৩. পুণ্ণকমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো
১২. অনেজং মূলদস্সাৱিং, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]
অত্থি পঞ্হেন আগমং;
কিংনিস্সিতা ইসযো মনুজা, খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা দেৱতানং;
যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতং.
অনেজং মূলদস্সাৱিন্তি এজা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং সা এজা তণ্হা বুদ্ধস্স ভগৱতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা বুদ্ধো অনেজো. এজায পহীনত্তা অনেজো. ভগৱা লাভেপি ন ইঞ্জতি, অলাভেপি ন ইঞ্জতি, যসেপি ন ইঞ্জতি, অযসেপি ন ইঞ্জতি, পসংসাযপি ন ইঞ্জতি, নিন্দাযপি ন ইঞ্জতি, সুখেপি ন ইঞ্জতি, দুক্খেপি ন ইঞ্জতি ন চলতি ন ৱেধতি নপ্পৱেধতীতি – অনেজং. মূলদস্সাৱিন্তি ভগৱা মূলদস্সাৱী হেতুদস্সাৱী নিদানদস্সাৱী সম্ভৱদস্সাৱী পভৱদস্সাৱী সমুট্ঠানদস্সাৱী আহাৰদস্সাৱী আৰম্মণদস্সাৱী পচ্চযদস্সাৱী সমুদযদস্সাৱী.
তীণি অকুসলমূলানি – লোভো অকুসলমূলং, দোসো অকুসলমূলং, মোহো অকুসলমূলং.
ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – [পস্স অ. নি. ৩.১১২] ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযায, দোসো নিদানং কম্মানং সমুদযায, মোহো নিদানং কম্মানং সমুদযায. ন, ভিক্খৱে, লোভজেন কম্মেন দোসজেন কম্মেন মোহজেন কম্মেন দেৱা পঞ্ঞাযন্তি, মনুস্সা পঞ্ঞাযন্তি, যা ৱা পনঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযো. অথ খো, ভিক্খৱে, লোভজেন কম্মেন দোসজেন কম্মেন মোহজেন কম্মেন নিৰযো পঞ্ঞাযতি, তিৰচ্ছানযোনি পঞ্ঞাযতি, পেত্তিৱিসযো পঞ্ঞাযতি, যা ৱা পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযো নিৰযে তিৰচ্ছানযোনিযা পেত্তিৱিসযে অত্তভাৱাভিনিব্বত্তিযা’’. ইমানি তীণি অকুসলমূলানীতি ভগৱা জানাতি পস্সতি. এৱম্পি ভগৱা মূলদস্সাৱী…পে… সমুদযদস্সাৱী. তীণি কুসলমূলানি – অলোভো কুসলমূলং, অদোসো কুসলমূলং, অমোহো কুসলমূলং.
ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘তীণিমানি…পে… ন, ভিক্খৱে, অলোভজেন কম্মেন অদোসজেন কম্মেন অমোহজেন কম্মেন নিৰযো পঞ্ঞাযতি, তিৰচ্ছানযোনি পঞ্ঞাযতি, পেত্তিৱিসযো পঞ্ঞাযতি, যা ৱা পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযো. অথ খো, ভিক্খৱে, অলোভজেন কম্মেন অদোসজেন কম্মেন অমোহজেন কম্মেন দেৱা পঞ্ঞাযন্তি, মনুস্সা পঞ্ঞাযন্তি, যা ৱা পনঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযো দেৱে চ মনুস্সে চ অত্তভাৱাভিনিব্বত্তিযা’’. ইমানি তীণি কুসলমূলানীতি ভগৱা জানাতি পস্সতি. এৱম্পি ভগৱা মূলদস্সাৱী…পে… সমুদযদস্সাৱী.
ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘যে কেচি, ভিক্খৱে, ধম্মা অকুসলা অকুসলভাগিযা অকুসলপক্খিকা সব্বে তে অৱিজ্জামূলকা অৱিজ্জাসমোসৰণা অৱিজ্জাসমুগ্ঘাতা’’. সব্বে তে সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তীতি ভগৱা জানাতি পস্সতি. এৱম্পি ভগৱা মূলদস্সাৱী…পে… সমুদযদস্সাৱী.
ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘যে কেচি, ভিক্খৱে, ধম্মা কুসলা কুসলভাগিযা কুসলপক্খিকা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসৰণা. অপ্পমাদো তেসং ধম্মানং অগ্গমক্খাযতী’’তি ভগৱা জানাতি পস্সতি. এৱম্পি ভগৱা মূলদস্সাৱী…পে… সমুদযদস্সাৱী.
অথ ৱা, ভগৱা জানাতি পস্সতি. ‘‘অৱিজ্জা মূলং সঙ্খাৰানং, সঙ্খাৰা মূলং ৱিঞ্ঞাণস্স, ৱিঞ্ঞাণং মূলং নামৰূপস্স, নামৰূপং মূলং সড়াযতনস্স, সড়াযতনং মূলং ফস্সস্স, ফস্সো মূলং ৱেদনায, ৱেদনা মূলং তণ্হায, তণ্হা মূলং উপাদানস্স, উপাদানং মূলং ভৱস্স, ভৱো মূলং জাতিযা, জাতি মূলং জৰামৰণস্সা’’তি – ভগৱা জানাতি পস্সতি. এৱম্পি ভগৱা মূলদস্সাৱী…পে… সমুদযদস্সাৱী.
অথ ৱা, ভগৱা জানাতি পস্সতি. ‘‘চক্খু মূলং চক্খুৰোগানং, সোতং মূলং সোতৰোগানং, ঘানং মূলং ঘানৰোগানং, জিৱ্হা মূলং জিৱ্হাৰোগানং, কাযো মূলং কাযৰোগানং, মনো মূলং চেতসিকানং দুক্খান’’ন্তি – ভগৱা জানাতি পস্সতি. এৱম্পি ভগৱা মূলদস্সাৱী হেতুদস্সাৱী নিদানদস্সাৱী সম্ভৱদস্সাৱী পভৱদস্সাৱী সমুট্ঠানদস্সাৱী আহাৰদস্সাৱী আৰম্মণদস্সাৱী পচ্চযদস্সাৱী সমুদযদস্সাৱীতি – অনেজং মূলদস্সাৱী.
ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকোতি ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… আযস্মা পুণ্ণকো.
অত্থি পঞ্হেন আগমন্তি পঞ্হেন অত্থিকো আগতোম্হি, [পঞ্হত্থিকাম্হ আগতা (বহূসু) পস্স মহানি. ১৯২] পঞ্হং পুচ্ছিতুকামো আগতোম্হি, পঞ্হং সোতুকামো আগতোম্হীতি – এৱম্পি অত্থি পঞ্হেন আগমং. অথ ৱা, পঞ্হত্থিকানং পঞ্হং পুচ্ছিতুকামানং পঞ্হং সোতুকামানং আগমনং অভিক্কমনং উপসঙ্কমনং পযিৰুপাসনং অত্থীতি – এৱম্পি অত্থি পঞ্হেন আগমং. অথ ৱা, পঞ্হাগমো তুয্হং অত্থি, ত্ৱম্পি পহু ত্ৱমসি অলমত্তো. মযা পুচ্ছিতং কথেতুং ৱিসজ্জেতুং ৱহস্সেতং ভাৰন্তি [ৱিসজ্জেতুং সন্দস্সেতুং ভণিতুন্তি (স্যা.) ৱহস্সু + এতং] – এৱম্পি অত্থি পঞ্হেন আগমং.
কিং নিস্সিতা ইসযো মনুজাতি কিং নিস্সিতা আসিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তা. ইসযোতি ইসিনামকা যে কেচি ইসিপব্বজ্জং পব্বজিতা আজীৱকা নিগণ্ঠা জটিলা তাপসা. মনুজাতি মনুস্সা ৱুচ্চন্তীতি – কিং নিস্সিতা ইসযো মনুজা.
খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা দেৱতানন্তি. খত্তিযাতি যে কেচি খত্তিযজাতিকা. ব্ৰাহ্মণাতি যে কেচি ভোৱাদিকা. দেৱতানন্তি আজীৱকসাৱকানং আজীৱকা দেৱতা, নিগণ্ঠসাৱকানং নিগণ্ঠা দেৱতা, জটিলসাৱকানং জটিলা দেৱতা, পৰিব্বাজকসাৱকানং পৰিব্বাজকা দেৱতা, অৱিৰুদ্ধকসাৱকানং অৱিৰুদ্ধকা [অৱৰুদ্ধকসাৱকানং অৱৰুদ্ধকা (স্যা.)] দেৱতা, হত্থিৱতিকানং হত্থী দেৱতা, অস্সৱতিকানং অস্সা দেৱতা, গোৱতিকানং গাৱো দেৱতা, কুক্কুৰৱতিকানং কুক্কুৰা দেৱতা, কাকৱতিকানং কাকা দেৱতা, ৱাসুদেৱৱতিকানং ৱাসুদেৱো দেৱতা, বলদেৱৱতিকানং বলদেৱো দেৱতা, পুণ্ণভদ্দৱতিকানং পুণ্ণভদ্দো দেৱতা, মণিভদ্দৱতিকানং মণিভদ্দো দেৱতা, অগ্গিৱতিকানং অগ্গি দেৱতা, নাগৱতিকানং নাগা দেৱতা, সুপণ্ণৱতিকানং সুপণ্ণা দেৱতা, যক্খৱতিকানং যক্খা দেৱতা, অসুৰৱতিকানং অসুৰা দেৱতা, গন্ধব্বৱতিকানং গন্ধব্বা দেৱতা, মহাৰাজৱতিকানং মহাৰাজানো দেৱতা, চন্দৱতিকানং চন্দো দেৱতা, সূৰিযৱতিকানং সূৰিযো দেৱতা, ইন্দৱতিকানং ইন্দো দেৱতা, ব্ৰহ্মৱতিকানং ব্ৰহ্মা দেৱতা, দেৱৱতিকানং দেৱো দেৱতা, দিসাৱতিকানং দিসা দেৱতা, যে যেসং দক্খিণেয্যা তে তেসং দেৱতাতি – খত্তিযব্ৰাহ্মণা দেৱতানং.
যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকেতি যঞ্ঞং ৱুচ্চতি দেয্যধম্মো চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অন্নং পানং ৱত্থং যানং মালাগন্ধৱিলেপনং [মালাগন্ধং ৱিলেপনং (স্যা.) ইতিৱু. ৭৫] সেয্যাৱসথপদীপেয্যং. যঞ্ঞমকপ্পযিংসূতি যেপি যঞ্ঞং এসন্তি গৱেসন্তি পৰিযেসন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অন্নং পানং ৱত্থং যানং মালাগন্ধৱিলেপনং সেয্যাৱসথপদীপেয্যং, তেপি যঞ্ঞং কপ্পেন্তি. যেপি যঞ্ঞং অভিসঙ্খৰোন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অন্নং পানং…পে… সেয্যাৱসথপদীপেয্যং, তেপি যঞ্ঞং কপ্পেন্তি. যেপি যঞ্ঞং দেন্তি যজন্তি পৰিচ্চজন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অন্নং পানং…পে… সেয্যাৱসথপদীপেয্যং, তেপি যঞ্ঞং কপ্পেন্তি. পুথূতি যঞ্ঞা ৱা এতে পুথূ, যঞ্ঞযাজকা [যঞ্ঞযজকা (স্যা.)] ৱা এতে পুথূ, দক্খিণেয্যা ৱা এতে পুথূ. কথং যঞ্ঞা ৱা এতে পুথূ? বহুকানং এতে যঞ্ঞা চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা অন্নং পানং ৱত্থং যানং মালং গন্ধং ৱিলেপনং সেয্যাৱসথপদীপেয্যং – এৱং যঞ্ঞা ৱা এতে পুথূ.
কথং যঞ্ঞযাজকা ৱা এতে পুথূ? বহুকা এতে যঞ্ঞযাজকা খত্তিযা চ ব্ৰাহ্মণা চ ৱেস্সা চ সুদ্দা চ গহট্ঠা চ পব্বজিতা চ দেৱা চ মনুস্সা চ – এৱং যঞ্ঞযাজকা ৱা এতে পুথূ.
