৬. উপসীৱমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো
৩৮. একো অহং সক্ক মহন্তমোঘং, [ইচ্চাযস্মা উপসীৱো]
অনিস্সিতো নো ৱিসহামি তাৰিতুং;
আৰম্মণং [আৰমণং (ক.)] ব্ৰূহি সমন্তচক্খু, যং নিস্সিতো ওঘমিমং তৰেয্যং.
একো অহং সক্ক মহন্তমোঘন্তি. একোতি পুগ্গলো ৱা মে দুতিযো নত্থি, ধম্মো ৱা মে দুতিযো নত্থি, যং ৱা পুগ্গলং নিস্সায ধম্মং ৱা নিস্সায মহন্তং কামোঘং ভৱোঘং দিট্ঠোঘং অৱিজ্জোঘং তৰেয্যং উত্তৰেয্যং পতৰেয্যং সমতিক্কমেয্যং ৱীতিৱত্তেয্যন্তি. সক্কাতি সক্কো. ভগৱা সক্যকুলা পব্বজিতোতিপি সক্কো. অথ ৱা, অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৱাতিপি সক্কো. তস্সিমানি ধনানি, সেয্যথিদং – সদ্ধাধনং সীলধনং হিৰিধনং ওত্তপ্পধনং সুতধনং চাগধনং পঞ্ঞাধনং সতিপট্ঠানধনং…পে… নিব্বানধনং. ইমেহি অনেকেহি ধনৰতনেহি অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৱাতিপি সক্কো. অথ ৱা, সক্কো পহু ৱিসৱী অলমত্তো সূৰো ৱীৰো ৱিক্কন্তো অভীৰূ অছম্ভী অনুত্ৰাসী অপলাযী পহীনভযভেৰৱো ৱিগতলোমহংসোতিপি সক্কোতি – একো অহং সক্ক মহন্তমোঘং.
ইচ্চাযস্মা উপসীৱোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে…. আযস্মাতি পিযৱচনং…পে…. উপসীৱোতি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স নামং…পে… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা উপসীৱো.
অনিস্সিতো নো ৱিসহামি তাৰিতুন্তি. অনিস্সিতোতি পুগ্গলং ৱা অনিস্সিতো ধম্মং ৱা অনিস্সিতো নো ৱিসহামি ন উস্সহামি ন সক্কোমি ন পটিবলো মহন্তং কামোঘং ভৱোঘং দিট্ঠোঘং অৱিজ্জোঘং তৰিতুং উত্তৰিতুং পতৰিতুং সমতিক্কমিতুং ৱীতিৱত্তিতুন্তি – অনিস্সিতো নো ৱিসহামি তাৰিতুং.
আৰম্মণং ব্ৰূহি সমন্তচক্খূতি আৰম্মণং আলম্বণং নিস্সযং উপনিস্সযং ব্ৰূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৱিৱৰাহি ৱিভজাহি উত্তানীকৰোহি পকাসেহি. সমন্তচক্খূতি সমন্তচক্খু ৱুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞাণং. ভগৱা তেন সব্বঞ্ঞুতঞাণেন উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো.
ন তস্স অদিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চি, অথো অৱিঞ্ঞাতমজানিতব্বং;
সব্বং অভিঞ্ঞাসি যদত্থি নেয্যং, তথাগতো তেন সমন্তচক্খূতি.
আৰম্মণং ব্ৰূহি সমন্তচক্খু.
যং নিস্সিতো ওঘমিমং তৰেয্যন্তি. যং নিস্সিতোতি যং পুগ্গলং ৱা নিস্সিতো ধম্মং ৱা নিস্সিতো মহন্তং কামোঘং ভৱোঘং দিট্ঠোঘং অৱিজ্জোঘং তৰেয্যং উত্তৰেয্যং পতৰেয্যং সমতিক্কমেয্যং ৱীতিৱত্তেয্যন্তি – যং নিস্সিতো ওঘমিমং তৰেয্যং. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘একো অহং সক্ক মহন্তমোঘং, [ইচ্চাযস্মা উপসীৱো]
অনিস্সিতো নো ৱিসহামি তাৰিতুং;
আৰম্মণং ব্ৰূহি সমন্তচক্খু, যং নিস্সিতো ওঘমিমং তৰেয্য’’ন্তি.
