৩. ৱত্থগুয্হনিদস্সনপঞ্হো
৩. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং তথাগতেন –
‘‘‘কাযেন সংৱৰো সাধু [ধ. প. ৩৬১], সাধু ৱাচায সংৱৰো;
মনসা সংৱৰো সাধু, সাধু সব্বত্থ সংৱৰো’তি.
‘‘পুন চ তথাগতো চতুন্নং পৰিসানং মজ্ঝে নিসীদিত্ৱা পুৰতো দেৱমনুস্সানং সেলস্স ব্ৰাহ্মণস্স কোসোহিতং ৱত্থগুয্হং দস্সেসি. যদি, ভন্তে নাগসেন, ভগৱতা ভণিতং ‘কাযেন সংৱৰো সাধূ’তি, তেন হি সেলস্স ব্ৰাহ্মণস্স কোসোহিতং ৱত্থগুয্হং দস্সেসীতি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা. যদি সেলস্স ব্ৰাহ্মণস্স কোসোহিতং ৱত্থগুয্হং দস্সেতি, তেন হি ‘কাযেন সংৱৰো সাধূ’তি তম্পি ৱচনং মিচ্ছা. অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো তৱানুপ্পত্তো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি.
‘‘ভাসিতম্পেতং, মহাৰাজ, ভগৱতা ‘কাযেন সংৱৰো সাধূ’তি, সেলস্স চ ব্ৰাহ্মণস্স কোসোহিতং ৱত্থগুয্হং দস্সিতং. যস্স খো, মহাৰাজ, তথাগতে কঙ্খা উপ্পন্না, তস্স বোধনত্থায ভগৱা ইদ্ধিযা তপ্পটিভাগং কাযং দস্সেতি, সো যেৱ তং পাটিহাৰিযং পস্সতী’’তি.
‘‘কো পনেতং, ভন্তে নাগসেন, সদ্দহিস্সতি, যং পৰিসগতো একো যেৱ তং গুয্হং পস্সতি, অৱসেসা তত্থেৱ ৱসন্তা ন পস্সন্তীতি. ইঙ্ঘ মে ত্ৱং তত্থ কাৰণং উপদিস, কাৰণেন মং সঞ্ঞাপেহী’’তি. ‘‘দিট্ঠপুব্বো পন তযা, মহাৰাজ, কোচি ব্যাধিতো পুৰিসো পৰিকিণ্ণো ঞাতিমিত্তেহী’’তি. ‘‘আম ভন্তে’’তি. ‘‘অপি নু খো সা, মহাৰাজ, পৰিসা পস্সতেতং ৱেদনং, যায সো পুৰিসো ৱেদনায ৱেদযতী’’তি. ‘‘ন হি ভন্তে, অত্তনা যেৱ সো, ভন্তে, পুৰিসো ৱেদযতী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যস্সেৱ তথাগতে কঙ্খা উপ্পন্না, তস্সেৱ তথাগতো বোধনত্থায ইদ্ধিযা তপ্পটিভাগং কাযং দস্সেতি, সো যেৱ তং পাটিহাৰিযং পস্সতি.
‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, কঞ্চিদেৱ পুৰিসং ভূতো আৱিসেয্য, অপি নু খো সা, মহাৰাজ, পৰিসা পস্সতি তং ভূতাগমন’’ন্তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, সো যেৱ আতুৰো তস্স ভূতস্স আগমনং পস্সতী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যস্সেৱ তথাগতে কঙ্খা উপ্পন্না, তস্সেৱ তথাগতো বোধনত্থায ইদ্ধিযা তপ্পটিভাগং কাযং দস্সেতি, সো যেৱ তং পাটিহাৰিযং পস্সতী’’তি.
‘‘দুক্কৰং, ভন্তে নাগসেন, ভগৱতা কতং, যং একস্সপি অদস্সনীযং, তং দস্সেন্তেনা’’তি. ‘‘ন, মহাৰাজ, ভগৱা গুয্হং দস্সেসি, ইদ্ধিযা পন ছাযং দস্সেসী’’তি. ‘‘ছাযাযপি, ভন্তে, দিট্ঠায দিট্ঠং যেৱ হোতি গুয্হং, যং দিস্ৱা নিট্ঠং গতো’’তি. ‘‘দুক্কৰঞ্চাপি, মহাৰাজ, তথাগতো কৰোতি বোধনেয্যে সত্তে বোধেতুং. যদি, মহাৰাজ, তথাগতো কিৰিযং হাপেয্য, বোধনেয্যা সত্তা ন বুজ্ঝেয্যুং. যস্মা চ খো, মহাৰাজ, যোগঞ্ঞূ তথাগতো বোধনেয্যে সত্তে বোধেতুং, তস্মা তথাগতো যেন যেন যোগেন বোধনেয্যা বুজ্ঝন্তি, তেন তেন যোগেন বোধনেয্যে বোধেতি.