কথং দক্খিণেয্যা ৱা এতে পুথূ? বহুকা এতে দক্খিণেয্যা পুথূ সমণব্ৰাহ্মণা কপণদ্ধিকৱনিব্বকযাচকা [… ৱণিব্বকসাৱকা (স্যা.) ইতিৱু. ৭৫] – এৱং দক্খিণেয্যা ৱা এতে পুথূ. ইধ লোকেতি মনুস্সলোকেতি যঞ্ঞমকপ্পযিংসু – পুথূধ লোকে.
পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতন্তি. পুচ্ছাতি তিস্সো পুচ্ছা – অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা, দিট্ঠসংসন্দনা পুচ্ছা, ৱিমতিচ্ছেদনা পুচ্ছা. কতমা অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা? পকতিযা লক্খণং অঞ্ঞাতং হোতি অদিট্ঠং অতুলিতং অতীৰিতং অৱিভূতং অৱিভাৱিতং, তস্স ঞাণায দস্সনায তুলনায তীৰণায ৱিভূতত্থায ৱিভাৱনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি – অযং অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা.
কতমা দিট্ঠসংসন্দনা পুচ্ছা? পকতিযা লক্খণং ঞাতং হোতি দিট্ঠং তুলিতং তীৰিতং ৱিভূতং ৱিভাৱিতং. অঞ্ঞেহি পণ্ডিতেহি সদ্ধিং সংসন্দনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি – অযং দিট্ঠসংসন্দনা পুচ্ছা.
কতমা ৱিমতিচ্ছেদনা পুচ্ছা? পকতিযা সংসযপক্খন্দো [সংসযপক্খন্নো (স্যা.)] হোতি ৱিমতিপক্খন্দো দ্ৱেড়্হকজাতো – ‘‘এৱং নু খো, ন নু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি! সো ৱিমতিচ্ছেদনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি – অযং ৱিমতিচ্ছেদনা পুচ্ছা. ইমা তিস্সো পুচ্ছা.
অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – মনুস্সপুচ্ছা, অমনুস্সপুচ্ছা, নিম্মিতপুচ্ছা. কতমা মনুস্সপুচ্ছা? মনুস্সা বুদ্ধং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছন্তি, ভিক্খূ পুচ্ছন্তি, ভিক্খুনিযো পুচ্ছন্তি, উপাসকা পুচ্ছন্তি, উপাসিকাযো পুচ্ছন্তি, ৰাজানো পুচ্ছন্তি, খত্তিযা পুচ্ছন্তি, ব্ৰাহ্মণা পুচ্ছন্তি, ৱেস্সা পুচ্ছন্তি, সুদ্দা পুচ্ছন্তি, গহট্ঠা পুচ্ছন্তি, পব্বজিতা পুচ্ছন্তি – অযং মনুস্সপুচ্ছা.
কতমা অমনুস্সপুচ্ছা? অমনুস্সা বুদ্ধং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছন্তি, নাগা পুচ্ছন্তি, সুপণ্ণা পুচ্ছন্তি, যক্খা পুচ্ছন্তি, অসুৰা পুচ্ছন্তি, গন্ধব্বা পুচ্ছন্তি, মহাৰাজানো পুচ্ছন্তি, ইন্দা পুচ্ছন্তি, ব্ৰহ্মানো পুচ্ছন্তি, দেৱতাযো পুচ্ছন্তি – অযং অমনুস্সপুচ্ছা.
কতমা নিম্মিতপুচ্ছা? যং ভগৱা ৰূপং অভিনিম্মিনাতি মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গং অহীনিন্দ্ৰিযং, সো নিম্মিতো বুদ্ধং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছতি; ভগৱা ৱিসজ্জেতি [ৱিস্সজ্জেতি (ক.)] – অযং নিম্মিতপুচ্ছা. ইমা তিস্সো পুচ্ছা.
অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – অত্তত্থপুচ্ছা, পৰত্থপুচ্ছা, উভযত্থপুচ্ছা. অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – দিট্ঠধম্মিকত্থপুচ্ছা, সম্পৰাযিকত্থপুচ্ছা, পৰমত্থপুচ্ছা. অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – অনৱজ্জত্থপুচ্ছা, নিক্কিলেসত্থপুচ্ছা, ৱোদানত্থপুচ্ছা. অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – অতীতপুচ্ছা, অনাগতপুচ্ছা, পচ্চুপ্পন্নপুচ্ছা. অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – অজ্ঝত্তপুচ্ছা, বহিদ্ধাপুচ্ছা, অজ্ঝত্তবহিদ্ধাপুচ্ছা. অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – কুসলপুচ্ছা, অকুসলপুচ্ছা, অব্যাকতপুচ্ছা. অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – খন্ধপুচ্ছা, ধাতুপুচ্ছা, আযতনপুচ্ছা. অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – সতিপট্ঠানপুচ্ছা, সম্মপ্পধানপুচ্ছা, ইদ্ধিপাদপুচ্ছা. অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – ইন্দ্ৰিযপুচ্ছা, বলপুচ্ছা, বোজ্ঝঙ্গপুচ্ছা. অপৰাপি তিস্সো পুচ্ছা – মগ্গপুচ্ছা, ফলপুচ্ছা, নিব্বানপুচ্ছা.
পুচ্ছামি তন্তি পুচ্ছামি তং যাচামি তং অজ্ঝেসামি তং পসাদেমি তং ‘‘কথযস্সু মে’’তি পুচ্ছামি তং. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনমেতং… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি – যদিদং ভগৱাতি. ব্ৰূহি মেতন্তি ব্ৰূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৱিৱৰাহি ৱিভজাহি উত্তানীকৰোহি পকাসেহীতি – পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতং. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘অনেজং মূলদস্সাৱিং, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]
অত্থি পঞ্হেন আগমং;
কিং নিস্সিতা ইসযো মনুজা, খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা দেৱতানং;
যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেত’’ন্তি.
