১৪. পোসালমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো

৮১. যো অতীতং আদিসতি, [ইচ্চাযস্মা পোসালো]

অনেজো ছিন্নসংসযো;

পাৰগুং [পাৰগূ (স্যা. ক.)] সব্বধম্মানং, অত্থি পঞ্হেন আগমং.

যো অতীতং আদিসতীতি. যোতি যো সো ভগৱা সযম্ভূ. অনাচৰিযকো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝি, তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, বলেসু চ ৱসীভাৱং. অতীতং আদিসতীতি ভগৱা অত্তনো চ পৰেসঞ্চ অতীতম্পি আদিসতি, অনাগতম্পি আদিসতি, পচ্চুপ্পন্নম্পি আদিসতি.

কথং ভগৱা অত্তনো অতীতং আদিসতি? ভগৱা অত্তনো অতীতং একম্পি জাতিং আদিসতি, দ্ৱেপি জাতিযো আদিসতি, তিস্সোপি জাতিযো আদিসতি, চতস্সোপি জাতিযো আদিসতি, পঞ্চপি জাতিযো আদিসতি, দসপি জাতিযো আদিসতি, ৱীসম্পি জাতিযো আদিসতি, তিংসম্পি জাতিযো আদিসতি, চত্তালীসম্পি জাতিযো আদিসতি, পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো আদিসতি, জাতিসতম্পি…পে… জাতিসহস্সম্পি… জাতিসতসহস্সম্পি… অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে… অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে… অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে আদিসতি – ‘‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং আদিসতি. এৱং ভগৱা অত্তনো অতীতং আদিসতি.

কথং ভগৱা পৰেসং অতীতং আদিসতি? ভগৱা পৰেসং অতীতং একম্পি জাতিং আদিসতি, দ্ৱেপি জাতিযো আদিসতি…পে… অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে আদিসতি – ‘‘অমুত্ৰাসি এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদি; তত্ৰাপাসি এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং আদিসতি. এৱং ভগৱা পৰেসং অতীতং আদিসতি.

ভগৱা পঞ্চ জাতকসতানি ভাসন্তো অত্তনো চ পৰেসঞ্চ অতীতং আদিসতি, মহাপদানিযসুত্তন্তং [মহাধনিযসুত্তং (স্যা.)] ভাসন্তো অত্তনো চ পৰেসঞ্চ অতীতং আদিসতি, মহাসুদস্সনিযসুত্তন্তং ভাসন্তো অত্তনো চ পৰেসঞ্চ অতীতং আদিসতি, মহাগোৱিন্দিযসুত্তন্তং ভাসন্তো অত্তনো চ পৰেসঞ্চ অতীতং আদিসতি, মঘদেৱিযসুত্তন্তং ভাসন্তো অত্তনো চ পৰেসঞ্চ অতীতং আদিসতি.

ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘অতীতং খো, চুন্দ, অদ্ধানং আৰব্ভ তথাগতস্স সতানুসাৰিঞাণং [সতানুস্সৰিযঞাণং (ক.) পস্স দী. নি. ৩.১৮৭] হোতি. সো যাৱতকং আকঙ্খতি তাৱতকং অনুস্সৰতি. অনাগতঞ্চ খো, চুন্দ…পে… পচ্চুপ্পন্নঞ্চ খো, চুন্দ, অদ্ধানং আৰব্ভ তথাগতস্স বোধিজং ঞাণং উপ্পজ্জতি – ‘অযমন্তিমা জাতি, নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’’তি.

ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণং [ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তিঞাণং (ক.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] তথাগতস্স তথাগতবলং, সত্তানং আসযানুসযঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং, যমকপাটিহীৰে ঞাণং [যমকপাটিহিৰিযঞাণং (স্যা.)] তথাগতস্স তথাগতবলং, মহাকৰুণাসমাপত্তিযা ঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং, সব্বঞ্ঞুতঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং, অনাৱৰণঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং, সব্বত্থ অসঙ্গমপ্পটিহতমনাৱৰণঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং. এৱং ভগৱা অত্তনো চ পৰেসঞ্চ অতীতম্পি আদিসতি অনাগতম্পি আদিসতি পচ্চুপ্পন্নম্পি আদিসতি আচিক্খতি দেসেতি পঞ্ঞপেতি পট্ঠপেতি ৱিৱৰতি ৱিভজতি উত্তানীকৰোতি পকাসেতীতি – যো অতীতং আদিসতি.

ইচ্চাযস্মা পোসালোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… আযস্মাতি পিযৱচনং…পে… পোসালোতি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স নামং…পে… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা পোসালো.

অনেজো ছিন্নসংসযোতি এজা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. সা এজা তণ্হা বুদ্ধস্স ভগৱতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা বুদ্ধো অনেজো. এজায পহীনত্তা অনেজো. ভগৱা লাভেপি ন ইঞ্জতি…পে… দুক্খেপি ন ইঞ্জতি ন চলতি ন ৱেধতি নপ্পৱেধতি ন সম্পৱেধতীতি অনেজো. ছিন্নসংসযোতি সংসযো ৱুচ্চতি ৱিচিকিচ্ছা. দুক্খে কঙ্খা…পে… ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স মনোৱিলেখো. সো সংসযো বুদ্ধস্স ভগৱতো পহীনো ছিন্নো উচ্ছিন্নো সমুচ্ছিন্নো ৱূপসন্তো পটিনিস্সগ্গো পটিপ্পস্সদ্ধো অভব্বুপ্পত্তিকো ঞাণগ্গিনা দড্ঢো. তস্মা বুদ্ধো ছিন্নসংসযোতি – অনেজো ছিন্নসংসযো.

পাৰগুং সব্বধম্মানন্তি ভগৱা সব্বধম্মানং অভিঞ্ঞাপাৰগূ পৰিঞ্ঞাপাৰগূ পহানপাৰগূ ভাৱনাপাৰগূ সচ্ছিকিৰিযাপাৰগূ সমাপত্তিপাৰগূ অভিঞ্ঞাপাৰগূ সব্বধম্মানং…পে… জাতিমৰণসংসাৰো নত্থি তস্স পুনব্ভৱোতি – পাৰগূ সব্বধম্মানং.

অত্থি পঞ্হেন আগমন্তি পঞ্হেন অত্থিকো আগতোম্হি…পে… ‘‘ৱহস্সেতং ভাৰ’’ন্তি – অত্থি পঞ্হেন আগমং. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –

‘‘যো অতীতং আদিসতি, [ইচ্চাযস্মা পোসালো]

অনেজো ছিন্নসংসযো;

পাৰগুং সব্বধম্মানং, অত্থি পঞ্হেন আগম’’ন্তি.

৮২. ৱিভূতৰূপসঞ্ঞিস্স, সব্বকাযপ্পহাযিনো;

অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতো;

ঞাণং সক্কানুপুচ্ছামি, কথং নেয্যো তথাৱিধো.

ৱিভূতৰূপসঞ্ঞিস্সাতি কতমা ৰূপসঞ্ঞা? ৰূপাৱচৰসমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱা উপপন্নস্স ৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰিস্স ৱা সঞ্ঞা সঞ্জাননা সঞ্জানিতত্তং – অযং ৰূপসঞ্ঞা. ৱিভূতৰূপসঞ্ঞিস্সাতি চতস্সো অৰূপসমাপত্তিযো পটিলদ্ধস্স [লাভিস্স (স্যা.)] ৰূপসঞ্ঞা ৱিভূতা হোন্তি ৱিগতা অতিক্কন্তা সমতিক্কন্তা ৱীতিৱত্তাতি – ৱিভূতৰূপসঞ্ঞিস্স.

