১৫. মোঘৰাজমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো

৮৫. দ্ৱাহং সক্কং অপুচ্ছিস্সং, [ইচ্চাযস্মা মোঘৰাজা]

ন মে ব্যাকাসি চক্খুমা;

যাৱততিযঞ্চ দেৱীসি [দেৱিসি (স্যা.)], ব্যাকৰোতীতি মে সুতং.

দ্ৱাহং সক্কং অপুচ্ছিস্সন্তি সো ব্ৰাহ্মণো দ্ৱিক্খত্তুং বুদ্ধং ভগৱন্তং পঞ্হং অপুচ্ছি. তস্স ভগৱা পঞ্হং পুট্ঠো ন ব্যাকাসি – ‘‘তদন্তৰা [চক্খুসমনন্তৰা (স্যা.)] ইমস্স ব্ৰাহ্মণস্স ইন্দ্ৰিযপৰিপাকো ভৱিস্সতী’’তি. সক্কন্তি সক্কো. ভগৱা সক্যকুলা পব্বজিতোতিপি সক্কো. অথ ৱা, অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৱাতিপি সক্কো. তস্সিমানি ধনানি, সেয্যথিদং – সদ্ধাধনং সীলধনং হিৰিধনং ওত্তপ্পধনং সুতধনং চাগধনং পঞ্ঞাধনং সতিপট্ঠানধনং সম্মপ্পধানধনং ইদ্ধিপাদধনং ইন্দ্ৰিযধনং বলধনং বোজ্ঝঙ্গধনং মগ্গধনং ফলধনং নিব্বানধনং. ইমেহি অনেকৱিধেহি ধনৰতনেহি অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৱাতিপি সক্কো. অথ ৱা, সক্কো পহু ৱিসৱী অলমত্তো সূৰো ৱীৰো ৱিক্কন্তো অভীৰূ অচ্ছম্ভী অনুত্ৰাসী অপলাযী পহীনভযভেৰৱো ৱিগতলোমহংসোতিপি সক্কো. দ্ৱাহং সক্কং অপুচ্ছিস্সন্তি দ্ৱাহং সক্কং অপুচ্ছিস্সং অযাচিস্সং অজ্ঝেসিস্সং পসাদযিস্সন্তি – দ্ৱাহং সক্কং অপুচ্ছিস্সং.

ইচ্চাযস্মা মোঘৰাজাতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… আযস্মাতি পিযৱচনং…পে… মোঘৰাজাতি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স নামং…পে… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা মোঘৰাজা.

ন মে ব্যাকাসি চক্খুমাতি. ন মে ব্যাকাসীতি ন মে ব্যাকাসি ন আচিক্খি ন দেসেসি ন পঞ্ঞপেসি ন পট্ঠপেসি ন ৱিৱৰি ন ৱিভজি ন উত্তানীঅকাসি ন পকাসেসি. চক্খুমাতি ভগৱা পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা – মংসচক্খুনাপি চক্খুমা, দিব্বচক্খুনাপি [দিব্বেন চক্খুনাপি (ক.)] চক্খুমা, পঞ্ঞাচক্খুনাপি চক্খুমা, বুদ্ধচক্খুনাপি চক্খুমা, সমন্তচক্খুনাপি চক্খুমা.

কথং ভগৱা মংসচক্খুনাপি চক্খুমা? মংসচক্খুম্হি ভগৱতো পঞ্চ ৱণ্ণা সংৱিজ্জন্তি – নীলো চ ৱণ্ণো, পীতকো চ ৱণ্ণো, লোহিতকো চ ৱণ্ণো, কণ্হো চ ৱণ্ণো, ওদাতো চ ৱণ্ণো. যত্থ চ অক্খিলোমানি পতিট্ঠিতানি তং নীলং হোতি সুনীলং পাসাদিকং দস্সনেয্যং উমাপুপ্ফসমানং [উম্মাৰপুপ্ফসমানং (স্যা.) মহানি. ১৫৬]. তস্স পৰতো পীতকং হোতি সুপীতকং সুৱণ্ণৱণ্ণং পাসাদিকং দস্সনেয্যং কণিকাৰপুপ্ফসমানং. উভতো চ অক্খিকূটানি ভগৱতো লোহিতকানি হোন্তি সুলোহিতকানি পাসাদিকানি দস্সনেয্যানি ইন্দগোপকসমানানি. মজ্ঝে কণ্হং হোতি সুকণ্হং অলূখং সিনিদ্ধং পাসাদিকং দস্সনেয্যং অদ্দাৰিট্ঠকসমানং [অড়াৰিট্ঠকসমানং (স্যা.)]. তস্স পৰতো ওদাতং হোতি সুওদাতং সেতং পণ্ডৰং পাসাদিকং দস্সনেয্যং ওসধিতাৰকসমানং. তেন ভগৱা পাকতিকেন মংসচক্খুনা অত্তভাৱপৰিযাপন্নেন পুৰিমসুচৰিতকম্মাভিনিব্বত্তেন সমন্তা যোজনং পস্সতি দিৱা চেৱ ৰত্তিঞ্চ. যদা হি চতুৰঙ্গসমন্নাগতো অন্ধকাৰো হোতি সূৰিযো চ অত্থঙ্গতো [অত্থঙ্গমিতো (স্যা. ক.)] হোতি; কাড়পক্খো চ উপোসথো হোতি, তিব্বো চ ৱনসণ্ডো হোতি, মহা চ কাড়মেঘো [অকালমেঘো (স্যা. ক.) পস্স মহানি. ১৫৬] অব্ভুট্ঠিতো হোতি. এৱৰূপে চতুৰঙ্গসমন্নাগতে অন্ধকাৰে সমন্তা যোজনং পস্সতি. নত্থি সো কুট্টো ৱা কৱাটং ৱা পাকাৰো ৱা পব্বতো ৱা গচ্ছো ৱা লতা ৱা আৱৰণং ৰূপানং দস্সনায. একং চে তিলফলং নিমিত্তং কত্ৱা তিলৱাহে পক্খিপেয্য, তংযেৱ তিলফলং উদ্ধৰেয্য. এৱং পৰিসুদ্ধং ভগৱতো পাকতিকং মংসচক্খু. এৱং ভগৱা মংসচক্খুনাপি চক্খুমা.