১৩. যে কেচিমে ইসযো মনুজা, [পুণ্ণকাতি ভগৱা]
খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা দেৱতানং;
যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, আসীসমানা পুণ্ণক ইত্থত্তং [ইত্থতং (স্যা.), ইত্থভাৱং (ক.)] ;
জৰং সিতা যঞ্ঞমকপ্পযিংসু.
যে কেচিমে ইসযো মনুজাতি. যে কেচীতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পৰিযাদিযনৱচনমেতং – যে কেচীতি. ইসযোতি ইসিনামকা যে কেচি ইসিপব্বজ্জং পব্বজিতা আজীৱকা নিগণ্ঠা জটিলা তাপসা. মনুজাতি মনুস্সা ৱুচ্চন্তীতি – যে কেচিমে ইসযো মনুজা পুণ্ণকাতি ভগৱা.
খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা দেৱতানন্তি. খত্তিযাতি যে কেচি খত্তিযজাতিকা. ব্ৰাহ্মণাতি যে কেচি ভোৱাদিকা. দেৱতানন্তি আজীৱকসাৱকানং আজীৱকা দেৱতা…পে… দিসাৱতিকানং দিসা দেৱতা. যে যেসং দক্খিণেয্যা, তে তেসং দেৱতাতি – খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা দেৱতানং.
যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকেতি. যঞ্ঞং ৱুচ্চতি দেয্যধম্মো চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অন্নং পানং…পে… সেয্যাৱসথপদীপেয্যং. যঞ্ঞমকপ্পযিংসূতি যেপি যঞ্ঞং এসন্তি গৱেসন্তি পৰিযেসন্তি…পে… সেয্যাৱসথপদীপেয্যং, তেপি যঞ্ঞং কপ্পেন্তি. পুথূতি যঞ্ঞা ৱা এতে পুথূ, যঞ্ঞযাজকা ৱা এতে পুথূ, দক্খিণেয্যা ৱা এতে পুথূ…পে… এৱং দক্খিণেয্যা ৱা এতে পুথূ. ইধ লোকেতি মনুস্সলোকেতি যঞ্ঞমকপ্পযিংসু – পুথূধ লোকে.
আসীসমানা পুণ্ণক ইত্থত্তন্তি. আসীসমানাতি ৰূপপটিলাভং আসীসমানা, সদ্দপটিলাভং আসীসমানা, গন্ধপটিলাভং আসীসমানা, ৰসপটিলাভং আসীসমানা, ফোট্ঠব্বপটিলাভং আসীসমানা, পুত্তপটিলাভং আসীসমানা, দাৰপটিলাভং আসীসমানা, ধনপটিলাভং আসীসমানা, যসপটিলাভং আসীসমানা, ইস্সৰিযপটিলাভং আসীসমানা, খত্তিযমহাসালকুলে অত্তভাৱপটিলাভং আসীসমানা, ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে অত্তভাৱপটিলাভং আসীসমানা, গহপতিমহাসালকুলে অত্তভাৱপটিলাভং আসীসমানা, চাতুমহাৰাজিকেসু [চাতুম্মহাৰাজিকেসু (স্যা.)] দেৱেসু অত্তভাৱপটিলাভং আসীসমানা, তাৱতিংসেসু দেৱেসু যামেসু দেৱেসু তুসিতেসু দেৱেসু নিম্মানৰতীসু দেৱেসু পৰনিম্মিতৱসৱত্তীসু দেৱেসু ব্ৰহ্মকাযিকেসু দেৱেসু অত্তভাৱপটিলাভং আসীসমানা ইচ্ছমানা সাদিযমানা পত্থযমানা পিহযমানা অভিজপ্পমানাতি আসীসমানা.
পুণ্ণক ইত্থত্তন্তি এত্থ অত্তভাৱাভিনিব্বত্তিং আসীসমানা এত্থ খত্তিযমহাসালকুলে অত্তভাৱাভিনিব্বত্তিং আসীসমানা…পে… এত্থ ব্ৰহ্মকাযিকেসু দেৱেসু অত্তভাৱাভিনিব্বত্তিং আসীসমানা ইচ্ছমানা সাদিযমানা পত্থযমানা পিহযমানা অভিজপ্পমানাতি আসীসমানা – পুণ্ণক ইত্থত্তং.
জৰং সিতা যঞ্ঞমকপ্পযিংসূতি জৰানিস্সিতা ব্যাধিনিস্সিতা মৰণনিস্সিতা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসনিস্সিতা. যদেৱ তে জাতিনিস্সিতা তদেৱ তে জৰানিস্সিতা. যদেৱ তে জৰানিস্সিতা তদেৱ তে ব্যাধিনিস্সিতা. যদেৱ তে ব্যাধিনিস্সিতা তদেৱ তে মৰণনিস্সিতা. যদেৱ তে মৰণনিস্সিতা তদেৱ তে সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসনিস্সিতা. যদেৱ তে সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসনিস্সিতা তদেৱ তে গতিনিস্সিতা. যদেৱ তে গতিনিস্সিতা তদেৱ তে উপপত্তিনিস্সিতা. যদেৱ তে উপপত্তিনিস্সিতা তদেৱ তে পটিসন্ধিনিস্সিতা. যদেৱ তে পটিসন্ধিনিস্সিতা তদেৱ তে ভৱনিস্সিতা. যদেৱ তে ভৱনিস্সিতা তদেৱ তে সংসাৰনিস্সিতা. যদেৱ তে সংসাৰনিস্সিতা তদেৱ তে ৱট্টনিস্সিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তাতি – জৰং সিতা যঞ্ঞমকপ্পযিংসু. তেনাহ ভগৱা –
‘‘যে কেচিমে ইসযো মনুজা, [পুণ্ণকাতি ভগৱা]
খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা দেৱতানং;
যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, আসীসমানা পুণ্ণক ইত্থত্তং;
জৰং সিতা যঞ্ঞমকপ্পযিংসূ’’তি.
১৪. যে কেচিমে ইসযো মনুজা, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]
খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা দেৱতানং;
যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, কচ্চিসু তে ভগৱা যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা;
অতাৰুং [অতাৰুং (স্যা. ক.)] জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিস, পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতং.
