভিক্খু পৰিব্বজে’’তি.
এৱং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো তণ্হায পহানট্ঠেন একো.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো একন্তৱীতৰাগোতি একো? ৰাগস্স পহীনত্তা একন্তৱীতৰাগোতি একো, দোসস্স পহীনত্তা একন্তৱীতদোসোতি একো, মোহস্স পহীনত্তা একন্তৱীতমোহোতি একো, কিলেসানং পহীনত্তা একন্তনিক্কিলেসোতি একো. এৱং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো একন্তৱীতৰাগোতি একো.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো একাযনমগ্গং গতোতি একো? একাযনমগ্গো ৱুচ্চতি চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, চত্তাৰো সম্মপ্পধানা, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো.
‘‘একাযনং জাতিখযন্তদস্সী, মগ্গং পজানাতি হিতানুকম্পী;
এতেন মগ্গেন তৰিংসু পুব্বে, তৰিস্সন্তি যে চ তৰন্তি ওঘ’’ন্তি.
এৱং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো একাযনমগ্গং গতোতি একো.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো একো অনুত্তৰং পচ্চেকসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি একো? বোধি ৱুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণং. পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পঞ্ঞাবলং ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো ৱীমংসা ৱিপস্সনা সম্মাদিট্ঠি. সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো মগ্গপচ্চেকসম্বুদ্ধো ঞাণপচ্চেকসম্বুদ্ধো ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি বুজ্ঝি, ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপ’’ন্তি বুজ্ঝি, ‘‘নামৰূপপচ্চযা সড়াযতন’’ন্তি বুজ্ঝি, ‘‘সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ফস্সপচ্চযা ৱেদনা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি বুজ্ঝি, ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৱো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ভৱপচ্চযা জাতী’’তি বুজ্ঝি, ‘‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’’ন্তি বুজ্ঝি; ‘‘অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’’তি বুজ্ঝি; ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি বুজ্ঝি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি বুজ্ঝি; ‘‘ইমে আসৱা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘অযং আসৱসমুদযো’’তি বুজ্ঝি…পে… ‘‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি বুজ্ঝি; ‘‘ইমে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ইমে ধম্মা পহাতব্বা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ইমে ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ইমে ধম্মা ভাৱেতব্বা’’তি বুজ্ঝি; ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ বুজ্ঝি, পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ…পে… নিস্সৰণঞ্চ বুজ্ঝি, চতুন্নং মহাভূতানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ বুজ্ঝি, ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি বুজ্ঝি.
অথ ৱা, যং বুজ্ঝিতব্বং অনুবুজ্ঝিতব্বং পটিবুজ্ঝিতব্বং সম্বুজ্ঝিতব্বং অধিগন্তব্বং ফস্সিতব্বং সচ্ছিকাতব্বং, সব্বং তং তেন পচ্চেকবোধিঞাণেন বুজ্ঝি অনুবুজ্ঝি পটিবুজ্ঝি সম্বুজ্ঝি অধিগচ্ছি ফস্সেসি সচ্ছাকাসীতি এৱং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো একো অনুত্তৰং পচ্চেকসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি – একো.
চৰেতি অট্ঠ চৰিযাযো – ইৰিযাপথচৰিযা, আযতনচৰিযা, সতিচৰিযা, সমাধিচৰিযা, ঞাণচৰিযা, মগ্গচৰিযা, পত্তিচৰিযা, লোকত্থচৰিযা. ইৰিযাপথচৰিযাতি চতূসু ইৰিযাপথেসু. আযতনচৰিযাতি ছসু অজ্ঝত্তিকবাহিৰেসু আযতনেসু. সতিচৰিযাতি চতূসু সতিপট্ঠানেসু. সমাধিচৰিযাতি চতূসু ঝানেসু. ঞাণচৰিযাতি চতূসু অৰিযসচ্চেসু. মগ্গচৰিযাতি চতূসু অৰিযমগ্গেসু. পত্তিচৰিযাতি চতূসু সামঞ্ঞফলেসু. লোকত্থচৰিযাতি তথাগতেসু অৰহন্তেসু সম্মাসম্বুদ্ধেসু পদেসতো পচ্চেকসম্বুদ্ধেসু পদেসতো সাৱকেসু. ইৰিযাপথচৰিযা চ পণিধিসম্পন্নানং, আযতনচৰিযা চ ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰানং, সতিচৰিযা চ অপ্পমাদৱিহাৰীনং, সমাধিচৰিযা চ অধিচিত্তমনুযুত্তানং, ঞাণচৰিযা চ বুদ্ধিসম্পন্নানং, মগ্গচৰিযা চ সম্মাপটিপন্নানং, পত্তিচৰিযা চ অধিগতফলানং, লোকত্থচৰিযা চ তথাগতানং অৰহন্তানং সম্মাসম্বুদ্ধানং পদেসতো পচ্চেকবুদ্ধানং পদেসতো সাৱকানং. ইমা অট্ঠ চৰিযাযো. অপৰাপি অট্ঠ চৰিযাযো – অধিমুচ্চন্তো সদ্ধায চৰতি, পগ্গণ্হন্তো ৱীৰিযেন চৰতি, উপট্ঠপেন্তো সতিযা চৰতি, অৱিক্খেপং কৰোন্তো সমাধিনা চৰতি, পজানন্তো পঞ্ঞায চৰতি, ৱিজানন্তো ৱিঞ্ঞাণচৰিযায চৰতি. এৱং পটিপন্নস্স কুসলা ধম্মা আযাপেন্তীতি – আযতনচৰিযায চৰতি. এৱং পটিপন্নো ৱিসেসমধিগচ্ছতীতি – ৱিসেসচৰিযায চৰতি. ইমা অট্ঠ চৰিযাযো.
অপৰাপি অট্ঠ চৰিযাযো – দস্সনচৰিযা চ সম্মাদিট্ঠিযা, অভিৰোপনচৰিযা চ সম্মাসঙ্কপ্পস্স, পৰিগ্গহচৰিযা চ সম্মাৱাচায, সমুট্ঠানচৰিযা চ সম্মাকম্মন্তস্স, ৱোদানচৰিযা চ সম্মাআজীৱস্স, পগ্গহচৰিযা চ সম্মাৱাযামস্স, উপট্ঠানচৰিযা চ সম্মাসতিযা, অৱিক্খেপচৰিযা চ সম্মাসমাধিস্স. ইমা অট্ঠ চৰিযাযো.
খগ্গৱিসাণকপ্পোতি যথা খগ্গস্স নাম ৱিসাণং একং হোতি অদুতিযং, এৱমেৱ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো তক্কপ্পো তস্সদিসো তপ্পটিভাগো. যথা অতিলোণং ৱুচ্চতি লোণকপ্পো, অতিতিত্তকং ৱুচ্চতি তিত্তকপ্পো, অতিমধুৰং ৱুচ্চতি মধুৰকপ্পো, অতিউণ্হং ৱুচ্চতি অগ্গিকপ্পো, অতিসীতলং ৱুচ্চতি হিমকপ্পো, মহাউদকক্খন্ধো ৱুচ্চতি সমুদ্দকপ্পো, মহাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো সাৱকো ৱুচ্চতি সত্থুকপ্পোতি; এৱমেৱ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো তত্থ তক্কপ্পো তস্সদিসো তপ্পটিভাগো একো অদুতিযো মুত্তবন্ধনো সম্মা লোকে চৰতি ৱিহৰতি ইৰিযতি ৱত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো. তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
‘‘সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং, অৱিহেঠযং অঞ্ঞতৰম্পি তেসং;
ন পুত্তমিচ্ছেয্য কুতো সহাযং, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.