৩৯. আকিঞ্চঞ্ঞং পেক্খমানো সতিমা, [উপসীৱাতি ভগৱা]
নত্থীতি নিস্সায তৰস্সু ওঘং;
কামে পহায ৱিৰতো কথাহি, তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্স [ৰত্তমহাভিপস্স (স্যা.) পস্স অভিধানগন্থে অব্যযৱগ্গে] .
আকিঞ্চঞ্ঞং পেক্খমানো সতিমাতি সো ব্ৰাহ্মণো পকতিযা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং লাভীযেৱ নিস্সযং ন জানাতি – ‘‘অযং মে নিস্সযো’’তি. তস্স ভগৱা নিস্সযঞ্চ আচিক্খতি উত্তৰিঞ্চ নিয্যানপথং. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠহিত্ৱা তত্থ জাতে চিত্তচেতসিকে ধম্মে অনিচ্চতো পেক্খমানো, দুক্খতো…পে… ৰোগতো… গণ্ডতো… সল্লতো… অঘতো… আবাধতো… পৰতো… পলোকতো… ঈতিতো… উপদ্দৱতো… ভযতো… উপসগ্গতো… চলতো… পভঙ্গুতো… অদ্ধুৱতো… অতাণতো… অলেণতো… অসৰণতো… অসৰণীভূততো… ৰিত্ততো… তুচ্ছতো… সুঞ্ঞতো… অনত্ততো… আদীনৱতো… ৱিপৰিণামধম্মতো… অসাৰকতো… অঘমূলতো… ভৱতো… ৱিভৱতো… সাসৱতো… সঙ্খততো… মাৰামিসতো… জাতিধম্মতো… জৰাধম্মতো… ব্যাধিধম্মতো… মৰণধম্মতো… সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মতো … সমুদযধম্মতো… অত্থঙ্গমতো… অস্সাদতো… আদীনৱতো… নিস্সৰণতো পেক্খমানো দক্খমানো ওলোকযমানো নিজ্ঝাযমানো উপপৰিক্খমানো.
সতিমাতি যা সতি অনুস্সতি পটিস্সতি…পে… সম্মাসতি – অযং ৱুচ্চতি সতি. ইমায সতিযা উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো, সো ৱুচ্চতি সতিমাতি – আকিঞ্চঞ্ঞং পেক্খমানো সতিমা.
উপসীৱাতি ভগৱাতি. উপসীৱাতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৱাতি – উপসীৱাতি ভগৱা.
নত্থীতি নিস্সায তৰস্সু ওঘন্তি নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি. কিংকাৰণা নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি? ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠহিত্ৱা তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাণং অভাৱেতি, ৱিভাৱেতি, অন্তৰধাপেতি, নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতি. তংকাৰণা নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং নিস্সায উপনিস্সায আলম্বণং কৰিত্ৱা কামোঘং ভৱোঘং দিট্ঠোঘং অৱিজ্জোঘং তৰস্সু উত্তৰস্সু পতৰস্সু সমতিক্কমস্সু ৱীতিৱত্তস্সূতি – নত্থীতি নিস্সায তৰস্সু ওঘং.
কামে পহায ৱিৰতো কথাহীতি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৱে কামা – ৱত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি ৱত্থুকামা …পে… ইমে ৱুচ্চন্তি কিলেসকামা. কামে পহাযাতি ৱত্থুকামে পৰিজানিত্ৱা কিলেসকামে পহায পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তীকৰিত্ৱা অনভাৱং গমেত্ৱাতি – কামে পহায. ৱিৰতো কথাহীতি কথংকথা ৱুচ্চতি ৱিচিকিচ্ছা. দুক্খে কঙ্খা…পে… ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স মনোৱিলেখো কথংকথায আৰতো ৱিৰতো পটিৱিৰতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰতীতি – এৱম্পি ৱিৰতো কথাহি…পে… অথ ৱা, দ্ৱত্তিংসায তিৰচ্ছানকথায আৰতো ৱিৰতো পটিৱিৰতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰতীতি এৱম্পি ৱিৰতো কথাহীতি – কামে পহায ৱিৰতো কথাহি.
তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্সাতি. তণ্হাতি ৰূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হা. নত্তং ৱুচ্চতি ৰত্তি. অহোতি দিৱসো. ৰত্তিঞ্চ দিৱা চ তণ্হক্খযং ৰাগক্খযং দোসক্খযং মোহক্খযং গতিক্খযং উপপত্তিক্খযং পটিসন্ধিক্খযং ভৱক্খযং সংসাৰক্খযং ৱট্টক্খযং পস্স অভিপস্স দক্খ ওলোকয নিজ্ঝায উপপৰিক্খাতি – তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্স. তেনাহ ভগৱা –
‘‘আকিঞ্চঞ্ঞং পেক্খমানো সতিমা, [উপসীৱাতি ভগৱা]
নত্থীতি নিস্সায তৰস্সু ওঘং;
কামে পহায ৱিৰতো কথাহি, তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্সা’’তি.
৪০. সব্বেসু কামেসু যো ৱীতৰাগো, [ইচ্চাযস্মা উপসীৱো]
আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৱা মঞ্ঞং;
সঞ্ঞাৱিমোক্খে পৰমেধিমুত্তো, তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযী.
সব্বেসু কামেসু যো ৱীতৰাগোতি. সব্বেসূতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পৰিযাদিযনৱচনমেতং সব্বেসূতি. কামেসূতি কামাতি উদ্দানতো দ্ৱে কামা – ৱত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি ৱত্থুকামা…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি কিলেসকামা. সব্বেসু কামেসু যো ৱীতৰাগোতি. সব্বেসু কামেসু যো ৱীতৰাগো ৱিগতৰাগো চত্তৰাগো ৱন্তৰাগো মুত্তৰাগো পহীনৰাগো পটিনিস্সট্ঠৰাগো ৱিক্খম্ভনতোতি – সব্বেসু কামেসু যো ৱীতৰাগো.
ইচ্চাযস্মা উপসীৱোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে…. আযস্মাতি পিযৱচনং…পে…. উপসীৱোতি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স নামং…পে… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা উপসীৱো.
আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৱা মঞ্ঞন্তি. হেট্ঠিমা ছ সমাপত্তিযো হিত্ৱা চজিত্ৱা পৰিচ্চজিত্ৱা অতিক্কমিত্ৱা সমতিক্কমিত্ৱা ৱীতিৱত্তিত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং নিস্সিতো অল্লীনো উপগতো সমুপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তোতি – আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৱা মঞ্ঞং.
সঞ্ঞাৱিমোক্খে পৰমেধিমুত্তোতি সঞ্ঞাৱিমোক্খা ৱুচ্চন্তি সত্ত সঞ্ঞাসমাপত্তিযো. তাসং সঞ্ঞাসমাপত্তীনং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিৱিমোক্খো [ৱিমোক্খা (ক.) এৱমঞ্ঞেসু পদেসু বহুৱচনেন] অগ্গো চ সেট্ঠো চ ৱিসেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৱৰো চ, পৰমে অগ্গে সেট্ঠে ৱিসেট্ঠে পামোক্খে উত্তমে পৱৰে অধিমুত্তিৱিমোক্খেন অধিমুত্তো তত্ৰাধিমুত্তো তদধিমুত্তো তচ্চৰিতো তব্বহুলো তগ্গৰুকো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভাৰো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যোতি – সঞ্ঞাৱিমোক্খে পৰমেধিমুত্তো.
তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযীতি. তিট্ঠে নূতি সংসযপুচ্ছা ৱিমতিপুচ্ছা দ্ৱেড়্হকপুচ্ছা অনেকংসপুচ্ছা, ‘‘এৱং নু খো, ননু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি – তিট্ঠে নু. তত্থাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে. অনানুযাযীতি অনানুযাযী অৱিচ্চমানো [অৱেধমানো (স্যা.)] অৱিগচ্ছমানো অনন্তৰধাযমানো অপৰিহাযমানো…পে…. অথ ৱা, অৰজ্জমানো অদুস্সমানো অমুয্হমানো অকিলিস্সমানোতি – তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযী. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘সব্বেসু কামেসু যো ৱীতৰাগো, [ইচ্চাযস্মা উপসীৱো]
আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৱা মঞ্ঞং;
সঞ্ঞাৱিমোক্খে পৰমেধিমুত্তো, তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযী’’তি.
৪১. সব্বেসু কামেসু যো ৱীতৰাগো, [উপসীৱাতি ভগৱা]
আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৱা মঞ্ঞং;
সঞ্ঞাৱিমোক্খে পৰমেধিমুত্তো, তিট্ঠেয্য সো তত্থ অনানুযাযী.