‘‘যথা, মহাৰাজ, ভিসক্কো সল্লকত্তো যেন যেন ভেসজ্জেন আতুৰো অৰোগো হোতি, তেন তেন ভেসজ্জেন আতুৰং উপসঙ্কমতি, ৱমনীযং ৱমেতি, ৱিৰেচনীযং ৱিৰেচেতি, অনুলেপনীযং অনুলিম্পেতি, অনুৱাসনীযং অনুৱাসেতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তথাগতো যেন যেন যোগেন বোধনেয্যা সত্তা বুজ্ঝন্তি, তেন তেন যোগেন বোধেতি.
‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, ইত্থী মূড়্হগব্ভা ভিসক্কস্স অদস্সনীযং গুয্হং দস্সেতি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তথাগতো বোধনেয্যে সত্তে বোধেতুং অদস্সনীযং গুয্হং ইদ্ধিযা ছাযং দস্সেসি. নত্থি, মহাৰাজ, অদস্সনীযো নাম ওকাসো পুগ্গলং উপাদায. যদি, মহাৰাজ, কোচি ভগৱতো হদযং দিস্ৱা বুজ্ঝেয্য, তস্সপি ভগৱা যোগেন হদযং দস্সেয্য, যোগঞ্ঞূ, মহাৰাজ, তথাগতো দেসনাকুসলো.
‘‘ননু, মহাৰাজ, তথাগতো থেৰস্স নন্দস্স অধিমুত্তিং জানিত্ৱা তং দেৱভৱনং নেত্ৱা দেৱকঞ্ঞাযো দস্সেসি ‘ইমিনাযং কুলপুত্তো বুজ্ঝিস্সতী’তি, তেন চ সো কুলপুত্তো বুজ্ঝি. ইতি খো, মহাৰাজ, তথাগতো অনেকপৰিযাযেন সুভনিমিত্তং হীড়েন্তো গৰহন্তো জিগুচ্ছন্তো তস্স বোধনহেতু ককুটপাদিনিযো অচ্ছৰাযো দস্সেসি. এৱম্পি তথাগতো যোগঞ্ঞূ দেসনাকুসলো.
‘‘পুন চপৰং, মহাৰাজ, তথাগতো থেৰস্স চূড়পন্থকস্স ভাতৰা নিক্কড্ঢিতস্স দুক্খিতস্স দুম্মনস্স উপগন্ত্ৱা সুখুমং চোড়খণ্ডং অদাসি ‘ইমিনাযং কুলপুত্তো বুজ্ঝিস্সতী’তি, সো চ কুলপুত্তো তেন কাৰণেন জিনসাসনে ৱসীভাৱং পাপুণি. এৱম্পি, মহাৰাজ, তথাগতো যোগঞ্ঞূ দেসনাকুসলো.
‘‘পুন চপৰং, মহাৰাজ, তথাগতো ব্ৰাহ্মণস্স মোঘৰাজস্স যাৱ ততিযং পঞ্হং পুট্ঠো ন ব্যাকাসি ‘এৱমিমস্স কুলপুত্তস্স মানো উপসমিস্সতি, মানূপসমা অভিসমযো ভৱিস্সতী’তি, তেন চ তস্স কুলপুত্তস্স মানো উপসমি, মানূপসমা সো ব্ৰাহ্মণো ছসু অভিঞ্ঞাসু ৱসীভাৱং পাপুণি. এৱম্পি, মহাৰাজ, তথাগতো যোগঞ্ঞূ দেসনাকুসলো’’তি.
‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, সুনিব্বেঠিতো পঞ্হো বহুৱিধেহি কাৰণেহি, গহনং অগহনং কতং, অন্ধকাৰো আলোকো কতো, গণ্ঠি ভিন্নো, ভগ্গা পৰৱাদা, জিনপুত্তানং চক্খুং তযা উপ্পাদিতং, নিপ্পটিভানা তিত্থিযা, ত্ৱং গণিৱৰপৱৰমাসজ্জা’’তি.
ৱত্থগুয্হনিদস্সনপঞ্হো ততিযো.