যে কেচিমে ইসযো মনুজাতি. যে কেচীতি…পে….
কচ্চিসু তে ভগৱা যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তাতি. কচ্চিসূতি সংসযপুচ্ছা ৱিমতিপুচ্ছা দ্ৱেড়্হকপুচ্ছা অনেকংসপুচ্ছা – ‘‘এৱং নু খো, ন নু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি – কচ্চিসু. তেতি যঞ্ঞযাজকা ৱুচ্চন্তি. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৱাতি – কচ্চিসু তে ভগৱা. যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তাতি যঞ্ঞোযেৱ ৱুচ্চতি যঞ্ঞপথো. যথা অৰিযমগ্গো অৰিযপথো দেৱমগ্গো দেৱপথো ব্ৰহ্মমগ্গো ব্ৰহ্মপথো, এৱমেৱ যঞ্ঞোযেৱ ৱুচ্চতি যঞ্ঞপথো. অপ্পমত্তাতি যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা সক্কচ্চকাৰিনো সাতচ্চকাৰিনো অট্ঠিতকাৰিনো অনোলীনৱুত্তিনো অনিক্খিত্তচ্ছন্দা অনিক্খিত্তধুৰা তচ্চৰিতা তব্বহুলা তগ্গৰুকা তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভাৰা তদধিমুত্তা তদধিপতেয্যাতি – তেপি যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা. যেপি যঞ্ঞং এসন্তি গৱেসন্তি পৰিযেসন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অন্নং পানং…পে… সেয্যাৱসথপদীপেয্যং সক্কচ্চকাৰিনো…পে… তদধিপতেয্যা, তেপি যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা. যেপি যঞ্ঞং অভিসঙ্খৰোন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অন্নং পানং…পে… সেয্যাৱসথপদীপেয্যং সক্কচ্চকাৰিনো…পে… তদধিপতেয্যা, তেপি যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা. যেপি যঞ্ঞং দেন্তি যজন্তি পৰিচ্চজন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অন্নং পানং…পে… সেয্যাৱসথপদীপেয্যং সক্কচ্চকাৰিনো …পে… তদধিপতেয্যা, তেপি যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তাতি – কচ্চিসু তে ভগৱা যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা.
অতাৰুং জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিসাতি জৰামৰণং অতৰিংসু উত্তৰিংসু পতৰিংসু সমতিক্কমিংসু ৱীতিৱত্তিংসু. মাৰিসাতি পিযৱচনং গৰুৱচনং সগাৰৱসপ্পতিস্সাধিৱচনমেতং মাৰিসাতি – অতাৰু জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিস.
পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতন্তি. পুচ্ছামি তন্তি পুচ্ছামি তং যাচামি তং অজ্ঝেসামি তং পসাদেমি তং কথযস্সু মেতি – পুচ্ছামি তং. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি – যদিদং ভগৱাতি. ব্ৰূহি মেতন্তি ব্ৰূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৱিৱৰাহি ৱিভজাহি উত্তানীকৰোহি পকাসেহীতি – পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতং. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘যে কেচিমে ইসযো মনুজা, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]
খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা দেৱতানং;
যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, কচ্চিসু তে ভগৱা যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা;
অতাৰু জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিস, পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেত’’ন্তি.
১৫. আসীসন্তি [আসিংসন্তি (স্যা.)] থোমযন্তি, অভিজপ্পন্তি জুহন্তি; [পুণ্ণকাতি ভগৱা]
কামাভিজপ্পন্তি পটিচ্চ লাভং, তে যাজযোগা ভৱৰাগৰত্তা;
নাতৰিংসু জাতিজৰন্তি ব্ৰূমি.
আসীসন্তি থোমযন্তি অভিজপ্পন্তি জুহন্তীতি. আসীসন্তীতি ৰূপপটিলাভং আসীসন্তি, সদ্দপটিলাভং আসীসন্তি, গন্ধপটিলাভং আসীসন্তি, ৰসপটিলাভং আসীসন্তি, ফোট্ঠব্বপটিলাভং আসীসন্তি, পুত্তপটিলাভং আসীসন্তি, দাৰপটিলাভং আসীসন্তি, ধনপটিলাভং আসীসন্তি, যসপটিলাভং আসীসন্তি, ইস্সৰিযপটিলাভং আসীসন্তি, খত্তিযমহাসালকুলে অত্তভাৱপটিলাভং আসীসন্তি, ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে…পে… গহপতিমহাসালকুলে অত্তভাৱপটিলাভং আসীসন্তি, চাতুমহাৰাজিকেসু দেৱেসু…পে… ব্ৰহ্মকাযিকেসু দেৱেসু অত্তভাৱপটিলাভং আসীসন্তি ইচ্ছন্তি সাদিযন্তি পত্থযন্তি পিহযন্তীতি – আসীসন্তি.
থোমযন্তীতি যঞ্ঞং ৱা থোমেন্তি ফলং ৱা থোমেন্তি দক্খিণেয্যে ৱা থোমেন্তি. কথং যঞ্ঞং থোমেন্তি? সুচিং দিন্নং [ৱিযং দিন্নং (স্যা.)], মনাপং দিন্নং, পণীতং দিন্নং, কালেন দিন্নং, কপ্পিযং দিন্নং, ৱিচেয্য দিন্নং, অনৱজ্জং দিন্নং, অভিণ্হং দিন্নং দদং চিত্তং পসাদিতন্তি – থোমেন্তি কিত্তেন্তি ৱণ্ণেন্তি পসংসন্তি. এৱং যঞ্ঞং থোমেন্তি.
কথং ফলং থোমেন্তি? ইতো নিদানং ৰূপপটিলাভো ভৱিস্সতি…পে… ব্ৰহ্মকাযিকেসু দেৱেসু অত্তভাৱপটিলাভো ভৱিস্সতীতি – থোমেন্তি কিত্তেন্তি ৱণ্ণেন্তি পসংসন্তি. এৱং ফলং থোমেন্তি.