১২২. সংসগ্গজাতস্স ভৱন্তি স্নেহা,স্নেহন্ৱযং দুক্খমিদং পহোতি;
আদীনৱং স্নেহজং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
সংসগ্গজাতস্স ভৱন্তি স্নেহাতি. সংসগ্গাতি দ্ৱে সংসগ্গা – দস্সনসংসগ্গো চ সৱনসংসগ্গো চ. কতমো দস্সনসংসগ্গো? ইধেকচ্চো পস্সতি ইত্থিং ৱা কুমাৰিং ৱা অভিৰূপং দস্সনীযং পাসাদিকং পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতং. দিস্ৱা পস্সিত্ৱা অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তং গণ্হাতি – কেসা ৱা সোভনা [সোভণা (স্যা.)] মুখং ৱা সোভনং অক্খী ৱা সোভনা কণ্ণা ৱা সোভনা নাসা ৱা সোভনা ওট্ঠা ৱা সোভনা দন্তা ৱা সোভনা মুখং ৱা সোভনং গীৱা ৱা সোভনা থনা ৱা সোভনা উৰং ৱা সোভনং উদৰং ৱা সোভনং কটি ৱা সোভনা ঊৰূ ৱা সোভনা জঙ্ঘা ৱা সোভনা হত্থা ৱা সোভনা পাদা ৱা সোভনা অঙ্গুলিযো ৱা সোভনা নখা ৱা সোভনাতি. দিস্ৱা পস্সিত্ৱা অভিনন্দতি অভিৱদতি অভিপত্থেতি অনুপ্পাদেতি [অনুস্সৰতি (ক.)] অনুবন্ধতি ৰাগবন্ধনং – অযং দস্সনসংসগ্গো.
কতমো সৱনসংসগ্গো? ইধেকচ্চো সুণাতি – ‘‘অসুকস্মিং নাম গামে ৱা নিগমে ৱা ইত্থী ৱা কুমাৰী ৱা অভিৰূপা দস্সনীযা পাসাদিকা পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতা’’তি. সুত্ৱা সুণিত্ৱা অভিনন্দতি অভিৱদতি অভিপত্থেতি অনুপ্পাদেতি অনুবন্ধতি ৰাগবন্ধনং – অযং সৱনসংসগ্গো.
স্নেহাতি দ্ৱে স্নেহা – তণ্হাস্নেহো চ দিট্ঠিস্নেহো চ. কতমো তণ্হাস্নেহো? যাৱতা তণ্হাসঙ্খাতেন সীমকতং [সীমকতং মৰিযাদিকতং (স্যা.)] ওধিকতং পৰিযন্তিকতং পৰিগ্গহিতং মমাযিতং – ‘‘ইদং মম, এতং মম, এত্তকং মম, এত্তাৱতা মম’’. ৰূপা সদ্দা গন্ধা ৰসা ফোট্ঠব্বা অত্থৰণা পাৱুৰণা দাসিদাসা অজেড়কা কুক্কুটসূকৰা হত্থিগৱাস্সৱড়ৱা খেত্তং ৱত্থু হিৰঞ্ঞং সুৱণ্ণং গামনিগমৰাজধানিযো ৰট্ঠঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ, কেৱলম্পি মহাপথৱিং তণ্হাৱসেন মমাযতি, যাৱতা অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতং – অযং তণ্হাস্নেহো.
কতমো দিট্ঠিস্নেহো? ৱীসতিৱত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি, দসৱত্থুকা মিচ্ছাদিট্ঠি, দসৱত্থুকা অন্তগ্গাহিকাদিট্ঠি. যা এৱৰূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং দিট্ঠিগহনং দিট্ঠিকন্তাৰো দিট্ঠিৱিসূকাযিকং দিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতং দিট্ঠিসংযোজনং গাহো পটিগ্গাহো [পতিট্ঠাহো (ক.)] অভিনিৱেসো পৰামাসো কুম্মগ্গো মিচ্ছাপথো মিচ্ছত্তং তিত্থাযতনং ৱিপৰিযাসগ্গাহো ৱিপৰীতগ্গাহো ৱিপল্লাসগ্গাহো মিচ্ছাগাহো অযাথাৱকস্মিং যাথাৱকন্তি গাহো, যাৱতা দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি – অযং দিট্ঠিস্নেহো.
সংসগ্গজাতস্স ভৱন্তি স্নেহাতি দস্সনসংসগ্গপচ্চযা চ সৱনসংসগ্গপচ্চযা চ তণ্হাস্নেহো চ দিট্ঠিস্নেহো চ ভৱন্তি সম্ভৱন্তি জাযন্তি সঞ্জাযন্তি নিব্বত্তন্তি অভিনিব্বত্তন্তি পাতুভৱন্তীতি – সংসগ্গজাতস্স ভৱন্তি স্নেহা.
স্নেহন্ৱযং দুক্খমিদং পহোতীতি. স্নেহোতি দ্ৱে স্নেহা – তণ্হাস্নেহো চ দিট্ঠিস্নেহো চ…পে… অযং তণ্হাস্নেহো…পে… অযং দিট্ঠিস্নেহো. দুক্খমিদং পহোতীতি ইধেকচ্চো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি, পাণম্পি হনতি, অদিন্নম্পি আদিযতি, সন্ধিম্পি ছিন্দতি, নিল্লোপম্পি [ৱিলোপম্পি (স্যা.) পস্স মহানি. ১৭০] হৰতি, একাগাৰিকম্পি কৰোতি, পৰিপন্থেপি তিট্ঠতি, পৰদাৰম্পি গচ্ছতি, মুসাপি ভণতি. তমেনং গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেন্তি – ‘‘অযং, দেৱ, চোৰো আগুচাৰী. ইমস্স যং ইচ্ছসি তং দণ্ডং পণেহী’’তি. তমেনং ৰাজা তং পৰিভাসতি. সো পৰিভাসপচ্চযাপি দুক্খং দোমনস্সং [দুক্খদোমনস্সং (স্যা.)] পটিসংৱেদেতি. এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ ৰাগপচ্চযা চ নন্দিৰাগপচ্চযা চ জাতং.
এত্তকেনপি ৰাজা ন তুস্সতি. তমেনং ৰাজা বন্ধাপেতি – অন্দুবন্ধনেন ৱা ৰজ্জুবন্ধনেন ৱা সঙ্খলিকবন্ধনেন ৱা ৱেত্তবন্ধনেন ৱা লতাবন্ধনেন ৱা পক্খেপবন্ধনেন ৱা পৰিক্খেপবন্ধনেন ৱা গামবন্ধনেন ৱা নিগমবন্ধনেন ৱা ৰট্ঠবন্ধনেন ৱা জনপদবন্ধনেন ৱা, অন্তমসো সৱচনীযম্পি কৰোতি – ‘‘ন তে লব্ভা ইতো পক্কমিতু’’ন্তি. সো বন্ধনপচ্চযাপি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ ৰাগপচ্চযা চ নন্দিৰাগপচ্চযা চ জাতং.
এত্তকেনপি ৰাজা ন তুস্সতি. তমেনং ৰাজা তস্সেৱ [তস্স (স্যা.)] ধনং আহৰাপেতি – সতং ৱা সহস্সং ৱা সতসহস্সং ৱা. সো ধনজানিপচ্চযাপি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ ৰাগপচ্চযা চ নন্দিৰাগপচ্চযা চ জাতং.
