৫. বুদ্ধলাভন্তৰাযপঞ্হো

৫. ‘‘ভন্তে নাগসেন, তুম্হে ভণথ ‘লাভী তথাগতো চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’ন্তি. পুন চ তথাগতো পঞ্চসালং ব্ৰাহ্মণগামং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা কিঞ্চিদেৱ অলভিত্ৱা যথাধোতেন পত্তেন নিক্খন্তোতি. যদি, ভন্তে নাগসেন, তথাগতো লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং, তেন হি পঞ্চসালং ব্ৰাহ্মণগামং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা কিঞ্চিদেৱ অলভিত্ৱা যথাধোতেন পত্তেন নিক্খন্তোতি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা. যদি পঞ্চসালং ব্ৰাহ্মণগামং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা কিঞ্চিদেৱ অলভিত্ৱা যথাধোতেন পত্তেন নিক্খন্তো, তেন হি লাভী তথাগতো চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানন্তি তম্পি ৱচনং মিচ্ছা. অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো সুমহন্তো দুন্নিব্বেঠো তৱানুপ্পত্তো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি.

‘‘লাভী, মহাৰাজ, তথাগতো চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং, পঞ্চসালঞ্চ ব্ৰাহ্মণগামং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা কিঞ্চিদেৱ অলভিত্ৱা যথাধোতেন পত্তেন নিক্খন্তো, তঞ্চ পন মাৰস্স পাপিমতো কাৰণা’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে নাগসেন, ভগৱতো গণনপথং ৱীতিৱত্তকপ্পে [গণনপথৱীতিৱত্তে কপ্পে (সী.)] অভিসঙ্খতং কুসলং কিন্তি নিট্ঠিতং, অধুনুট্ঠিতেন মাৰেন পাপিমতা তস্স কুসলস্স বলৱেগং [তং কুসলবলৱেগৱিপ্ফাৰং (সী.)] কিন্তি পিহিতং, তেন হি, ভন্তে নাগসেন, তস্মিং ৱত্থুস্মিং দ্ৱীসু ঠানেসু উপৱাদো আগচ্ছতি, কুসলতোপি অকুসলং বলৱতৰং হোতি, বুদ্ধবলতোপি মাৰবলং বলৱতৰং হোতীতি, তেন হি ৰুক্খস্স মূলতোপি অগ্গং ভাৰতৰং হোতি, গুণসম্পৰিকিণ্ণতোপি পাপিযং বলৱতৰং হোতী’’তি. ‘‘ন, মহাৰাজ, তাৱতকেন কুসলতোপি অকুসলং বলৱতৰং নাম হোতি, ন বুদ্ধবলতোপি মাৰবলং বলৱতৰং নাম হোতি. অপি চেত্থ কাৰণং ইচ্ছিতব্বং.

‘‘যথা, মহাৰাজ, পুৰিসো ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স মধুং ৱা মধুপিণ্ডিকং ৱা অঞ্ঞং ৱা উপাযনং অভিহৰেয্য, তমেনং ৰঞ্ঞো দ্ৱাৰপালো এৱং ৱদেয্য ‘অকালো, ভো, অযং ৰঞ্ঞো দস্সনায, তেন হি, ভো, তৱ উপাযনং গহেত্ৱা সীঘসীঘং পটিনিৱত্ত, পুৰে তৱ ৰাজা দণ্ডং ধাৰেস্সতী’তি [মা তে ৰাজা দণ্ডং পাপেয্যাতি (সী.)]. ততো সো পুৰিসো দণ্ডভযা তসিতো উব্বিগ্গো তং উপাযনং আদায সীঘসীঘং পটিনিৱত্তেয্য, অপি নু খো সো, মহাৰাজ, ৰাজা চক্কৱত্তী তাৱতকেন উপাযনৱিকলমত্তকেন দ্ৱাৰপালতো দুব্বলতৰো নাম হোতি, অঞ্ঞং ৱা পন কিঞ্চি উপাযনং ন লভেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, ইস্সাপকতো সো, ভন্তে, দ্ৱাৰপালো উপাযনং নিৱাৰেসি, অঞ্ঞেন পন দ্ৱাৰেন সতসহস্সগুণম্পি ৰঞ্ঞো উপাযনং উপেতী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ইস্সাপকতো মাৰো পাপিমা পঞ্চসালকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে অন্ৱাৱিসি, অঞ্ঞানি পন অনেকানি দেৱতাসতসহস্সানি অমতং দিব্বং ওজং গহেত্ৱা উপগতানি ‘ভগৱতো কাযে ওজং ওদহিস্সামা’তি ভগৱন্তং নমস্সমানানি পঞ্জলিকানি ঠিতানী’’তি.