কথং ভগৱা দিব্বেন চক্খুনাপি চক্খুমা? ভগৱা দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে; সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না; ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. আকঙ্খমানো চ ভগৱা একম্পি লোকধাতুং পস্সেয্য, দ্ৱেপি লোকধাতুযো পস্সেয্য, তিস্সোপি লোকধাতুযো পস্সেয্য, চতস্সোপি লোকধাতুযো পস্সেয্য, পঞ্চপি লোকধাতুযো পস্সেয্য, দসপি লোকধাতুযো পস্সেয্য, ৱীসম্পি লোকধাতুযো পস্সেয্য, তিংসম্পি লোকধাতুযো পস্সেয্য, চত্তালীসম্পি লোকধাতুযো পস্সেয্য, পঞ্ঞাসম্পি লোকধাতুযো পস্সেয্য, সতম্পি লোকধাতুযো পস্সেয্য, সহস্সিম্পি চূড়নিকং লোকধাতুং পস্সেয্য, দ্ৱিসহস্সিম্পি মজ্ঝিমিকং লোকধাতুং পস্সেয্য, তিসহস্সিম্পি লোকধাতুং পস্সেয্য, মহাসহস্সিম্পি [তিসহস্সিং মহাসহস্সম্পি (ক.)] লোকধাতুং পস্সেয্য, যাৱতকং ৱা [যাৱতা (সী. ক.)] পন আকঙ্খেয্য তাৱতকং পস্সেয্য. এৱং পৰিসুদ্ধং ভগৱতো দিব্বচক্খু. এৱং ভগৱা দিব্বেন চক্খুনাপি চক্খুমা.

কথং ভগৱা পঞ্ঞাচক্খুনাপি চক্খুমা? ভগৱা মহাপঞ্ঞো পুথুপঞ্ঞো জৱনপঞ্ঞো হাসপঞ্ঞো তিক্খপঞ্ঞো নিব্বেধিকপঞ্ঞো পঞ্ঞাপভেদকুসলো পভিন্নঞাণো অধিগতপটিসম্ভিদপ্পত্তো চতুৱেসাৰজ্জপ্পত্তো দসবলধাৰী পুৰিসাসভো পুৰিসসীহো পুৰিসনাগো পুৰিসাজঞ্ঞো পুৰিসধোৰয্হো অনন্তঞাণো অনন্ততেজো অনন্তযসো অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৱা নেতা ৱিনেতা অনুনেতা পঞ্ঞাপেতা নিজ্ঝাপেতা পেক্খেতা পসাদেতা. সো হি ভগৱা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৱিদূ মগ্গকোৱিদো মগ্গানুগা চ পন এতৰহি সাৱকা ৱিহৰন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা.

সো হি ভগৱা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্ৰহ্মভূতো ৱত্তা পৱত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী [ধম্মসামি (স্যা. ক.)] তথাগতো. নত্থি তস্স ভগৱতো অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অৱিদিতং অসচ্ছিকতং অফস্সিতং [অফুসিতং (স্যা. ক.)] পঞ্ঞায. অতীতং অনাগতং পচ্চুপ্পন্নং [অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং (স্যা.)] উপাদায সব্বে ধম্মা সব্বাকাৰেন বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছন্তি. যং কিঞ্চি নেয্যং নাম অত্থি জানিতব্বং [অত্থি ধম্মং জানিতব্বং (ক.)] অত্তত্থো ৱা পৰত্থো ৱা উভযত্থো ৱা দিট্ঠধম্মিকো ৱা অত্থো সম্পৰাযিকো ৱা অত্থো উত্তানো ৱা অত্থো গম্ভীৰো ৱা অত্থো গূড়্হো ৱা অত্থো পটিচ্ছন্নো ৱা অত্থো নেয্যো ৱা অত্থো নীতো ৱা অত্থো অনৱজ্জো ৱা অত্থো নিক্কিলেসো ৱা অত্থো ৱোদানো ৱা অত্থো পৰমত্থো ৱা [পৰমত্থো ৱা অত্থো (ক.)], সব্বং তং অন্তো বুদ্ধঞাণে পৰিৱত্ততি.

সব্বং কাযকম্মং বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণানুপৰিৱত্তি, সব্বং ৱচীকম্মং ঞাণানুপৰিৱত্তি, সব্বং মনোকম্মং ঞাণানুপৰিৱত্তি. অতীতে বুদ্ধস্স ভগৱতো অপ্পটিহতং ঞাণং, অনাগতে অপ্পটিহতং ঞাণং, পচ্চুপ্পন্নে অপ্পটিহতং ঞাণং, যাৱতকং নেয্যং তাৱতকং ঞাণং, যাৱতকং ঞাণং তাৱতকং নেয্যং. নেয্যপৰিযন্তিকং ঞাণং, ঞাণপৰিযন্তিকং নেয্যং, নেয্যং অতিক্কমিত্ৱা ঞাণং নপ্পৱত্ততি, ঞাণং অতিক্কমিত্ৱা নেয্যপথো নত্থি. অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযন্তট্ঠাযিনো তে ধম্মা. যথা দ্ৱিন্নং সমুগ্গপটলানং সম্মাফুসিতানং হেট্ঠিমং সমুগ্গপটলং উপৰিমং নাতিৱত্ততি, উপৰিমং সমুগ্গপটলং হেট্ঠিমং নাতিৱত্ততি, অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযন্তট্ঠাযিনো; এৱমেৱ বুদ্ধস্স ভগৱতো নেয্যঞ্চ ঞাণঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযন্তট্ঠাযিনো. যাৱতকং নেয্যং তাৱতকং ঞাণং, যাৱতকং ঞাণং তাৱতকং নেয্যং, নেয্যপৰিযন্তিকং ঞাণং, ঞাণপৰিযন্তিকং নেয্যং. নেয্যং অতিক্কমিত্ৱা ঞাণং নপ্পৱত্ততি, ঞাণং অতিক্কমিত্ৱা নেয্যপথো নত্থি. অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযন্তট্ঠাযিনো তে ধম্মা.

