নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
খুদ্দকনিকাযে
চূড়নিদ্দেসপাড়ি
পাৰাযনৱগ্গো
ৱত্থুগাথা
১. কোসলানং পুৰা ৰম্মা, অগমা দক্খিণাপথং;
আকিঞ্চঞ্ঞং পত্থযানো, ব্ৰাহ্মণো মন্তপাৰগূ.
২. সো অস্সকস্স ৱিসযে, মড়কস্স [অড়কস্স (সু. নি. ৯৮৩) মুড়কস্স (স্যা.), মূড়্হকস্স (ক.)] সমাসনে [সমাসন্নে (ক.)];
ৱসি গোধাৱৰীকূলে, উঞ্ছেন চ ফলেন চ.
৩. তস্সেৱ [তংযেৱ (ক.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] উপনিস্সায, গামো চ ৱিপুলো অহু;
ততো জাতেন আযেন, মহাযঞ্ঞমকপ্পযি.
৪. মহাযঞ্ঞং যজিত্ৱান, পুন পাৱিসি অস্সমং;
তস্মিং পটিপৱিট্ঠম্হি, অঞ্ঞো আগঞ্ছি ব্ৰাহ্মণো.
৫. উগ্ঘট্টপাদো তসিতো [তস্সিতো (ক.)], পঙ্কদন্তো ৰজস্সিৰো;
সো চ নং উপসঙ্কম্ম, সতানি পঞ্চ যাচতি.
৬. তমেনং বাৱৰী দিস্ৱা, আসনেন নিমন্তযি;
সুখঞ্চ কুসলং পুচ্ছি, ইদং ৱচনমব্ৰৱি [ৱচনমব্ৰুৱি (সী.)].
৭. ‘‘যং খো মম দেয্যধম্মং, সব্বং ৱিসজ্জিতং মযা;
অনুজানাহি মে ব্ৰহ্মে, নত্থি পঞ্চসতানি মে’’.
৮. ‘‘সচে মে যাচমানস্স, ভৱং নানুপদস্সতি [পদেস্সতি (ক.)];
সত্তমে দিৱসে তুয্হং, মুদ্ধা ফলতু সত্তধা’’.
৯. অভিসঙ্খৰিত্ৱা কুহকো, ভেৰৱং সো অকিত্তযি;
তস্স তং ৱচনং সুত্ৱা, বাৱৰী দুক্খিতো অহু.
১০. উস্সুস্সতি অনাহাৰো, সোকসল্লসমপ্পিতো;
অথোপি এৱং চিত্তস্স, ঝানে ন ৰমতী মনো.
১১. উত্ৰস্তং দুক্খিতং দিস্ৱা, দেৱতা অত্থকামিনী;
বাৱৰিং উপসঙ্কম্ম, ইদং ৱচনমব্ৰৱি.
১২. ‘‘ন সো মুদ্ধং পজানাতি, কুহকো সো ধনত্থিকো;
মুদ্ধনি মুদ্ধপাতে [মুদ্ধনিম্মুদ্ধপাতে (ক.)] ৱা, ঞাণং তস্স ন ৱিজ্জতি’’.
১৩. ‘‘ভোতী [ভোতি (ক.)] চৰহি জানাতি, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতা;
মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ [মুদ্ধাতিপাতঞ্চ (ক.)], তং সুণোম ৱচো তৱ’’.
১৪. ‘‘অহম্পেতং ন জানামি, ঞাণং মেত্থ ন ৱিজ্জতি;
মুদ্ধনি মুদ্ধাধিপাতে চ, জিনানঞ্হেত্থ [জনানঞ্হেত্থ (ক.)] দস্সনং’’.
১৫. ‘‘অথ কো চৰহি [যো চৰতি (ক.)] জানাতি, অস্মিং পথৱিমণ্ডলে [পুথৱিমণ্ডলে (সী.)];
মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, তং মে অক্খাহি দেৱতে’’.
১৬. ‘‘পুৰা কপিলৱত্থুম্হা, নিক্খন্তো লোকনাযকো;
অপচ্চো ওক্কাকৰাজস্স, সক্যপুত্তো পভঙ্কৰো.
