৪. মচ্চুপাসমুত্তিপঞ্হো

৪. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং ভগৱতা –

‘‘‘ন অন্তলিক্খে ন সমুদ্দমজ্ঝে, ন পব্বতানং ৱিৱৰং পৱিস্স;

ন ৱিজ্জতী সো জগতিপ্পদেসো, যত্থট্ঠিতো মুচ্চেয্য মচ্চুপাসা’তি.

‘‘পুন ভগৱতা পৰিত্তা চ উদ্দিট্ঠা. সেয্যথিদং, ৰতনসুত্তং মেত্তসুত্তং খন্ধপৰিত্তং মোৰপৰিত্তং ধজগ্গপৰিত্তং আটানাটিযপৰিত্তং অঙ্গুলিমালপৰিত্তং. যদি, ভন্তে নাগসেন, আকাসগতোপি সমুদ্দমজ্ঝগতোপি পাসাদকুটিলেণগুহাপব্ভাৰদৰিবিলগিৰি ৱিৱৰপব্বতন্তৰগতোপি ন মুচ্চতি মচ্চুপাসা, তেন হি পৰিত্তকম্মং মিচ্ছা. যদি পৰিত্তকৰণেন মচ্চুপাসা পৰিমুত্তি ভৱতি, তেন হি ‘ন অন্তলিক্খে…পে… মচ্চুপাসা’তি তম্পি ৱচনং মিচ্ছা. অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো গণ্ঠিতোপি গণ্ঠিতৰো তৱানুপ্পত্তো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি.

‘‘ভাসিতম্পেতং, মহাৰাজ, ভগৱতা ‘ন অন্তলিক্খে…পে… মচ্চুপাসা’তি, পৰিত্তা চ ভগৱতা উদ্দিট্ঠা, তঞ্চ পন সাৱসেসাযুকস্স ৱযসম্পন্নস্স অপেতকম্মাৱৰণস্স, নত্থি, মহাৰাজ, খীণাযুকস্স ঠিতিযা কিৰিযা ৱা উপক্কমো ৱা.

‘‘যথা মহাৰাজ মতস্স ৰুক্খস্স সুক্খস্স কোড়াপস্স নিস্নেহস্স উপৰুদ্ধজীৱিতস্স গতাযুসঙ্খাৰস্স কুম্ভসহস্সেনপি উদকে আকিৰন্তে অল্লত্তং ৱা পল্লৱিতহৰিতভাৱো ৱা ন ভৱেয্য. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভেসজ্জপৰিত্তকম্মেন নত্থি খীণাযুকস্স ঠিতিযা কিৰিযা ৱা উপক্কমো ৱা, যানি তানি, মহাৰাজ, মহিযা ওসধানি ভেসজ্জানি, তানিপি খীণাযুকস্স অকিচ্চকৰানি ভৱন্তি. সাৱসেসাযুকং, মহাৰাজ, ৱযসম্পন্নং অপেতকম্মাৱৰণং পৰিত্তং ৰক্খতি গোপেতি, তস্সত্থায ভগৱতা পৰিত্তা উদ্দিট্ঠা.

‘‘যথা, মহাৰাজ, কস্সকো পৰিপক্কে ধঞ্ঞে মতে সস্সনাড়ে উদকপ্পৱেসনং ৱাৰেয্য, যং পন সস্সং তৰুণং মেঘসন্নিভং ৱযসম্পন্নং, তং উদকৱড্ঢিযা ৱড্ঢতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, খীণাযুকস্স ভেসজ্জপৰিত্তকিৰিযা ঠপিতা পটিক্খিত্তা, যে পন তে মনুস্সা সাৱসেসাযুকা ৱযসম্পন্না, তেসং অত্থায পৰিত্তভেসজ্জানি ভণিতানি, তে পৰিত্তভেসজ্জেহি ৱড্ঢন্তী’’তি.