সব্বেসু কামেসু যো ৱীতৰাগোতি. সব্বেসূতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পৰিযাদিযনৱচনমেতং সব্বেসূতি. কামেসূতি কামাতি উদ্দানতো দ্ৱে কামা – ৱত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি ৱত্থুকামা…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি কিলেসকামা. সব্বেসু কামেসু যো ৱীতৰাগোতি সব্বেসু কামেসু যো ৱীতৰাগো…পে… পটিনিস্সট্ঠৰাগো ৱিক্খম্ভনতোতি – সব্বেসু কামেসু যো ৱীতৰাগো.
উপসীৱাতি ভগৱাতি. উপসীৱাতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৱাতি – উপসীৱাতি ভগৱা.
আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৱা মঞ্ঞন্তি. হেট্ঠিমা ছ সমাপত্তিযো হিত্ৱা চজিত্ৱা পৰিচ্চজিত্ৱা অতিক্কমিত্ৱা সমতিক্কমিত্ৱা ৱীতিৱত্তিত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং নিস্সিতো অল্লীনো উপগতো সমুপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তোতি – আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৱা মঞ্ঞং.
সঞ্ঞাৱিমোক্খে পৰমেধিমুত্তোতি সঞ্ঞাৱিমোক্খা ৱুচ্চন্তি সত্ত সঞ্ঞাসমাপত্তিযো. তাসং সঞ্ঞাসমাপত্তীনং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিৱিমোক্খো অগ্গো চ সেট্ঠো চ ৱিসেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৱৰো চ, পৰমে অগ্গে সেট্ঠে ৱিসেট্ঠে পামোক্খে উত্তমে পৱৰে অধিমুত্তিৱিমোক্খেন অধিমুত্তো তত্ৰাধিমুত্তো তদধিমুত্তো…পে… তদধিপতেয্যোতি – সঞ্ঞাৱিমোক্খে পৰমেধিমুত্তো.
তিট্ঠেয্য সো তত্থ অনানুযাযীতি. তিট্ঠেয্যাতি তিট্ঠেয্য সট্ঠিকপ্পসহস্সানি. তত্থাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে. অনানুযাযীতি অনানুযাযী অৱিচ্চমানো অৱিগচ্ছমানো অনন্তৰধাযমানো অপৰিহাযমানো. অথ ৱা, অৰজ্জমানো অদুস্সমানো অমুয্হমানো অকিলিস্সমানোতি – তিট্ঠেয্য সো তত্থ অনানুযাযী. তেনাহ ভগৱা –
‘‘সব্বেসু কামেসু যো ৱীতৰাগো, [উপসীৱাতি ভগৱা]
আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৱা মঞ্ঞং;
সঞ্ঞাৱিমোক্খে পৰমেধিমুত্তো, তিট্ঠেয্য সো তত্থ অনানুযাযী’’তি.
৪২. তিট্ঠে চে সো তত্থ অনানুযাযী, পূগম্পি ৱস্সানি [ৱস্সানং (স্যা. ক.)] সমন্তচক্খু;
তত্থেৱ সো সীতিসিযা ৱিমুত্তো, চৱেথ ৱিঞ্ঞাণং তথাৱিধস্স.
তিট্ঠে চে সো তত্থ অনানুযাযীতি সচে সো তিট্ঠেয্য সট্ঠিকপ্পসহস্সানি. তত্থাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে. অনানুযাযীতি অনানুযাযী অৱিচ্চমানো অৱিগচ্ছমানো অনন্তৰধাযমানো অপৰিহাযমানো. অথ ৱা, অৰজ্জমানো অদুস্সমানো অমুয্হমানো অকিলিস্সমানোতি – তিট্ঠে চে সো তত্থ অনানুযাযী.
পূগম্পি ৱস্সানি সমন্তচক্খূতি. পূগম্পি ৱস্সানীতি পূগম্পি ৱস্সানি বহূনি ৱস্সানি [বহুন্নং ৱস্সানং (স্যা.)] বহূনি ৱস্সসতানি বহূনি ৱস্সসহস্সানি বহূনি ৱস্সসতসহস্সানি বহূনি কপ্পানি বহূনি কপ্পসতানি বহূনি কপ্পসহস্সানি বহূনি কপ্পসতসহস্সানি. সমন্তচক্খূতি সমন্তচক্খু ৱুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞাণং…পে… তথাগতো তেন সমন্তচক্খূতি – পূগম্পি ৱস্সানি সমন্তচক্খু.
