৪. মেত্তগূমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো
১৮. পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতং, [ইচ্চাযস্মা মেত্তগূ]
মঞ্ঞামি তং ৱেদগূ ভাৱিতত্তং;
কুতো নু দুক্খা সমুদাগতা ইমে, যে কেচি লোকস্মিমনেকৰূপা.
পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতন্তি. পুচ্ছামীতি তিস্সো পুচ্ছা – অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা, দিট্ঠসংসন্দনা পুচ্ছা, ৱিমতিচ্ছেদনা পুচ্ছা. কতমা অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা? পকতিযা লক্খণং অঞ্ঞাতং হোতি অদিট্ঠং অতুলিতং অতীৰিতং অৱিভূতং অৱিভাৱিতং. তস্স ঞাণায দস্সনায তুলনায তীৰণায ৱিভূতত্থায ৱিভাৱনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি – অযং অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা.
কতমা দিট্ঠসংসন্দনা পুচ্ছা? পকতিযা লক্খণং ঞাতং হোতি দিট্ঠং তুলিতং তীৰিতং ৱিভূতং ৱিভাৱিতং. অঞ্ঞেহি পণ্ডিতেহি সদ্ধিং সংসন্দনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি – অযং দিট্ঠসংসন্দনা পুচ্ছা.
কতমা ৱিমতিচ্ছেদনা পুচ্ছা? পকতিযা সংসযপক্খন্দো হোতি ৱিমতিপক্খন্দো দ্ৱেড়্হকজাতো – ‘‘এৱং নু খো, ন নু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি? সো ৱিমতিচ্ছেদনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি – অযং ৱিমতিচ্ছেদনা পুচ্ছা. ইমা তিস্সো পুচ্ছা.
অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – মনুস্সপুচ্ছা, অমনুস্সপুচ্ছা, নিম্মিতপুচ্ছা. কতমা মনুস্সপুচ্ছা? মনুস্সা বুদ্ধং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছন্তি, ভিক্খূ পুচ্ছন্তি, ভিক্খুনিযো পুচ্ছন্তি, উপাসকা পুচ্ছন্তি, উপাসিকাযো পুচ্ছন্তি, ৰাজানো পুচ্ছন্তি খত্তিযা পুচ্ছন্তি, ব্ৰাহ্মণা পুচ্ছন্তি, ৱেস্সা পুচ্ছন্তি, সুদ্দা পুচ্ছন্তি, গহট্ঠা পুচ্ছন্তি, পব্বজিতা পুচ্ছন্তি – অযং মনুস্সপুচ্ছা.
কতমা অমনুস্সপুচ্ছা? অমনুস্সা বুদ্ধং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছন্তি, নাগা পুচ্ছন্তি, সুপণ্ণা পুচ্ছন্তি, যক্খা পুচ্ছন্তি, অসুৰা পুচ্ছন্তি, গন্ধব্বা পুচ্ছন্তি, মহাৰাজানো পুচ্ছন্তি, ইন্দা পুচ্ছন্তি, ব্ৰহ্মা পুচ্ছন্তি, দেৱা পুচ্ছন্তি – অযং অমনুস্সপুচ্ছা.
কতমা নিম্মিতপুচ্ছা? ভগৱা ৰূপং অভিনিম্মিনাতি মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গং অহীনিন্দ্ৰিযং. সো নিম্মিতো বুদ্ধং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছতি. ভগৱা ৱিসজ্জেতি. অযং নিম্মিতপুচ্ছা. ইমা তিস্সো পুচ্ছা.
অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – অত্তত্থপুচ্ছা, পৰত্থপুচ্ছা, উভযত্থপুচ্ছা…পে… অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – দিট্ঠধম্মিকত্থপুচ্ছা, সম্পৰাযিকত্থপুচ্ছা, পৰমত্থপুচ্ছা… অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – অনৱজ্জত্থপুচ্ছা, নিক্কিলেসত্থপুচ্ছা, ৱোদানত্থপুচ্ছা… অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – অতীতপুচ্ছা, অনাগতপুচ্ছা, পচ্চুপ্পন্নপুচ্ছা… অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – অজ্ঝত্তপুচ্ছা, বহিদ্ধাপুচ্ছা, অজ্ঝত্তবহিদ্ধাপুচ্ছা… অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – কুসলপুচ্ছা, অকুসলপুচ্ছা, অব্যাকতপুচ্ছা… অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – খন্ধপুচ্ছা, ধাতুপুচ্ছা আযতনপুচ্ছা… অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – সতিপট্ঠানপুচ্ছা, সম্মপ্পধানপুচ্ছা, ইদ্ধিপাদপুচ্ছা… অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – ইন্দ্ৰিযপুচ্ছা, বলপুচ্ছা, বোজ্ঝঙ্গপুচ্ছা… অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – মগ্গপুচ্ছা, ফলপুচ্ছা, নিব্বানপুচ্ছা….
পুচ্ছামি তন্তি পুচ্ছামি তং যাচামি তং অজ্ঝেসামি তং পসাদেমি তং ‘‘কথযস্সু মে’’তি পুচ্ছামি তং. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি – যদিদং ভগৱাতি. ব্ৰূহি মেতন্তি ব্ৰূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৱিৱৰাহি ৱিভজাহি উত্তানীকৰোহি পকাসেহীতি – পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতং.
ইচ্চাযস্মা মেত্তগূতি ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… ইচ্চাযস্মা মেত্তগূ.
মঞ্ঞামি তং ৱেদগূ ভাৱিতত্তন্তি. ৱেদগূতি তং মঞ্ঞামি, ভাৱিতত্তোতি তং মঞ্ঞামি, এৱং জানামি, এৱং আজানামি এৱং পটিজানামি এৱং পটিৱিজ্ঝামি. ৱেদগূ ভাৱিতত্তোতি কথঞ্চ ভগৱা ৱেদগূ? ৱেদা ৱুচ্চন্তি চতূসু মগ্গেসু ঞাণং পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পঞ্ঞাবলং…পে… ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো ৱীমংসা ৱিপস্সনা সম্মাদিট্ঠি. ভগৱা তেহি ৱেদেহি জাতিজৰামৰণস্স অন্তগতো অন্তপ্পত্তো কোটিগতো কোটিপ্পত্তো পৰিযন্তগতো পৰিযন্তপ্পত্তো ৱোসানগতো ৱোসানপ্পত্তো তাণগতো তাণপ্পত্তো লেণগতো লেণপ্পত্তো সৰণগতো সৰণপ্পত্তো অভযগতো অভযপ্পত্তো অচ্চুতগতো অচ্চুতপ্পত্তো অমতগতো অমতপ্পত্তো নিব্বানগতো নিব্বানপ্পত্তো. ৱেদানং ৱা অন্তগতোতি ৱেদগূ; ৱেদেহি ৱা অন্তগতোতি ৱেদগূ; সত্তন্নং ৱা ধম্মানং ৱিদিতত্তা ৱেদগূ; সক্কাযদিট্ঠি ৱিদিতা হোতি, ৱিচিকিচ্ছা ৱিদিতা হোতি, সীলব্বতপৰামাসো ৱিদিতো হোতি, ৰাগো দোসো মোহো মানো ৱিদিতো হোতি, ৱিদিতাস্স হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোভৱিকা সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা.
ৱেদানি ৱিচেয্য কেৱলানি, [সভিযাতি ভগৱা]
সমণানং যানীধত্থি [যানি পত্থি (স্যা.), যানি অত্থি (ক.) সু. নি. ৫৩৪] ব্ৰাহ্মণানং;
সব্বৱেদনাসু ৱীতৰাগো;
সব্বং ৱেদমতিচ্চ ৱেদগূ সোতি.
এৱং ভগৱা ৱেদগূ.
কথং ভগৱা ভাৱিতত্তো? ভগৱা ভাৱিতকাযো ভাৱিতসীলো ভাৱিতচিত্তো ভাৱিতপঞ্ঞো ভাৱিতসতিপট্ঠানো ভাৱিতসম্মপ্পধানো ভাৱিতইদ্ধিপাদো ভাৱিতইন্দ্ৰিযো ভাৱিতবলো ভাৱিতবোজ্ঝঙ্গো ভাৱিতমগ্গো, পহীনকিলেসো পটিৱিদ্ধাকুপ্পো সচ্ছিকতনিৰোধো. দুক্খং তস্স পৰিঞ্ঞাতং, সমুদযো পহীনো, মগ্গো ভাৱিতো, নিৰোধো সচ্ছিকতো, অভিঞ্ঞেয্যং অভিঞ্ঞাতং, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিঞ্ঞাতং, পহাতব্বং পহীনং, ভাৱেতব্বং ভাৱিতং, সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতং, অপৰিত্তো মহন্তো গম্ভীৰো অপ্পমেয্যো দুপ্পৰিযোগাড়্হো বহুৰতনো সাগৰূপমো [সাগৰসমো (ক.)] ছড়ঙ্গুপেক্খায সমন্নাগতো হোতি.
চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নেৱ সুমনো হোতি ন দুম্মনো; উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা, ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা, জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা, কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা, মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায নেৱ সুমনো হোতি ন দুম্মনো; উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো.
চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা মনাপং ৰূপং নাভিগিজ্ঝতি নাভিহংসতি [নাভিপিহযতি (স্যা.) মহানি. ৯০] ন ৰাগং জনেতি. তস্স ঠিতোৱ কাযো হোতি, ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৱিমুত্তং. চক্খুনা খো পনেৱ ৰূপং দিস্ৱা অমনাপং ন মঙ্কু হোতি অপ্পতিট্ঠিতচিত্তো [অপ্পতিট্ঠীনচিত্তো (স্যা.)] অলীনমনসো [আদিনমনসো (স্যা.) মহানি. ৯০] অব্যাপন্নচেতসো. তস্স ঠিতোৱ কাযো হোতি ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৱিমুত্তং. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায মনাপং নাভিগিজ্ঝতি নাভিহংসতি ন ৰাগং জনেতি. তস্স ঠিতোৱ কাযো হোতি ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৱিমুত্তং. মনসাযেৱ খো পন ধম্মং ৱিঞ্ঞায অমনাপং ন মঙ্কু হোতি. অপ্পতিট্ঠিতচিত্তো অলীনমনসো অব্যাপন্নচেতসো তস্স ঠিতোৱ কাযো হোতি ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৱিমুত্তং.
চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা মনাপামনাপেসু ৰূপেসু ঠিতোৱ কাযো হোতি ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৱিমুত্তং. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায মনাপামনাপেসু ধম্মেসু ঠিতোৱ কাযো হোতি ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৱিমুত্তং.
চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ৰজনীযে ন ৰজ্জতি, দুস্সনীযে [দোসনীযে (স্যা. ক.) মহানি. ৯০] ন দুস্সতি, মোহনীযে ন মুয্হতি, কোপনীযে ন কুপ্পতি, মদনীযে ন মজ্জতি, কিলেসনীযে ন কিলিস্সতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ৰজনীযে ন ৰজ্জতি, দুস্সনীযে ন দুস্সতি, মোহনীযে ন মুয্হতি, কোপনীযে ন কুপ্পতি, মদনীযে ন মজ্জতি, কিলেসনীযে ন কিলিস্সতি.
দিট্ঠে দিট্ঠমত্তো, সুতে সুতমত্তো, মুতে মুতমত্তো, ৱিঞ্ঞাতে ৱিঞ্ঞাতমত্তো. দিট্ঠে ন লিম্পতি, সুতে ন লিম্পতি, মুতে ন লিম্পতি, ৱিঞ্ঞাতে ন লিম্পতি. দিট্ঠে অনূপযো [অনুপযো (স্যা.), অনুসযো (ক.) মহানি. ৯০] অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰতি. সুতে…পে… মুতে … ৱিঞ্ঞাতে অনূপযো [অনুপযো (স্যা.), অনুসযো (ক.) মহানি. ৯০] অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰতি.
সংৱিজ্জতি ভগৱতো চক্খু, পস্সতি ভগৱা চক্খুনা ৰূপং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো ভগৱা. সংৱিজ্জতি ভগৱতো সোতং, সুণাতি ভগৱা সোতেন সদ্দং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো ভগৱা. সংৱিজ্জতি ভগৱতো ঘানং, ঘাযতি ভগৱা ঘানেন গন্ধং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো ভগৱা. সংৱিজ্জতি ভগৱতো জিৱ্হা, সাযতি ভগৱা জিৱ্হায ৰসং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো ভগৱা. সংৱিজ্জতি ভগৱতো কাযো, ফুসতি ভগৱা কাযেন ফোট্ঠব্বং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো ভগৱা. সংৱিজ্জতি ভগৱতো মনো, ৱিজানাতি ভগৱা মনসা ধম্মং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো ভগৱা.
চক্খু ৰূপাৰামং ৰূপৰতং ৰূপসম্মুদিতং, তং ভগৱতো [ভগৱতা (স্যা.) মহানি. ৯০] দন্তং গুত্তং ৰক্খিতং সংৱুতং; তস্স চ সংৱৰায ধম্মং দেসেতি. সোতং সদ্দাৰামং সদ্দৰতং…পে… ঘানং গন্ধাৰামং গন্ধৰতং… জিৱ্হা ৰসাৰামা ৰসৰতা ৰসসম্মুদিতা, সা ভগৱতো দন্তা গুত্তা ৰক্খিতা সংৱুতা; তস্স চ সংৱৰায ধম্মং দেসেতি. কাযো ফোট্ঠব্বাৰামো ফোট্ঠব্বৰতো ফোট্ঠব্বসম্মুদিতো… মনো ধম্মাৰামো ধম্মৰতো ধম্মসম্মুদিতো, সো ভগৱতো দন্তো গুত্তো ৰক্খিতো সংৱুতো; তস্স চ সংৱৰায ধম্মং দেসেতি –
‘‘দন্তং নযন্তি সমিতিং, দন্তং ৰাজাভিৰূহতি;
দন্তো সেট্ঠো মনুস্সেসু, যোতিৱাক্যং তিতিক্খতি.
‘‘ৱৰমস্সতৰা দন্তা, আজানীযা চ [আজানিযাৱ (স্যা.) ধ. প. ৩২২] সিন্ধৱা;
কুঞ্জৰা চ [কুঞ্জৰাৱ (স্যা.)] মহানাগা, অত্তদন্তো ততো ৱৰং.
‘‘ন হি এতেহি যানেহি, গচ্ছেয্য অগতং দিসং;
যথাত্তনা সুদন্তেন, দন্তো দন্তেন গচ্ছতি.
‘‘ৱিধাসু ন ৱিকম্পন্তি, ৱিপ্পমুত্তা পুনব্ভৱা;
দন্তভূমিং অনুপ্পত্তা, তে লোকে ৱিজিতাৱিনো.
‘‘যস্সিন্দ্ৰিযানি ভাৱিতানি, অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ সব্বলোকে;
নিব্বিজ্ঝ ইমং পৰঞ্চ লোকং, কালং কঙ্খতি ভাৱিতো স দন্তো’’তি [সুদন্তোতি (স্যা.) সু. নি. ৫২১; মহানি. ৯০].
এৱং ভগৱা ভাৱিতত্তোতি.