এত্তকেনপি ৰাজা ন তুস্সতি. তমেনং ৰাজা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা [ৱিৱিধানি কম্মকৰণানি (ক.)] কাৰাপেতি – কসাহিপি তাড়েতি, ৱেত্তেহিপি তাড়েতি, অড্ঢদণ্ডেহিপি তাড়েতি, হত্থম্পি ছিন্দতি, পাদম্পি ছিন্দতি, হত্থপাদম্পি ছিন্দতি, কণ্ণম্পি ছিন্দতি, নাসম্পি ছিন্দতি, কণ্ণনাসম্পি ছিন্দতি, বিলঙ্গথালিকম্পি কৰোতি, সঙ্খমুণ্ডিকম্পি কৰোতি, ৰাহুমুখম্পি কৰোতি, জোতিমালিকম্পি কৰোতি, হত্থপজ্জোতিকম্পি কৰোতি, এৰকৱত্তিকম্পি [এৰকৱট্টিকম্পি (স্যা. ক.) পস্স ম. নি. ১.১৬৯] কৰোতি, চীৰকৱাসিকম্পি কৰোতি, এণেয্যকম্পি কৰোতি, বড়িসমংসিকম্পি কৰোতি, কহাপণিকম্পি কৰোতি, খাৰাপতচ্ছিকম্পি [খাৰাপটিচ্ছিকম্পি (ক.)] কৰোতি, পলিঘপৰিৱত্তিকম্পি কৰোতি, পলালপীঠকম্পি কৰোতি, তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চতি, সুনখেহিপি খাদাপেতি, জীৱন্তম্পি সূলে উত্তাসেতি, অসিনাপি সীসং ছিন্দতি. সো কম্মকাৰণপচ্চযাপি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ ৰাগপচ্চযা চ নন্দিৰাগপচ্চযা চ জাতং. ৰাজা ইমেসং চতুন্নং দণ্ডানং ইস্সৰো.
সো সকেন কম্মেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. তমেনং নিৰযপালা পঞ্চৱিধবন্ধনং নাম কম্মকাৰণং কৰোন্তি [কাৰেন্তি (স্যা. ক.) পস্স ম. নি. ৩.২৬৭] – তত্তং অযোখিলং হত্থে গমেন্তি, তত্তং অযোখিলং দুতিযে হত্থে গমেন্তি, তত্তং অযোখিলং পাদে গমেন্তি, তত্তং অযোখিলং দুতিযে পাদে গমেন্তি, তত্তং অযোখিলং মজ্ঝে উৰস্মিং গমেন্তি. সো তত্থ দুক্খা তিব্বা [তিপ্পা (স্যা.)] খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদেতি; ন চ তাৱ কালং কৰোতি যাৱ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তীহোতি. এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ ৰাগপচ্চযা চ নন্দিৰাগপচ্চযা চ জাতং.
তমেনং নিৰযপালা সংৱেসেত্ৱা [সংৱেসিত্ৱা (স্যা. ক.) পস্স ম. নি. ৩.২৬৭] কুঠাৰীহি [কুধাৰীহি (স্যা. ক.)] তচ্ছন্তি…পে… তমেনং নিৰযপালা উদ্ধংপাদং অধোসিৰং গহেত্ৱা ৱাসীহি তচ্ছন্তি. তমেনং নিৰযপালা ৰথে যোজেত্ৱা আদিত্তায পথৱিযা সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায [সঞ্জোতিভূতায (স্যা.)] সাৰেন্তিপি পচ্চাসাৰেন্তিপি. তমেনং নিৰযপালা মহন্তং অঙ্গাৰপব্বতং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আৰোপেন্তিপি ওৰোপেন্তিপি. তমেনং নিৰযপালা উদ্ধংপাদং অধোসিৰং গহেত্ৱা তত্তায লোহকুম্ভিযা পক্খিপন্তি আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায. সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চতি. সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানো সকিম্পি উদ্ধং গচ্ছতি, সকিম্পি অধো গচ্ছতি, সকিম্পি তিৰিযং গচ্ছতি. সো তত্থ দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদেতি; ন চ তাৱ কালঙ্কৰোতি যাৱ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তীহোতি. এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ ৰাগপচ্চযা চ নন্দিৰাগপচ্চযা চ জাতং.
তমেনং নিৰযপালা মহানিৰযে পক্খিপন্তি. সো খো পন মহানিৰযো –
চতুক্কণ্ণো চতুদ্ৱাৰো, ৱিভত্তো ভাগসো মিতো;
অযোপাকাৰপৰিযন্তো, অযসা পটিকুজ্জিতো.
তস্স অযোমযা ভূমি, জলিতা তেজসা যুতা;
সমন্তা যোজনসতং, ফৰিত্ৱা তিট্ঠতি সব্বদা.
কদৰিযাতপনা [কদৰিযা তাপনা (ক.) মহানি. ১৭০] ঘোৰা, অচ্চিমন্তো দুৰাসদা;
লোমহংসনৰূপা চ, ভেস্মা পটিভযা দুখা.
পুৰত্থিমায চ ভিত্তিযা, অচ্চিক্খন্ধো সমুট্ঠিতো;
ডহন্তো পাপকম্মন্তে, পচ্ছিমায পটিহঞ্ঞতি.
পচ্ছিমায চ ভিত্তিযা, অচ্চিক্খন্ধো সমুট্ঠিতো;
ডহন্তো পাপকম্মন্তে, পুৰিমায পটিহঞ্ঞতি.
দক্খিণায চ ভিত্তিযা, অচ্চিক্খন্ধো সমুট্ঠিতো;
ডহন্তো পাপকম্মন্তে, উত্তৰায পটিহঞ্ঞতি.
উত্তৰায চ ভিত্তিযা, অচ্চিক্খন্ধো সমুট্ঠিতো;
ডহন্তো পাপকম্মন্তে, দক্খিণায পটিহঞ্ঞতি.
হেট্ঠতো চ সমুট্ঠায, অচ্চিক্খন্ধো ভযানকো;
ডহন্তো পাপকম্মন্তে, ছদনস্মিং পটিহঞ্ঞতি.
ছদনম্হা সমুট্ঠায, অচ্চিক্খন্ধো ভযানকো;
ডহন্তো পাপকম্মন্তে, ভূমিযং পটিহঞ্ঞতি.
অযোকপালমাদিত্তং, সন্তত্তং জলিতং যথা;
এৱং অৱীচিনিৰযো, হেট্ঠা উপৰি পস্সতো.
তত্থ সত্তা মহালুদ্দা, মহাকিব্বিসকাৰিনো;
অচ্চন্তপাপকম্মন্তা, পচ্চন্তি ন চ মিয্যৰে [মীযৰে (ক.)].
জাতৱেদসমো কাযো, তেসং নিৰযৱাসিনং;
পস্স কম্মানং দড়্হত্তং, ন ভস্মা হোতি নপি মসি.
পুৰত্থিমেনপি ধাৱন্তি, ততো ধাৱন্তি পচ্ছিমং;
উত্তৰেনপি ধাৱন্তি, ততো ধাৱন্তি দক্খিণং.
যং যং দিসং পধাৱন্তি, তং তং দ্ৱাৰং পিধীযতি;
অভিনিক্খমিতাসা তে, সত্তা মোক্খগৱেসিনো.