তত্থেৱ সো সীতিসিযা ৱিমুত্তো, চৱেথ ৱিঞ্ঞাণং তথাৱিধস্সাতি তত্থেৱ সো সীতিভাৱমনুপ্পত্তো নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো সস্সতিসমং তথেৱ তিট্ঠেয্য. অথ ৱা, তস্স ৱিঞ্ঞাণং চৱেয্য উচ্ছিজ্জেয্য নস্সেয্য ৱিনস্সেয্য ন ভৱেয্যাতি পুনব্ভৱপটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং নিব্বত্তেয্য কামধাতুযা ৱা ৰূপধাতুযা ৱা অৰূপধাতুযা ৱাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স সস্সতঞ্চ উচ্ছেদঞ্চ পুচ্ছতি. উদাহু তত্থেৱ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযেয্য. অথ ৱা, তস্স ৱিঞ্ঞাণং চৱেয্য পুন পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং নিব্বত্তেয্য কামধাতুযা ৱা ৰূপধাতুযা ৱা অৰূপধাতুযা ৱাতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপপন্নস্স পৰিনিব্বানঞ্চ পটিসন্ধিঞ্চ পুচ্ছতি. তথাৱিধস্সাতি তথাৱিধস্স তাদিসস্স তস্সণ্ঠিতস্স তপ্পকাৰস্স তপ্পটিভাগস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপপন্নস্সাতি – তত্থেৱ সো সীতিসিযা ৱিমুত্তো, চৱেথ ৱিঞ্ঞাণং তথাৱিধস্স. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘তিট্ঠে চে সো তত্থ অনানুযাযী, পূগম্পি ৱস্সানি সমন্তচক্খু;
তত্থেৱ সো সীতিসিযা ৱিমুত্তো, চৱেথ ৱিঞ্ঞাণং তথাৱিধস্সা’’তি.
৪৩. অচ্চি যথা ৱাতৱেগেন খিত্তা, [উপসীৱাতি ভগৱা]
অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং;
এৱং মুনী নামকাযা ৱিমুত্তো, অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং.
অচ্চি যথা ৱাতৱেগেন খিত্তাতি অচ্চি ৱুচ্চতি জালসিখা. ৱাতাতি পুৰত্থিমা ৱাতা পচ্ছিমা ৱাতা উত্তৰা ৱাতা দক্খিণা ৱাতা সৰজা ৱাতা অৰজা ৱাতা সীতা ৱাতা উণ্হা ৱাতা পৰিত্তা ৱাতা অধিমত্তা ৱাতা [কাড়ৱাতা (ক.)] ৱেৰম্ভৱাতা পক্খৱাতা সুপণ্ণৱাতা তালপণ্ণৱাতা ৱিধূপনৱাতা. ৱাতৱেগেন খিত্তাতি ৱাতৱেগেন খিত্তা [খিত্তং (স্যা.) এৱমঞ্ঞেসু পদেসু নিগ্গহীতন্তৱসেন] উক্খিত্তা নুন্না পণুন্না খম্ভিতা ৱিক্খম্ভিতাতি – অচ্চি যথা ৱাতৱেগেন খিত্তা. উপসীৱাতি ভগৱাতি. উপসীৱাতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৱাতি – উপসীৱাতি ভগৱা.
অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খন্তি. অত্থং পলেতীতি অত্থং পলেতি, অত্থং গমেতি, অত্থং গচ্ছতি নিৰুজ্ঝতি ৱূপসমতি পটিপ্পস্সম্ভতি. ন উপেতি সঙ্খন্তি সঙ্খং [অমুকং নাম দিসং গতোতি সঙ্খং (স্যা.)] ন উপেতি, উদ্দেসং ন উপেতি, গণনং ন উপেতি, পণ্ণত্তিং ন উপেতি, ‘‘পুৰত্থিমং ৱা দিসং গতা, পচ্ছিমং ৱা দিসং গতা, উত্তৰং ৱা দিসং গতা, দক্খিণং ৱা দিসং গতা উদ্ধং ৱা গতা, অধো ৱা গতা, তিৰিযং ৱা গতা, ৱিদিসং ৱা গতা’’তি, সো হেতু নত্থি, পচ্চযো নত্থি, কাৰণং নত্থি, যেন সঙ্খং গচ্ছেয্যাতি – অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং.