মঞ্ঞামি তং ৱেদগূ ভাৱিতত্তং, কুতো নু দুক্খা সমুদাগতা ইমেতি. কুতো নূতি সংসযপুচ্ছা ৱিমতিপুচ্ছা দ্ৱেড়্হকপুচ্ছা অনেকংসপুচ্ছা – ‘‘এৱং নু খো, ন নু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি – কুতো নু. দুক্খাতি জাতিদুক্খং, জৰাদুক্খং, ব্যাধিদুক্খং, মৰণদুক্খং, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসদুক্খং, ব্যসনং দুক্খং, নেৰযিকং দুক্খং, তিৰচ্ছানযোনিকং দুক্খং, পেত্তিৱিসযিকং দুক্খং, মানুসিকং দুক্খং, গব্ভোক্কন্তিমূলকং দুক্খং, গব্ভট্ঠিতিমূলকং দুক্খং, গব্ভৱুট্ঠানমূলকং দুক্খং, জাতস্সূপনিবন্ধকং দুক্খং, জাতস্স পৰাধেয্যকং দুক্খং, অত্তূপক্কমং দুক্খং, পৰূপক্কমং দুক্খং, দুক্খদুক্খং, সঙ্খাৰদুক্খং, ৱিপৰিণামদুক্খং, চক্খুৰোগো সোতৰোগো ঘানৰোগো জিৱ্হাৰোগো কাযৰোগো সীসৰোগো কণ্ণৰোগো মুখৰোগো দন্তৰোগো কাসো সাসো পিনাসো ডাহো জৰো কুচ্ছিৰোগো মুচ্ছা পক্খন্দিকা সূলা ৱিসূচিকা কুট্ঠং গণ্ডো কিলাসো সোসো অপমাৰো দদ্দু কণ্ডু কচ্ছু ৰখসা ৱিতচ্ছিকা লোহিতপিত্তং মধুমেহো অংসা পিড়কা ভগন্দলা পিত্তসমুট্ঠানা আবাধা সেম্হসমুট্ঠানা আবাধা ৱাতসমুট্ঠানা আবাধা সন্নিপাতিকা আবাধা উতুপৰিণামজা আবাধা ৱিসমপৰিহাৰজা আবাধা ওপক্কমিকা আবাধা কম্মৱিপাকজা আবাধা সীতং উণ্হং জিঘচ্ছা পিপাসা উচ্চাৰো পস্সাৱো ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সং দুক্খং, মাতুমৰণং দুক্খং, পিতুমৰণং দুক্খং, ভাতুমৰণং দুক্খং, ভগিনিমৰণং দুক্খং, পুত্তমৰণং দুক্খং, ধীতুমৰণং দুক্খং, ঞাতিব্যসনং দুক্খং, ৰোগব্যসনং দুক্খং, ভোগব্যসনং দুক্খং, সীলব্যসনং দুক্খং, দিট্ঠিব্যসনং দুক্খং; যেসং ধম্মানং আদিতো সমুদাগমনং পঞ্ঞাযতি, অত্থঙ্গমতো নিৰোধো পঞ্ঞাযতি, কম্মসন্নিস্সিতো ৱিপাকো, ৱিপাকসন্নিস্সিতং কম্মং, নামসন্নিস্সিতং ৰূপং, ৰূপসন্নিস্সিতং নামং, জাতিযা অনুগতং, জৰায অনুসটং, ব্যাধিনা অভিভূতং, মৰণেন অব্ভাহতং, দুক্খে পতিট্ঠিতং, অতাণং অলেণং অসৰণং অসৰণীভূতং – ইমে ৱুচ্চন্তি দুক্খা. ইমে দুক্খা কুতো সমুদাগতা কুতো জাতা কুতো সঞ্জাতা কুতো নিব্বত্তা কুতো অভিনিব্বত্তা কুতো পাতুভূতা কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱাতি, ইমেসং দুক্খানং মূলং পুচ্ছতি হেতুং পুচ্ছতি নিদানং পুচ্ছতি সম্ভৱং পুচ্ছতি পভৱং পুচ্ছতি সমুট্ঠানং পুচ্ছতি আহাৰং পুচ্ছতি আৰম্মণং পুচ্ছতি পচ্চযং পুচ্ছতি সমুদযং পুচ্ছতি পপুচ্ছতি যাচতি অজ্ঝেসতি পসাদেতীতি – কুতো নু দুক্খা সমুদাগতা ইমে.
যে কেচি লোকস্মিমনেকৰূপাতি. যে কেচীতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পৰিযাদিযনৱচনমেতং – যে কেচীতি. লোকস্মিন্তি অপাযলোকে মনুস্সলোকে দেৱলোকে খন্ধলোকে ধাতুলোকে আযতনলোকে. অনেকৰূপাতি অনেকৱিধা নানাপ্পকাৰা দুক্খাতি – যে কেচি লোকস্মিমনেকৰূপা. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতং, [ইচ্চাযস্মা মেত্তগূ]
মঞ্ঞামি তং ৱেদগূ ভাৱিতত্তং;
কুতো নু দুক্খা সমুদাগতা ইমে, যে কেচি লোকস্মিমনেকৰূপা’’তি.
১৯. দুক্খস্স ৱে মং পভৱং অপুচ্ছসি, [মেত্তগূতি ভগৱা]
তং তে পৱক্খামি যথা পজানং;
উপধিনিদানা পভৱন্তি দুক্খা, যে কেচি লোকস্মিমনেকৰূপা.
দুক্খস্স ৱে মং পভৱং অপুচ্ছসীতি. দুক্খস্সাতি জাতিদুক্খস্স জৰাদুক্খস্স ব্যাধিদুক্খস্স মৰণদুক্খস্স সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসদুক্খস্স. পভৱং অপুচ্ছসীতি দুক্খস্স মূলং পুচ্ছসি হেতুং পুচ্ছসি নিদানং পুচ্ছসি সম্ভৱং পুচ্ছসি পভৱং পুচ্ছসি সমুট্ঠানং পুচ্ছসি আহাৰং পুচ্ছসি আৰম্মণং পুচ্ছসি পচ্চযং পুচ্ছসি সমুদযং পুচ্ছসি যাচসি অজ্ঝেসসি পসাদেসীতি – দুক্খস্স ৱে মং পভৱং অপুচ্ছসি. মেত্তগূতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৱাতি – মেত্তগূতি ভগৱা.
তং তে পৱক্খামি যথা পজানন্তি. তন্তি দুক্খস্স মূলং পৱক্খামি হেতুং পৱক্খামি নিদানং পৱক্খামি সম্ভৱং পৱক্খামি পভৱং পৱক্খামি সমুট্ঠানং পৱক্খামি আহাৰং পৱক্খামি আৰম্মণং পৱক্খামি পচ্চযং পৱক্খামি সমুদযং পৱক্খামি আচিক্খিস্সামি দেসেস্সামি পঞ্ঞপেস্সামি পট্ঠপেস্সামি ৱিৱৰিস্সামি ৱিভজিস্সামি উত্তানীকৰিস্সামি পকাসেস্সামীতি – তং তে পৱক্খামি. যথা পজানন্তি যথা পজানন্তো আজানন্তো ৱিজানন্তো পটিৱিজানন্তো পটিৱিজ্ঝন্তো. ন ইতিহীতিহং ন ইতিকিৰায ন পৰম্পৰায ন পিটকসম্পদায [ন পিটকসম্পদানেন (ক.) মহানি. ১৫৬] ন তক্কহেতু ন নযহেতু ন আকাৰপৰিৱিতক্কেন ন দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা সামং সযমভিঞ্ঞাতং অত্তপচ্চক্খধম্মং তং কথযিস্সামীতি – তং তে পৱক্খামি যথা পজানং.
উপধিনিদানা পভৱন্তি দুক্খাতি. উপধীতি দস উপধী – তণ্হূপধি, দিট্ঠূপধি, কিলেসূপধি, কম্মূপধি, দুচ্চৰিতূপধি, আহাৰূপধি, পটিঘূপধি, চতস্সো উপাদিন্নধাতুযো উপধী, ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি উপধী, ছ ৱিঞ্ঞাণকাযা উপধী, সব্বম্পি দুক্খং দুক্খমনট্ঠেন [দুক্খট্ঠেন (স্যা.)] উপধি. ইমে ৱুচ্চন্তি দস উপধী. দুক্খাতি জাতিদুক্খং জৰাদুক্খং ব্যাধিদুক্খং মৰণদুক্খং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসদুক্খং নেৰযিকং দুক্খং…পে… দিট্ঠিব্যসনং দুক্খং. যেসং ধম্মানং আদিতো সমুদাগমনং পঞ্ঞাযতি, অত্থঙ্গমতো নিৰোধো পঞ্ঞাযতি, কম্মসন্নিস্সিতো ৱিপাকো, ৱিপাকসন্নিস্সিতং কম্মং, নামসন্নিস্সিতং ৰূপং, ৰূপসন্নিস্সিতং নামং, জাতিযা অনুগতং, জৰায অনুসটং, ব্যাধিনা অভিভূতং, মৰণেন অব্ভাহতং, দুক্খে পতিট্ঠিতং, অতাণং অলেণং অসৰণং অসৰণীভূতং – ইমে ৱুচ্চন্তি দুক্খা. ইমে দুক্খা উপধিনিদানা উপধিহেতুকা উপধিপচ্চযা উপধিকাৰণা হোন্তি পভৱন্তি সম্ভৱন্তি জাযন্তি সঞ্জাযন্তি নিব্বত্তন্তি পাতুভৱন্তীতি – উপধিনিদানা পভৱন্তি দুক্খা.
যে কেচি লোকস্মিমনেকৰূপাতি. যে কেচীতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পৰিযাদিযনৱচনমেতং – যে কেচীতি. লোকস্মিন্তি অপাযলোকে মনুস্সলোকে দেৱলোকে খন্ধলোকে ধাতুলোকে আযতনলোকে. অনেকৰূপাতি অনেকৱিধা নানপ্পকাৰা দুক্খাতি – যে কেচি লোকস্মিমনেকৰূপা. তেনাহ ভগৱা –
‘‘দুক্খস্স ৱে মং পভৱং অপুচ্ছসি, [মেত্তগূতি ভগৱা]
তং তে পৱক্খামি যথা পজানং;
উপধিনিদানা পভৱন্তি দুক্খা, যে কেচি লোকস্মিমনেকৰূপা’’তি.