১৭. ‘‘সো হি ব্ৰাহ্মণ সম্বুদ্ধো, সব্বধম্মান পাৰগূ;
সব্বাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো [ফলপ্পত্তো (ক.)], সব্বধম্মেসু চক্খুমা;
সব্বকম্মক্খযং পত্তো, ৱিমুত্তো উপধিক্খযে.
১৮. ‘‘বুদ্ধো সো ভগৱা লোকে, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা;
তং ত্ৱং গন্ত্ৱান পুচ্ছস্সু, সো তে তং ব্যাকৰিস্সতি’’.
১৯. সম্বুদ্ধোতি ৱচো সুত্ৱা, উদগ্গো বাৱৰী অহু;
সোকস্স তনুকো আসি, পীতিঞ্চ ৱিপুলং লভি.
২০. সো বাৱৰী অত্তমনো উদগ্গো, তং দেৱতং পুচ্ছতি ৱেদজাতো;
‘‘কতমম্হি গামে নিগমম্হি ৱা পন, কতমম্হি ৱা জনপদে লোকনাথো;
যত্থ গন্ত্ৱান পস্সেমু, সম্বুদ্ধং দ্ৱিপদুত্তমং’’.
২১. ‘‘সাৱত্থিযং কোসলমন্দিৰে জিনো, পহূতপঞ্ঞো ৱৰভূৰিমেধসো;
সো সক্যপুত্তো ৱিধুৰো অনাসৱো, মুদ্ধাধিপাতস্স ৱিদূ নৰাসভো’’.
২২. ততো আমন্তযী সিস্সে, ব্ৰাহ্মণে মন্তপাৰগূ [পাৰগে (স্যা.)];
‘‘এথ মাণৱা অক্খিস্সং, সুণাথ ৱচনং মম.
২৩. ‘‘যস্সেসো দুল্লভো লোকে, পাতুভাৱো অভিণ্হসো;
স্ৱাজ্জ লোকম্হি উপ্পন্নো, সম্বুদ্ধো ইতি ৱিস্সুতো;
খিপ্পং গন্ত্ৱান সাৱত্থিং, পস্সৱ্হো দ্ৱিপদুত্তমং’’.
২৪. ‘‘কথং চৰহি জানেমু, দিস্ৱা বুদ্ধোতি ব্ৰাহ্মণ;
অজানতং নো পব্ৰূহি, যথা জানেমু তং মযং’’.
২৫. ‘‘আগতানি হি মন্তেসু, মহাপুৰিসলক্খণা;
দ্ৱত্তিংসানি চ ব্যাক্খাতা, সমত্তা অনুপুব্বসো.
২৬. ‘‘যস্সেতে হোন্তি গত্তেসু, মহাপুৰিসলক্খণা;
দ্ৱেযেৱ তস্স গতিযো, ততিযা হি ন ৱিজ্জতি.
২৭. ‘‘সচে অগাৰং আৱসতি, ৱিজেয্য পথৱিং ইমং;
অদণ্ডেন অসত্থেন, ধম্মেন অনুসাসতি.
২৮. ‘‘সচে চ সো পব্বজতি, অগাৰা অনগাৰিযং;
ৱিৱট্টচ্ছদো [ৱিৱত্তচ্ছদ্দো (সী.)] সম্বুদ্ধো, অৰহা ভৱতি অনুত্তৰো.
২৯. ‘‘জাতিং গোত্তঞ্চ লক্খণং, মন্তে সিস্সে পুনাপৰে;
মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, মনসাযেৱ পুচ্ছথ.
৩০. ‘‘অনাৱৰণদস্সাৱী, যদি বুদ্ধো ভৱিস্সতি;
মনসা পুচ্ছিতে পঞ্হে, ৱাচায ৱিসজ্জিস্সতি’’ [ৱিস্সজিস্সতি (ক.)].
৩১. বাৱৰিস্স ৱচো সুত্ৱা, সিস্সা সোড়স ব্ৰাহ্মণা;
অজিতো তিস্সমেত্তেয্যো, পুণ্ণকো অথ মেত্তগূ.
