৮. ধম্মাভিসমযপঞ্হো

৮. ‘‘ভন্তে নাগসেন, যে তে সম্মা পটিপজ্জন্তি, তেসং সব্বেসং যেৱ ধম্মাভিসমযো হোতি, উদাহু কস্সচি ন হোতী’’তি? ‘‘কস্সচি, মহাৰাজ, হোতি, কস্সচি ন হোতী’’তি. ‘‘কস্স ভন্তে হোতি, কস্স ন হোতী’’তি? ‘‘তিৰচ্ছানগতস্স, মহাৰাজ, সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি, পেত্তিৱিসযূপপন্নস্স…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স…পে… কুহকস্স…পে… মাতুঘাতকস্স…পে… পিতুঘাতকস্স…পে… অৰহন্তঘাতকস্স…পে… সঙ্ঘভেদকস্স…পে… লোহিতুপ্পাদকস্স…পে… থেয্যসংৱাসকস্স…পে… তিত্থিযপক্কন্তস্স…পে… ভিক্খুনিদূসকস্স…পে… তেৰসন্নং গৰুকাপত্তীনং অঞ্ঞতৰং আপজ্জিত্ৱা অৱুট্ঠিতস্স…পে… পণ্ডকস্স…পে… উভতোব্যঞ্জনকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি…পে… যোপি মনুস্সদহৰকো ঊনকসত্তৱস্সিকো, তস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি. ইমেসং খো, মহাৰাজ, সোড়সন্নং পুগ্গলানং সুপ্পটিপন্নানম্পি ধম্মাভিসমযো ন হোতী’’তি.

‘‘ভন্তে নাগসেন, যে তে পন্নৰস পুগ্গলা ৱিৰুদ্ধা যেৱ, তেসং ধম্মাভিসমযো হোতু ৱা মা ৱা হোতু, অথ কেন কাৰণেন মনুস্সদহৰকস্স ঊনকসত্তৱস্সিকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি? এত্থ তাৱ পঞ্হো ভৱতি ‘ননু নাম দহৰকস্স ন ৰাগো হোতি, ন দোসো হোতি, ন মোহো হোতি, ন মানো হোতি, ন মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি, ন অৰতি হোতি, ন কামৱিতক্কো হোতি, অমিস্সিতো কিলেসেহি, সো নাম দহৰকো যুত্তো চ পত্তো চ অৰহতি চ চত্তাৰি সচ্চানি একপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝিতু’’’ন্তি.

‘‘তঞ্ঞেৱেত্থ, মহাৰাজ, কাৰণং, যেনাহং কাৰণেন ভণামি ‘ঊনকসত্তৱস্সিকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতী’তি. যদি, মহাৰাজ, ঊনকসত্তৱস্সিকো ৰজনীযে ৰজ্জেয্য, দুস্সনীযে দুস্সেয্য, মোহনীযে মুয্হেয্য, মদনীযে মজ্জেয্য, দিট্ঠিং ৱিজানেয্য, ৰতিঞ্চ অৰতিঞ্চ ৱিজানেয্য, কুসলাকুসলং ৱিতক্কেয্য, ভৱেয্য তস্স ধম্মাভিসমযো, অপি চ, মহাৰাজ, ঊনকসত্তৱস্সিকস্স চিত্তং অবলং দুব্বলং পৰিত্তং অপ্পং থোকং মন্দং অৱিভূতং, অসঙ্খতা নিব্বানধাতু গৰুকা ভাৰিকা ৱিপুলা মহতী. ঊনকসত্তৱস্সিকো, মহাৰাজ, তেন দুব্বলেন চিত্তেন পৰিত্তকেন মন্দেন অৱিভূতেন ন সক্কোতি গৰুকং ভাৰিকং ৱিপুলং মহতিং অসঙ্খতং নিব্বানধাতুং পটিৱিজ্ঝিতুং.