২০. যো ৱে অৱিদ্ৱা উপধিং কৰোতি, পুনপ্পুনং দুক্খমুপেতি মন্দো;
তস্মা পজানং উপধিং ন কযিৰা, দুক্খস্স জাতিপ্পভৱানুপস্সী.
যো ৱে অৱিদ্ৱা উপধিং কৰোতীতি. যোতি যো যাদিসো যথাযুত্তো যথাৱিহিতো যথাপকাৰো যংঠানপ্পত্তো যংধম্মসমন্নাগতো খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা. অৱিদ্ৱাতি অৱিজ্জাগতো অঞ্ঞাণী অৱিভাৱী দুপ্পঞ্ঞো. উপধিং কৰোতীতি তণ্হূপধিং কৰোতি, দিট্ঠূপধিং কৰোতি, কিলেসূপধিং কৰোতি, কম্মূপধিং কৰোতি, দুচ্চৰিতূপধিং কৰোতি, আহাৰূপধিং কৰোতি, পটিঘূপধিং কৰোতি, চতস্সো উপাদিন্নধাতুযো উপধী কৰোতি, ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি উপধী কৰোতি, ছ ৱিঞ্ঞাণকাযে উপধী কৰোতি জনেতি সঞ্জনেতি নিব্বত্তেতি অভিনিব্বত্তেতীতি – অৱিদ্ৱা উপধিং কৰোতি.
পুনপ্পুনং দুক্খমুপেতি মন্দোতি পুনপ্পুনং জাতিদুক্খং জৰাদুক্খং ব্যাধিদুক্খং মৰণদুক্খং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসদুক্খং এতি সমুপেতি উপগচ্ছতি গণ্হাতি পৰামসতি অভিনিৱিসতীতি – পুনপ্পুনং দুক্খমুপেতি. মন্দোতি মন্দো মোমুহো অৱিদ্ৱা অৱিজ্জাগতো অঞ্ঞাণী অৱিভাৱী দুপ্পঞ্ঞোতি – পুনপ্পুনং দুক্খমুপেতি মন্দো.
তস্মা পজানং উপধিং ন কযিৰাতি. তস্মাতি তংকাৰণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানা এতং আদীনৱং সম্পস্সমানো উপধীসূতি তস্মা. পজানন্তি পজানন্তো আজানন্তো ৱিজানন্তো পটিৱিজানন্তো পটিৱিজ্ঝন্তো, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি পজানন্তো আজানন্তো ৱিজানন্তো পটিৱিজানন্তো পটিৱিজ্ঝন্তো, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি…পে… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি পজানন্তো আজানন্তো ৱিজানন্তো পটিৱিজানন্তো পটিৱিজ্ঝন্তো. উপধিং ন কযিৰাতি তণ্হূপধিং ন কৰেয্য, দিট্ঠূপধিং ন কৰেয্য, কিলেসূপধিং ন কৰেয্য, দুচ্চৰিতূপধিং ন কৰেয্য, আহাৰূপধিং ন কৰেয্য, পটিঘূপধিং ন কৰেয্য, চতস্সো উপাদিন্নধাতুযো উপধী ন কৰেয্য, ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি উপধী ন কৰেয্য, ছ ৱিঞ্ঞাণকাযে উপধী ন কৰেয্য, ন জনেয্য ন সঞ্জনেয্য ন নিব্বত্তেয্য নাভিনিব্বত্তেয্যাতি – তস্মা পজানং উপধিং ন কযিৰা.
দুক্খস্সাতি জাতিদুক্খস্স জৰাদুক্খস্স ব্যাধিদুক্খস্স মৰণদুক্খস্স সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসদুক্খস্স. পভৱানুপস্সীতি দুক্খস্স মূলানুপস্সী হেতানুপস্সী নিদানানুপস্সী সম্ভৱানুপস্সী পভৱানুপস্সী সমুট্ঠানানুপস্সী আহাৰানুপস্সী আৰম্মণানুপস্সী পচ্চযানুপস্সী সমুদযানুপস্সী. অনুপস্সনা ৱুচ্চতি ঞাণং. যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি. ইমায অনুপস্সনায পঞ্ঞায উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো. সো ৱুচ্চতি অনুপস্সীতি – দুক্খস্স জাতিপ্পভৱানুপস্সী. তেনাহ ভগৱা –
‘‘যো ৱে অৱিদ্ৱা উপধিং কৰোতি, পুনপ্পুনং দুক্খমুপেতি মন্দো;
তস্মা পজানং উপধিং ন কযিৰা, দুক্খস্স জাতিপ্পভৱানুপস্সী’’তি.
২১. যং তং অপুচ্ছিম্হ অকিত্তযী নো, অঞ্ঞং তং পুচ্ছাম তদিঙ্ঘ ব্ৰূহি;
কথং নু ধীৰা ৱিতৰন্তি ওঘং, জাতিং জৰং সোকপৰিদ্দৱঞ্চ;
তং মে মুনী সাধু ৱিযাকৰোহি, তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মো.
যং তং অপুচ্ছিম্হ অকিত্তযী নোতি যং তং অপুচ্ছিম্হ অযাচিম্হ অজ্ঝেসিম্হ পসাদযিম্হ. অকিত্তযী নোতি কিত্তিতং [অকিত্তি তং (স্যা.) এৱমীদিসেসু পদেসু অতীতৱিভত্তিৱসেন মহানি. ১১০] পকিত্তিতং আচিক্খিতং দেসিতং পঞ্ঞপিতং [পঞ্ঞাপিতং (ক.)] পট্ঠপিতং ৱিৱৰিতং ৱিভত্তং উত্তানীকতং পকাসিতন্তি – যং তং অপুচ্ছিম্হ অকিত্তযী নো.
অঞ্ঞং তং পুচ্ছাম তদিঙ্ঘ ব্ৰূহীতি অঞ্ঞং তং পুচ্ছাম, অঞ্ঞং তং যাচাম, অঞ্ঞং তং অজ্ঝেসাম, অঞ্ঞং তং পসাদেম, উত্তৰি তং পুচ্ছাম. তদিঙ্ঘ ব্ৰূহীতি ইঙ্ঘ ব্ৰূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৱিৱৰাহি ৱিভজাহি উত্তানীকৰোহি পকাসেহীতি – অঞ্ঞং তং পুচ্ছাম তদিঙ্ঘ ব্ৰূহি.
কথং নু ধীৰা ৱিতৰন্তি ওঘং, জাতিং জৰং সোকপৰিদ্দৱঞ্চাতি. কথং নূতি সংসযপুচ্ছা ৱিমতিপুচ্ছা দ্ৱেড়্হকপুচ্ছা অনেকংসপুচ্ছা – ‘‘এৱং নু খো, ননু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি – কথং নু. ধীৰাতি ধীৰা পণ্ডিতা পঞ্ঞৱন্তো বুদ্ধিমন্তো ঞাণিনো ৱিভাৱিনো মেধাৱিনো. ওঘন্তি কামোঘং ভৱোঘং দিট্ঠোঘং অৱিজ্জোঘং. জাতীতি যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি নিব্বত্তি অভিনিব্বত্তি খন্ধানং পাতুভাৱো আযতনানং পটিলাভো. জৰাতি যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জৰা জীৰণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৱলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকো. সোকোতি ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন ৱা সমন্নাগতস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ৱা ফুট্ঠস্স সোকো সোচনা সোচিতত্তং অন্তোসোকো অন্তোপৰিসোকো অন্তোডাহো অন্তোপৰিডাহো চেতসো পৰিজ্ঝাযনা দোমনস্সং সোকসল্লং. পৰিদেৱোতি ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন ৱা সমন্নাগতস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ৱা ফুট্ঠস্স আদেৱো পৰিদেৱো আদেৱনা পৰিদেৱনা আদেৱিতত্তং পৰিদেৱিতত্তং ৱাচা পলাপো [লাপো পলাপো (স্যা.) ধম্মসঙ্গণিযে] ৱিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পনা লালপ্পিতত্তং [লালপ্পাযনা লালপ্পাযিতত্তং (বহূসু) জৰাসুত্তনিদ্দেসট্ঠকথা ওলোকেতব্বা].