ন তে ততো নিক্খমিতুং, লভন্তি কম্মপচ্চযা;
তেসঞ্চ পাপকম্মন্তং, অৱিপক্কং কতং বহুন্তি.
এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ ৰাগপচ্চযা চ নন্দিৰাগপচ্চযা চ জাতং.
যানি চ নেৰযিকানি দুক্খানি যানি চ তিৰচ্ছানযোনিকানি দুক্খানি যানি চ পেত্তিৱিসযিকানি দুক্খানি যানি চ মানুসিকানি দুক্খানি, তানি কুতো জাতানি কুতো সঞ্জাতানি কুতো নিব্বত্তানি কুতো অভিনিব্বত্তানি কুতো পাতুভূতানি? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ ৰাগপচ্চযা চ নন্দিৰাগপচ্চযা চ ভৱন্তি সম্ভৱন্তি জাযন্তি সঞ্জাযন্তি নিব্বত্তন্তি অভিনিব্বত্তন্তি পাতুভৱন্তীতি – স্নেহন্ৱযং দুক্খমিদং পহোতি.
আদীনৱং স্নেহজং পেক্খমানোতি. স্নেহোতি দ্ৱে স্নেহা – তণ্হাস্নেহো চ দিট্ঠিস্নেহো চ…পে… অযং তণ্হাস্নেহো…পে… অযং দিট্ঠিস্নেহো. আদীনৱং স্নেহজং পেক্খমানোতি তণ্হাস্নেহো চ দিট্ঠিস্নেহো চ আদীনৱং স্নেহজং পেক্খমানো দক্খমানো ওলোকযমানো নিজ্ঝাযমানো উপপৰিক্খমানোতি – আদীনৱং স্নেহজং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো. তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
‘‘সংসগ্গজাতস্স ভৱন্তি স্নেহা, স্নেহন্ৱযং দুক্খমিদং পহোতি;
আদীনৱং স্নেহজং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.
১২৩. মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো, হাপেতি অত্থং পটিবদ্ধচিত্তো [পটিবন্ধচিত্তো (ক.)] ;
এতং ভযং সন্থৱে [সন্ধৱে (ক.)] পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো, হাপেতি অত্থং পটিবদ্ধচিত্তোতি. মিত্তাতি দ্ৱে মিত্তা – অগাৰিকমিত্তো চ অনাগাৰিকমিত্তো [পব্বজিতমিত্তো (ক.) এৱমুপৰিপি] চ. কতমো অগাৰিকমিত্তো? ইধেকচ্চো দুদ্দদং দদাতি, দুচ্চজং চজতি, দুক্কৰং কৰোতি, দুক্খমং খমতি, গুয্হমস্স আচিক্খতি, গুয্হমস্স পৰিগূহতি [পৰিগুয্হতি (স্যা. ক.)], আপদাসু ন ৱিজহতি, জীৱিতম্পিস্স অত্থায পৰিচ্চত্তং হোতি, খীণে নাতিমঞ্ঞতি – অযং অগাৰিকমিত্তো.
কতমো অনাগাৰিকমিত্তো? ইধ ভিক্খু পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চ ৱত্তা চ ৱচনক্খমো চ গম্ভীৰঞ্চ কথং কত্তা, নো চ অট্ঠানে নিযোজেতি অধিসীলে সমাদপেতি, চতুন্নং সতিপট্ঠানানং ভাৱনানুযোগে সমাদপেতি, চতুন্নং সম্মপ্পধানানং…পে… চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং… পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং… পঞ্চন্নং বলানং… সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং… অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স ভাৱনানুযোগে সমাদপেতি – অযং অনাগাৰিকমিত্তো.
সুহজ্জা ৱুচ্চন্তি যেহি সহ আগমনং ফাসু গমনং ফাসু ঠানং ফাসু নিসজ্জনং [নিসজ্জা (ক.)] ফাসু সযনং ফাসু আলপনং ফাসু সল্লপনং ফাসু উল্লপনং ফাসু সমুল্লপনং ফাসু. মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো হাপেতি অত্থন্তি মিত্তে চ সুহজ্জে চ সন্দিট্ঠে চ সম্ভত্তে চ সহাযে চ অনুকম্পমানো অনুপেক্খমানো অনুগণ্হমানো অত্তত্থম্পি পৰত্থম্পি উভযত্থম্পি হাপেতি, দিট্ঠধম্মিকম্পি অত্থং হাপেতি, সম্পৰাযিকম্পি অত্থং হাপেতি, পৰমত্থম্পি হাপেতি পহাপেতি পৰিহাপেতি পৰিধংসেতি পৰিৱজ্জেতি [পৰিসজ্জেতি (স্যা.)] অন্তৰধাপেতীতি – মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো হাপেতি অত্থং.
পটিবদ্ধচিত্তোতি দ্ৱীহি কাৰণেহি পটিবদ্ধচিত্তো হোতি – অত্তানং ৱা নীচং ঠপেন্তো পৰং উচ্চং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি, অত্তানং ৱা উচ্চং ঠপেন্তো পৰং নীচং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি. কথং অত্তানং নীচং ঠপেন্তো পৰং উচ্চং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি? তুম্হে মে বহূপকাৰা, অহং তুম্হে নিস্সায লভামি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং. যম্পি [যেপি (ক.) এৱং চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেস ১৫১] মে অঞ্ঞে দাতুং ৱা কাতুং ৱা মঞ্ঞন্তি তুম্হে নিস্সায তুম্হে সম্পস্সন্তা. যম্পি মে পোৰাণং মাতাপেত্তিকং নামগোত্তং, তম্পি মে অন্তৰহিতং. তুম্হেহি অহং ঞাযামি – অসুকস্স কুলুপকো, অসুকায কুলুপকোতি. এৱং অত্তানং নীচং ঠপেন্তো পৰং উচ্চং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি.
কথং অত্তানং উচ্চং ঠপেন্তো পৰং নীচং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি? অহং তুম্হাকং বহূপকাৰো, তুম্হে মং আগম্ম বুদ্ধং সৰণং গতা, ধম্মং সৰণং গতা, সঙ্ঘং সৰণং গতা, পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা, মুসাৱাদা পটিৱিৰতা, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতা; অহং তুম্হাকং উদ্দেসং দেমি, পৰিপুচ্ছং দেমি, উপোসথং আচিক্খামি, নৱকম্মং অধিট্ঠামি. অথ পন তুম্হে মং উজ্ঝিত্ৱা [পৰিচ্চজিত্ৱা (স্যা.)] অঞ্ঞে সক্কৰোথ গৰুং কৰোথ মানেথ পূজেথাতি. এৱং অত্তানং উচ্চং ঠপেন্তো পৰং নীচং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতীতি – মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো, হাপেতি অত্থং পটিবদ্ধচিত্তো.
এতং ভযং সন্থৱে পেক্খমানোতি. ভযন্তি জাতিভযং জৰাভযং ব্যাধিভযং মৰণভযং ৰাজভযং চোৰভযং অগ্গিভযং উদকভযং অত্তানুৱাদভযং পৰানুৱাদভযং দণ্ডভযং দুগ্গতিভযং ঊমিভযং কুম্ভিলভযং আৱট্টভযং সুসুমাৰভযং [সুংসুমাৰভযং (স্যা.)] আজীৱিকভযং অসিলোকভযং পৰিসসাৰজ্জভযং মদনভযং ভযানকং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো চেতসো উব্বেগো উত্ৰাসো. সন্থৱেতি দ্ৱে সন্থৱা – তণ্হাসন্থৱো চ দিট্ঠিসন্থৱো চ…পে… অযং তণ্হাসন্থৱো…পে… অযং দিট্ঠিসন্থৱো. এতং ভযং সন্থৱে পেক্খমানোতি এতং ভযং সন্থৱে পেক্খমানো দক্খমানো ওলোকযমানো নিজ্ঝাযমানো উপপৰিক্খমানোতি – এতং ভযং সন্থৱে পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো. তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
‘‘মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো, হাপেতি অত্থং পটিবদ্ধচিত্তো;
এতং ভযং সন্থৱে পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.