কথং দক্খিণেয্যে থোমেন্তি? দক্খিণেয্যা জাতিসম্পন্না গোত্তসম্পন্না অজ্ঝাযকা মন্তধৰা তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং পদকা ৱেয্যাকৰণা লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযাতি, ৱীতৰাগা ৱা ৰাগৱিনযায ৱা পটিপন্না, ৱীতদোসা ৱা দোসৱিনযায ৱা পটিপন্না, ৱীতমোহা ৱা মোহৱিনযায ৱা পটিপন্না, সদ্ধাসম্পন্না সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাসম্পন্না ৱিমুত্তিসম্পন্না ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নাতি – থোমেন্তি কিত্তেন্তি ৱণ্ণেন্তি পসংসন্তি. এৱং দক্খিণেয্যে থোমেন্তীতি – আসীসন্তি থোমযন্তি.
অভিজপ্পন্তীতি ৰূপপটিলাভং অভিজপ্পন্তি, সদ্দপটিলাভং অভিজপ্পন্তি, গন্ধপটিলাভং অভিজপ্পন্তি, ৰসপটিলাভং অভিজপ্পন্তি…পে… ব্ৰহ্মকাযিকেসু দেৱেসু অত্তভাৱপটিলাভং অভিজপ্পন্তীতি – আসীসন্তি থোমযন্তি অভিজপ্পন্তি. জুহন্তীতি জুহন্তি দেন্তি যজন্তি পৰিচ্চজন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অন্নং পানং ৱত্থং যানং মালাগন্ধৱিলেপনং সেয্যাৱসথপদীপেয্যন্তি – আসীসন্তি থোমযন্তি অভিজপ্পন্তি জুহন্তি পুণ্ণকাতি ভগৱা.
কামাভিজপ্পন্তি পটিচ্চ লাভন্তি ৰূপপটিলাভং পটিচ্চ কামে অভিজপ্পন্তি, সদ্দপটিলাভং পটিচ্চ কামে অভিজপ্পন্তি…পে… ব্ৰহ্মকাযিকেসু দেৱেসু অত্তভাৱপটিলাভং পটিচ্চ কামে অভিজপ্পন্তি পজপ্পন্তীতি – কামাভিজপ্পন্তি পটিচ্চ লাভং.
তে যাজযোগা ভৱৰাগৰত্তা নাতৰিংসু জাতিজৰন্তি ব্ৰূমীতি তেতি যঞ্ঞযাজকা ৱুচ্চন্তি, যাজযোগাতি যাজযোগেসু যুত্তা পযুত্তা আযুত্তা সমাযুত্তা তচ্চৰিতা তব্বহুলা তগ্গৰুকা তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভাৰা তদধিমুত্তা তদধিপতেয্যাতি – তে যাজযোগা, ভৱৰাগৰত্তাতি ভৱৰাগো ৱুচ্চতি যো ভৱেসু ভৱচ্ছন্দো ভৱৰাগো ভৱনন্দী ভৱতণ্হা ভৱসিনেহো ভৱপৰিড়াহো ভৱমুচ্ছা ভৱজ্ঝোসানং. ভৱৰাগেন ভৱেসু ৰত্তা গিদ্ধা গধিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোসন্না লগ্গা লগ্গিতা পলিবুদ্ধাতি – তে যাজযোগা ভৱৰাগৰত্তা.
নাতৰিংসু জাতিজৰন্তি ব্ৰূমীতি তে যাজযোগা ভৱৰাগৰত্তা জাতিজৰামৰণং নাতৰিংসু ন উত্তৰিংসু ন পতৰিংসু ন সমতিক্কমিংসু ন ৱীতিৱত্তিংসু, জাতিজৰামৰণা অনিক্খন্তা অনিস্সটা অনতিক্কন্তা অসমতিক্কন্তা অৱীতিৱত্তা অন্তোজাতিজৰামৰণে পৰিৱত্তন্তি অন্তোসংসাৰপথে পৰিৱত্তন্তি. জাতিযা অনুগতা জৰায অনুসটা ব্যাধিনা অভিভূতা মৰণেন অব্ভাহতা অতাণা অলেণা অসৰণা অসৰণীভূতাতি; ব্ৰূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৱিৱৰামি ৱিভজামি উত্তানীকৰোমি পকাসেমীতি – তে যাজযোগা ভৱৰাগৰত্তা নাতৰিংসু জাতিজৰন্তি ব্ৰূমি. তেনাহ ভগৱা –
‘‘আসীসন্তি থোমযন্তি, অভিজপ্পন্তি জুহন্তি; [পুণ্ণকাতি ভগৱা]
কামাভিজপ্পন্তি পটিচ্চ লাভং, তে যাজযোগা ভৱৰাগৰত্তা;
নাতৰিংসু জাতিজৰন্তি ব্ৰূমী’’তি.
১৬. তে চে নাতৰিংসু যাজযোগা, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]
যঞ্ঞেহি জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিস;
অথ কো চৰহি দেৱমনুস্সলোকে, অতাৰি জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিস;
পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতং.
তে চে নাতৰিংসু যাজযোগাতি তে যঞ্ঞযাজকা যাজযোগা ভৱৰাগৰত্তা জাতিজৰামৰণং নাতৰিংসু ন উত্তৰিংসু ন পতৰিংসু ন সমতিক্কমিংসু ন ৱীতিৱত্তিংসু, জাতিজৰামৰণা অনিক্খন্তা অনিস্সটা অনতিক্কন্তা অসমতিক্কন্তা অৱীতিৱত্তা অন্তোজাতিজৰামৰণে পৰিৱত্তন্তি অন্তোসংসাৰপথে পৰিৱত্তন্তি. জাতিযা অনুগতা জৰায অনুসটা ব্যাধিনা অভিভূতা মৰণেন অব্ভাহতা অতাণা অলেণা অসৰণা অসৰণীভূতাতি – তে চে নাতৰিংসু যাজযোগা.
ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… আযস্মা পুণ্ণকো.
যঞ্ঞেহি জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিসাতি. যঞ্ঞেহীতি যঞ্ঞেহি পহূতেহি যঞ্ঞেহি ৱিৱিধেহি যঞ্ঞেহি পুথূহি. মাৰিসাতি পিযৱচনং গৰুৱচনং সগাৰৱসপ্পতিস্সাধিৱচনমেতং মাৰিসাতি – যঞ্ঞেহি জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিস.