এৱং মুনী নামকাযা ৱিমুত্তোতি. এৱন্তি ওপম্মসম্পটিপাদনং. মুনীতি মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং …পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. নামকাযা ৱিমুত্তোতি সো মুনি পকতিযা পুব্বেৱ ৰূপকাযা ৱিমুত্তো. তদঙ্গং সমতিক্কমা [তদঙ্গং সমতিক্কম্ম (ক.)] ৱিক্খম্ভনপ্পহানেন পহীনো. তস্স মুনিনো ভৱন্তং আগম্ম চত্তাৰো অৰিযমগ্গা পটিলদ্ধা হোন্তি. চতুন্নং অৰিযমগ্গানং পটিলদ্ধত্তা নামকাযো চ ৰূপকাযো চ পৰিঞ্ঞাতা হোন্তি. নামকাযস্স চ ৰূপকাযস্স চ পৰিঞ্ঞাতত্তা নামকাযা চ ৰূপকাযা চ মুত্তো ৱিমুত্তো সুৱিমুত্তো অচ্চন্তঅনুপাদাৱিমোক্খেনাতি – এৱং মুনী নামকাযা ৱিমুত্তো.
অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খন্তি. অত্থং পলেতীতি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযতি. ন উপেতি সঙ্খন্তি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতো সঙ্খং ন উপেতি, উদ্দেসং ন উপেতি, গণনং ন উপেতি, পণ্ণত্তিং ন উপেতি – খত্তিযোতি ৱা ব্ৰাহ্মণোতি ৱা ৱেস্সোতি ৱা সুদ্দোতি ৱা গহট্ঠোতি ৱা পব্বজিতোতি ৱা দেৱোতি ৱা মনুস্সোতি ৱা ৰূপীতি ৱা অৰূপীতি ৱা সঞ্ঞীতি ৱা অসঞ্ঞীতি ৱা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৱা. সো হেতু নত্থি পচ্চযো নত্থি কাৰণং নত্থি যেন সঙ্খং গচ্ছেয্যাতি – অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং. তেনাহ ভগৱা –
‘‘অচ্চি যথা ৱাতৱেগেন খিত্তা, [উপসীৱাতি ভগৱা]
অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং;
এৱং মুনী নামকাযা ৱিমুত্তো, অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খ’’ন্তি.
৪৪. অত্থঙ্গতো সো উদ ৱা সো নত্থি, উদাহু ৱে সস্সতিযা অৰোগো;
তং মে মুনী সাধু ৱিযাকৰোহি, তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মো.
অত্থঙ্গতো সো উদ ৱা সো নত্থীতি সো অত্থঙ্গতো উদাহু নত্থি সো নিৰুদ্ধো উচ্ছিন্নো ৱিনট্ঠোতি – অত্থঙ্গতো সো উদ ৱা সো নত্থি.
উদাহু ৱে সস্সতিযা অৰোগোতি উদাহু নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো সস্সতিসমং তথেৱ তিট্ঠেয্যাতি – উদাহু ৱে সস্সতিযা অৰোগো.
তং মে মুনী সাধু ৱিযাকৰোহীতি. তন্তি যং পুচ্ছামি যং যাচামি যং অজ্ঝেসামি যং পসাদেমি. মুনীতি মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. সাধু ৱিযাকৰোহীতি সাধু আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৱিৱৰাহি ৱিভজাহি উত্তানীকৰোহি পকাসেহীতি – তং মে মুনী সাধু ৱিযাকৰোহি.
তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মোতি তথা হি তে ৱিদিতো তুলিতো তীৰিতো ৱিভূতো ৱিভাৱিতো এস ধম্মোতি – তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মো. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘অত্থঙ্গতো সো উদ ৱা সো নত্থি, উদাহু ৱে সস্সতিযা অৰোগো;
তং মে মুনী সাধু ৱিযাকৰোহি, তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মো’’তি.
৪৫. অত্থঙ্গতস্স ন পমাণমত্থি, [উপসীৱাতি ভগৱা]
যেন নং ৱজ্জুং তং তস্স নত্থি;
সব্বেসু ধম্মেসু সমূহতেসু, সমূহতা ৱাদপথাপি সব্বে.