সব্বধম্মেসু বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণং পৱত্ততি. সব্বে ধম্মা বুদ্ধস্স ভগৱতো আৱজ্জনপটিবদ্ধা আকঙ্খপটিবদ্ধা মনসিকাৰপটিবদ্ধা চিত্তুপ্পাদপটিবদ্ধা. সব্বসত্তেসু বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণং পৱত্ততি. সব্বেসঞ্চ সত্তানং ভগৱা আসযং জানাতি, অনুসযং জানাতি, চৰিতং জানাতি, অধিমুত্তিং জানাতি, অপ্পৰজক্খে মহাৰজক্খে তিক্খিন্দ্ৰিযে মুদিন্দ্ৰিযে স্ৱাকাৰে দ্ৱাকাৰে সুৱিঞ্ঞাপযে দুৱিঞ্ঞাপযে ভব্বাভব্বে সত্তে জানাতি. সদেৱকো লোকো সমাৰকো সব্ৰহ্মকো সস্সমণব্ৰাহ্মণী পজা সদেৱমনুস্সা অন্তোবুদ্ধঞাণে পৰিৱত্ততি.

যথা যে কেচি মচ্ছকচ্ছপা অন্তমসো তিমিতিমিঙ্গলং [তিমিতিপিঙ্গলং (ক.)] উপাদায অন্তোমহাসমুদ্দে পৰিৱত্তন্তি, এৱমেৱ সদেৱকো লোকো সমাৰকো লোকো সব্ৰহ্মকো লোকো সস্সমণব্ৰাহ্মণী পজা সদেৱমনুস্সা অন্তোবুদ্ধঞাণে পৰিৱত্ততি. যথা যে কেচি পক্খী অন্তমসো গৰুড়ং ৱেনতেয্যং উপাদায আকাসস্স পদেসে পৰিৱত্তন্তি, এৱমেৱ যেপি তে সাৰিপুত্তসমা পঞ্ঞায সমন্নাগতা তেপি বুদ্ধঞাণস্স পদেসে পৰিৱত্তন্তি; বুদ্ধঞাণং দেৱমনুস্সানং পঞ্ঞং ফৰিত্ৱা অভিভৱিত্ৱা তিট্ঠতি.

যেপি তে খত্তিযপণ্ডিতা ব্ৰাহ্মণপণ্ডিতা গহপতিপণ্ডিতা সমণপণ্ডিতা নিপুণা কতপৰপ্পৱাদা ৱালৱেধিৰূপা ৱোভিন্দন্তা [তে ভিন্দন্তা (স্যা. ক.)] মঞ্ঞে চৰন্তি পঞ্ঞাগতেন দিট্ঠিগতানি, তে পঞ্হে অভিসঙ্খৰিত্ৱা অভিসঙ্খৰিত্ৱা তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছন্তি গূড়্হানি চ পটিচ্ছন্নানি. কথিতা ৱিসজ্জিতা চ তে পঞ্হা ভগৱতা [ভগৱতো (ক.)] হোন্তি নিদ্দিট্ঠকাৰণা. উপক্খিত্তকা চ তে ভগৱতো সম্পজ্জন্তি. অথ খো ভগৱাৱ তত্থ অতিৰোচতি – যদিদং পঞ্ঞাযাতি. এৱং ভগৱা পঞ্ঞাচক্খুনাপি চক্খুমা.

কথং ভগৱা বুদ্ধচক্খুনাপি চক্খুমা? ভগৱা বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো [ওলোকেন্তো (ক.)] অদ্দস সত্তে অপ্পৰজক্খে মহাৰজক্খে তিক্খিন্দ্ৰিযে মুদিন্দ্ৰিযে স্ৱাকাৰে দ্ৱাকাৰে সুৱিঞ্ঞাপযে দুৱিঞ্ঞাপযে অপ্পেকচ্চে পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনো [পৰ … দস্সাৱিনে (ক.)] ৱিহৰন্তে. সেয্যথাপি নাম উপ্পলিনিযং ৱা পদুমিনিযং ৱা পুণ্ডৰীকিনিযং ৱা অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৱা পদুমানি ৱা পুণ্ডৰীকানি ৱা উদকে জাতানি উদকে সংৱড্ঢানি উদকানুগ্গতানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি [অন্তোনিম্মুগ্গপোসীনি (ক.)], অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৱা পদুমানি ৱা পুণ্ডৰীকানি ৱা উদকে জাতানি উদকে সংৱড্ঢানি সমোদকং ঠিতানি, অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৱা পদুমানি ৱা পুণ্ডৰীকানি ৱা উদকে জাতানি উদকে সংৱড্ঢানি উদকা অচ্চুগ্গম্ম তিট্ঠন্তি অনুপলিত্তানি উদকেন; এৱমেৱং ভগৱা বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো অদ্দস সত্তে অপ্পৰজক্খে মহাৰজক্খে তিক্খিন্দ্ৰিযে মুদিন্দ্ৰিযে স্ৱাকাৰে দ্ৱাকাৰে সুৱিঞ্ঞাপযে দুৱিঞ্ঞাপযে অপ্পেকচ্চে পৰলোকৱজ্জভযদস্সাৱিনো ৱিহৰন্তে. জানাতি ভগৱা – ‘‘অযং পুগ্গলো ৰাগচৰিতো, অযং দোসচৰিতো, অযং মোহচৰিতো, অযং ৱিতক্কচৰিতো, অযং সদ্ধাচৰিতো, অযং ঞাণচৰিতো’’তি. ৰাগচৰিতস্স ভগৱা পুগ্গলস্স অসুভকথং কথেতি; দোসচৰিতস্স ভগৱা পুগ্গলস্স মেত্তাভাৱনং আচিক্খতি; মোহচৰিতস্স ভগৱা পুগ্গলস্স উদ্দেসে পৰিপুচ্ছায কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায গৰুসংৱাসে নিৱেসেতি; ৱিতক্কচৰিতস্স ভগৱা পুগ্গলস্স আনাপানস্সতিং আচিক্খতি; সদ্ধাচৰিতস্স ভগৱা পুগ্গলস্স পসাদনীযং নিমিত্তং আচিক্খতি বুদ্ধসুবোধিং [বুদ্ধসুবুদ্ধতং (ক.)] ধম্মসুধম্মতং সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিং সীলানি চ; অত্তনো ঞাণচৰিতস্স ভগৱা পুগ্গলস্স ৱিপস্সনানিমিত্তং আচিক্খতি অনিচ্চাকাৰং দুক্খাকাৰং অনত্তাকাৰং.