‘‘যদি, ভন্তে নাগসেন, খীণাযুকো মৰতি, সাৱসেসাযুকো জীৱতি, তেন হি পৰিত্তভেসজ্জানি নিৰত্থকানি হোন্তী’’তি? ‘‘দিট্ঠপুব্বো পন তযা, মহাৰাজ, কোচি ৰোগো ভেসজ্জেহি পটিনিৱত্তিতো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, অনেকসতানি দিট্ঠানী’’তি. ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, ‘পৰিত্তভেসজ্জকিৰিযা নিৰত্থকা’তি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা ভৱতী’’তি.

‘‘দিস্সন্তি, ভন্তে নাগসেন, ৱেজ্জানং উপক্কমা ভেসজ্জপানানুলেপা, তেন তেসং উপক্কমেন ৰোগো পটিনিৱত্ততী’’তি. ‘‘পৰিত্তানম্পি, মহাৰাজ, পৱত্তীযমানানং সদ্দো সুয্যতি, জিৱ্হা সুক্খতি, হদযং ব্যাৱট্টতি, কণ্ঠো আতুৰতি. তেন তেসং পৱত্তেন সব্বে ব্যাধযো ৱূপসমন্তি, সব্বা ঈতিযো অপগচ্ছন্তীতি.

‘‘দিট্ঠপুব্বো পন তযা, মহাৰাজ, কোচি অহিনা দট্ঠো মন্তপদেন ৱিসং পাতীযমানো ৱিসং চিক্খস্সন্তো উদ্ধমধো আচমযমানো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, অজ্জেতৰহিপি তং লোকে ৱত্ততী’’তি. ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, ‘পৰিত্তভেসজ্জকিৰিযা নিৰত্থকা’তি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা ভৱতি. কতপৰিত্তঞ্হি, মহাৰাজ, পুৰিসং ডংসিতুকামো অহি ন ডংসতি, ৱিৱটং মুখং পিদহতি, চোৰানং উক্খিত্তলগুড়ম্পি ন সম্ভৱতি, তে লগুড়ং মুঞ্চিত্ৱা পেমং কৰোন্তি, কুপিতোপি হত্থিনাগো সমাগন্ত্ৱা উপৰমতি, পজ্জলিতমহাঅগ্গিক্খন্ধোপি উপগন্ত্ৱা নিব্বাযতি, ৱিসং হলাহলম্পি খাযিতং অগদং সম্পজ্জতি, আহাৰত্থং ৱা ফৰতি, ৱধকা হন্তুকামা উপগন্ত্ৱা দাসভূতা সম্পজ্জন্তি, অক্কন্তোপি পাসো ন সংৱৰতি [ন সংচৰতি (সী.)].

‘‘সুতপুব্বং পন তযা, মহাৰাজ, ‘মোৰস্স কতপৰিত্তস্স সত্তৱস্সসতানি লুদ্দকো নাসক্খি পাসং উপনেতুং, অকতপৰিত্তস্স তং যেৱ দিৱসং পাসং উপনেসী’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, সুয্যতি, অব্ভুগ্গতো সো সদ্দো সদেৱকে লোকে’’তি. ‘‘তেন হি, মহাৰাজ ‘পৰিত্তভেসজ্জকিৰিযা নিৰত্থকা’তি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা ভৱতি.

‘‘সুতপুব্বং পন তযা, মহাৰাজ, ‘দানৱো ভৰিযং পৰিৰক্খন্তো সমুগ্গে পক্খিপিত্ৱা গিলিত্ৱা কুচ্ছিনা পৰিহৰতি, অথেকো ৱিজ্জাধৰো তস্স দানৱস্স মুখেন পৱিসিত্ৱা তায সদ্ধিং অভিৰমতি, যদা সো দানৱো অঞ্ঞাসি, অথ সমুগ্গং ৱমিত্ৱা ৱিৱৰি, সহ সমুগ্গে ৱিৱটে ৱিজ্জাধৰো যথাকামং [যেন কামং (ক.)] পক্কামী’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, সুয্যতি, অব্ভুগ্গতো সোপি সদ্দো সদেৱকে লোকে’’তি. ‘‘ননু সো, মহাৰাজ, ৱিজ্জাধৰো পৰিত্তবলেন [মন্তবলেন (?)] গহণা মুত্তো’’তি. ‘‘আম ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, অত্থি পৰিত্তবলং.