অত্থঙ্গতস্স ন পমাণমত্থীতি অত্থঙ্গতস্স অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতস্স ৰূপপমাণং নত্থি, ৱেদনাপমাণং নত্থি, সঞ্ঞাপমাণং নত্থি, সঙ্খাৰপমাণং নত্থি, ৱিঞ্ঞাণপমাণং নত্থি, ন অত্থি ন সংৱিজ্জতি নুপলব্ভতি পহীনং সমুচ্ছিন্নং ৱূপসন্তং পটিপ্পস্সদ্ধং অভব্বুপ্পত্তিকং ঞাণগ্গিনা দড্ঢন্তি – অত্থঙ্গতস্স ন পমাণমত্থি. উপসীৱাতি ভগৱাতি উপসীৱাতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৱাতি – উপসীৱাতি ভগৱা.
যেন নং ৱজ্জুং তং তস্স নত্থীতি যেন তং ৰাগেন [যেন ৰাগেন (স্যা. ক.) মহানি. ৯৪] ৱদেয্যুং, যেন দোসেন ৱদেয্যুং, যেন মোহেন ৱদেয্যুং, যেন মানেন ৱদেয্যুং, যায দিট্ঠিযা ৱদেয্যুং, যেন উদ্ধচ্চেন ৱদেয্যুং, যায ৱিচিকিচ্ছায ৱদেয্যুং, যেহি অনুসযেহি ৱদেয্যুং – ৰত্তোতি ৱা দুট্ঠোতি ৱা মূড়্হোতি ৱা ৱিনিবদ্ধোতি ৱা পৰামট্ঠোতি ৱা ৱিক্খেপগতোতি ৱা অনিট্ঠঙ্গতোতি [অনিট্ঠাগতোতি (ক.)] ৱা থামগতোতি ৱা, তে অভিসঙ্খাৰা পহীনা. অভিসঙ্খাৰানং পহীনত্তা গতিযা যেন তং ৱদেয্যুং – নেৰযিকোতি ৱা তিৰচ্ছানযোনিকোতি ৱা পেত্তিৱিসযিকোতি ৱা মনুস্সোতি ৱা দেৱোতি ৱা ৰূপীতি ৱা অৰূপীতি ৱা সঞ্ঞীতি ৱা অসঞ্ঞীতি ৱা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৱা, সো হেতু নত্থি পচ্চযো নত্থি কাৰণং নত্থি যেন ৱদেয্যুং কথেয্যুং ভণেয্যুং দীপেয্যুং ৱোহৰেয্যুন্তি – যেন নং ৱজ্জুং তং তস্স নত্থি.
সব্বেসু ধম্মেসু সমূহতেসূতি সব্বেসু ধম্মেসু সব্বেসু খন্ধেসু সব্বেসু আযতনেসু সব্বাসু ধাতূসু সব্বাসু গতীসু সব্বাসু উপপত্তীসু সব্বাসু পটিসন্ধীসু সব্বেসু ভৱেসু সব্বেসু সংসাৰেসু সব্বেসু ৱট্টেসু ঊহতেসু সমূহতেসু উদ্ধতেসু সমুদ্ধতেসু উপ্পাটিতেসু সমুপ্পাটিতেসু পহীনেসু সমুচ্ছিন্নেসু ৱূপসন্তেসু পটিপ্পস্সদ্ধেসু অভব্বুপ্পত্তিকেসু ঞাণগ্গিনা দড্ঢেসূতি – সব্বেসু ধম্মেসু সমূহতেসু.
সমূহতা ৱাদপথাপি সব্বেতি ৱাদপথা ৱুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খাৰা চ. তস্স ৱাদা চ ৱাদপথা চ অধিৱচনানি চ অধিৱচনপথা চ নিৰুত্তি চ নিৰুত্তিপথা চ পঞ্ঞত্তি চ পঞ্ঞত্তিপথা চ ঊহতা সমূহতা উদ্ধতা সমুদ্ধতা উপ্পাটিতা সমুপ্পাটিতা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপ্পস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – সমূহতা ৱাদপথাপি সব্বে. তেনাহ ভগৱা –
‘‘অত্থঙ্গতস্স ন পমাণমত্থি, [উপসীৱাতি ভগৱা]
যেন নং ৱজ্জুং তং তস্স নত্থি;
সব্বেসু ধম্মেসু সমূহতেসু, সমূহতা ৱাদপথাপি সব্বে’’তি.
সহ গাথাপৰিযোসানা যে তে ব্ৰাহ্মণেন সদ্ধিং…পে… পঞ্জলিকো নমস্সমানো নিসিন্নো হোতি – সত্থা মে, ভন্তে ভগৱা, সাৱকোহমস্মীতি.
উপসীৱমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ছট্ঠো.