১১. নিব্বানসচ্ছিকৰণপঞ্হো
১১. ‘‘ভন্তে নাগসেন, তুম্হে ভণথ ‘নিব্বানং ন অতীতং, ন অনাগতং, ন পচ্চুপ্পন্নং, ন উপ্পন্নং ন অনুপ্পন্নং ন উপ্পাদনীয’ন্তি. ইধ, ভন্তে নাগসেন, যো কোচি সম্মাপটিপন্নো নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি, সো উপ্পন্নং সচ্ছিকৰোতি, উদাহু উপ্পাদেত্ৱা সচ্ছিকৰোতী’’তি? ‘‘যো কোচি, মহাৰাজ, সম্মাপটিপন্নো নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি, সো ন উপ্পন্নং সচ্ছিকৰোতি, ন উপ্পাদেত্ৱা সচ্ছিকৰোতি, অপি চ, মহাৰাজ, অত্থেসা নিব্বানধাতু, যং সো সম্মাপটিপন্নো সচ্ছিকৰোতী’’তি.
‘‘মা, ভন্তে নাগসেন, ইমং পঞ্হং পটিচ্ছন্নং কত্ৱা দীপেহি, ৱিৱটং পাকটং কত্ৱা দীপেহি ছন্দজাতো উস্সাহজাতো, যং তে সিক্খিতং, তং সব্বং এত্থেৱাকিৰাহি, এত্থাযং জনো সম্মূড়্হো ৱিমতিজাতো সংসযপক্খন্দো, ভিন্দেতং অন্তোদোসসল্ল’’ন্তি. ‘‘অত্থেসা, মহাৰাজ, নিব্বানধাতু সন্তা সুখা পণীতা, তং সম্মাপটিপন্নো জিনানুসিট্ঠিযা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো পঞ্ঞায সচ্ছিকৰোতি. যথা, মহাৰাজ, অন্তেৱাসিকো আচৰিযানুসিট্ঠিযা ৱিজ্জং পঞ্ঞায সচ্ছিকৰোতি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, সম্মাপটিপন্নো জিনানুসিট্ঠিযা পঞ্ঞায নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি.
‘‘কথং পন তং নিব্বানং দট্ঠব্বন্তি? অনীতিতো নিৰুপদ্দৱতো অভযতো খেমতো সন্ততো সুখতো সাততো পণীততো সুচিতো সীতলতো দট্ঠব্বং.
‘‘যথা, মহাৰাজ, পুৰিসো বহুকট্ঠপুঞ্জেন জলিতকট্ঠিতেন অগ্গিনা দয্হমানো ৱাযামেন ততো মুঞ্চিত্ৱা নিৰগ্গিকোকাসং পৱিসিত্ৱা তত্থ পৰমসুখং লভেয্য, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যো সম্মাপটিপন্নো, সো যোনিসো মনসিকাৰেন ব্যপগততিৱিধগ্গিসন্তাপং পৰমসুখং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি. যথা, মহাৰাজ, অগ্গি, এৱং তিৱিধগ্গি দট্ঠব্বো; যথা অগ্গিগতো পুৰিসো, এৱং সম্মাপটিপন্নো দট্ঠব্বো; যথা নিৰগ্গিকোকাসো, এৱং নিব্বানং দট্ঠব্বং.
‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, পুৰিসো অহিকুক্কুৰমনুস্সকুণপসৰীৰৱড়ঞ্জকোট্ঠাসৰাসিগতো কুণপজটাজটিতন্তৰমনুপৱিট্ঠো ৱাযামেন ততো মুঞ্চিত্ৱা নিক্কুণপোকাসং পৱিসিত্ৱা তত্থ পৰমসুখং লভেয্য, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যো সম্মাপটিপন্নো, সো যোনিসো মনসিকাৰেন ব্যপগতকিলেসকুণপং পৰমসুখং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি. যথা, মহাৰাজ, কুণপং, এৱং পঞ্চ কামগুণা দট্ঠব্বা; যথা কুণপগতো পুৰিসো, এৱং সম্মাপটিপন্নো দট্ঠব্বো; যথা নিক্কুণপোকাসো, এৱং নিব্বানং দট্ঠব্বং.
‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, পুৰিসো ভীতো তসিতো কম্পিতো ৱিপৰীতৱিব্ভন্তচিত্তো ৱাযামেন ততো মুঞ্চিত্ৱা দড়্হং থিৰং অচলং অভযট্ঠানং পৱিসিত্ৱা তত্থ পৰমসুখং লভেয্য, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যো সম্মাপটিপন্নো, সো যোনিসো মনসিকাৰেন ব্যপগতভযসন্তাসং পৰমসুখং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি. যথা, মহাৰাজ, ভযং, এৱং জাতিজৰাব্যাধিমৰণং পটিচ্চ অপৰাপৰং পৱত্তভযং দট্ঠব্বং; যথা ভীতো পুৰিসো, এৱং সম্মাপটিপন্নো দট্ঠব্বো; যথা অভযট্ঠানং, এৱং নিব্বানং দট্ঠব্বং.
‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, পুৰিসো কিলিট্ঠমলিনকললকদ্দমদেসে পতিতো ৱাযামেন তং কললকদ্দমং অপৱাহেত্ৱা পৰিসুদ্ধৱিমলদেসমুপগন্ত্ৱা তত্থ পৰমসুখং লভেয্য, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যো সম্মাপটিপন্নো, সো যোনিসো মনসিকাৰেন ব্যপগতকিলেসমলকদ্দমং পৰমসুখং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি. যথা, মহাৰাজ, কললং, এৱং লাভসক্কাৰসিলোকো দট্ঠব্বো; যথা কললগতো পুৰিসো, এৱং সম্মাপটিপন্নো দট্ঠব্বো; যথা পৰিসুদ্ধৱিমলদেসো, এৱং নিব্বানং দট্ঠব্বং.
‘‘তঞ্চ পন নিব্বানং সম্মাপটিপন্নো কিন্তি সচ্ছিকৰোতি? যো সো, মহাৰাজ, সম্মাপটিপন্নো, সো সঙ্খাৰানং পৱত্তং সম্মসতি. পৱত্তং সম্মসমানো তত্থ জাতিং পস্সতি জৰং পস্সতি ব্যাধিং পস্সতি মৰণং পস্সতি, ন তত্থ কিঞ্চি সুখং সাতং পস্সতি আদিতোপি মজ্ঝতোপি পৰিযোসানতোপি. সো তত্থ কিঞ্চি ন গয্হূপগং পস্সতি. যথা, মহাৰাজ, পুৰিসো দিৱসসন্তত্তে অযোগুড়ে জলিতে তত্তে কঠিতে আদিতোপি মজ্ঝতোপি পৰিযোসানতোপি ন কিঞ্চি গয্হূপগং পদেসং পস্সতি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যো সঙ্খাৰানং পৱত্তং সম্মসতি, সো পৱত্তং সম্মসমানো তত্থ জাতিং পস্সতি জৰং পস্সতি ব্যাধিং পস্সতি মৰণং পস্সতি, ন তত্থ কিঞ্চি সুখং সাতং পস্সতি আদিতোপি মজ্ঝতোপি পৰিযোসানতোপি. সো তত্থ [ইদং পদদ্ৱযং সী. পী. পোত্থকেসু নত্থি] ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সতি, তস্স গয্হূপগং অপস্সন্তস্স চিত্তে অৰতি সণ্ঠাতি, কাযস্মিং ডাহো ওক্কমতি, সো অতাণো অসৰণো অসৰণীভূতো ভৱেসু নিব্বিন্দতি.
‘‘যথা, মহাৰাজ, পুৰিসো জলিতজালং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং পৱিসেয্য, সো তত্থ অতাণো অসৰণো অসৰণীভূতো অগ্গিম্হি নিব্বিন্দেয্য, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তস্স গয্হূপগং অপস্সন্তস্স চিত্তে অৰতি সণ্ঠাতি, কাযস্মিং ডাহো ওক্কমতি, সো অতাণো অসৰণো অসৰণীভূতো ভৱেসু নিব্বিন্দতি.
‘‘তস্স পৱত্তে ভযদস্সাৱিস্স এৱং চিত্তং উপ্পজ্জতি ‘সন্তত্তং খো পনেতং পৱত্তং সম্পজ্জলিতং বহুদুক্খং বহূপাযাসং, যদি কোচি লভেথ অপ্পৱত্তং এতং সন্তং এতং পণীতং, যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’ন্তি. ইতি হেতং [হিতং (সী.), হি ইদং (পী.)] তস্স অপ্পৱত্তে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি পহংসযতি তুসযতি [পহংসীযতি কুহীযতি (সী. পী.)]‘পটিলদ্ধং খো মে নিস্সৰণ’ন্তি.
‘‘যথা, মহাৰাজ, পুৰিসো ৱিপ্পনট্ঠো ৱিদেসপক্খন্দো নিব্বাহনমগ্গং দিস্ৱা তত্থ পক্খন্দতি পসীদতি পহংসযতি তুসযতি [পহংসীযতি কুহীযতি (সী. পী.)] ‘পটিলদ্ধো মে নিব্বাহনমগ্গো’তি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, পৱত্তে ভযদস্সাৱিস্স অপ্পৱত্তে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি পহংসযতি তুসযতি [পহংসীযতি কুহীযতি (সী. পী.)] ‘পটিলদ্ধং খো মে নিস্সৰণ’ন্তি.
‘‘সো অপ্পৱত্তত্থায মগ্গং আযূহতি গৱেসতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি, তস্স তদত্থং সতি সন্তিট্ঠতি, তদত্থং ৱীৰিযং সন্তিট্ঠতি, তদত্থং পীতি সন্তিট্ঠতি, তস্স তং চিত্তং অপৰাপৰং মনসিকৰোতো পৱত্তং সমতিক্কমিত্ৱা অপ্পৱত্তং ওক্কমতি, অপ্পৱত্তমনুপ্পত্তো, মহাৰাজ, সম্মাপটিপন্নো ‘নিব্বানং সচ্ছিকৰোতী’তি ৱুচ্চতী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৱমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি.
নিব্বানসচ্ছিকৰণপঞ্হো একাদসমো.