সব্বকাযপ্পহাযিনোতি সব্বো তস্স পটিসন্ধিকো ৰূপকাযো পহীনো, তদঙ্গসমতিক্কমা ৱিক্খম্ভনপ্পহানেন পহীনো তস্স ৰূপকাযোতি – সব্বকাযপ্পহাযিনো.

অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতোতি. নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি. কিংকাৰণা? নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি. যং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠহিত্ৱা তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাণং অভাৱেতি, ৱিভাৱেতি, অন্তৰধাপেতি, ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি পস্সতি – তংকাৰণা নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তীতি – অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতো.

ঞাণং সক্কানুপুচ্ছামীতি. সক্কাতি – সক্কো. ভগৱা সক্যকুলা পব্বজিতোতিপি সক্কো …পে… পহীনভযভেৰৱো ৱিগতলোমহংসোতিপি সক্কো. ঞাণং সক্কানুপুচ্ছামীতি তস্স ঞাণং পুচ্ছামি, পঞ্ঞং পুচ্ছামি, সম্বুদ্ধং পুচ্ছামি. ‘‘কীদিসং কিংসণ্ঠিতং কিংপকাৰং কিংপটিভাগং ঞাণং ইচ্ছিতব্ব’’ন্তি – ঞাণং সক্কানুপুচ্ছামি.

কথং নেয্যো তথাৱিধোতি কথং সো নেতব্বো ৱিনেতব্বো অনুনেতব্বো পঞ্ঞপেতব্বো নিজ্ঝাপেতব্বো পেক্খেতব্বো পসাদেতব্বো? কথং তেন [কথমস্স (স্যা.)] উত্তৰি ঞাণং উপ্পাদেতব্বং? তথাৱিধোতি তথাৱিধো তাদিসো তস্সণ্ঠিতো তপ্পকাৰো তপ্পটিভাগো যো সো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিলাভীতি – কথং নেয্যো তথাৱিধো. তেনাহ সো ব্ৰাহ্মণো –

‘‘ৱিভূতৰূপসঞ্ঞিস্স, সব্বকাযপ্পহাযিনো;

অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতো;

ঞাণং সক্কানুপুচ্ছামি, কথং নেয্যো তথাৱিধো’’তি.

৮৩. ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো সব্বা, [পোসালাতি ভগৱা]

অভিজানং তথাগতো;

তিট্ঠন্তমেনং জানাতি, ধিমুত্তং তপ্পৰাযণং;

ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো সব্বাতি ভগৱা অভিসঙ্খাৰৱসেন চতস্সো ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো জানাতি, পটিসন্ধিৱসেন সত্ত ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো জানাতি. কথং ভগৱা অভিসঙ্খাৰৱসেন চতস্সো ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো জানাতি? ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘ৰূপুপযং [ৰূপূপাযং (স্যা. ক.) পস্স সং. নি. ৩.৫৩] ৱা, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য [তিট্ঠতি (স্যা. ক.)], ৰূপাৰম্মণং ৰূপপ্পতিট্ঠং নন্দূপসেচনং ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জেয্য. ৱেদনুপযং ৱা, ভিক্খৱে…পে… সঞ্ঞুপযং ৱা, ভিক্খৱে…পে… সঙ্খাৰুপযং ৱা, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, সঙ্খাৰাৰম্মণং সঙ্খাৰপ্পতিট্ঠং নন্দূপসেচনং ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জেয্যা’’তি. এৱং ভগৱা অভিসঙ্খাৰৱসেন চতস্সো ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো জানাতি.

