৫. ৰুক্খঅচেতনাভাৱপঞ্হো

৫. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং তথাগতেন –

‘‘‘অচেতনং ব্ৰাহ্মণ অস্সুণন্তং, জানো অজানন্তমিমং পলাসং;

আৰদ্ধৱীৰিযো ধুৱং অপ্পমত্তো, সুখসেয্যং পুচ্ছসি কিস্স হেতূ’তি [জা. ১.৪.২৫].

পুন চ ভণিতং –

‘‘‘ইতি ফন্দনৰুক্খোপি, তাৱদে অজ্ঝভাসথ;

ময্হম্পি ৱচনং অত্থি, ভাৰদ্ৱাজ সুণোহি মে’তি [জা. ১.১৩.২০].

‘‘যদি, ভন্তে নাগসেন, ৰুক্খো অচেতনো, তেন হি ফন্দনেন ৰুক্খেন ভাৰদ্ৱাজেন সহ সল্লপিতন্তি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা. যদি ফন্দনেন ৰুক্খেন ভাৰদ্ৱাজেন সদ্ধিং সল্লপিতং, তেন হি ৰুক্খো অচেতনোতি তম্পি ৱচনং মিচ্ছা. অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো তৱানুপ্পতো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি.

‘‘ভাসিতম্পেতং, মহাৰাজ, ভগৱতা ‘ৰুক্খো অচেতনো’তি, ফন্দনেন চ ৰুক্খেন ভাৰদ্ৱাজেন সদ্ধিং সল্লপিতং, তঞ্চ পন ৱচনং লোকসমঞ্ঞায ভণিতং. নত্থি, মহাৰাজ, অচেতনস্স ৰুক্খস্স সল্লাপো নাম, অপি চ, মহাৰাজ, তস্মিং ৰুক্খে অধিৱত্থায দেৱতাযেতং অধিৱচনং ৰুক্খোতি, ৰুক্খো সল্লপতীতি চেসা লোকপণ্ণত্তি, যথা, মহাৰাজ, সকটং ধঞ্ঞস্স পৰিপূৰিতং ধঞ্ঞসকটন্তি জনো ৱোহৰতি, ন চ তং ধঞ্ঞমযং সকটং, ৰুক্খমযং সকটং, তস্মিং সকটে ধঞ্ঞস্স পন আকিৰিতত্তা ধঞ্ঞসকটন্তি জনো ৱোহৰতি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ন ৰুক্খো সল্লপতি, ৰুক্খো অচেতনো, যা পন তস্মিং ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা, তস্সা যেৱ তং অধিৱচনং ৰুক্খোতি, ৰুক্খো সল্লপতীতি চেসা লোকপণ্ণত্তি.

‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, দধিং মন্থযমানো তক্কং মন্থেমীতি ৱোহৰতি, ন তং তক্কং, যং সো মন্থেতি, দধিং যেৱ সো মন্থেন্তো তক্কং মন্থেমীতি ৱোহৰতি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ন ৰুক্খো সল্লপতি, ৰুক্খো অচেতনো. যা পন তস্মিং ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা, তস্সাযেৱ তং অধিৱচনং ৰুক্খোতি, ৰুক্খো সল্লপতীতি চেসা লোকপণ্ণত্তি.

‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, অসন্তং সাধেতুকামো সন্তং সাধেমীতি ৱোহৰতি, অসিদ্ধং সিদ্ধন্তি ৱোহৰতি, এৱমেসা লোকসমঞ্ঞা, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ন ৰুক্খো সল্লপতি, ৰুক্খো অচেতনো. যা পন তস্মিং ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা, তস্সাযেৱ তং অধিৱচনং ৰুক্খোতি, ৰুক্খো সল্লপতীতি চেসা লোকপণ্ণত্তি, যায, মহাৰাজ, লোকসমঞ্ঞায জনো ৱোহৰতি, তথাগতোপি তাযেৱ লোকসমঞ্ঞায সত্তানং ধম্মং দেসেতী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৱমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি.

ৰুক্খঅচেতনাভাৱপঞ্হো পঞ্চমো.