‘‘সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতো, যথাপি পস্সে জনতং সমন্ততো;

তথূপমং ধম্মমযং সুমেধ, পাসাদমাৰুয্হ সমন্তচক্খু;

সোকাৱতিণ্ণং [সোকাৱকিণ্ণং (স্যা.)] জনতমপেতসোকো, অৱেক্খস্সু জাতিজৰাভিভূত’’ন্তি.

এৱং ভগৱা বুদ্ধচক্খুনাপি চক্খুমা.

কথং ভগৱা সমন্তচক্খুনাপি চক্খুমা? সমন্তচক্খু ৱুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞাণং. ভগৱা সব্বঞ্ঞুতঞাণেন উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো.

‘‘ন তস্স অদ্দিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চি, অথো অৱিঞ্ঞাতমজানিতব্বং;

সব্বং অভিঞ্ঞাসি যদত্থি নেয্যং, তথাগতো তেন সমন্তচক্খূ’’তি.

এৱং ভগৱা সমন্তচক্খুনাপি চক্খুমাতি – ন মে ব্যাকাসি চক্খুমা.

যাৱততিযঞ্চ দেৱীসি, ব্যাকৰোতীতি মে সুতন্তি যাৱততিযং বুদ্ধো সহধম্মিকং পঞ্হং পুট্ঠো ব্যাকৰোতি নো সংসাৰেতীতি [সম্পাযতীতি (স্যা.)] – এৱং মযা উগ্গহিতং, এৱং মযা উপধাৰিতং, এৱং মযা উপলক্খিতং. দেৱীসীতি ভগৱা চেৱ ইসি চাতি – দেৱীসি. যথা ৰাজা পব্বজিতা ৱুচ্চন্তি ৰাজিসযো, ব্ৰাহ্মণা পব্বজিতা ৱুচ্চন্তি ব্ৰাহ্মণিসযো, এৱমেৱ ভগৱা দেৱো চেৱ ইসি চাতি – দেৱীসি.

অথ ৱা, ভগৱা পব্বজিতোতিপি ইসি. মহন্তং সীলক্খন্ধং এসী গৱেসী পৰিযেসীতিপি ইসি. মহন্তং সমাধিক্খন্ধং…পে… মহন্তং পঞ্ঞাক্খন্ধং… মহন্তং ৱিমুত্তিক্খন্ধং… মহন্তং ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং এসী গৱেসী পৰিযেসীতিপি ইসি. মহতো তমোকাযস্স পদালনং এসী গৱেসী পৰিযেসীতিপি ইসি. মহতো ৱিপল্লাসস্স পভেদনং এসী গৱেসী পৰিযেসীতিপি ইসি. মহতো তণ্হাসল্লস্স অব্বহনং… মহতো দিট্ঠিসঙ্ঘাটস্স ৱিনিৱেঠনং… মহতো মানদ্ধজস্স পপাতনং… মহতো অভিসঙ্খাৰস্স ৱূপসমং… মহতো ওঘস্স নিত্থৰণং… মহতো ভাৰস্স নিক্খেপনং… মহতো সংসাৰৱট্টস্স উপচ্ছেদং… মহতো সন্তাপস্স নিব্বাপনং… মহতো পৰিড়াহস্স পটিপ্পস্সদ্ধিং… মহতো ধম্মদ্ধজস্স উস্সাপনং এসী গৱেসী পৰিযেসীতিপি ইসি. মহন্তে সতিপট্ঠানে… মহন্তে সম্মপ্পধানে… মহন্তানি ইন্দ্ৰিযানি… মহন্তানি বলানি… মহন্তে বোজ্ঝঙ্গে… মহন্তং অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং… মহন্তং পৰমত্থং অমতং নিব্বানং এসী গৱেসী পৰিযেসীতিপি ইসি. মহেসক্খেহি ৱা সত্তেহি এসিতো গৱেসিতো পৰিযেসিতো – ‘‘কহং বুদ্ধো, কহং ভগৱা, কহং দেৱদেৱো, কহং নৰাসভো’’তিপি ইসীতি – যাৱততিযঞ্চ দেৱীসি ব্যাকৰোতীতি মে সুতং. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –

‘‘দ্ৱাহং সক্কং অপুচ্ছিস্সং, [ইচ্চাযস্মা মোঘৰাজা]

ন মে ব্যাকাসি চক্খুমা;

যাৱততিযঞ্চ দেৱীসি, ব্যাকৰোতীতি মে সুত’’ন্তি.

৮৬. অযং লোকো পৰো লোকো, ব্ৰহ্মলোকো সদেৱকো;

দিট্ঠিং তে নাভিজানাতি, গোতমস্স যসস্সিনো.

অযং লোকো পৰো লোকোতি. অযং লোকোতি মনুস্সলোকো. পৰো লোকোতি মনুস্সলোকং ঠপেত্ৱা সব্বো পৰো লোকোতি – অযং লোকো পৰো লোকো.

ব্ৰহ্মলোকো সদেৱকোতি সদেৱকো লোকো সমাৰকো সব্ৰহ্মকো সস্সমণব্ৰাহ্মণী পজা সদেৱমনুস্সাতি – ব্ৰহ্মলোকো সদেৱকো.

দিট্ঠিং তে নাভিজানাতীতি তুয্হং দিট্ঠিং খন্তিং ৰুচিং লদ্ধিং অজ্ঝাসযং অধিপ্পাযং লোকো ন জানাতি – ‘‘অযং এৱংদিট্ঠিকো এৱংখন্তিকো এৱংৰুচিকো এৱংলদ্ধিকো এৱংঅজ্ঝাসযো এৱংঅধিপ্পাযো’’তি ন জানাতি ন পস্সতি ন দক্খতি নাধিগচ্ছতি ন ৱিন্দতি ন পটিলভতীতি – দিট্ঠিং তে নাভিজানাতি.

গোতমস্স যসস্সিনোতি ভগৱা যসপ্পত্তোতি যসস্সী. অথ ৱা, ভগৱা সক্কতো গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানন্তিপি যসস্সীতি – গোতমস্স যস্সিনো. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –

‘‘অযং লোকো পৰো লোকো, ব্ৰহ্মলোকো সদেৱকো;

দিট্ঠিং তে নাভিজানাতি, গোতমস্স যসস্সিনো’’তি.