১২৪. ৱংসো ৱিসালোৱ যথা ৱিসত্তো,পুত্তেসু দাৰেসু চ যা অপেক্খা;
ৱংসক্কড়ীৰোৱ [ৱংসে কড়ীৰোৱ (ক.)] অসজ্জমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
ৱংসো ৱিসালোৱ যথা ৱিসত্তোতি ৱংসো ৱুচ্চতি ৱেড়ুগুম্বো. যথা ৱেড়ুগুম্বস্মিং পোৰাণকা ৱংসা সত্তা [ৱেড়ুগুম্বস্মিং কণ্টকা জটিতা সংসিব্বিতা (স্যা.)] ৱিসত্তা আসত্তা লগ্গা লগ্গিতা পলিবুদ্ধা, এৱমেৱ ৱিসত্তিকা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো অনুনযো অনুৰোধো নন্দী নন্দিৰাগো চিত্তস্স সাৰাগো ইচ্ছা মুচ্ছা অজ্ঝোসানং গেধো পলিগেধো সঙ্গো পঙ্কো এজা মাযা জনিকা সঞ্জননী সিব্বিনী জালিনী সৰিতা ৱিসত্তিকা সুত্তং ৱিসটা আযূহনী দুতিযা পণিধি ভৱনেত্তি ৱনং ৱনথো সন্থৱো সিনেহো অপেক্খা পটিবন্ধু আসা আসীসনা আসীসিতত্তং ৰূপাসা সদ্দাসা গন্ধাসা ৰসাসা ফোট্ঠব্বাসা লাভাসা ধনাসা পুত্তাসা জীৱিতাসা জপ্পা পজপ্পা অভিজপ্পা জপ্পনা জপ্পিতত্তং লোলুপ্পং লোলুপ্পাযনা লোলুপ্পাযিতত্তং পুচ্ছঞ্জিকতা সাধুকম্যতা অধম্মৰাগো ৱিসমলোভো নিকন্তি নিকামনা পত্থনা পিহনা সম্পত্থনা কামতণ্হা ভৱতণ্হা ৱিভৱতণ্হা ৰূপতণ্হা অৰূপতণ্হা নিৰোধতণ্হা ৰূপতণ্হা সদ্দতণ্হা গন্ধতণ্হা ৰসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা ওঘো যোগো গন্থো উপাদানং আৱৰণং নীৱৰণং ছদনং বন্ধনং উপক্কিলেসো অনুসযো পৰিযুট্ঠানং লতা ৱেৱিচ্ছং দুক্খমূলং দুক্খনিদানং দুক্খপ্পভৱো মাৰপাসো মাৰবড়িসং মাৰৱিসযো মাৰনিৱাসো মাৰবন্ধনং তণ্হানদী তণ্হাজালং তণ্হাগদ্দুলং তণ্হাসমুদ্দো অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং.
ৱিসত্তিকাতি কেনট্ঠেন ৱিসত্তিকা? ৱিসালাতি ৱিসত্তিকা ৱিসতাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসটাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসমাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসক্কতীতি ৱিসত্তিকা, ৱিসংহৰতীতি ৱিসত্তিকা, ৱিসংৱাদিকাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসমূলাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসফলাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসপৰিভোগাতি ৱিসত্তিকা. ৱিসালা ৱা পন তণ্হা ৰূপে সদ্দে গন্ধে ৰসে ফোট্ঠব্বে কুলে গণে আৱাসে লাভে যসে পসংসায সুখে চীৱৰে পিণ্ডপাতে সেনাসনে গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰে কামধাতুযা ৰূপধাতুযা অৰূপধাতুযা কামভৱে ৰূপভৱে অৰূপভৱে সঞ্ঞাভৱে অসঞ্ঞাভৱে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৱে একৱোকাৰভৱে চতুৱোকাৰভৱে পঞ্চৱোকাৰভৱে অতীতে অনাগতে পচ্চুপ্পন্নে দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু ৱিসতা ৱিত্থতাতি – ৱিসত্তিকাতি – ৱংসো ৱিসালোৱ যথা ৱিসত্তো.
পুত্তেসু দাৰেসু চ যা অপেক্খাতি. পুত্তাতি চত্তাৰো পুত্তা – অত্ৰজো পুত্তো, খেত্তজো পুত্তো, দিন্নকো পুত্তো, অন্তেৱাসিকো পুত্তো. দাৰা ৱুচ্চন্তি ভৰিযাযো. অপেক্খা ৱুচ্চন্তি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলন্তি – পুত্তেসু দাৰেসু চ যা অপেক্খা.
ৱংসক্কড়ীৰোৱ অসজ্জমানোতি ৱংসো ৱুচ্চতি ৱেড়ুগুম্বো. যথা ৱেড়ুগুম্বস্মিং তৰুণকা কড়ীৰকা [তৰুণকড়ীৰা (স্যা.)] অসত্তা অলগ্গা অগধিতা [অপলিৱেট্ঠিতা (স্যা.)] অপলিবুদ্ধা নিক্খন্তা নিস্সটা ৱিপ্পমুত্তা এৱমেৱ. সজ্জাতি দ্ৱে সজ্জনা – তণ্হাসজ্জনা চ দিট্ঠিসজ্জনা চ…পে… অযং তণ্হাসজ্জনা…পে… অযং দিট্ঠিসজ্জনা. তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স তণ্হাসজ্জনা পহীনা, দিট্ঠিসজ্জনা পটিনিস্সট্ঠা. তণ্হাসজ্জনায পহীনত্তা দিট্ঠিসজ্জনায পটিনিস্সট্ঠত্তা সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো ৰূপে ন সজ্জতি সদ্দে ন সজ্জতি গন্ধে ন সজ্জতি ৰসে ন সজ্জতি ফোট্ঠব্বে ন সজ্জতি কুলে…পে… গণে… আৱাসে… লাভে… যসে… পসংসায… সুখে… চীৱৰে… পিণ্ডপাতে… সেনাসনে… গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰে… কামধাতুযা… ৰূপধাতুযা… অৰূপধাতুযা… কামভৱে… ৰূপভৱে… অৰূপভৱে… সঞ্ঞাভৱে… অসঞ্ঞাভৱে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৱে… একৱোকাৰভৱে… চতুৱোকাৰভৱে… পঞ্চৱোকাৰভৱে… অতীতে… অনাগতে… পচ্চুপ্পন্নে… দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু ন সজ্জতি ন গণ্হাতি ন বজ্ঝতি ন পলিবজ্ঝতি ন মুচ্ছতি; নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰতীতি – ৱংসক্কড়ীৰোৱ অসজ্জমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো. তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
‘‘ৱংসো ৱিসালোৱ যথা ৱিসত্তো, পুত্তেসু দাৰেসু চ যা অপেক্খা;
ৱংসক্কড়ীৰোৱ অসজ্জমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.