কথং ভগৱা পটিসন্ধিৱসেন সত্ত ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো জানাতি? ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা নানত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো – সেয্যথাপি মনুস্সা একচ্চে চ দেৱা একচ্চে চ ৱিনিপাতিকা. অযং পঠমা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি দেৱা ব্ৰহ্মকাযিকা পঠমাভিনিব্বত্তা. অযং দুতিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা একত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি দেৱা আভস্সৰা. অযং ততিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা একত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি দেৱা সুভকিণ্হা. অযং চতুত্থী [চতুত্থা (স্যা.) পস্স অ. নি. ৭.৪৪] ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা, অনন্তো আকাসোতি আকাসানঞ্চাযতনূপগা. অযং পঞ্চমী [পঞ্চমা (স্যা.)] ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম, অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগা. অযং ছট্ঠী [ছট্ঠো (স্যা.)] ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম, নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগা. অযং সত্তমী [সত্তমা (স্যা.)] ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি’’. এৱং ভগৱা পটিসন্ধিৱসেন সত্ত ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো জানাতীতি – ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো সব্বা.

পোসালাতি ভগৱাতি. পোসালাতি ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৱাতি গাৰৱাধিৱচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৱাতি – পোসালাতি ভগৱা.

অভিজানং তথাগতোতি. অভিজানন্তি অভিজানন্তো ৱিজানন্তো পটিৱিজানন্তো পটিৱিজ্ঝন্তো তথাগতো. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘অতীতং চেপি খো, চুন্দ, হোতি অভূতং অতচ্ছং অনত্থসঞ্হিতং, ন তং তথাগতো ব্যাকৰোতি. অতীতং চেপি, চুন্দ, হোতি ভূতং তচ্ছং অনত্থসঞ্হিতং, তম্পি তথাগতো ন ব্যাকৰোতি. অতীতং চেপি খো, চুন্দ, হোতি ভূতং তচ্ছং অত্থসঞ্হিতং, তত্ৰ কালঞ্ঞূ তথাগতো হোতি তস্সেৱ পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণায. অনাগতং চেপি, চুন্দ, হোতি…পে… পচ্চুপ্পন্নং চেপি, চুন্দ, হোতি অভূতং অতচ্ছং অনত্থসঞ্হিতং, ন তং তথাগতো ব্যাকৰোতি. পচ্চুপ্পন্নং চেপি, চুন্দ, হোতি ভূতং তচ্ছং অনত্থসঞ্হিতং, তম্পি তথাগতো ন ব্যাকৰোতি. পচ্চুপ্পন্নং চেপি, চুন্দ, হোতি ভূতং তচ্ছং অত্থসঞ্হিতং, তত্ৰ কালঞ্ঞূ তথাগতো হোতি তস্স পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণায. ইতি খো, চুন্দ, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু তথাগতো কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী. তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতি.

‘‘যং খো, চুন্দ, সদেৱকস্স লোকস্স সমাৰকস্স সব্ৰহ্মকস্স সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায দিট্ঠং সুতং মুতং ৱিঞ্ঞাতং পত্তং পৰিযেসিতং অনুৱিচৰিতং মনসা, সব্বং তং তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধং. তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতি. যঞ্চ, চুন্দ, ৰত্তিং তথাগতো অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, যঞ্চ ৰত্তিং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযতি, যং এতস্মিং অন্তৰে ভাসতি লপতি নিদ্দিসতি সব্বং তং তথেৱ হোতি নো অঞ্ঞথা. তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতি. যথাৱাদী, চুন্দ, তথাগতো তথাকাৰী; যথাকাৰী তথাৱাদী. ইতি যথাৱাদী তথাকাৰী, যথাকাৰী তথাৱাদী. তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতি. সদেৱকে, চুন্দ, লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায তথাগতো অভিভূ অনভিভূতো অঞ্ঞদত্থুদসো ৱসৱত্তী. তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতী’’তি – অভিজানং তথাগতো.