‘‘হোতু, ভন্তে নাগসেন, সুলভা ভগৱতো চত্তাৰো পচ্চযা লোকে উত্তমপুৰিসস্স, যাচিতোৱ ভগৱা দেৱমনুস্সোহি চত্তাৰো পচ্চযে পৰিভুঞ্জতি, অপি চ খো পন মাৰস্স যো অধিপ্পাযো, সো তাৱতকেন সিদ্ধো, যং সো ভগৱতো ভোজনস্স অন্তৰাযমকাসি. এত্থ মে, ভন্তে, কঙ্খা ন ছিজ্জতি, ৱিমতিজাতোহং তত্থ সংসযপক্খন্দো. ন মে তত্থ মানসং পক্খন্দতি, যং তথাগতস্স অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলৱৰস্স কুসলৱৰপুঞ্ঞসম্ভৱস্স অসমসমস্স অনুপমস্স অপ্পটিসমস্স ছৱকং লামকং পৰিত্তং পাপং অনৰিযং ৱিপন্নং মাৰো লাভন্তৰাযমকাসী’’তি.

‘‘চত্তাৰো খো, মহাৰাজ, অন্তৰাযা অদিট্ঠন্তৰাযো উদ্দিস্স কতন্তৰাযো উপক্খটন্তৰাযো পৰিভোগন্তৰাযোতি. তত্থ কতমো অদিট্ঠন্তৰাযো? অনোদিস্স অদস্সনেন অনভিসঙ্খতং কোচি অন্তৰাযং কৰোতি ‘কিং পৰস্স দিন্নেনা’তি, অযং অদিট্ঠন্তৰাযো নাম.

‘‘কতমো উদ্দিস্স কতন্তৰাযো? ইধেকচ্চং পুগ্গলং উপদিসিত্ৱা উদ্দিস্স ভোজনং পটিযত্তং হোতি, তং কোচি অন্তৰাযং কৰোতি, অযং উদ্দিস্স কতন্তৰাযো নাম.

‘‘কতমো উপক্খটন্তৰাযো? ইধ যং কিঞ্চি উপক্খটং হোতি অপ্পটিগ্গহিতং, তত্থ কোচি অন্তৰাযং কৰোতি, অযং উপক্খটন্তৰাযো নাম.

‘‘কতমো পৰিভোগন্তৰাযো? ইধ যং কিঞ্চি পৰিভোগং, তত্থ কোচি অন্তৰাযং কৰোতি, অযং পৰিভোগন্তৰাযো নাম. ইমে খো, মহাৰাজ, চত্তাৰো অন্তৰাযা.

‘‘যং পন মাৰো পাপিমা পঞ্চসালকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে অন্ৱাৱিসি, তং নেৱ ভগৱতো পৰিভোগং ন উপক্খটং ন উদ্দিস্সকতং, অনাগতং অসম্পত্তং অদস্সনেন অন্তৰাযং কতং, তং পন নেকস্স ভগৱতো যেৱ, অথ খো যে তে তেন সমযেন নিক্খন্তা অব্ভাগতা, সব্বেপি তে তং দিৱসং ভোজনং ন লভিংসু, নাহং তং, মহাৰাজ, পস্সামি সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায, যো তস্স ভগৱতো উদ্দিস্স কতং উপক্খটং পৰিভোগং অন্তৰাযং কৰেয্য. সচে কোচি ইস্সায উদ্দিস্স কতং উপক্খটং পৰিভোগং অন্তৰাযং কৰেয্য, ফলেয্য তস্স মুদ্ধা সতধা ৱা সহস্সধা ৱা.