৮৭. এৱং অভিক্কন্তদস্সাৱিং, অত্থি পঞ্হেন আগমং;

কথং লোকং অৱেক্খন্তং, মচ্চুৰাজা ন পস্সতি.

এৱং অভিক্কন্তদস্সাৱিন্তি এৱং অভিক্কন্তদস্সাৱিং অগ্গদস্সাৱিং সেট্ঠদস্সাৱিং ৱিসেট্ঠদস্সাৱিং পামোক্খদস্সাৱিং উত্তমদস্সাৱিং পৰমদস্সাৱিন্তি – এৱং অভিক্কন্তদস্সাৱিং.

অত্থি পঞ্হেন আগমন্তি পঞ্হেন অত্থিকো আগতোম্হি…পে… ৱহস্সেতং ভাৰন্তি, এৱম্পি অত্থি পঞ্হেন আগমং.

কথং লোকং অৱেক্খন্তন্তি কথং লোকং অৱেক্খন্তং পচ্চৱেক্খন্তং তুলযন্তং তীৰযন্তং ৱিভাৱযন্তং ৱিভূতং কৰোন্তন্তি – কথং লোকং অৱেক্খন্তং.

মচ্চুৰাজা ন পস্সতীতি মচ্চুৰাজা ন পস্সতি ন দক্খতি নাধিগচ্ছতি ন ৱিন্দতি ন পটিলভতীতি – মচ্চুৰাজা ন পস্সতি. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –

‘‘এৱং অভিক্কন্তদস্সাৱিং, অত্থি পঞ্হেন আগমং;

কথং লোকং অৱেক্খন্তং, মচ্চুৰাজা ন পস্সতী’’তি.

৮৮. সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খস্সু, মোঘৰাজ সদা সতো;

অত্তানুদিট্ঠিং ঊহচ্চ, এৱং মচ্চুতৰো সিযা;

এৱং লোকং অৱেক্খন্তং, মচ্চুৰাজা ন পস্সতি.

সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খস্সূতি. লোকোতি নিৰযলোকো তিৰচ্ছানলোকো পেত্তিৱিসযলোকো মনুস্সলোকো দেৱলোকো খন্ধলোকো ধাতুলোকো আযতনলোকো অযং লোকো পৰো লোকো ব্ৰহ্মলোকো সদেৱকো [সদেৱকো লোকো (ক.)]. অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘লোকো লোকোতি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, লোকোতি ৱুচ্চতী’’তি? ‘‘লুজ্জতীতি খো, ভিক্খু, তস্মা লোকোতি ৱুচ্চতি. কিঞ্চ লুজ্জতি? চক্খু খো ভিক্খু লুজ্জতি, ৰূপা লুজ্জন্তি, চক্খুৱিঞাণং লুজ্জতি, চক্খুসম্ফস্সো লুজ্জতি, যম্পিদং [যমিদং (ক.) পস্স সং. নি. ৪.৮২] চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি লুজ্জতি; সোতং লুজ্জতি, গন্ধা লুজ্জন্তি…পে… কাযো লুজ্জতি, ফোট্ঠব্বা লুজ্জন্তি; মনো লুজ্জতি, ধম্মা লুজ্জন্তি, মনোৱিঞ্ঞাণং লুজ্জতি, মনোসম্ফস্সো লুজ্জতি; যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি লুজ্জতি. লুজ্জতীতি খো, ভিক্খু, তস্মা লোকোতি ৱুচ্চতি’’.

সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খস্সূতি দ্ৱীহি কাৰণেহি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি – অৱসিযপৱত্তসল্লক্খণৱসেন [অৱস্সিযপৱত্ত … (স্যা.)] ৱা তুচ্ছসঙ্খাৰসমনুপস্সনাৱসেন ৱা. কথং অৱসিযপৱত্তসল্লক্খণৱসেন সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি? ৰূপে ৱসো ন লব্ভতি, ৱেদনায ৱসো ন লব্ভতি, সঞ্ঞায ৱসো ন লব্ভতি, সঙ্খাৰেসু ৱসো ন লব্ভতি, ৱিঞ্ঞাণে ৱসো ন লব্ভতি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা [পস্স সং. নি. ৩.৫৯] – ‘‘ৰূপং, ভিক্খৱে, অনত্তা. ৰূপঞ্চ হিদং, ভিক্খৱে, অত্তা অভৱিস্স, নযিদং ৰূপং আবাধায সংৱত্তেয্য; লব্ভেথ চ ৰূপে – ‘এৱং মে ৰূপং হোতু, এৱং মে ৰূপং মা অহোসী’তি. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ৰূপং অনত্তা, তস্মা ৰূপং আবাধায সংৱত্ততি ন চ লব্ভতি ৰূপে – ‘এৱং মে ৰূপং হোতু, এৱং মে ৰূপং মা অহোসী’তি.

‘‘ৱেদনা অনত্তা. ৱেদনা চ হিদং, ভিক্খৱে, অত্তা অভৱিস্স, নযিদং ৱেদনা আবাধায সংৱত্তেয্য; লব্ভেথ চ ৱেদনায – ‘এৱং মে ৱেদনা হোতু, এৱং মে ৱেদনা মা অহোসী’তি. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ৱেদনা অনত্তা, তস্মা ৱেদনা আবাধায সংৱত্ততি, ন চ লব্ভতি ৱেদনায – ‘এৱং মে ৱেদনা হোতু, এৱং মে ৱেদনা মা অহোসী’তি.

‘‘সঞ্ঞা অনত্তা. সঞ্ঞা চ হিদং, ভিক্খৱে, অত্তা অভৱিস্স, নযিদং সঞ্ঞা আবাধায সংৱত্তেয্য; লব্ভেথ চ সঞ্ঞায – ‘এৱং মে সঞ্ঞা হোতু, এৱং মে সঞ্ঞা মা অহোসী’তি. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, সঞ্ঞা অনত্তা, তস্মা সঞ্ঞা আবাধায সংৱত্ততি, ন চ লব্ভতি সঞ্ঞায – ‘এৱং মে সঞ্ঞা হোতু, এৱং মে সঞ্ঞা মা অহোসী’তি.