তিট্ঠন্তমেনং জানাতীতি ভগৱা ইধত্থঞ্ঞেৱ [ইধট্ঠঞ্ঞেৱ (স্যা.)] জানাতি কম্মাভিসঙ্খাৰৱসেন – ‘‘অযং পুগ্গলো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জিস্সতী’’তি. ভগৱা ইধত্থঞ্ঞেৱ জানাতি কম্মাভিসঙ্খাৰৱসেন – ‘‘অযং পুগ্গলো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তিৰচ্ছানযোনিং উপপজ্জিস্সতী’’তি. ভগৱা ইধত্থঞ্ঞেৱ জানাতি কম্মাভিসঙ্খাৰৱসেন – ‘‘অযং পুগ্গলো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পেত্তিৱিসযং উপপজ্জিস্সতী’’তি. ভগৱা ইধত্থঞ্ঞেৱ জানাতি কম্মাভিসঙ্খাৰৱসেন – ‘‘অযং পুগ্গলো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনুস্সেসু উপ্পজ্জিস্সতী’’তি. ভগৱা ইধত্থঞ্ঞেৱ জানাতি কম্মাভিসঙ্খাৰৱসেন – ‘‘অযং পুগ্গলো সুপ্পটিপন্নো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সতী’’তি.

ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘ইধ পনাহং, সাৰিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো, তথা চ ইৰিযতি, তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জিস্সতী’তি.

‘‘ইধ পনাহং, সাৰিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তিৰচ্ছানযোনিং উপপজ্জিস্সতী’তি.

‘‘ইধ পনাহং, সাৰিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পেত্তিৱিসযং উপপজ্জিস্সতী’তি.

‘‘ইধ পনাহং, সাৰিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনুস্সেসু উপ্পজ্জিস্সতী’তি.

‘‘ইধ পনাহং, সাৰিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সতী’তি.

‘‘ইধ পনাহং, সাৰিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইৰিযতি তঞ্চ মগ্গং সমাৰূড়্হো, যথা আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’’তি – তিট্ঠন্তমেনং জানাতি.

ধিমুত্তং তপ্পৰাযণন্তি. ধিমুত্তন্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. ধিমুত্তন্তি ৱিমোক্খেন ধিমুত্তং তত্ৰাধিমুত্তং তদধিমুত্তং তদাধিপতেয্যং. অথ ৱা, ভগৱা জানাতি – ‘‘অযং পুগ্গলো ৰূপাধিমুত্তো সদ্দাধিমুত্তো গন্ধাধিমুত্তো ৰসাধিমুত্তো ফোট্ঠব্বাধিমুত্তো কুলাধিমুত্তো গণাধিমুত্তো আৱাসাধিমুত্তো লাভাধিমুত্তো যসাধিমুত্তো পসংসাধিমুত্তো সুখাধিমুত্তো চীৱৰাধিমুত্তো পিণ্ডপাতাধিমুত্তো সেনাসনাধিমুত্তো গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰাধিমুত্তো সুত্তন্তাধিমুত্তো ৱিনযাধিমুত্তো অভিধম্মাধিমুত্তো আৰঞ্ঞকঙ্গাধিমুত্তো পিণ্ডপাতিকঙ্গাধিমুত্তো পংসুকূলিকঙ্গাধিমুত্তো তেচীৱৰিকঙ্গাধিমুত্তো সপদানচাৰিকঙ্গাধিমুত্তো খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গাধিমুত্তো নেসজ্জিকঙ্গাধিমুত্তো যথাসন্থতিকঙ্গাধিমুত্তো পঠমজ্ঝানাধিমুত্তো দুতিযজ্ঝানাধিমুত্তো ততিযজ্ঝানাধিমুত্তো চতুত্থজ্ঝানাধিমুত্তোআকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তাধিমুত্তো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তাধিমুত্তো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তাধিমুত্তো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তাধিমুত্তো’’তিধিমুত্তং.