৩২. ধোতকো উপসীৱো চ, নন্দো চ অথ হেমকো;
তোদেয্য-কপ্পা দুভযো, জতুকণ্ণী চ পণ্ডিতো.
৩৩. ভদ্ৰাৱুধো উদযো চ, পোসালো চাপি ব্ৰাহ্মণো;
মোঘৰাজা চ মেধাৱী, পিঙ্গিযো চ মহাইসি.
৩৪. পচ্চেকগণিনো সব্বে, সব্বলোকস্স ৱিস্সুতা;
ঝাযী ঝানৰতা ধীৰা, পুব্বৱাসনৱাসিতা.
৩৫. বাৱৰিং অভিৱাদেত্ৱা, কত্ৱা চ নং পদক্খিণং;
জটাজিনধৰা সব্বে, পক্কামুং উত্তৰামুখা.
৩৬. মড়কস্স পতিট্ঠানং, পুৰমাহিস্সতিং [পুৰমাহিযতি (ক.)] তদা [সদা (ক.)];
উজ্জেনিঞ্চাপি গোনদ্ধং, ৱেদিসং ৱনসৱ্হযং.
৩৭. কোসম্বিঞ্চাপি সাকেতং, সাৱত্থিঞ্চ পুৰুত্তমং;
সেতব্যং কপিলৱত্থুং, কুসিনাৰঞ্চ মন্দিৰং.
৩৮. পাৱঞ্চ ভোগনগৰং, ৱেসালিং মাগধং পুৰং;
পাসাণকং চেতিযঞ্চ, ৰমণীযং মনোৰমং.
৩৯. তসিতোৱুদকং সীতং, মহালাভংৱ ৱাণিজো;
ছাযং ঘম্মাভিতত্তোৱ তুৰিতা পব্বতমাৰুহুং.
৪০. ভগৱা তম্হি সমযে, ভিক্খুসঙ্ঘপুৰক্খতো;
ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি, সীহোৱ নদতী ৱনে.
৪১. অজিতো অদ্দস বুদ্ধং, পীতৰংসিংৱ [জিতৰংসিং সীতৰংসিং (ক.), ৱীতৰংসিং (সী. স্যা.)] ভাণুমং;
চন্দং যথা পন্নৰসে, পৰিপূৰং [পাৰিপূৰিং (সী. স্যা.)] উপাগতং.
৪২. অথস্স গত্তে দিস্ৱান, পৰিপূৰঞ্চ ব্যঞ্জনং;
একমন্তং ঠিতো হট্ঠো, মনোপঞ্হে অপুচ্ছথ.
৪৩. ‘‘আদিস্স জম্মনং ব্ৰূহি, গোত্তং ব্ৰূহি সলক্খণং;
মন্তেসু পাৰমিং ব্ৰূহি, কতি ৱাচেতি ব্ৰাহ্মণো’’.
৪৪. ‘‘ৱীসং ৱস্সসতং আযু, সো চ গোত্তেন বাৱৰী;
তীণিস্স লক্খণা গত্তে, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ.
৪৫. ‘‘লক্খণে ইতিহাসে চ, সনিঘণ্ডুসকেটুভে;
পঞ্চসতানি ৱাচেতি, সধম্মে পাৰমিং গতো’’.
৪৬. ‘‘লক্খণানং পৱিচযং, বাৱৰিস্স নৰুত্তম;
তণ্হচ্ছিদ [কঙ্খচ্ছিদ (ক.)] পকাসেহি, মা নো কঙ্খাযিতং অহু’’.
৪৭. ‘‘মুখং জিৱ্হায ছাদেতি, উণ্ণস্স ভমুকন্তৰে;
কোসোহিতং ৱত্থগুয্হং, এৱং জানাহি মাণৱ’’.
৪৮. পুচ্ছঞ্হি কিঞ্চি অসুণন্তো, সুত্ৱা পঞ্হে ৱিযাকতে;
ৱিচিন্তেতি জনো সব্বো, ৱেদজাতো কতঞ্জলী.
৪৯. ‘‘কো নু দেৱো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা, ইন্দো ৱাপি সুজম্পতি;
মনসা পুচ্ছিতে পঞ্হে, কমেতং পটিভাসতি.
