২. সব্বসত্তহিতফৰণপঞ্হো
২. ‘‘ভন্তে নাগসেন, তুম্হে ভণথ ‘তথাগতো সব্বসত্তানং অহিতমপনেত্ৱা হিতমুপদহতী’তি. পুন চ ভণথ অগ্গিক্খন্ধূপমে ধম্মপৰিযাযে ভঞ্ঞমানে ‘সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গত’ন্তি. অগ্গিক্খন্ধূপমং, ভন্তে, ধম্মপৰিযাযং দেসেন্তেন তথাগতেন সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং হিতমপনেত্ৱা অহিতমুপদহিতং. যদি, ভন্তে নাগসেন, তথাগতো সব্বসত্তানং অহিতমপনেত্ৱা হিতমুপদহতি, তেন হি অগ্গিক্খন্ধূপমে ধম্মপৰিযাযে ভঞ্ঞমানে সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গতন্তি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা. যদি অগ্গিক্খন্ধূপমে ধম্মপৰিযাযে ভঞ্ঞমানে সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গতং, তেন হি তথাগতো সব্বসত্তানং অহিতমপনেত্ৱা হিতমুপদহতীতি তম্পি ৱচনং মিচ্ছা. অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো তৱানুপ্পত্তো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি.
‘‘তথাগতো, মহাৰাজ, সব্বসত্তানং অহিতমপনেত্ৱা হিতমুপদহতি, অগ্গিক্খন্ধূপমে ধম্মপৰিযাযে ভঞ্ঞমানে সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গতং, তঞ্চ পন ন তথাগতস্স কতেন, তেসং যেৱ অত্তনো কতেনা’’তি.
‘‘যদি, ভন্তে নাগসেন, তথাগতো অগ্গিক্খন্ধূপমং ধম্মপৰিযাযং ন ভাসেয্য, অপি নু তেসং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গচ্ছেয্যাতি, ন হি, মহাৰাজ, মিচ্ছাপটিপন্নানং তেসং ভগৱতো ধম্মপৰিযাযং সুত্ৱা পৰিড়াহো কাযে উপ্পজ্জি, তেন তেসং পৰিড়াহেন উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গত’’ন্তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে নাগসেন, তথাগতস্সেৱ কতেন তেসং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গতং, তথাগতো যেৱ তত্থ অধিকাৰো তেসং নাসনায, যথা নাম, ভন্তে নাগসেন, অহি ৱম্মিকং পৱিসেয্য, অথঞ্ঞতৰো পংসুকামো পুৰিসো ৱম্মিকং ভিন্দিত্ৱা পংসুং হৰেয্য, তস্স পংসুহৰণেন ৱম্মিকস্স সুসিৰং পিদহেয্য, অথ তত্থেৱ সো অস্সাসং অলভমানো মৰেয্য, ননু সো, ভন্তে, অহি তস্স পুৰিসস্স কতেন মৰণপ্পত্তো’’তি. ‘‘আম মহাৰাজা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভন্তে নাগসেন, তথাগতো যেৱ তত্থ অধিকাৰো তেসং নাসনাযা’’তি.
‘‘তথাগতো, মহাৰাজ, ধম্মং দেসযমানো অনুনযপ্পটিঘং ন কৰোতি, অনুনযপ্পটিঘৱিপ্পমুত্তো ধম্মং দেসেতি, এৱং ধম্মে দেসীযমানে যে তত্থ সম্মাপটিপন্না, তে বুজ্ঝন্তি. যে পন মিচ্ছাপটিপন্না, তে পতন্তি. যথা, মহাৰাজ, পুৰিসস্স অম্বং ৱা জম্বুং ৱা মধুকং ৱা চালযমানস্স যানি তত্থ ফলানি সাৰানি দড়্হবন্ধনানি, তানি তত্থেৱ অচ্চুতানি তিট্ঠন্তি, যানি তত্থ ফলানি পূতিৱণ্টমূলানি দুব্বলবন্ধনানি, তানি পতন্তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তথাগতো ধম্মং দেসযমানো অনুনযপ্পটিঘং ন কৰোতি, অনুনযপ্পটিঘৱিপ্পমুত্তো ধম্মং দেসেতি, এৱং ধম্মে দেসীযমানে যে তত্থ সম্মাপটিপন্না, তে বুজ্ঝন্তি. যে পন মিচ্ছাপটিপন্না, তে পতন্তি.
‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, কস্সকো ধঞ্ঞং ৰোপেতুকামো খেত্তং কসতি, তস্স কসন্তস্স অনেকসতসহস্সানি তিণানি মৰন্তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তথাগতো পৰিপক্কমানসে সত্তে বোধেন্তো [বোধেতুং (সী.)] অনুনযপ্পটিঘৱিপ্পমুত্তো ধম্মং দেসেতি, এৱং ধম্মে দেসীযমানে যে তত্থ সম্মাপটিপন্না, তে বুজ্ঝন্তি. যে পন মিচ্ছাপটিপন্না, তে তিণানি ৱিয মৰন্তি.
‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, মনুস্সা ৰসহেতু যন্তেন উচ্ছুং পীড়যন্তি, তেসং উচ্ছুং পীড়যমানানং যে তত্থ যন্তমুখগতা কিমযো, তে পীড়িযন্তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তথাগতো পৰিপক্কমানসে সত্তে বোধেন্তো ধম্মযন্তমভিপীড়যতি [ধম্মযন্তমতিপীড়যতি (ক.)], যে তত্থ মিচ্ছাপটিপন্না, তে কিমী ৱিয মৰন্তী’’তি.
‘‘ননু, ভন্তে নাগসেন, তে ভিক্খূ তায ধম্মদেসনায পতিতা’’তি? ‘‘অপি নু খো, মহাৰাজ, তচ্ছকো ৰুক্খং তচ্ছন্তো [ৰক্খন্তো (সী. পী.] উজুকং পৰিসুদ্ধং কৰোতী’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, ৱজ্জনীযং অপনেত্ৱা তচ্ছকো ৰুক্খং উজুকং পৰিসুদ্ধং কৰোতী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তথাগতো পৰিসং ৰক্খন্তো ন সক্কোতি বোধনেয্যে [অবোধনীযে (স্যা.)] সত্তে বোধেতুং, মিচ্ছাপটিপন্নে পন সত্তে অপনেত্ৱা বোধনেয্যে সত্তে বোধেতি, অত্তকতেন পন তে, মহাৰাজ, মিচ্ছাপটিপন্না পতন্তি.
‘‘যথা, মহাৰাজ, কদলী ৱেড়ু অস্সতৰী অত্তজেন [অত্তজেন ফলেন (সী.)] হঞ্ঞতি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যে তে মিচ্ছাপটিপন্না, তে অত্তকতেন হঞ্ঞন্তি পতন্তি.
‘‘যথা, মহাৰাজ, চোৰা অত্তকতেন চক্খুপ্পাটনং সূলাৰোপনং সীসচ্ছেদনং পাপুণন্তি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যে তে মিচ্ছাপটিপন্না, তে অত্তকতেন হঞ্ঞন্তি পতন্তি [জিনসাসনা পতন্তি (সী. পী.)]. যেসং, মহাৰাজ, সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গতং, তেসং তং নেৱ ভগৱতো কতেন, ন পৰেসং কতেন, অথ খো অত্তনো যেৱ কতেন.
‘‘যথা, মহাৰাজ, পুৰিসো সব্বজনস্স অমতং দদেয্য, তে তং অমতং অসিত্ৱা অৰোগা দীঘাযুকা সব্বীতিতো [সব্বীতিযা (সী.)] পৰিমুচ্চেয্যুং, অথঞ্ঞতৰো পুৰিসো দুৰুপচাৰেন তং অসিত্ৱা মৰণং পাপুণেয্য, অপি নু খো সো, মহাৰাজ, অমতদাযকো পুৰিসো ততোনিদানং কিঞ্চি অপুঞ্ঞং আপজ্জেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তথাগতো দসসহস্সিযা লোকধাতুযা দেৱমনুস্সানং অমতং ধম্মদানং দেতি, যে তে সত্তা ভব্বা, তে ধম্মামতেন বুজ্ঝন্তি. যে পন তে সত্তা অভব্বা, তে ধম্মামতেন হঞ্ঞন্তি পতন্তি. ভোজনং, মহাৰাজ, সব্বসত্তানং জীৱিতং ৰক্খতি, তমেকচ্চে ভুঞ্জিত্ৱা ৱিসূচিকায মৰন্তি, অপি নু খো সো, মহাৰাজ, ভোজনদাযকো পুৰিসো ততোনিদানং কিঞ্চি অপুঞ্ঞং আপজ্জেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তথাগতো দসসহস্সিযা লোকধাতুযা দেৱমনুস্সানং অমতং ধম্মদানং দেতি, যে তে সত্তা ভব্বা, তে ধম্মামতেন বুজ্ঝন্তি. যে পন তে সত্তা অভব্বা, তে ধম্মামতেন হঞ্ঞন্তি পতন্তী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৱমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি.
সব্বসত্তহিতফৰণপঞ্হো দুতিযো.