কথং নু ধীৰা ৱিতৰন্তি ওঘং, জাতিং জৰং সোকপৰিদ্দৱঞ্চাতি ধীৰা কথং ওঘঞ্চ জাতিঞ্চ জৰঞ্চ সোকঞ্চ পৰিদেৱঞ্চ তৰন্তি উত্তৰন্তি পতৰন্তি সমতিক্কমন্তি ৱীতিৱত্তন্তীতি – কথং নু ধীৰা ৱিতৰন্তি ওঘং, জাতিং জৰং সোকপৰিদ্দৱঞ্চ.
তং মে মুনী সাধু ৱিযাকৰোহীতি. তন্তি যং পুচ্ছামি যং যাচামি যং অজ্ঝেসামি যং পসাদেমি. মুনীতি মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং. যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি. ভগৱা তেন ঞাণেন সমন্নাগতো মুনি মোনপ্পত্তো. তীণি মোনেয্যানি – কাযমোনেয্যং ৱচীমোনেয্যং মনোমোনেয্যং.
কতমং কাযমোনেয্যং? তিৱিধানং কাযদুচ্চৰিতানং পহানং কাযমোনেয্যং. তিৱিধং কাযসুচৰিতং কাযমোনেয্যং. কাযাৰম্মণে ঞাণং কাযমোনেয্যং. কাযপৰিঞ্ঞা কাযমোনেয্যং. পৰিঞ্ঞাসহগতো মগ্গো কাযমোনেয্যং. কাযে ছন্দৰাগস্স পহানং কাযমোনেয্যং. কাযসঙ্খাৰনিৰোধো চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তি কাযমোনেয্যং. ইদং কাযমোনেয্যং.
কতমং ৱচীমোনেয্যং? চতুব্বিধানং ৱচীদুচ্চৰিতানং পহানং ৱচীমোনেয্যং. চতুব্বিধং ৱচীসুচৰিতং ৱচীমোনেয্যং. ৱাচাৰম্মণে ঞাণং ৱচীমোনেয্যং. ৱাচাপৰিঞ্ঞা ৱচীমোনেয্যং. পৰিঞ্ঞাসহগতো মগ্গো ৱচীমোনেয্যং. ৱাচায ছন্দৰাগস্স পহানং ৱচীমোনেয্যং. ৱচীসঙ্খাৰনিৰোধো দুতিযজ্ঝানসমাপত্তি ৱচীমোনেয্যং. ইদং ৱচীমোনেয্যং.
কতমং মনোমোনেয্যং? তিৱিধানং মনোদুচ্চৰিতানং পহানং মনোমোনেয্যং. তিৱিধং মনোসুচৰিতং মনোমোনেয্যং. চিত্তাৰম্মণে ঞাণং মনোমোনেয্যং. চিত্তপৰিঞ্ঞা মনোমোনেয্যং. পৰিঞ্ঞাসহগতো মগ্গো মনোমোনেয্যং. চিত্তে ছন্দৰাগস্স পহানং মনোমোনেয্যং. চিত্তসঙ্খাৰনিৰোধো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তি মনোমোনেয্যং. ইদং মনোমোনেয্যং.
কাযমুনিং ৱচীমুনিং [ৱাচামুনিং (বহূসু) ইতিৱু. ৬৭], মনোমুনিমনাসৱং;
মুনিং মোনেয্যসম্পন্নং, আহু সব্বপ্পহাযিনং.
কাযমুনিং ৱচীমুনিং, মনোমুনিমনাসৱং;
মুনিং মোনেয্যসম্পন্নং, আহু নিন্হাতপাপকন্তি.
ইমেহি তীহি মোনেয্যেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা. ছ মুনিনো [মুনযো (স্যা.) মহানি. ১৪] – অগাৰমুনিনো, অনগাৰমুনিনো, সেখমুনিনো [সেক্খমুনিনো (স্যা. ক.)], অসেখমুনিনো, পচ্চেকমুনিনো মুনিমুনিনোতি. কতমে অগাৰমুনিনো? যে তে অগাৰিকা দিট্ঠপদা ৱিঞ্ঞাতসাসনা – ইমে অগাৰমুনিনো. কতমে অনগাৰমুনিনো? যে তে পব্বজিতা দিট্ঠপদা ৱিঞ্ঞাতসাসনা – ইমে অনগাৰমুনিনো. সত্ত সেখা সেখমুনিনো. অৰহন্তো অসেখমুনিনো. পচ্চেকসম্বুদ্ধা পচ্চেকমুনিনো. তথাগতা অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা মুনিমুনিনো.
ন মোনেন মুনী [মুনি (স্যা. ক.) ধ. প. ২৬৮] হোতি, মূড়্হৰূপো অৱিদ্দসু;
যো চ তুলংৱ পগ্গয্হ, ৱৰমাদায পণ্ডিতো.
পাপানি পৰিৱজ্জেতি, স মুনী তেন সো মুনি;
যো মুনাতি উভো লোকে, মুনি তেন পৱুচ্চতি.
অসতঞ্চ সতঞ্চ ঞত্ৱা ধম্মং, অজ্ঝত্তং বহিদ্ধা চ সব্বলোকে;
দেৱমনুস্সেহি পূজনীযো [পূজিতো (স্যা. ক.) মহানি. ১৪], সঙ্গজালমতিচ্চ [সঙ্গ জালমতিচ্চ, সু. নি. ৫৩২] সো মুনীতি.
সাধু ৱিযাকৰোহীতি তং সাধু আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৱিৱৰাহি ৱিভজাহি উত্তানীকৰোহি পকাসেহীতি – তং মে মুনী সাধু ৱিযাকৰোহি. তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মোতি তথা হি তে ৱিদিতো তুলিতো তীৰিতো ৱিভূতো ৱিভাৱিতো এস ধম্মোতি – তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মো. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘যং তং অপুচ্ছিম্হ অকিত্তযী নো, অঞ্ঞং তং পুচ্ছাম তদিঙ্ঘ ব্ৰূহি;
কথং নু ধীৰা ৱিতৰন্তি ওঘং, জাতিং জৰং সোকপৰিদ্দৱঞ্চ;
তং মে মুনী সাধু ৱিযাকৰোহি, তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মো’’তি.
২২. কিত্তযিস্সামি তে ধম্মং, [মেত্তগূতি ভগৱা]
দিট্ঠে ধম্মে অনীতিহং;
যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰং, তৰে লোকে ৱিসত্তিকং.
কিত্তযিস্সামি তে ধম্মন্তি. ধম্মন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং, চত্তাৰো সতিপট্ঠানে, চত্তাৰো সম্মপ্পধানে, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং, নিব্বানঞ্চ, নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং কিত্তযিস্সামি আচিক্খিস্সামি দেসেস্সামি পঞ্ঞপেস্সামি পট্ঠপেস্সামি ৱিৱৰিস্সামি ৱিভজিস্সামি উত্তানীকৰিস্সামি পকাসিস্সামীতি – কিত্তযিস্সামি তে ধম্মং. মেত্তগূতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি.
দিট্ঠে ধম্মে অনীতিহন্তি. দিট্ঠে ধম্মেতি দিট্ঠে ধম্মে ঞাতে ধম্মে তুলিতে ধম্মে তীৰিতে ধম্মে ৱিভূতে ধম্মে ৱিভাৱিতে ধম্মে সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চাতি…পে… যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্মন্তি দিট্ঠে ধম্মে ঞাতে ধম্মে তুলিতে ধম্মে তীৰিতে ধম্মে ৱিভূতে ধম্মে ৱিভাৱিতে ধম্মেতি – এৱম্পি দিট্ঠে ধম্মে কথযিস্সামি. অথ ৱা, দুক্খে দিট্ঠে দুক্খং কথযিস্সামি, সমুদযে দিট্ঠে সমুদযং কথযিস্সামি, মগ্গে দিট্ঠে মগ্গং কথযিস্সামি, নিৰোধে দিট্ঠে নিৰোধং কথযিস্সামীতি – এৱম্পি দিট্ঠে ধম্মে কথযিস্সামি. অথ ৱা, দিট্ঠে ধম্মে সন্দিট্ঠিকং অকালিকং এহিপস্সিকং ওপনেয্যিকং পচ্চত্তং ৱেদিতব্বং ৱিঞ্ঞূহীতি – এৱম্পি দিট্ঠে ধম্মে কথযিস্সামীতি দিট্ঠে ধম্মে. অনীতিহন্তি ন ইতিহীতিহং ন ইতিকিৰায ন পৰম্পৰায ন পিটকসম্পদায ন তক্কহেতু ন নযহেতু ন আকাৰপৰিৱিতক্কেন ন দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, সামং সযমভিঞ্ঞাতং অত্তপচ্চক্খধম্মং, তং কথযিস্সামীতি – দিট্ঠে ধম্মে অনীতিহং.
যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰন্তি যং ৱিদিতং কত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি ৱিদিতং কত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি ৱিদিতং কত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা. সতোতি চতূহি কাৰণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো…পে… সো ৱুচ্চতি সতো. চৰন্তি চৰন্তো ৱিহৰন্তো ইৰিযন্তো ৱত্তেন্তো পালেন্তো যপেন্তো যাপেন্তোতি – যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰং.
তৰে লোকে ৱিসত্তিকন্তি ৱিসত্তিকা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. ৱিসত্তিকাতি কেনট্ঠেন ৱিসত্তিকা? ৱিসতাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসালাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসটাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসমাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসক্কতীতি ৱিসত্তিকা, ৱিসংহৰতীতি ৱিসত্তিকা, ৱিসংৱাদিকাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসমূলাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসফলাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসপৰিভোগাতি ৱিসত্তিকা, ৱিসালা ৱা পন সা তণ্হা ৰূপে সদ্দে গন্ধে ৰসে ফোট্ঠব্বে কুলে গণে আৱাসে লাভে যসে পসংসায সুখে চীৱৰে পিণ্ডপাতে সেনাসনে গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰে কামধাতুযা ৰূপধাতুযা অৰূপধাতুযা কামভৱে ৰূপভৱে অৰূপভৱে সঞ্ঞাভৱে অসঞ্ঞাভৱে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৱে একৱোকাৰভৱে চতুৱোকাৰভৱে পঞ্চৱোকাৰভৱে অতীতে অনাগতে পচ্চুপ্পন্নে দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু ৱিসটা ৱিত্থতাতি ৱিসত্তিকা. লোকেতি অপাযলোকে মনুস্সলোকে দেৱলোকে খন্ধলোকে ধাতুলোকে আযতনলোকে. তৰে লোকে ৱিসত্তিকন্তি লোকে ৱেসা ৱিসত্তিকা [যা সা লোকে ৱিসত্তিকা (স্যা.) কামসুত্তনিদ্দেসট্ঠকথা ওলোকেতব্বা], লোকে ৱেতং ৱিসত্তিকং সতো তৰেয্য উত্তৰেয্য পতৰেয্য সমতিক্কমেয্য ৱীতিৱত্তেয্যাতি – তৰে লোকে ৱিসত্তিকং. তেনাহ ভগৱা –
‘‘কিত্তযিস্সামি তে ধম্মং, [মেত্তগূতি ভগৱা]
দিট্ঠে ধম্মে অনীতিহং;
যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰং, তৰে লোকে ৱিসত্তিক’’ন্তি.
২৩. তঞ্চাহং অভিনন্দামি, মহেসি ধম্মমুত্তমং;
যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰং, তৰে লোকে ৱিসত্তিকং.
তঞ্চাহং অভিনন্দামীতি. তন্তি তুয্হং ৱচনং ব্যপ্পথং [ব্যপথং (স্যা. ক.)] দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠং [দেসনং অনুসন্ধি (স্যা.)]. নন্দামীতি অভিনন্দামি মোদামি অনুমোদামি ইচ্ছামি সাদিযামি যাচামি পত্থযামি পিহযামি অভিজপ্পামীতি – তঞ্চাহং অভিনন্দামি.
মহেসি ধম্মমুত্তমন্তি. মহেসীতি কিং মহেসি ভগৱা, মহন্তং সীলক্খন্ধং এসী গৱেসী [এসি গৱেসি (স্যা.) মহানি. ১৫০] পৰিযেসীতি মহেসি, মহন্তং সমাধিক্খন্ধং…পে… মহন্তং পঞ্ঞাক্খন্ধং… মহন্তং ৱিমুত্তিক্খন্ধং… মহন্তং ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহতো তমোকাযস্স পদালনং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহতো ৱিপল্লাসস্স পভেদনং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহতো তণ্হাসল্লস্স অব্বহনং [অব্বূহনং (বহূসু), অব্বূহং (সী. অট্ঠ.)] এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহতো দিট্ঠিসঙ্ঘাতস্স ৱিনিৱেঠনং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহতো মানধজস্স পপাতনং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহতো অভিসঙ্খাৰস্স ৱূপসমং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহতো ওঘস্স নিত্থৰণং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহতো ভাৰস্স নিক্খেপনং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহতো সংসাৰৱট্টস্স উপচ্ছেদং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহতো সন্তাপস্স নিব্বাপনং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহতো পৰিড়াহস্স পটিপ্পস্সদ্ধিং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহতো ধম্মধজস্স উস্সাপনং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহন্তে সতিপট্ঠানে…পে… মহন্তে সম্মপ্পধানে… মহন্তে ইদ্ধিপাদে… মহন্তানি ইন্দ্ৰিযানি… মহন্তানি বলানি… মহন্তে বোজ্ঝঙ্গে… মহন্তং অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং… মহন্তং পৰমত্থং অমতং নিব্বানং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি, মহেসক্খেহি সত্তেহি এসিতো গৱেসিতো পৰিযেসিতো – ‘‘কহং বুদ্ধো, কহং ভগৱা, কহং দেৱদেৱো, কহং নৰাসভো’’তি মহেসি. ধম্মমুত্তমন্তি ধম্মমুত্তংমং ৱুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং. উত্তমন্তি অগ্গং সেট্ঠং ৱিসেট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰং ধম্মন্তি – মহেসি ধম্মমুত্তমং.
যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰন্তি ৱিদিতং কত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি ৱিদিতং কত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি ৱিদিতং কত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা. সতোতি চতূহি কাৰণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো, ৱেদনাসু…পে… চিত্তে… ধম্মেসু… ধম্মানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো… সো ৱুচ্চতি সতো. চৰন্তি চৰন্তো ৱিহৰন্তো ইৰিযন্তো ৱত্তেন্তো পালেন্তো যপেন্তো যাপেন্তোতি – যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰং.
তৰে লোকে ৱিসত্তিকন্তি ৱিসত্তিকা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. ৱিসত্তিকাতি কেনট্ঠেন ৱিসত্তিকা…পে… ৱিসটা ৱিত্থতাতি ৱিসত্তিকা. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকে. তৰে লোকে ৱিসত্তিকন্তি লোকে ৱেসা ৱিসত্তিকা, লোকে ৱেতং ৱিসত্তিকং সতো তৰেয্য উত্তৰেয্য পতৰেয্য সমতিক্কমেয্য ৱীতিৱত্তেয্যাতি – তৰে লোকে ৱিসত্তিকং. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘তঞ্চাহং অভিনন্দামি, মহেসি ধম্মমুত্তমং;
যং ৱিদিত্ৱা সতো চৰং, তৰে লোকে ৱিসত্তিক’’ন্তি.
২৪. যং কিঞ্চি সম্পজানাসি, [মেত্তগূতি ভগৱা]
উদ্ধং অধো তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝে;
এতেসু নন্দিঞ্চ নিৱেসনঞ্চ, পনুজ্জ ৱিঞ্ঞাণং ভৱে ন তিট্ঠে.
যং কিঞ্চি সম্পজানাসীতি যং কিঞ্চি পজানাসি আজানাসি ৱিজানাসি পটিৱিজানাসি পটিৱিজ্ঝসীতি – যং কিঞ্চি সম্পজানাসি. মেত্তগূতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৱাতি – মেত্তগূতি ভগৱা.
উদ্ধং অধো তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি. উদ্ধন্তি অনাগতং [উদ্ধং ৱুচ্চতি অনাগতং (স্যা. ক.)]; অধোতি অতীতং; তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি পচ্চুপ্পন্নং. উদ্ধন্তি দেৱলোকো; অধোতি নিৰযলোকো; তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি মনুস্সলোকো. অথ ৱা, উদ্ধন্তি কুসলা ধম্মা; অধোতি অকুসলা ধম্মা; তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি অব্যাকতা ধম্মা. উদ্ধন্তি অৰূপধাতু; অধোতি কামধাতু; তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি ৰূপধাতু. উদ্ধন্তি সুখা ৱেদনা; অধোতি দুক্খা ৱেদনা; তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি অদুক্খমসুখা ৱেদনা. উদ্ধন্তি উদ্ধং পাদতলা; অধোতি অধো কেসমত্থকা; তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি ৱেমজ্ঝেতি – উদ্ধং অধো তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝে.