৫০. ‘‘মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, বাৱৰী পৰিপুচ্ছতি;
তং ব্যাকৰোহি ভগৱা, কঙ্খং ৱিনয নো ইসে’’.
৫১. ‘‘অৱিজ্জা মুদ্ধাতি জানাহি, ৱিজ্জা মুদ্ধাধিপাতিনী;
সদ্ধাসতিসমাধীহি, ছন্দৱীৰিযেন সংযুতা’’.
৫২. ততো ৱেদেন মহতা, সন্থম্ভেত্ৱান মাণৱো;
একংসং অজিনং কত্ৱা, পাদেসু সিৰসা পতি.
৫৩. ‘‘বাৱৰী ব্ৰাহ্মণো ভোতো, সহ সিস্সেহি মাৰিস;
উদগ্গচিত্তো সুমনো, পাদে ৱন্দতি চক্খুম’’.
৫৪. ‘‘সুখিতো বাৱৰী হোতু, সহ সিস্সেহি ব্ৰাহ্মণো;
ত্ৱঞ্চাপি সুখিতো হোহি, চিৰং জীৱাহি মাণৱ.
৫৫. ‘‘বাৱৰিস্স চ তুয্হং ৱা, সব্বেসং সব্বসংসযং;
কতাৱকাসা পুচ্ছৱ্হো, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছথ’’.
৫৬. সম্বুদ্ধেন কতোকাসো, নিসীদিত্ৱান পঞ্জলী;
অজিতো পঠমং পঞ্হং, তত্থ পুচ্ছি তথাগতং.
ৱত্থুগাথা নিট্ঠিতা.
১. অজিতমাণৱপুচ্ছা
৫৭. ‘‘কেনস্সু নিৱুতো লোকো, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]
কেনস্সু নপ্পকাসতি;
কিস্সাভিলেপনং ব্ৰূসি, কিংসু তস্স মহব্ভযং’’.
৫৮. ‘‘অৱিজ্জায নিৱুতো লোকো, [অজিতাতি ভগৱা]
ৱেৱিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতি;
জপ্পাভিলেপনং ব্ৰূমি, দুক্খমস্স মহব্ভযং’’.
৫৯. ‘‘সৱন্তি সব্বধি সোতা, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]
সোতানং কিং নিৱাৰণং;
সোতানং সংৱৰং ব্ৰূহি, কেন সোতা পিধিয্যৰে’’.
৬০. ‘‘যানি সোতানি লোকস্মিং, [অজিতাতি ভগৱা]
সতি তেসং নিৱাৰণং;
সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যৰে’’.
৬১. ‘‘পঞ্ঞা চেৱ সতি চাপি [সতী চেৱ (সী.)], [ইচ্চাযস্মা অজিতো]
নামৰূপঞ্চ মাৰিস;
এতং মে পুট্ঠো পব্ৰূহি, কত্থেতং উপৰুজ্ঝতি’’.
৬২. ‘‘যমেতং পঞ্হং অপুচ্ছি, অজিত তং ৱদামি তে;
যত্থ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, অসেসং উপৰুজ্ঝতি;
ৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন, এত্থেতং উপৰুজ্ঝতি’’.
৬৩. ‘‘যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা [সেক্খা (ক.)] পুথূ ইধ;
তেসং মে নিপকো ইৰিযং, পুট্ঠো পব্ৰূহি মাৰিস’’.
৬৪. ‘‘কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্য, মনসানাৱিলো সিযা;
কুসলো সব্বধম্মানং, সতো ভিক্খু পৰিব্বজে’’তি.
অজিতমাণৱপুচ্ছা পঠমা.
২. তিস্সমেত্তেয্যমাণৱপুচ্ছা
৬৫. ‘‘কোধ সন্তুসিতো লোকে, [ইচ্চাযস্মা তিস্সমেত্তেয্যো]
কস্স নো সন্তি ইঞ্জিতা;
কো উভন্তমভিঞ্ঞায, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি [ন পিম্পতি (বহূসু)];
কং ব্ৰূসি মহাপুৰিসোতি, কো ইধ সিব্বিনিমচ্চগা’’তি [সিব্বনিমচ্চগা (সী. স্যা.)].