তপ্পৰাযণন্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনমযং তপ্পৰাযণং কম্মপৰাযণং ৱিপাকপৰাযণং কম্মগৰুকং পটিসন্ধিগৰুকং. অথ ৱা, ভগৱা জানাতি – ‘‘অযং পুগ্গলো ৰূপপৰাযণো…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিপৰাযণো’’তি – ধিমুত্তং তপ্পৰাযণং. তেনাহ ভগৱা –

‘‘ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো সব্বা, [পোসালাতি ভগৱা]

অভিজানং তথাগতো;

তিট্ঠন্তমেনং জানাতি, ধিমুত্তং তপ্পৰাযণ’’ন্তি.

৮৪. আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৱং ঞত্ৱা, নন্দিসংযোজনং ইতি;

এৱমেতং অভিঞ্ঞায, ততো তত্থ ৱিপস্সতি;

এতং ঞাণং তথং তস্স, ব্ৰাহ্মণস্স ৱুসীমতো.

আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৱং ঞত্ৱাতি আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৱোতি ৱুচ্চতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসংৱত্তনিকো কম্মাভিসঙ্খাৰো. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসংৱত্তনিকং কম্মাভিসঙ্খাৰং আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৱোতি ঞত্ৱা, লগ্গনন্তি ঞত্ৱা, বন্ধনন্তি ঞত্ৱা, পলিবোধোতি ঞত্ৱা জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱাতি – আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৱং ঞত্ৱা.

নন্দিসংযোজনং ইতীতি নন্দিসংযোজনং ৱুচ্চতি অৰূপৰাগো. অৰূপৰাগেন তং কম্মং লগ্গং লগ্গিতং পলিবুদ্ধং অৰূপৰাগং নন্দিসংযোজনন্তি ঞত্ৱা, লগ্গনন্তি ঞত্ৱা, বন্ধনন্তি ঞত্ৱা, পলিবোধোতি ঞত্ৱা জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা. ইতীতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপাৰিপূৰী অক্খৰসমৱাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং ইতীতি – নন্দিসংযোজনং ইতি.

এৱমেতং অভিঞ্ঞাযাতি এৱং এতং অভিঞ্ঞায জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱাতি – এৱমেতং অভিঞ্ঞায.

ততো তত্থ ৱিপস্সতীতি. তত্থাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠহিত্ৱা তত্থ জাতে চিত্তচেতসিকে ধম্মে অনিচ্চতো ৱিপস্সতি, দুক্খতো ৱিপস্সতি, ৰোগতো…পে… নিস্সৰণতো ৱিপস্সতি দক্খতি ওলোকেতি নিজ্ঝাযতি উপপৰিক্খতীতি – ততো তত্থ ৱিপস্সতি.

এতং ঞাণং তথং তস্সাতি এতং ঞাণং তচ্ছং ভূতং যাথাৱং অৱিপৰীতং তস্সাতি – এতং ঞাণং তথং তস্স.

ব্ৰাহ্মণস্স ৱুসীমতোতি. ব্ৰাহ্মণোতি সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্ৰাহ্মণো…পে… অসিতো তাদি পৱুচ্চতে স ব্ৰহ্মাতি. ব্ৰাহ্মণস্স ৱুসীমতোতি পুথুজ্জনকল্যাণং উপাদায সত্ত সেক্খা অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায ৱসন্তি সংৱসন্তি আৱসন্তি পৰিৱসন্তি; অৰহা ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো; সো ৱুত্থৱাসো চিণ্ণচৰণো…পে… জাতিমৰণসংসাৰো; নত্থি তস্স পুনব্ভৱোতি – ব্ৰাহ্মণস্স ৱুসীমতো. তেনাহ ভগৱা –

‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৱং ঞত্ৱা, নন্দিসংযোজনং ইতি;

এৱমেতং অভিঞ্ঞায, ততো তত্থ ৱিপস্সতি;

এতং ঞাণং তথং তস্স, ব্ৰাহ্মণস্স ৱুসীমতো’’তি.

সহ গাথাপৰিযোসানা…পে… সত্থা মে, ভন্তে ভগৱা, সাৱকোহমস্মীতি.

পোসালমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো চুদ্দসমো.