‘‘সঙ্খাৰা অনত্তা. সঙ্খাৰা চ হিদং, ভিক্খৱে, অত্তা অভৱিস্সংসু, নযিদং সঙ্খাৰা আবাধায সংৱত্তেয্যুং; লব্ভেথ চ সঙ্খাৰেসু – ‘এৱং মে সঙ্খাৰা হোন্তু, এৱং মে সঙ্খাৰা মা অহেসু’ন্তি. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা অনত্তা, তস্মা সঙ্খাৰা আবাধায সংৱত্তন্তি, ন চ লব্ভতি সঙ্খাৰেসু – ‘এৱং মে সঙ্খাৰা হোন্তু, এৱং মে সঙ্খাৰা মা অহেসু’ন্তি.

‘‘ৱিঞ্ঞাণং অনত্তা. ৱিঞ্ঞাণঞ্চ হিদং, ভিক্খৱে, অত্তা অভৱিস্স, নযিদং ৱিঞ্ঞাণং আবাধায সংৱত্তেয্য; লব্ভেথ চ ৱিঞ্ঞাণে – ‘এৱং মে ৱিঞ্ঞাণং হোতু, এৱং মে ৱিঞ্ঞাণং মা অহোসী’তি. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণং অনত্তা, তস্মা ৱিঞ্ঞাণং আবাধায সংৱত্ততি, ন চ লব্ভতি ৱিঞ্ঞাণে – ‘এৱং মে ৱিঞ্ঞাণং হোতু, এৱং মে ৱিঞ্ঞাণং মা অহোসী’’’তি.

ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘নাযং, ভিক্খৱে, কাযো তুম্হাকং, নপি অঞ্ঞেসং [পৰেসং (স্যা.) পস্স সং. নি. ২.৩৭]. পুৰাণমিদং, ভিক্খৱে, কম্মং অভিসঙ্খতং অভিসঞ্চেতযিতং ৱেদনিযং দট্ঠব্বং. তত্ৰ খো, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো পটিচ্চসমুপ্পাদংযেৱ সাধুকং যোনিসো মনসি কৰোতি – ‘ইতি ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি; ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতি, যদিদং – অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি – এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি’’’.

‘‘অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো …পে… জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি, এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’’তি. এৱং অৱসিযপৱত্তসল্লক্খণৱসেন সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি.

কথং তুচ্ছসঙ্খাৰসমনুপস্সনাৱসেন সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি? ৰূপে সাৰো ন লব্ভতি, ৱেদনায সাৰো ন লব্ভতি, সঞ্ঞায সাৰো ন লব্ভতি, সঙ্খাৰেসু সাৰো ন লব্ভতি, ৱিঞ্ঞাণে সাৰো ন লব্ভতি; ৰূপং অস্সাৰং নিস্সাৰং সাৰাপগতং নিচ্চসাৰসাৰেন ৱা সুখসাৰসাৰেন ৱা অত্তসাৰসাৰেন ৱা নিচ্চেন ৱা ধুৱেন ৱা সস্সতেন ৱা অৱিপৰিণামধম্মেন ৱা. ৱেদনা অস্সাৰা নিস্সাৰা সাৰাপগতা…পে… সঞ্ঞা অস্সাৰা নিস্সাৰা সাৰাপগতা… সঙ্খাৰা অস্সাৰা নিস্সাৰা সাৰাপগতা… ৱিঞ্ঞাণং অস্সাৰং নিস্সাৰং সাৰাপগতং নিচ্চসাৰসাৰেন ৱা সুখসাৰসাৰেন ৱা অত্তসাৰসাৰেন ৱা নিচ্চেন ৱা ধুৱেন ৱা সস্সতেন ৱা অৱিপৰিণামধম্মেন ৱা. যথা নড়ো অস্সাৰো নিস্সাৰো সাৰাপগতো, যথা চ এৰণ্ডো…পে… যথা চ উদুম্বৰো অস্সাৰো নিস্সাৰো সাৰাপগতো, যথা চ সেতগচ্ছো [সেতৱচ্ছো (ক.)] অস্সাৰো নিস্সাৰো সাৰাপগতো, যথা চ পালিভদ্দকো [পাড়িভদ্দকো (ক.)] অস্সাৰো নিস্সাৰো সাৰাপগতো, যথা চ ফেণপিণ্ডো [ফেণুপিণ্ডো (স্যা.)] অস্সাৰো নিস্সাৰো সাৰাপগতো, যথা চ উদকপুব্বুড়ং [পুব্বুলকং (স্যা.)] অস্সাৰং নিস্সাৰং সাৰাপগতং, যথা চ মৰীচি অস্সাৰা নিস্সাৰা সাৰাপগতা, যথা কদলিক্খন্ধো অস্সাৰো নিস্সাৰো সাৰাপগতো, যথা মাযা অস্সাৰা নিস্সাৰা সাৰাপগতা – এৱমেৱ ৰূপং অস্সাৰং নিস্সাৰং সাৰাপগতং নিচ্চসাৰসাৰেন ৱা সুখসাৰসাৰেন ৱা অত্তসাৰসাৰেন ৱা নিচ্চেন ৱা ধুৱেন ৱা সস্সতেন ৱা অৱিপৰিণামধম্মেন ৱা. ৱেদনা অস্সাৰা নিস্সাৰা সাৰাপগতা…পে… সঞ্ঞা অস্সাৰা নিস্সাৰা সাৰাপগতা… সঙ্খাৰা অস্সাৰা নিস্সাৰা সাৰাপগতা… ৱিঞ্ঞাণং অস্সাৰং নিস্সাৰং সাৰাপগতং নিচ্চসাৰসাৰেন ৱা সুখসাৰসাৰেন ৱা অত্তসাৰসাৰেন ৱা নিচ্চেন ৱা ধুৱেন ৱা সস্সতেন ৱা অৱিপৰিণামধম্মেন ৱা. এৱং তুচ্ছসঙ্খাৰসমনুপস্সনাৱসেন সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি. ইমেহি দ্ৱীহি কাৰণেহি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি.