এতেসু নন্দিঞ্চ নিৱেসনঞ্চ, পনুজ্জ ৱিঞ্ঞাণং ভৱে ন তিট্ঠেতি এতেসূতি আচিক্খিতেসু দেসিতেসু পঞ্ঞপিতেসু পট্ঠপিতেসু ৱিৱৰিতেসু ৱিভজিতেসু উত্তানীকতেসু পকাসিতেসু. নন্দী ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. নিৱেসনন্তি দ্ৱে নিৱেসনা – তণ্হানিৱেসনা চ দিট্ঠিনিৱেসনা চ. কতমা তণ্হা নিৱেসনা? যাৱতা তণ্হাসঙ্খাতেন …পে… অযং তণ্হানিৱেসনা. কতমা দিট্ঠিনিৱেসনা? ৱীসতিৱত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি …পে… অযং দিট্ঠিনিৱেসনা.
পনুজ্জ ৱিঞ্ঞাণন্তি পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰসহগতং ৱিঞ্ঞাণং, অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰসহগতং ৱিঞ্ঞাণং, আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰসহগতং ৱিঞ্ঞাণং. এতেসু নন্দিঞ্চ নিৱেসনঞ্চ অভিসঙ্খাৰসহগতঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং নুজ্জ পনুজ্জ নুদ পনুদ জহ পজহ ৱিনোদেহি ব্যন্তীকৰোহি অনভাৱং গমেহীতি – এতেসু নন্দিঞ্চ নিৱেসনঞ্চ পনুজ্জ ৱিঞ্ঞাণং.
ভৱে ন তিট্ঠেতি. ভৱাতি দ্ৱে ভৱা – কম্মভৱো চ পটিসন্ধিকো চ পুনব্ভৱো. কতমো কম্মভৱো? পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো – অযং কম্মভৱো. কতমো পটিসন্ধিকো পুনব্ভৱো? পটিসন্ধিকা ৰূপং ৱেদনা সঞ্ঞা সঙ্খাৰা ৱিঞ্ঞাণং – অযং পটিসন্ধিকো পুনব্ভৱো. ভৱে ন তিট্ঠেতি নন্দিঞ্চ নিৱেসনঞ্চ অভিসঙ্খাৰসহগতং ৱিঞ্ঞাণঞ্চ কম্মভৱঞ্চ পটিসন্ধিকঞ্চ পুনব্ভৱং পজহন্তো ৱিনোদেন্তো ব্যন্তীকৰোন্তো অনভাৱং গমেন্তো কম্মভৱে ন তিট্ঠেয্য পটিসন্ধিকে পুনব্ভৱে ন তিট্ঠেয্য ন সন্তিট্ঠেয্যাতি – পনুজ্জ ৱিঞ্ঞাণং ভৱে ন তিট্ঠে. তেনাহ ভগৱা –
‘‘যং কিঞ্চি সম্পজানাসি, [মেত্তগূতি ভগৱা]
উদ্ধং অধো তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝে;
এতেসু নন্দিঞ্চ নিৱেসনঞ্চ, পনুজ্জ ৱিঞ্ঞাণং ভৱে ন তিট্ঠে’’তি.
২৫. এৱংৱিহাৰী সতো অপ্পমত্তো,
ভিক্খু চৰং হিত্ৱা মমাযিতানি;
জাতিং জৰং সোকপৰিদ্দৱঞ্চ, ইধেৱ ৱিদ্ৱা পজহেয্য দুক্খং.
এৱংৱিহাৰী সতো অপ্পমত্তোতি. এৱংৱিহাৰীতি নন্দিঞ্চ নিৱেসনঞ্চ অভিসঙ্খাৰসহগতৱিঞ্ঞাণঞ্চ কম্মভৱঞ্চ পটিসন্ধিকঞ্চ পুনব্ভৱং পজহন্তো ৱিনোদেন্তো ব্যন্তীকৰোন্তো অনভাৱং গমেন্তোতি – এৱংৱিহাৰী. সতোতি চতূহি কাৰণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো…পে… সো ৱুচ্চতি সতো. অপ্পমত্তোতি সক্কচ্চকাৰী সাতচ্চকাৰী অট্ঠিতকাৰী অনোলীনৱুত্তী [অনোলীনৱুত্তিকো (ক.) মহানি. ১৪] অনিক্খিত্তচ্ছন্দো অনিক্খিত্তধুৰো অপ্পমত্তো কুসলেসু ধম্মেসু – ‘‘কথাহং [কদাহং (স্যা.)] অপৰিপূৰং ৱা সীলক্খন্ধং পৰিপূৰেয্যং, পৰিপূৰং ৱা সীলক্খন্ধং তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গণ্হেয্য’’ন্তি যো তত্থ ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী [অপ্পটিৱানি (ক.) মহানি. ১৪] চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ আতপ্পং পধানং অধিট্ঠানং অনুযোগো অপ্পমত্তো অপ্পমাদো কুসলেসু ধম্মেসু. ‘‘কথাহং অপৰিপূৰং ৱা সমাধিক্খন্ধং…পে… পঞ্ঞাক্খন্ধং… ৱিমুত্তিক্খন্ধং… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং পৰিপূৰেয্যং পৰিপূৰং ৱা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গণ্হেয্য’’ন্তি যো তত্থ ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ আতপ্পং পধানং অধিট্ঠানং অনুযোগো অপ্পমত্তো অপ্পমাদো কুসলেসু ধম্মেসু. ‘‘কথাহং অপৰিঞ্ঞাতং ৱা দুক্খং পৰিজানেয্যং, অপ্পহীনে ৱা কিলেসে পজহেয্যং, অভাৱিতং ৱা মগ্গং ভাৱেয্যং, অসচ্ছিকতং ৱা নিৰোধং সচ্ছিকৰেয্য’’ন্তি যো তত্থ ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ আতপ্পং পধানং অধিট্ঠানং অনুযোগো অপ্পমত্তো অপ্পমাদো কুসলেসু ধম্মেসূতি – এৱংৱিহাৰী সতো অপ্পমত্তো.
ভিক্খু চৰং হিত্ৱা মমাযিতানীতি. ভিক্খূতি পুথুজ্জনকল্যাণকো [কল্যাণপুথুজ্জনো (স্যা.), এৱমীদিসেসু ঠানেসু] ৱা ভিক্খু সেক্খো ৱা ভিক্খু. চৰন্তি চৰন্তো ৱিহৰন্তো ইৰিযন্তো ৱত্তেন্তো পালেন্তো যপেন্তো যাপেন্তো. মমত্তাতি দ্ৱে মমত্তা – তণ্হামমত্তঞ্চ দিট্ঠিমমত্তঞ্চ…পে… ইদং তণ্হামমত্তং…পে… ইদং দিট্ঠিমমত্তং… তণ্হামমত্তং পহায দিট্ঠিমমত্তং পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মমত্তে জহিত্ৱা চজিত্ৱা পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তীকৰিত্ৱা অনভাৱং গমেত্ৱাতি – ভিক্খু চৰং হিত্ৱা মমাযিতানি.
জাতিং জৰং সোকপৰিদ্দৱঞ্চ, ইধেৱ ৱিদ্ৱা পজহেয্য দুক্খন্তি. জাতীতি যা তেসং তেসং সত্তানং…পে… জৰন্তি যা তেসং তেসং সত্তানং…পে… সোকোতি ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স…পে… পৰিদেৱোতি ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স…পে… ইধাতি ইমিস্সা দিট্ঠিযা…পে… ইমস্মিং মনুস্সলোকে. ৱিদ্ৱাতি ৱিজ্জাগতো ঞাণী ৱিভাৱী মেধাৱী. দুক্খন্তি জাতিদুক্খং…পে… দোমনস্সুপাযাসদুক্খং. জাতিং জৰং সোকপৰিদ্দৱঞ্চ, ইধেৱ ৱিদ্ৱা পজহেয্য দুক্খন্তি ৱিজ্জাগতো ঞাণী ৱিভাৱী মেধাৱী ইধেৱ জাতিঞ্চ জৰঞ্চ সোকপৰিদ্দৱঞ্চ দুক্খঞ্চ পজহেয্য ৱিনোদেয্য ব্যন্তীকৰেয্য অনভাৱং গমেয্যাতি – জাতিং জৰং সোকপৰিদ্দৱঞ্চ, ইধেৱ ৱিদ্ৱা পজহেয্য দুক্খং. তেনাহ ভগৱা –
‘‘এৱংৱিহাৰী সতো অপ্পমত্তো, ভিক্খু চৰং হিত্ৱা মমাযিতানি;
জাতিং জৰং সোকপৰিদ্দৱঞ্চ, ইধেৱ ৱিদ্ৱা পজহেয্য দুক্খ’’ন্তি.