‘‘চত্তাৰোমে, মহাৰাজ, তথাগতস্স কেনচি অনাৱৰণীযা গুণা. কতমে চত্তাৰো? লাভো, মহাৰাজ, ভগৱতো উদ্দিস্স কতো উপক্খটো ন সক্কা কেনচি অন্তৰাযং কাতুং; সৰীৰানুগতা, মহাৰাজ, ভগৱতো ব্যামপ্পভা ন সক্কা কেনচি অন্তৰাযং কাতুং; সব্বঞ্ঞুতং, মহাৰাজ, ভগৱতো ঞাণৰতনং ন সক্কা কেনচি অন্তৰাযং কাতুং; জীৱিতং, মহাৰাজ, ভগৱতো ন সক্কা কেনচি অন্তৰাযং কাতুং. ইমে খো, মহাৰাজ, চত্তাৰো তথাগতস্স কেনচি অনাৱৰণীযা গুণা, সব্বেপেতে, মহাৰাজ, গুণা একৰসা অৰোগা অকুপ্পা অপৰূপক্কমা অফুসানি কিৰিযানি. অদস্সনেন, মহাৰাজ, মাৰো পাপিমা নিলীযিত্ৱা পঞ্চসালকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে অন্ৱাৱিসি.

‘‘যথা, মহাৰাজ, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তে দেসে ৱিসমে অদস্সনেন নিলীযিত্ৱা চোৰা পন্থং দূসেন্তি. যদি পন ৰাজা তে চোৰে পস্সেয্য, অপি নু খো তে চোৰা সোত্থিং লভেয্যু’’ন্তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, ফৰসুনা ফালাপেয্য সতধা ৱা সহস্সধা ৱা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অদস্সনেন মাৰো পাপিমা নিলীযিত্ৱা পঞ্চসালকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে অন্ৱাৱিসি.

‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, ইত্থী সপতিকা অদস্সনেন নিলীযিত্ৱা পৰপুৰিসং সেৱতি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অদস্সনেন মাৰো পাপিমা নিলীযিত্ৱা পঞ্চসালকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে অন্ৱাৱিসি. যদি, মহাৰাজ, ইত্থী সামিকস্স সম্মুখা পৰপুৰিসং সেৱতি, অপি নু খো সা ইত্থী সোত্থিং লভেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, হনেয্যাপি তং, ভন্তে, সামিকো ৱধেয্যাপি বন্ধেয্যাপি দাসিত্তং ৱা উপনেয্যা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অদস্সনেন মাৰো পাপিমা নিলীযিত্ৱা পঞ্চসালকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে অন্ৱাৱিসি. যদি, মহাৰাজ, মাৰো পাপিমা ভগৱতো উদ্দিস্স কতং উপক্খটং পৰিভোগং অন্তৰাযং কৰেয্য, ফলেয্য তস্স মুদ্ধা সতধা ৱা সহস্সধা ৱা’’তি. ‘‘এৱমেতং, ভন্তে নাগসেন, চোৰিকায কতং মাৰেন পাপিমতা, নিলীযিত্ৱা মাৰো পাপিমা পঞ্চসালকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে অন্ৱাৱিসি. সচে সো, ভন্তে, মাৰো পাপিমা ভগৱতো উদ্দিস্স কতং উপক্খটং পৰিভোগং অন্তৰাযং কৰেয্য, মুদ্ধা ৱাস্স ফলেয্য সতধা ৱা সহস্সধা ৱা, কাযো ৱাস্স ভুসমুট্ঠি ৱিয ৱিকিৰেয্য, সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৱমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি.

বুদ্ধলাভন্তৰাযপঞ্হো পঞ্চমো.