অপি চ, ছহাকাৰেহি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি. চক্খু সুঞ্ঞং [স্যা. … পোত্থকে ইমস্মিং ঠানে অঞ্ঞথা দিস্সতি] অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা নিচ্চেন ৱা ধুৱেন ৱা সস্সতেন ৱা অৱিপৰিণামধম্মেন ৱা, সোতং সুঞ্ঞং…পে… ঘানং সুঞ্ঞং… জিৱ্হা সুঞ্ঞা… কাযো সুঞ্ঞো… মনো সুঞ্ঞো অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা নিচ্চেন ৱা ধুৱেন ৱা সস্সতেন ৱা অৱিপৰিণামধম্মেন ৱা. ৰূপা সুঞ্ঞা…পে… সদ্দা সুঞ্ঞা… গন্ধা সুঞ্ঞা… ৰসা সুঞ্ঞা… ফোট্ঠব্বা সুঞ্ঞা… ধম্মা সুঞ্ঞা অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা নিচ্চেন ৱা ধুৱেন ৱা সস্সতেন ৱা অৱিপৰিণামধম্মেন ৱা. চক্খুৱিঞ্ঞাণং সুঞ্ঞং…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং সুঞ্ঞং… চক্খুসম্ফস্সো সুঞ্ঞো … মনোসম্ফস্সো সুঞ্ঞো… চক্খুসম্ফস্সজা ৱেদনা সুঞ্ঞা… মনোসম্ফস্সজা ৱেদনা সুঞ্ঞা… ৰূপসঞ্ঞা সুঞ্ঞা… ধম্মসঞ্ঞা সুঞ্ঞা… ৰূপসঞ্চেতনা সুঞ্ঞা… ধম্মসঞ্চেতনা সুঞ্ঞা… ৰূপতণ্হা সুঞ্ঞা… ৰূপৱিতক্কো সুঞ্ঞো… ৰূপৱিচাৰো সুঞ্ঞো… ধম্মৱিচাৰো সুঞ্ঞো অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা নিচ্চেন ৱা ধুৱেন ৱা সস্সতেন ৱা অৱিপৰিণামধম্মেন ৱা. এৱং ছহাকাৰেহি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি.

অপি চ, দসহাকাৰেহি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি. ৰূপং ৰিত্ততো তুচ্ছতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো অসাৰকতো ৱধকতো ৱিভৱতো অঘমূলতো সাসৱতো সঙ্খততো; ৱেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং… চুতিং… উপপত্তিং… পটিসন্ধিং… ভৱং… সংসাৰৱট্টং ৰিত্ততো তুচ্ছতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো অসাৰকতো ৱধকতো ৱিভৱতো অঘমূলতো সাসৱতো সঙ্খততো. এৱং দসহাকাৰেহি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি.

অপি চ, দ্ৱাদসহাকাৰেহি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি. ৰূপং ন সত্তো ন জীৱো ন নৰো ন মাণৱো ন ইত্থী ন পুৰিসো ন অত্তা ন অত্তনিযং নাহং ন মম ন কোচি ন কস্সচি; ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং ন সত্তো ন জীৱো ন নৰো ন মাণৱো ন ইত্থী ন পুৰিসো ন অত্তা ন অত্তনিযং নাহং ন মম ন কোচি ন কস্সচি. এৱং দ্ৱাদসহাকাৰেহি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি.

ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘যং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং তং পজহথ. তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং? ৰূপং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং; তং পজহথ. তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. ৱেদনা, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং; তং পজহথ. সা ৱো পহীনা দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. সঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং; তং পজহথ. সা ৱো পহীনা দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. সঙ্খাৰা, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং; তে পজহথ. তে ৱো পহীনা দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সন্তি. ৱিঞ্ঞাণং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং; তং পজহথ. তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. সেয্যথাপি [তং কিং মঞ্ঞথ (স্যা. ক.) পস্স সং. নি. ৩.৩৩], ভিক্খৱে, যং ইমস্মিং জেতৱনে তিণকট্ঠসাখাপলাসং তং জনো হৰেয্য ৱা ডহেয্য ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰেয্য. অপি নু তুম্হাকং এৱমস্স – ‘অম্হে জনো হৰতি ৱা ডহতি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোতী’তি? ‘নো হেতং, ভন্তে’. ‘তং কিস্স হেতু’? ‘ন হি নো এতং, ভন্তে, অত্তা ৱা অত্তনিযং ৱা’তি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যং ন তুম্হাকং তং পজহথ; তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং? ৰূপং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং; তং পজহথ. তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং; তং পজহথ. তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি. এৱম্পি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি.

আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘সুঞ্ঞো [সুঞ্ঞতো (ক.) পস্স সং. নি. ৪.৮৫] লোকো, সুঞ্ঞো লোকো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সুঞ্ঞো লোকোতি ৱুচ্চতী’’তি? ‘‘যস্মা চ খো, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা, তস্মা সুঞ্ঞো লোকোতি ৱুচ্চতি. কিঞ্চানন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা? চক্খু খো, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা. ৰূপা সুঞ্ঞা…পে… চক্খুৱিঞ্ঞাণং সুঞ্ঞং… চক্খুসম্ফস্সো সুঞ্ঞো… যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি সুঞ্ঞং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা. সোতং সুঞ্ঞং… সদ্দা সুঞ্ঞা… ঘানং সুঞ্ঞং… গন্ধা সুঞ্ঞা… জিৱ্হা সুঞ্ঞা… ৰসা সুঞ্ঞা… কাযো সুঞ্ঞো … ফোট্ঠব্বা সুঞ্ঞা… মনো সুঞ্ঞো… ধম্মা সুঞ্ঞা… মনোৱিঞ্ঞাণং সুঞ্ঞং… মনোসম্ফস্সো সুঞ্ঞো… যম্পিদং সুঞ্ঞং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি সুঞ্ঞং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা. যস্মা চ খো, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা, তস্মা সুঞ্ঞো লোকোতি ৱুচ্চতী’’তি. এৱম্পি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি.

‘‘সুদ্ধং ধম্মসমুপ্পাদং, সুদ্ধসঙ্খাৰসন্ততিং;

পস্সন্তস্স যথাভূতং, ন ভযং হোতি গামণি.