‘‘সুতপুব্বং পন তযা, মহাৰাজ, ‘অপৰোপি ৱিজ্জাধৰো বাৰাণসিৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে মহেসিযা সদ্ধিং সম্পদুট্ঠো [সংসট্ঠো (সী.)] গহণপ্পত্তো সমানো খণেন অদস্সনং গতো মন্তবলেনা’’তি. ‘‘আম, ভন্তে, সুয্যতী’’তি. ‘‘ননু সো, মহাৰাজ, ৱিজ্জাধৰো পৰিত্তবলেন গহণা মুত্তো’’তি? ‘‘আম ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, অত্থি পৰিত্তবল’’ন্তি.

‘‘ভন্তে নাগসেন, ‘কিং সব্বে যেৱ পৰিত্তং ৰক্খতী’তি? ‘‘একচ্চে, মহাৰাজ, ৰক্খতি, একচ্চে ন ৰক্খতী’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে নাগসেন, পৰিত্তং ন সব্বত্থিক’’ন্তি? ‘‘অপি নু খো, মহাৰাজ, ভোজনং সব্বেসং জীৱিতং ৰক্খতী’’তি? ‘‘একচ্চে, ভন্তে, ৰক্খতি, একচ্চে ন ৰক্খতী’’তি. ‘‘কিং কাৰণা’’তি. ‘‘যতো, ভন্তে, একচ্চে তং যেৱ ভোজনং অতিভুঞ্জিত্ৱা ৱিসূচিকায মৰন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, ভোজনং ন সব্বেসং জীৱিতং ৰক্খতী’’তি? ‘‘দ্ৱীহি, ভন্তে নাগসেন, কাৰণেহি ভোজনং জীৱিতং হৰতি অতিভুত্তেন ৱা উস্মাদুব্বলতায ৱা, আযুদদং, ভন্তে নাগসেন, ভোজনং দুৰুপচাৰেন জীৱিতং হৰতী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, পৰিত্তং একচ্চে ৰক্খতি, একচ্চে ন ৰক্খতি.

‘‘তীহি, মহাৰাজ, কাৰণেহি পৰিত্তং ন ৰক্খতি কম্মাৱৰণেন, কিলেসাৱৰণেন, অসদ্দহনতায. সত্তানুৰক্খণং, মহাৰাজ, পৰিত্তং অত্তনা কতেন আৰক্খং জহতি, যথা, মহাৰাজ, মাতা পুত্তং কুচ্ছিগতং পোসেতি, হিতেন উপচাৰেন জনেতি, জনযিত্ৱা অসুচিমলসিঙ্ঘাণিকমপনেত্ৱা উত্তমৱৰসুগন্ধং উপলিম্পতি, সো অপৰেন সমযেন পৰেসং পুত্তে অক্কোসন্তে ৱা পহৰন্তে ৱা পহাৰং দেতি. তে তস্স কুজ্ঝিত্ৱা পৰিসায আকড্ঢিত্ৱা তং গহেত্ৱা সামিনো উপনেন্তি, যদি পন তস্সা পুত্তো অপৰদ্ধো হোতি ৱেলাতিৱত্তো. অথ নং সামিনো মনুস্সা আকড্ঢযমানা দণ্ডমুগ্গৰজাণুমুট্ঠীহি তাড়েন্তি পোথেন্তি, অপি নু খো, মহাৰাজ, তস্স মাতা লভতি আকড্ঢনপৰিকড্ঢনং গাহং সামিনো উপনযনং কাতু’’ন্তি? ‘‘ন হি ভন্তে’’তি. ‘‘কেন কাৰণেন, মহাৰাজা’’তি. ‘‘অত্তনো, ভন্তে, অপৰাধেনা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, সত্তানং আৰক্খং পৰিত্তং অত্তনো অপৰাধেন ৱঞ্ঝং কৰোতী’’তি [কাৰেতীতি (সী.)]. ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, সুৱিনিচ্ছিতো পঞ্হো, গহনং অগহনং কতং, অন্ধকাৰো আলোকো কতো, ৱিনিৱেঠিতং দিট্ঠিজালং, ত্ৱং গণিৱৰপৱৰমাসজ্জা’’তি.

মচ্চুপাসমুত্তিপঞ্হো চতুত্থো.