১২৫. মিগো অৰঞ্ঞম্হি যথা অবদ্ধো [অবন্ধো (স্যা. ক.)], যেনিচ্ছকং গচ্ছতি গোচৰায;
ৱিঞ্ঞূ নৰো সেৰিতং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
মিগো অৰঞ্ঞম্হি যথা অবদ্ধো, যেনিচ্ছকং গচ্ছতি গোচৰাযাতি. মিগোতি দ্ৱে মিগা – এণিমিগো চ পসদমিগো চ. যথা আৰঞ্ঞিকো [আৰঞ্ঞকো (স্যা. ক.)] মিগো অৰঞ্ঞে পৱনে চৰমানো [অৰঞ্ঞে ৱসমানো (স্যা.)] ৱিস্সত্থো গচ্ছতি ৱিস্সত্থো তিট্ঠতি ৱিস্সত্থো নিসীদতি ৱিস্সত্থো সেয্যং কপ্পেতি.
ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, আৰঞ্ঞিকো মিগো অৰঞ্ঞে পৱনে চৰমানো ৱিস্সত্থো গচ্ছতি ৱিস্সত্থো তিট্ঠতি ৱিস্সত্থো নিসীদতি ৱিস্সত্থো সেয্যং কপ্পেতি. তং কিস্স হেতু? অনাপাথগতো, ভিক্খৱে, লুদ্দস্স. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মাৰং, অপদং [পৰং (ক.) ম. নি. ১.২৭১] ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মাৰং, অপদং ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মাৰং, অপদং ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মাৰং, অপদং ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মাৰং, অপদং ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে….
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে….
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে….
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মাৰং, অপদং ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’, তিণ্ণো লোকে ৱিসত্তিকং. সো ৱিস্সত্থো গচ্ছতি ৱিস্সত্থো তিট্ঠতি ৱিস্সত্থো নিসীদতি ৱিস্সত্থো সেয্যং কপ্পেতি. তং কিস্স হেতু? অনাপাথগতো, ভিক্খৱে, পাপিমতো’’তি – মিগো অৰঞ্ঞম্হি যথা অবদ্ধো, যেনিচ্ছকং গচ্ছতি গোচৰায.
ৱিঞ্ঞূ নৰো সেৰিতং পেক্খমানোতি. ৱিঞ্ঞূতি পণ্ডিতো পঞ্ঞৱা বুদ্ধিমা ঞাণী ৱিভাৱী মেধাৱী. নৰোতি সত্তো মাণৱো পোসো পুগ্গলো জীৱো জাগু জন্তু ইন্দগু মনুজো. সেৰীতি দ্ৱে সেৰী – ধম্মোপি সেৰী পুগ্গলোপি সেৰী. কতমো ধম্মো সেৰী? চত্তাৰো সতিপট্ঠানা চত্তাৰো সম্মপ্পধানা চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা পঞ্চিন্দ্ৰিযানি পঞ্চ বলানি সত্ত বোজ্ঝঙ্গা অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো – অযং ধম্মো সেৰী. কতমো পুগ্গলো সেৰী? যো ইমিনা সেৰিনা ধম্মেন সমন্নাগতো, সো ৱুচ্চতি পুগ্গলো সেৰী. ৱিঞ্ঞূ নৰো সেৰিতং পেক্খমানোতি ৱিঞ্ঞূ নৰো সেৰিতং ধম্মং পেক্খমানো, দক্খমানো ওলোকযমানো নিজ্ঝাযমানো উপপৰিক্খমানোতি – ৱিঞ্ঞূ নৰো সেৰিতং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো. তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
‘‘মিগো অৰঞ্ঞম্হি যথা অবদ্ধো, যেনিচ্ছকং গচ্ছতি গোচৰায;
ৱিঞ্ঞূ নৰো সেৰিতং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.
১২৬. আমন্তনা হোতি সহাযমজ্ঝে,ৱাসে ঠানে গমনে চাৰিকায;
অনভিজ্ঝিতং সেৰিতং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
আমন্তনা হোতি সহাযমজ্ঝে, ৱাসে ঠানে গমনে চাৰিকাযাতি সহাযা ৱুচ্চন্তি যেহি সহ আগমনং ফাসু গমনং ফাসু গমনাগমনং ফাসু ঠানং ফাসু নিসজ্জনং ফাসু সযনং ফাসু আলপনং ফাসু সল্লপনং ফাসু উল্লপনং ফাসু সমুল্লপনং ফাসু. আমন্তনা হোতি সহাযমজ্ঝে, ৱাসে ঠানে গমনে চাৰিকাযাতি সহাযমজ্ঝে ৱাসেপি ঠানেপি গমনেপি চাৰিকাযপি অত্তত্থমন্তনা পৰত্থমন্তনা উভযত্থমন্তনা দিট্ঠধম্মিকত্থমন্তনা সম্পৰাযিকত্থমন্তনা পৰমত্থমন্তনা [উভযত্থমন্তনা (ক.)] তি – আমন্তনা হোতি সহাযমজ্ঝে, ৱাসে ঠানে গমনে চাৰিকায.
অনভিজ্ঝিতং সেৰিতং পেক্খমানোতি অনভিজ্ঝিতং এতং ৱত্থু বালানং অসপ্পুৰিসানং তিত্থিযানং তিত্থযসাৱকানং, যদিদং – ভণ্ডুকাসাযৱত্থৱসনতা. অভিজ্ঝিতং এতং ৱত্থু পণ্ডিতানং সপ্পুৰিসানং বুদ্ধসাৱকানং পচ্চেকবুদ্ধানং, যদিদং – ভণ্ডুকাসাযৱত্থৱসনতা. সেৰীতি দ্ৱে সেৰী – ধম্মোপি সেৰী পুগ্গলোপি সেৰী. কতমো ধম্মো সেৰী? চত্তাৰো সতিপট্ঠানা …পে… অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো – অযং ধম্মো সেৰী. কতমো পুগ্গলো সেৰী? যো ইমিনা সেৰিনা ধম্মেন সমন্নাগতো, সো ৱুচ্চতি পুগ্গলো সেৰী. অনভিজ্ঝিতং সেৰিতং পেক্খমানোতি সেৰিতং ধম্মং পেক্খমানো দক্খমানো ওলোকযমানো নিজ্ঝাযমানো উপপৰিক্খমানোতি – অনভিজ্ঝিতং সেৰিতং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো. তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
‘‘আমন্তনা হোতি সহাযমজ্ঝে, ৱাসে ঠানে গমনে চাৰিকায;
অনভিজ্ঝিতং সেৰিতং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.
১২৭. খিড্ডা [খিট্টা (ক.)] ৰতী হোতি সহাযমজ্ঝে,পুত্তেসু চ ৱিপুলং হোতি পেমং;
পিযৱিপ্পযোগং [ৱিপ্পযোগম্পি (ক.)] ৱিজিগুচ্ছমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
খিড্ডা ৰতী হোতি সহাযমজ্ঝেতি. খিড্ডাতি দ্ৱে খিড্ডা – কাযিকা চ খিড্ডা ৱাচসিকা চ খিড্ডা. কতমা কাযিকা খিড্ডা? হত্থীহিপি কীড়ন্তি, অস্সেহিপি কীড়ন্তি, ৰথেহিপি কীড়ন্তি, ধনূহিপি কীড়ন্তি, থৰূহিপি কীড়ন্তি, অট্ঠপদেহিপি কীড়ন্তি, দসপদেহিপি কীড়ন্তি, আকাসেপি কীড়ন্তি, পৰিহাৰপথেপি কীড়ন্তি, সন্তিকাযপি কীড়ন্তি, খলিকাযপি কীড়ন্তি, ঘটিকাযপি কীড়ন্তি, সলাকহত্থেনপি কীড়ন্তি, অক্খেনপি কীড়ন্তি, পঙ্গচীৰেনপি কীড়ন্তি, ৱঙ্ককেনপি কীড়ন্তি, মোক্খচিকাযপি কীড়ন্তি, চিঙ্গুলকেনপি কীড়ন্তি, পত্তাড়্হকেনপি কীড়ন্তি, ৰথকেনপি কীড়ন্তি, ধনুকেনপি কীড়ন্তি, অক্খৰিকাযপি কীড়ন্তি, মনেসিকাযপি কীড়ন্তি, যথাৱজ্জেনপি কীড়ন্তি. অযং কাযিকা খিড্ডা.