অথ কো চৰহি দেৱমনুস্সলোকে, অতাৰি জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিসাতি অথ কো এসো সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায জাতিজৰামৰণং অতৰি উত্তৰি পতৰি সমতিক্কমি ৱীতিৱত্তযি [ৱীতিৱত্তি (ক.)]. মাৰিসাতি পিযৱচনং গৰুৱচনং সগাৰৱসপ্পত্তিস্সাধিৱচনমেতং মাৰিসাতি – অথ কো চৰহি দেৱমনুস্সলোকে, অতাৰি জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিস.
পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতন্তি. পুচ্ছামি তন্তি পুচ্ছামি তং যাচামি তং অজ্ঝেসামি তং পসাদেমি তং কথযস্সু মেতন্তি – পুচ্ছামি তং. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি – যদিদং ভগৱাতি. ব্ৰূহি মেতন্তি ব্ৰূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৱিৱৰাহি ৱিভজাহি উত্তানীকৰোহি পকাসেহীতি – পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেতং. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –
‘‘তে চে নাতৰিংসু যাজযোগা, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]
যঞ্ঞেহি জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিস;
অথ কো চৰহি দেৱমনুস্সলোকে, অতাৰি জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিস;
পুচ্ছামি তং ভগৱা ব্ৰূহি মেত’’ন্তি.
১৭. সঙ্খায লোকস্মি [লোকস্মিং (স্যা. ক.)] পৰোপৰানি, [পুণ্ণকাতি ভগৱা]
যস্সিঞ্জিতং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে;
সন্তো ৱিধূমো অনীঘো নিৰাসো, অতাৰি সো জাতিজৰন্তি ব্ৰূমি.
সঙ্খায লোকস্মি পৰোপৰানীতি সঙ্খা ৱুচ্চতি ঞাণং যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি. পৰোপৰানীতি ওৰং ৱুচ্চতি সকত্তভাৱো, পৰং ৱুচ্চতি পৰত্তভাৱো ওৰং ৱুচ্চতি সকৰূপৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণং, পৰং ৱুচ্চতি পৰৰূপৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণং; ওৰং ৱুচ্চতি ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি, পৰং ৱুচ্চতি ছ বাহিৰানি আযতনানি. ওৰং ৱুচ্চতি মনুস্সলোকো, পৰং ৱুচ্চতি দেৱলোকো; ওৰং ৱুচ্চতি কামধাতু, পৰং ৱুচ্চতি ৰূপধাতু অৰূপধাতু; ওৰং ৱুচ্চতি কামধাতু ৰূপধাতু, পৰং ৱুচ্চতি অৰূপধাতু. সঙ্খায লোকস্মি পৰোপৰানীতি পৰোপৰানি অনিচ্চতো সঙ্খায দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো…পে… নিস্সৰণতো সঙ্খায জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱাতি – সঙ্খায লোকস্মি পৰোপৰানি. পুণ্ণকাতি ভগৱাতি. পুণ্ণকাতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনমেতং…পে… যদিদং ভগৱাতি – পুণ্ণকাতি ভগৱা.
যস্সিঞ্জিতং নত্থি কুহিঞ্চি লোকেতি. যস্সাতি অৰহতো খীণাসৱস্স. ইঞ্জিতন্তি তণ্হিঞ্জিতং দিট্ঠিঞ্জিতং মানিঞ্জিতং কিলেসিঞ্জিতং কামিঞ্জিতং. যস্সিমে ইঞ্জিতা নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা. কুহিঞ্চীতি কুহিঞ্চি কিস্মিঞ্চি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৱা. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকেতি – যস্সিঞ্জিতং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে.
সন্তো ৱিধূমো অনীঘো নিৰাসো, অতাৰি সো জাতিজৰন্তি ব্ৰূমীতি. সন্তোতি ৰাগস্স সন্তত্তা সন্তো, দোসস্স…পে… মোহস্স… কোধস্স… উপনাহস্স… মক্খস্স… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰানং সন্তত্তা সমিতত্তা ৱূপসমিতত্তা ৱিজ্ঝাতত্তা [নিজ্ঝাতত্তা (ক.) মহানি. ১৮] নিব্বুতত্তা ৱিগতত্তা পটিপস্সদ্ধত্তা সন্তো উপসন্তো ৱূপসন্তো নিব্বুতো পটিপস্সদ্ধোতি সন্তো; ৱিধূমোতি কাযদুচ্চৰিতং ৱিধূমিতং ৱিধমিতং সোসিতং ৱিসোসিতং ব্যন্তীকতং [ব্যন্তিকতং (ক.)], ৱচীদুচ্চৰিতং…পে… মনোদুচ্চৰিতং ৱিধূমিতং ৱিধমিতং সোসিতং ৱিসোসিতং ব্যন্তীকতং, ৰাগো… দোসো… মোহো ৱিধূমিতো ৱিধমিতো সোসিতো ৱিসোসিতো ব্যন্তীকতো, কোধো… উপনাহো… মক্খো… পড়াসো… ইস্সা… মচ্ছৰিযং… মাযা… সাঠেয্যং… থম্ভো… সাৰম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো… সব্বে কিলেসা সব্বে দুচ্চৰিতা সব্বে দৰথা সব্বে পৰিড়াহা সব্বে সন্তাপা সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰা ৱিধূমিতা ৱিধমিতা সোসিতা ৱিসোসিতা ব্যন্তীকতা. অথ ৱা, কোধো ৱুচ্চতি ধূমো –
মানো হি তে ব্ৰাহ্মণ খাৰিভাৰো, কোধো ধূমো ভস্মনি [গম্মনি (স্যা.)] মোসৱজ্জং;
জিৱ্হা সুজা হদযং [তপ্পৰস্স (স্যা.)] জোতিট্ঠানং, অত্তা সুদন্তো পুৰিসস্স জোতি.