২৬. এতাভিনন্দামি ৱচো মহেসিনো, সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকং;
অদ্ধা হি ভগৱা পহাসি দুক্খং, তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মো.
এতাভিনন্দামি ৱচো মহেসিনোতি. এতন্তি তুয্হং ৱচনং ব্যপ্পথং দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠং নন্দামি অভিনন্দামি মোদামি অনুমোদামি ইচ্ছামি সাদিযামি পত্থযামি পিহযামি অভিজপ্পামি. মহেসিনোতি কিং মহেসি ভগৱা? মহন্তং সীলক্খন্ধং এসী গৱেসী পৰিযেসীতি মহেসি…পে… কহং নৰাসভোতি মহেসীতি – এতাভিনন্দামি ৱচো মহেসিনো.
সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকন্তি. সুকিত্তিতন্তি সুকিত্তিতং সুআচিক্খিতং সুদেসিতং সুপঞ্ঞপিতং সুপট্ঠপিতং সুৱিৱৰিতং সুৱিভজিতং সুউত্তানীকতং সুপকাসিতন্তি – সুকিত্তিতং. গোতমনূপধীকন্তি উপধী ৱুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খাৰা চ. উপধিপ্পহানং উপধিৱূপসমং উপধিপটিনিস্সগ্গং উপধিপটিপস্সদ্ধং অমতং নিব্বানন্তি – সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকং.
অদ্ধা হি ভগৱা পহাসি দুক্খন্তি. অদ্ধাতি একংসৱচনং নিস্সংসযৱচনং নিক্কঙ্খাৱচনং অদ্ৱেজ্ঝৱচনং অদ্ৱেড়্হকৱচনং নিৰোধৱচনং অপ্পণকৱচনং অৱত্থাপনৱচনমেতং – অদ্ধাতি. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৱাতি. পহাসি দুক্খন্তি জাতিদুক্খং জৰাদুক্খং ব্যাধিদুক্খং মৰণদুক্খং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসদুক্খং পহাসি পজহি ৱিনোদেসি ব্যন্তীকৰোসি অনভাৱং গমেসীতি – অদ্ধা হি ভগৱা পহাসি দুক্খং.
তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মোতি তথা হি তে ৱিদিতো তুলিতো তীৰিতো ৱিভূতো ৱিভাৱিতো এস ধম্মোতি – তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মো. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘এতাভিনন্দামি ৱচো মহেসিনো, সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকং;
অদ্ধা হি ভগৱা পহাসি দুক্খং, তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মো’’তি.
২৭. তে চাপি নূনপ্পজহেয্যু দুক্খং, যে ত্ৱং মুনী অট্ঠিতং ওৱদেয্য;
তং তং নমস্সামি সমেচ্চ নাগ, অপ্পেৱ মং ভগৱা অট্ঠিতং ওৱদেয্য.
তে চাপি নূনপ্পজহেয্যু দুক্খন্তি. তে চাপীতি খত্তিযা চ ব্ৰাহ্মণা চ ৱেস্সা চ সুদ্দা চ গহট্ঠা চ পব্বজিতা চ দেৱা চ মনুস্সা চ. পজহেয্যু দুক্খন্তি জাতিদুক্খং জৰাদুক্খং ব্যাধিদুক্খং মৰণদুক্খং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসদুক্খং পজহেয্যুং ৱিনোদেয্যুং ব্যন্তীকৰেয্যুং অনভাৱং গমেয্যুন্তি – তে চাপি নূনপ্পজহেয্যু দুক্খং.
যে ত্ৱং মুনী অট্ঠিতং ওৱদেয্যাতি. যেতি খত্তিযে চ ব্ৰাহ্মণে চ ৱেস্সে চ সুদ্দে চ গহট্ঠে চ পব্বজিতে চ দেৱে চ মনুস্সে চ. ত্ৱন্তি ভগৱন্তং ভণতি. মুনীতি মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. অট্ঠিতং ওৱদেয্যাতি অট্ঠিতং ওৱদেয্য সক্কচ্চং ওৱদেয্য অভিণ্হং ওৱদেয্য পুনপ্পুনং ওৱদেয্য অনুসাসেয্যাতি – যে ত্ৱং মুনী অট্ঠিতং ওৱদেয্য.
তং তং নমস্সামি সমেচ্চ নাগাতি. তন্তি ভগৱন্তং ভণতি. নমস্সামীতি কাযেন ৱা নমস্সামি, ৱাচায ৱা নমস্সামি, চিত্তেন ৱা নমস্সামি, অন্ৱত্থপটিপত্তিযা ৱা নমস্সামি, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিযা ৱা নমস্সামি, সক্কৰোমি গৰুং কৰোমি [গৰুকৰোমি (স্যা.)] মানেমি পূজেমি. সমেচ্চাতি সমেচ্চ অভিসমেচ্চ সমাগন্ত্ৱা অভিসমাগন্ত্ৱা সম্মুখা তং নমস্সামি. নাগাতি নাগো চ ভগৱা আগুং ন কৰোতীতি – নাগো, ন গচ্ছতীতি – নাগো, ন আগচ্ছতীতি – নাগো. কথং ভগৱা আগুং ন কৰোতীতি – নাগো? আগু ৱুচ্চতি পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোভৱিকা সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা.
আগুং ন কৰোতি কিঞ্চি লোকে, [সভিযাতি ভগৱা]
সব্বসংযোগে [সব্বযোগে (ক.), সু. নি. ৫২৭] ৱিসজ্জ বন্ধনানি;
সব্বত্থ ন সজ্জতী ৱিমুত্তো, নাগো তাদি পৱুচ্চতে তথত্তাতি.
এৱং ভগৱা আগুং ন কৰোতীতি – নাগো.
কথং ভগৱা ন গচ্ছতীতি – নাগো. ভগৱা ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ন দোসাগতিং গচ্ছতি, ন মোহাগতিং গচ্ছতি, ন ভযাগতিং গচ্ছতি, ন ৰাগৱসেন গচ্ছতি, ন দোসৱসেন গচ্ছতি, ন মোহৱসেন গচ্ছতি, ন মানৱসেন গচ্ছতি, ন দিট্ঠিৱসেন গচ্ছতি, ন উদ্ধচ্চৱসেন গচ্ছতি, ন ৱিচিকিচ্ছাৱসেন গচ্ছতি, ন অনুসযৱসেন গচ্ছতি, ন ৱগ্গেহি ধম্মেহি যাযতি নীযতি [নিয্যতি (স্যা. ক.)] ৱুয্হতি সংহৰীযতি. এৱং ভগৱা ন গচ্ছতীতি – নাগো.
কথং ভগৱা ন আগচ্ছতীতি – নাগো. সোতাপত্তিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি. সকদাগামিমগ্গেন…পে… অনাগামিমগ্গেন… অৰহত্তমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি. এৱং ভগৱা ন আগচ্ছতীতি নাগোতি – তং তং নমস্সামি সমেচ্চ নাগ.
অপ্পেৱ মং ভগৱা অট্ঠিতং ওৱদেয্যাতি অপ্পেৱ মং ভগৱা অট্ঠিতং ওৱদেয্য সক্কচ্চং ওৱদেয্য অভিণ্হং ওৱদেয্য পুনপ্পুনং ওৱদেয্য অনুসাসেয্যাতি – অপ্পেৱ মং ভগৱা অট্ঠিতং ওৱদেয্য. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘তে চাপি নূনপ্পজহেয্যু দুক্খং, যে ত্ৱং মুনী অট্ঠিতং ওৱদেয্য;
তং তং নমস্সামি সমেচ্চ নাগ, অপ্পেৱ মং ভগৱা অট্ঠিতং ওৱদেয্যা’’তি.
২৮. যং ব্ৰাহ্মণং ৱেদগুমাভিজঞ্ঞা, অকিঞ্চনং কামভৱে অসত্তং;
অদ্ধা হি সো ওঘমিমং অতাৰি, তিণ্ণো চ পাৰং অখিলো অকঙ্খো.
যং ব্ৰাহ্মণং ৱেদগুমাভিজঞ্ঞাতি. ব্ৰাহ্মণোতি সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্ৰাহ্মণো. সক্কাযদিট্ঠি বাহিতা হোতি, ৱিচিকিচ্ছা বাহিতা হোতি, সীলব্বতপৰামাসো বাহিতো হোতি, ৰাগো বাহিতো হোতি, দোসো বাহিতো হোতি, মোহো বাহিতো হোতি, মানো বাহিতো হোতি. বাহিতাস্স হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোভৱিকা সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা.
বাহিত্ৱা সব্বপাপকানি, [সভিযাতি ভগৱা]