কতমা ৱাচসিকা খিড্ডা? মুখভেৰিকং মুখালম্বৰং মুখডিণ্ডিমকং [মুখদেণ্ডিমকং (স্যা.), মুখদিন্দিমকং (ক.)] মুখচলিমকং মুখকেৰকং [মুখভেৰুকং (স্যা.)] মুখদদ্দৰিকং নাটকং লাসং গীতং দৱকম্মং. অযং ৱাচসিকা খিড্ডা.
ৰতীতি অনুক্কণ্ঠিতাধিৱচনমেতং ৰতীতি. সহাযা ৱুচ্চন্তি যেহি সহ আগমনং ফাসু গমনং ফাসু গমনাগমনং ফাসু ঠানং ফাসু নিসজ্জনং ফাসু সযনং ফাসু আলপনং ফাসু সল্লপনং ফাসু উল্লপনং ফাসু সমুল্লপনং ফাসু. খিড্ডা ৰতী হোতি সহাযমজ্ঝেতি খিড্ডা চ ৰতি চ সহাযমজ্ঝে হোতীতি – খিড্ডা ৰতী হোতি সহাযমজ্ঝে.
পুত্তেসু চ ৱিপুলং হোতি পেমন্তি. পুত্তাতি চত্তাৰো পুত্তা – অত্ৰজো পুত্তো, খেত্তজো পুত্তো, দিন্নকো পুত্তো, অন্তেৱাসিকো পুত্তো. পুত্তেসু চ ৱিপুলং হোতিং পেমন্তি পুত্তেসু চ অধিমত্তং হোতি পেমন্তি – পুত্তেসু চ ৱিপুলং হোতি পেমং.
পিযৱিপ্পযোগং ৱিজিগুচ্ছমানোতি দ্ৱে পিযা – সত্তা ৱা সঙ্খাৰা ৱা. কতমে সত্তা পিযা? ইধ যস্স তে হোন্তি অত্থকামা হিতকামা ফাসুকামা যোগক্খেমকামা মাতা ৱা পিতা ৱা ভাতা ৱা ভগিনী ৱা পুত্তো ৱা ধীতা ৱা মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা, ইমে সত্তা পিযা.
কতমে সঙ্খাৰা পিযা? মনাপিকা ৰূপা মনাপিকা সদ্দা মনাপিকা গন্ধা মনাপিকা ৰসা মনাপিকা ফোট্ঠব্বা, ইমে সঙ্খাৰা পিযা. পিযৱিপ্পযোগং ৱিজিগুচ্ছমানোতি পিযানং ৱিপ্পযোগং ৱিজিগুচ্ছমানো অট্টিযমানো হৰাযমানোতি – পিযৱিপ্পযোগং ৱিজিগুচ্ছমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো. তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
‘‘খিড্ডা ৰতী হোতি সহাযমজ্ঝে, পুত্তেসু চ ৱিপুলং হোতি পেমং;
পিযৱিপ্পযোগং ৱিজিগুচ্ছমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.
১২৮. চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতি,সন্তুস্সমানো ইতৰীতৰেন;
পৰিস্সযানং সহিতা অছম্ভী, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতীতি. চাতুদ্দিসোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন [অব্যাপজ্ঝেন (স্যা.) পস্স দী. নি. ৩.৩০৮] ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. কৰুণাসহগতেন…পে… মুদিতাসহগতেন…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং…পে… অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতীতি মেত্তায ভাৱিতত্তা যে পুৰত্থিমায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা [অপ্পটিকুলা (বহূসু)] হোন্তি, যে দক্খিণায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে পচ্ছিমায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে উত্তৰায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে পুৰত্থিমায অনুদিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে দক্খিণায অনুদিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে পচ্ছিমায অনুদিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে উত্তৰায অনুদিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে হেট্ঠিমায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে উপৰিমায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে দিসাসু ৱিদিসাসু সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি; কৰুণায ভাৱিতত্তা মুদিতায ভাৱিতত্তা উপেক্খায ভাৱিতত্তা যে পুৰত্থিমায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি…পে… যে দিসাসু ৱিদিসাসু সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তীতি – চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতি.
সন্তুস্সমানো ইতৰীতৰেনাতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন চীৱৰেন, ইতৰীতৰচীৱৰসন্তুট্ঠিযা চ ৱণ্ণৱাদী, ন চ চীৱৰহেতু অনেসনং অপ্পতিৰূপং [অপ্পটিৰূপং (স্যা.)] আপজ্জতি. অলদ্ধা চ চীৱৰং ন পৰিতস্সতি, লদ্ধা চ চীৱৰং অগধিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝাপসন্নো [অনজ্ঝোপন্নো (স্যা.)] আদীনৱদস্সাৱী নিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি. তায চ পন ইতৰীতৰচীৱৰসন্তুট্ঠিযা নেৱত্তানুক্কংসেতি ন পৰং ৱম্ভেতি. যো হি তত্থ দক্খো অনলসো সম্পজানো পতিস্সতো, অযং ৱুচ্চতি পচ্চেকসম্বুদ্ধো পোৰাণে অগ্গঞ্ঞে অৰিযৱংসে ঠিতো. সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন পিণ্ডপাতেন…পে…
সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন সেনাসনেন…পে… সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন, ইতৰীতৰগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰসন্তুট্ঠিযা চ ৱণ্ণৱাদী, ন চ গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰহেতু অনেসনং অপ্পতিৰূপং আপজ্জতি. অলদ্ধা চ গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং ন পৰিতস্সতি. লদ্ধা চ গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অগধিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝাপন্নো আদীনৱদস্সাৱী নিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি. তায চ ইতৰীতৰগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰসন্তুট্ঠিযা নেৱত্তানুক্কংসেতি ন পৰং ৱম্ভেতি. যো হি তত্থ দক্খো অনলসো সম্পজানো পতিস্সতো, অযং ৱুচ্চতি পচ্চেকসম্বুদ্ধো পোৰাণে অগ্গঞ্ঞে অৰিযৱংসে ঠিতোতি – সন্তুস্সমানো ইতৰীতৰেন.