‘‘তিণকট্ঠসমং লোকং, যদা পঞ্ঞায পস্সতি;

নাঞ্ঞং [ন অঞ্ঞং (সী. স্যা. ক.)] পত্থযতে কিঞ্চি, অঞ্ঞত্ৰপ্পটিসন্ধিযা’’তি.

এৱম্পি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি.

ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা [পস্স সং. নি. ৪.২৪৬] – ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৰূপং সমন্নেসতি যাৱতা ৰূপস্স গতি, ৱেদনং সমন্নেসতি যাৱতা ৱেদনায গতি, সঞ্ঞং সমন্নেসতি যাৱতা সঞ্ঞায গতি, সঙ্খাৰে সমন্নেসতি যাৱতা সঙ্খাৰানং গতি, ৱিঞ্ঞাণং সমন্নেসতি যাৱতা ৱিঞ্ঞাণস্স গতি. তস্স ৰূপং [তস্স ভিক্খুনো ৰূপং (স্যা.)] সমন্নেসতো যাৱতা ৰূপস্স গতি, ৱেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং সমন্নেসতো যাৱতা ৱিঞ্ঞাণস্স গতি, যম্পিস্স তং হোতি অহন্তি ৱা মমন্তি ৱা অস্মীতি ৱা, তম্পি তস্স ন হোতী’’তি. এৱম্পি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খতি.

সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খস্সূতি সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খস্সু পচ্চৱেক্খস্সু দক্খস্সু তুলেহি তীৰেহি ৱিভাৱেহি ৱিভূতং কৰোহীতি – সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খস্সু.

মোঘৰাজ সদা সতোতি. মোঘৰাজাতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি. সদাতি সব্বকালং…পে… পচ্ছিমে ৱযোখন্ধে. সতোতি চতূহি কাৰণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো…পে… সো ৱুচ্চতি সতোতি – মোঘৰাজ সদা সতো.

অত্তানুদিট্ঠিং ঊহচ্চাতি অত্তানুদিট্ঠি ৱুচ্চতি ৱীসতিৱত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি. ইধ অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী অৰিযধম্মস্স অকোৱিদো অৰিযধম্মে অৱিনীতো সপ্পুৰিসানং অদস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স অকোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে অৱিনীতো ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং অত্তনি ৱা ৰূপং ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং, ৱেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. যা এৱৰূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং দিট্ঠিগহনং দিট্ঠিকন্তাৰো দিট্ঠিৱিসূকাযিকং দিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতং দিট্ঠিসংযোজনং গাহো পটিগ্গাহো অভিনিৱেসো পৰামাসো কুম্মগ্গো মিচ্ছাপথো মিচ্ছত্তং তিত্থাযতনং ৱিপৰিযেসগ্গাহো ৱিপৰীতগ্গাহো ৱিপল্লাসগ্গাহো মিচ্ছাগাহো অযাথাৱকস্মিং যাথাৱকন্তি গাহো যাৱতা দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি, অযং অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠিং ঊহচ্চাতি অত্তানুদিট্ঠিং ঊহচ্চ সমূহচ্চ [উহচ্চ সমুহচ্চ (ক.) সদ্দনীতিযা পন সমেতি] উদ্ধৰিত্ৱা সমুদ্ধৰিত্ৱা উপ্পাটযিত্ৱা সমুপ্পাটযিত্ৱা পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তীকৰিত্ৱা অনভাৱং গমেত্ৱাতি – অত্তানুদিট্ঠিং ঊহচ্চ.

এৱং মচ্চুতৰো সিযাতি এৱং মচ্চুপি তৰেয্যাসি, জৰাপি তৰেয্যাসি, মৰণম্পি তৰেয্যাসি উত্তৰেয্যাসি পতৰেয্যাসি সমতিক্কমেয্যাসি ৱীতিৱত্তেয্যাসীতি – এৱং মচ্চুতৰো সিযা.

এৱং লোকং অৱেক্খন্তন্তি এৱং লোকং অৱেক্খন্তং পচ্চৱেক্খন্তং তুলযন্তং তীৰযন্তং ৱিভাৱযন্তং ৱিভূতং কৰোন্তন্তি – এৱং লোকং অৱেক্খন্তং.

মচ্চুৰাজা ন পস্সতীতি মচ্চুপি মচ্চুৰাজা, মাৰোপি মচ্চুৰাজা, মৰণম্পি মচ্চুৰাজা. ন পস্সতীতি মচ্চুৰাজা ন পস্সতী ন দক্খতি নাধিগচ্ছতি ন ৱিন্দতি ন পটিলভতি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, আৰঞ্ঞিকো মিগো অৰঞ্ঞে পৱনে চৰমানো ৱিস্সত্থো গচ্ছতি ৱিস্সত্থো [ৱিস্সট্ঠো (ক.)] তিট্ঠতি ৱিস্সত্থো নিসীদতি ৱিস্সত্থো সেয্যং কপ্পেতি. তং কিস্স হেতু? অনাপাথগতো [অনাপাতগতো (ক.)], ভিক্খৱে, লুদ্দস্স. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি [অন্তমকাসি (ক.) পস্স ম. নি. ১.২৭১] মাৰং, অপদং ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মাৰং, অপদং ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা, পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা, নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা, অনন্তো আকাসোতি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মাৰং, অপদং ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে….

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে….

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে….

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মাৰং, অপদং ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো, তিণ্ণো লোকে ৱিসত্তিক’ন্তি. সো ৱিস্সত্থো গচ্ছতি ৱিস্সত্থো তিট্ঠতি ৱিস্সত্থো নিসীদতি ৱিস্সত্থো সেয্যং কপ্পেতি. তং কিস্স হেতু? অনাপাথগতো ভিক্খু পাপিমতো’’তি – মচ্চুৰাজা ন পস্সতি. তেনাহ ভগৱা –

‘‘সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খস্সু, মোঘৰাজ সদা সতো;

অত্তানুদিট্ঠিং ঊহচ্চ, এৱং মচ্চুতৰো সিযা;

এৱং লোকং অৱেক্খন্তং, মচ্চুৰাজা ন পস্সতী’’তি.

সহ গাথাপৰিযোসানা…পে… সত্থা মে, ভন্তে ভগৱা, সাৱকোহমস্মীতি.

মোঘৰাজমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো পন্নৰসমো.