‘‘যথা, মহাৰাজ, সিনেৰুপব্বতৰাজা গৰুকো ভাৰিকো ৱিপুলো মহন্তো, অপি নু খো তং, মহাৰাজ, পুৰিসো অত্তনো পাকতিকেন থামবলৱীৰিযেন সক্কুণেয্য সিনেৰুপব্বতৰাজানং উদ্ধৰিতু’’ন্তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘কেন কাৰণেন মহাৰাজা’’তি? ‘‘দুব্বলত্তা, ভন্তে, পুৰিসস্স, মহন্তত্তা সিনেৰুপব্বতৰাজস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ঊনকসত্তৱস্সিকস্স চিত্তং অবলং দুব্বলং পৰিত্তং অপ্পং থোকং মন্দং অৱিভূতং, অসঙ্খতা নিব্বানধাতু গৰুকা ভাৰিকা ৱিপুলা মহতী. ঊনকসত্তৱস্সিকো তেন দুব্বলেন চিত্তেন পৰিত্তেন মন্দেন অৱিভূতেন ন সক্কোতি গৰুকং ভাৰিকং ৱিপুলং মহতিং অসঙ্খতং নিব্বানধাতুং পটিৱিজ্ঝিতুং, তেন কাৰণেন ঊনকসত্তৱস্সিকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি.

‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, অযং মহাপথৱী দীঘা আযতা পুথুলা ৱিত্থতা ৱিসালা ৱিত্থিণ্ণা ৱিপুলা মহন্তা, অপি নু খো তং, মহাৰাজ, মহাপথৱিং সক্কা পৰিত্তকেন উদকবিন্দুকেন তেমেত্ৱা উদকচিক্খল্লং কাতু’’ন্তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘কেন কাৰণেন, মহাৰাজা’’তি? ‘‘পৰিত্তত্তা, ভন্তে, উদকবিন্দুস্স, মহন্তত্তা মহাপথৱিযা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ঊনকসত্তৱস্সিকস্স চিত্তং অবলং দুব্বলং পৰিত্তং অপ্পং থোকং মন্দং অৱিভূতং, অসঙ্খতা নিব্বানধাতু দীঘা আযতা পুথুলা ৱিত্থতা ৱিসালা ৱিত্থিণ্ণা ৱিপুলা মহন্তা. ঊনকসত্তৱস্সিকো তেন দুব্বলেন চিত্তেন পৰিত্তকেন মন্দেন অৱিভূতেন ন সক্কোতি মহতিং অসঙ্খতং নিব্বানধাতুং পটিৱিজ্ঝিতুং, তেন কাৰণেন ঊনকসত্তৱস্সিকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি.

‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, অবলদুব্বলপৰিত্তঅপ্পথোকমন্দগ্গি ভৱেয্য, অপি নু খো, মহাৰাজ, তাৱতকেন মন্দেন অগ্গিনা সক্কা সদেৱকে লোকে অন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা আলোকং দস্সেতু’’ন্তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘কেন কাৰণেন মহাৰাজা’’তি? ‘‘মন্দত্তা, ভন্তে, অগ্গিস্স, লোকস্স মহন্তত্তা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ঊনকসত্তৱস্সিকস্স চিত্তং অবলং দুব্বলং পৰিত্তং অপ্পং থোকং মন্দং অৱিভূতং, মহতা চ অৱিজ্জন্ধকাৰেন পিহিতং. তস্মা দুক্কৰং ঞাণালোকং দস্সযিতুং, তেন কাৰণেন ঊনকসত্তৱস্সিকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি.

‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, আতুৰো কিসো অণুপৰিমিতকাযো সালককিমি হত্থিনাগং তিধা পভিন্নং নৱাযতং তিৱিত্থতং দসপৰিণাহং অট্ঠৰতনিকং সকট্ঠানমুপগতং দিস্ৱা গিলিতুং পৰিকড্ঢেয্য, অপি নু খো সো, মহাৰাজ, সালককিমি সক্কুণেয্য তং হত্থিনাগং গিলিতু’’ন্তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘কেন কাৰণেন, মহাৰাজা’’তি? ‘‘পৰিত্তত্তা, ভন্তে, সালককিমিস্স, মহন্তত্তা হত্থিনাগস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ঊনকসত্তৱস্সিকস্স চিত্তং অবলং দুব্বলং পৰিত্তং অপ্পং থোকং মন্দং অৱিভূতং, মহতী অসঙ্খতা নিব্বানধাতু. সো তেন দুব্বলেন চিত্তেন পৰিত্তকেন মন্দেন অৱিভূতেন ন সক্কোতি মহতিং অসঙ্খতং নিব্বানধাতুং পটিৱিজ্ঝিতুং, তেন কাৰণেন ঊনকসত্তৱস্সিকস্স সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৱমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি.

ধম্মাভিসমযপঞ্হো অট্ঠমো.