পৰিস্সযানং সহিতা অছম্ভীতি. পৰিস্সযাতি দ্ৱে পৰিস্সযা – পাকটপৰিস্সযা চ পটিচ্ছন্নপৰিস্সযা চ. কতমে পাকটপৰিস্সযা? সীহা ব্যগ্ঘা দীপী অচ্ছা তৰচ্ছা কোকা মহিংসা [গোমহিসা (স্যা.) মহানি. ৫] হত্থী অহী ৱিচ্ছিকা সতপদী, চোৰা ৱা অস্সু মানৱা ৱা কতকম্মা ৱা অকতকম্মা ৱা, চক্খুৰোগো সোতৰোগো ঘানৰোগো জিৱ্হাৰোগো কাযৰোগো সীসৰোগো কণ্ণৰোগো মুখৰোগো দন্তৰোগো কাসো সাসো পিনাসো ডাহো জৰো কুচ্ছিৰোগো মুচ্ছা পক্খন্দিকা সূলা ৱিসূচিকা কুট্ঠং গণ্ডো কিলাসো সোসো অপমাৰো দদ্দু কণ্ডু কচ্ছু ৰখসা ৱিতচ্ছিকা লোহিতপিত্তং মধুমেহো অংসা পিড়কা ভগন্দলা, পিত্তসমুট্ঠানা আবাধা সেম্হসমুট্ঠানা আবাধা ৱাতসমুট্ঠানা আবাধা সন্নিপাতিকা আবাধা উতুপৰিণামজা আবাধা ৱিসমপৰিহাৰজা আবাধা ওপক্কমিকা আবাধা কম্মৱিপাকজা আবাধা, সীতং উণ্হং জিঘচ্ছা পিপাসা উচ্চাৰো পস্সাৱো ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সা ইতি ৱা. ইমে ৱুচ্চন্তি পাকটপৰিস্সযা.
কতমে পটিচ্ছন্নপৰিস্সযা? কাযদুচ্চৰিতং ৱচীদুচ্চৰিতং মনোদুচ্চৰিতং কামচ্ছন্দনীৱৰণং ব্যাপাদনীৱৰণং থিনমিদ্ধনীৱৰণং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং ৰাগো দোসো মোহো কোধো উপনাহো মক্খো পড়াসো ইস্সা মচ্ছৰিযং মাযা সাঠেয্যং থম্ভো সাৰম্ভো মানো অতিমানো মদো পমাদো, সব্বে কিলেসা সব্বে দুচ্চৰিতা সব্বে দৰথা সব্বে পৰিড়াহা সব্বে সন্তাপা সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰা. ইমে ৱুচ্চন্তি পটিচ্ছন্নপৰিস্সযা.
পৰিস্সযাতি কেনট্ঠেন পৰিস্সযা? পৰিসহন্তীতি পৰিস্সযা, পৰিহানায সংৱত্তন্তীতি পৰিস্সযা, তত্ৰাসযাতি পৰিস্সযা. কথং পৰিসহন্তীতি পৰিস্সযা? তে পৰিস্সযা তং পুগ্গলং সহন্তি পৰিসহন্তি অভিভৱন্তি অজ্ঝোত্থৰন্তি পৰিযাদিযন্তি মদ্দন্তি. এৱং পৰিসহন্তীতি – পৰিস্সযা.
কথং পৰিহানায সংৱত্তন্তীতি পৰিস্সযা? তে পৰিস্সযা কুসলানং ধম্মানং অন্তৰাযায পৰিহানায সংৱত্তন্তি. কতমেসং কুসলানং ধম্মানং? সম্মাপটিপদায অনুলোমপটিপদায অপচ্চনীকপটিপদায অন্ৱত্থপটিপদায ধম্মানুধম্মপটিপদায সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতায ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতায ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায জাগৰিযানুযোগস্স সতিসম্পজঞ্ঞস্স চতুন্নং সতিপট্ঠানানং ভাৱনানুযোগস্স, চতুন্নং সম্মপ্পধানানং… চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং… পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং… পঞ্চন্নং বলানং… সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং… অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স ভাৱনানুযোগস্স – ইমেসং কুসলানং ধম্মানং অন্তৰাযায পৰিহানায সংৱত্তন্তি. এৱং পৰিহানায সংৱত্তন্তীতি – পৰিস্সযা.
কথং তত্ৰাসযাতি পৰিস্সযা? তত্থেতে [তত্ৰ তে (ক.)] পাপকা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি অত্তভাৱসন্নিস্সযা. যথা বিলে বিলাসযা পাণা সযন্তি, দকে দকাসযা [উদকে উদকাসযা (স্যা.)] পাণা সযন্তি, ৱনে ৱনাসযা পাণা সযন্তি, ৰুক্খে ৰুক্খাসযা পাণা সযন্তি; এৱমেৱ তত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি অত্তভাৱসন্নিস্সযাতি. এৱম্পি তত্ৰাসযাতি – পৰিস্সযা.
ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘সান্তেৱাসিকো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সাচৰিযকো দুক্খং ন ফাসু ৱিহৰতি. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সান্তেৱাসিকো সাচৰিযকো দুক্খং ন ফাসু ৱিহৰতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা উপ্পজ্জন্তি যে পাপকা অকুসলা ধম্মা, সৰসঙ্কপ্পা সংঞ্ঞোজনীযা [সঞ্ঞোজনিকা (ক.)], ত্যস্স অন্তো ৱসন্তি অন্ৱাস্সৱন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা সান্তেৱাসিকো ৱুচ্চতি. তেন সমুদাচৰেন সমুদাচৰন্তি নং পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা সাচৰিযকোতি ৱুচ্চতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায উপ্পজ্জন্তি যে পাপকা অকুসলা ধম্মা সৰসঙ্কপ্পা সংযোজনীযা, ত্যস্স অন্তো ৱসন্তি অন্ৱাস্সৱন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা সান্তেৱাসিকোতি ৱুচ্চতি. তেন সমুদাচৰেন সমুদাচৰন্তি নং পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা সাচৰিযকোতি ৱুচ্চতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সান্তেৱাসিকো সাচৰিযকো দুক্খং ন ফাসু ৱিহৰতী’’তি. এৱম্পি, তত্ৰাসযাতি – পৰিস্সযা.
ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, অন্তৰামলা অন্তৰাঅমিত্তা অন্তৰাসপত্তা অন্তৰাৱধকা অন্তৰাপচ্চত্থিকা. কতমে তযো? লোভো, ভিক্খৱে, অন্তৰামলো [অন্তৰামলং (স্যা. ক.) পস্স ইতিৱু. ৮৮] অন্তৰাঅমিত্তো অন্তৰাসপত্তো অন্তৰাৱধকো অন্তৰাপচ্চত্থিকো, দোসো, ভিক্খৱে…পে… মোহো, ভিক্খৱে, অন্তৰামলো অন্তৰাঅমিত্তো অন্তৰাসপত্তো অন্তৰাৱধকো অন্তৰাপচ্চত্থিকো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো অন্তৰামলা অন্তৰাঅমিত্তা অন্তৰাসপত্তা অন্তৰাৱধকা অন্তৰাপচ্চত্থিকা’’তি.
অনত্থজননো লোভো, লোভো চিত্তপ্পকোপনো;
ভযমন্তৰতো জাতং, তং জনো নাৱবুজ্ঝতি.
লুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, লুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতি;
অন্ধতমং তদা হোতি, যং লোভো সহতে নৰং.
অনত্থজননো দোসো, দোসো চিত্তপ্পকোপনো;
ভযমন্তৰতো জাতং, তং জনো নাৱবুজ্ঝতি.
দুট্ঠো অত্থং ন জানাতি, দুট্ঠো ধম্মং ন পস্সতি;
অন্ধতমং তদা হোতি, যং দোসো সহতে নৰং.
অনত্থজননো মোহো, মোহো চিত্তপ্পকোপনো;
ভযমন্তৰতো জাতং, তং জনো নাৱবুজ্ঝতি.