অপি চ, দসহাকাৰেহি কোধো জাযতি – অনত্থং মে অচৰীতি কোধো জাযতি, অনত্থং মে চৰতীতি কোধো জাযতি, অনত্থং মে চৰিস্সতীতি কোধো জাযতি, পিযস্স মে মনাপস্স অনত্থং অচৰি, অনত্থং চৰতি, অনত্থং চৰিস্সতীতি কোধো জাযতি, অপ্পিযস্স মে অমনাপস্স অত্থং অচৰি, অত্থং চৰতি, অত্থং চৰিস্সতীতি কোধো জাযতি, অট্ঠানে ৱা পন কোধো জাযতি. যো এৱৰূপো চিত্তস্স আঘাতো পটিঘাতো পটিঘং পটিৱিৰোধো কোপো পকোপো সম্পকোপো দোসো পদোসো সম্পদোসো চিত্তস্স ব্যাপত্তি মনোপদোসো কোধো কুজ্ঝনা কুজ্ঝিতত্তং দোসো দুস্সনা দুস্সিতত্তং ব্যাপত্তি ব্যাপজ্জনা ব্যাপজ্জিতত্তং ৱিৰোধো পটিৱিৰোধো চণ্ডিক্কং অসুৰোপো [অস্সুৰোপো (স্যা.)] অনত্তমনতা চিত্তস্স – অযং ৱুচ্চতি কোধো.
অপি চ, কোধস্স অধিমত্তপৰিত্ততা ৱেদিতব্বা. অত্থি কঞ্চি [কিঞ্চি (ক.) মহানি. ৮৫] কালং কোধো চিত্তাৱিলকৰণমত্তো হোতি, ন চ তাৱ মুখকুলানৱিকুলানো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো মুখকুলানৱিকুলানমত্তো হোতি, ন চ তাৱ হনুসঞ্চোপনো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো হনুসঞ্চোপনমত্তো হোতি, ন চ তাৱ ফৰুসৱাচং নিচ্ছাৰণো [ফৰুসৱাচনিচ্ছাৰণো (স্যা.)] হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো ফৰুসৱাচং নিচ্ছাৰণমত্তো হোতি, ন চ তাৱ দিসাৱিদিসানুৱিলোকনো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো দিসাৱিদিসানুৱিলোকনমত্তো হোতি, ন চ তাৱ দণ্ডসত্থপৰামসনো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো দণ্ডসত্থপৰামসনমত্তো হোতি, ন চ তাৱ দণ্ডসত্থঅব্ভুক্কিৰণো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো দণ্ডসত্থঅব্ভুক্কিৰণমত্তো হোতি, ন চ তাৱ দণ্ডসত্থঅভিনিপাতনো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো দণ্ডসত্থঅভিনিপাতনমত্তো হোতি, ন চ তাৱ ছিন্নৱিচ্ছিন্নকৰণো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো ছিন্নৱিচ্ছিন্নকৰণমত্তো হোতি, ন চ তাৱ সম্ভঞ্জনপলিভঞ্জনো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো সম্ভঞ্জনপলিভঞ্জনমত্তো হোতি, ন চ তাৱ অঙ্গমঙ্গঅপকড্ঢনো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো অঙ্গমঙ্গঅপকড্ঢনমত্তো হোতি, ন চ তাৱ জীৱিতাৱোৰোপনো [জীৱিতপনাসনো (স্যা.) মহানি. ৮৫] হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো জীৱিতাৱোৰোপনমত্তো হোতি, ন চ তাৱ সব্বচাগপৰিচ্চাগায সণ্ঠিতো হোতি. যতো কোধো পৰং পুগ্গলং ঘাতেত্ৱা অত্তানং ঘাতেতি, এত্তাৱতা কোধো পৰমুস্সদগতো পৰমৱেপুল্লপত্তো হোতি. যস্স সো হোতি কোধো পহীনো সমুচ্ছিন্নো ৱূপসন্তো পটিপস্সদ্ধো অভব্বুপ্পত্তিকো ঞাণগ্গিনা দড্ঢো, সো ৱুচ্চতি – ৱিধূমো.
কোধস্স পহীনত্তা ৱিধূমো, কোধৱত্থুস্স পৰিঞ্ঞাতত্তা ৱিধূমো, কোধহেতুস্স পৰিঞ্ঞাতত্তা ৱিধূমো, কোধহেতুস্স উপচ্ছিন্নত্তা ৱিধূমো. অনীঘোতি ৰাগো নীঘো, দোসো নীঘো, মোহো নীঘো, কোধো নীঘো, উপনাহো নীঘো…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰা নীঘা. যস্সেতে নীঘা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা, সো ৱুচ্চতি অনীঘো.
নিৰাসোতি আসা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. যস্সেসা আসা তণ্হা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা, সো ৱুচ্চতি নিৰাসো. জাতীতি যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি অভিনিব্বত্তি খন্ধানং পাতুভাৱো আযতনানং পটিলাভো. জৰাতি যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জৰা জীৰণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৱলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকো. সন্তো ৱিধূমো অনীঘো নিৰাসো, অতাৰি সো জাতিজৰন্তি ব্ৰূমীতি যো সন্তো চ ৱিধূমো চ অনীঘো চ নিৰাসো চ, সো জাতিজৰামৰণং অতৰি উত্তৰি পতৰি সমতিক্কমি ৱীতিৱত্তযীতি ব্ৰূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৱিৱৰামি ৱিভজামি উত্তানীকৰোমি পকাসেমীতি – সন্তো ৱিধূমো অনীঘো নিৰাসো, অতাৰি সো জাতিজৰন্তি ব্ৰূমি. তেনাহ ভগৱা –
‘‘সঙ্খায লোকস্মি পৰোপৰানি, [পুণ্ণকাতি ভগৱা]
যস্সিঞ্জিতং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে;
সন্তো ৱিধূমো অনীঘো নিৰাসো, অতাৰি সো জাতিজৰন্তি ব্ৰূমী’’তি.
সহগাথাপৰিযোসানা…পে… পঞ্জলিকো ভগৱন্তং নমস্সমানো নিসিন্নো হোতি – ‘‘সত্থা মে ভন্তে ভগৱা, সাৱকোহমস্মী’’তি.
পুণ্ণকমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ততিযো.