৩. মচ্চুভাযনাভাযনপঞ্হো
৩. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং ভগৱতা ‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বে ভাযন্তি মচ্চুনো’তি, পুন ভণিতং ‘অৰহা সব্বভযমতিক্কন্তো’তি. কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন, অৰহা দণ্ডভযা তসতি, নিৰযে ৱা নেৰযিকা সত্তা জলিতা কুথিতা তত্তা সন্তত্তা তম্হা জলিতগ্গিজালকা মহানিৰযা চৱমানা মচ্চুনো ভাযন্তি. যদি, ভন্তে নাগসেন, ভগৱতা ভণিতং ‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বে ভাযন্তি মচ্চুনো’তি, তেন হি ‘অৰহা সব্বভযমতিক্কন্তো’তি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা. যদি ভগৱতা ভণিতং ‘অৰহা সব্বভযমতিক্কন্তো’তি, তেন হি ‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বে ভাযন্তি মচ্চুনো’তি তম্পি ৱচনং মিচ্ছা. অযং উভতো কোটিকো পঞ্হো তৱানুপ্পত্তো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি.
‘‘নেতং, মহাৰাজ, ৱচনং ভগৱতা অৰহন্তে উপাদায ভণিতং ‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বে ভাযন্তি মচ্চুনো’তি. ঠপিতো অৰহা তস্মিং ৱত্থুস্মিং, সমূহতো ভযহেতু অৰহতো. যে তে, মহাৰাজ, সত্তা সকিলেসা, যেসঞ্চ অধিমত্তা অত্তানুদিট্ঠি, যে চ সুখদুক্খেসু উন্নতাৱনতা, তে উপাদায ভগৱতা ভণিতং ‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বে ভাযন্তি মচ্চুনো’তি. অৰহতো, মহাৰাজ, সব্বগতি উপচ্ছিন্না, যোনি ৱিদ্ধংসিতা, পটিসন্ধি উপহতা, ভগ্গা ফাসুকা, সমূহতা সব্বভৱালযা, সমুচ্ছিন্না সব্বসঙ্খাৰা, হতং কুসলাকুসলং, ৱিহতা অৱিজ্জা, অবীজং ৱিঞ্ঞাণং কতং, দড্ঢা সব্বকিলেসা, অতিৱত্তা লোকধম্মা, তস্মা অৰহা ন তসতি সব্বভযেহি.
‘‘ইধ, মহাৰাজ, ৰঞ্ঞো চত্তাৰো মহামত্তা ভৱেয্যুং অনুৰক্খা লদ্ধযসা ৱিস্সাসিকা ঠপিতা মহতি ইস্সৰিযে ঠানে. অথ ৰাজা কিস্মিঞ্চি দেৱ কৰণীযে সমুপ্পন্নে যাৱতা সকৱিজিতে সব্বজনস্স আণাপেয্য ‘সব্বেৱ মে বলিং কৰোন্তু, সাধেথ তুম্হে চত্তাৰো মহামত্তা তং কৰণীয’ন্তি. অপি নু খো, মহাৰাজ, তেসং চতুন্নং মহামত্তানং বলিভযা সন্তাসো উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘ন হি ভন্তে’’তি. ‘‘কেন কাৰণেন মহাৰাজা’’তি. ‘‘ঠপিতা তে, ভন্তে, ৰঞ্ঞা উত্তমট্ঠানে, নত্থি তেসং বলি, সমতিক্কন্তবলিনো তে, অৱসেসে উপাদায ৰঞ্ঞা আণাপিতং ‘সব্বেৱ মে বলিং কৰোন্তূ’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, নেতং ৱচনং ভগৱতা অৰহন্তে উপাদায ভণিতং, ঠপিতো অৰহা তস্মিং ৱত্থুস্মিং, সমূহতো ভযহেতু অৰহতো, যে তে, মহাৰাজ, সত্তা সকিলেসা, যেসঞ্চ অধিমত্তা অত্তানুদিট্ঠি, যে চ সুখদুক্খেসু উন্নতাৱনতা, তে উপাদায ভগৱতা ভণিতং ‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বে ভাযন্তি মচ্চুনো’তি. তস্মা অৰহা ন তসতি সব্বভযেহী’’তি.
‘‘নেতং, ভন্তে নাগসেন, ৱচনং সাৱসেসং, নিৰৱসেসৱচনমেতং ‘সব্বে’তি. তত্থ মে উত্তৰিং কাৰণং ব্ৰূহি তং ৱচনং পতিট্ঠাপেতু’’ন্তি.
‘‘ইধ, মহাৰাজ, গামে গামস্সামিকো আণাপকং আণাপেয্য ‘এহি, ভো আণাপক, যাৱতা গামে গামিকা, তে সব্বে সীঘং মম সন্তিকে সন্নিপাতেহী’তি. সো ‘সাধু সামী’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা গামমজ্ঝে ঠত্ৱা তিক্খত্তুং সদ্দমনুস্সাৱেয্য ‘যাৱতা গামে গামিকা, তে সব্বে সীঘসীঘং সামিনো সন্তিকে সন্নিপতন্তূ’তি. ততো তে গামিকা আণাপকস্স ৱচনেন তুৰিততুৰিতা সন্নিপতিত্ৱা গামস্সামিকস্স আৰোচেন্তি ‘সন্নিপতিতা, সামি, সব্বে গামিকা, যং তে কৰণীযং তং কৰোহী’তি. ইতি সো, মহাৰাজ, গামস্সামিকো কুটিপুৰিসে সন্নিপাতেন্তো সব্বে গামিকে আণাপেতি, তে চ আণত্তা ন সব্বে সন্নিপতন্তি, কুটিপুৰিসা যেৱ সন্নিপতন্তি, ‘এত্তকা যেৱ মে গামিকা’তি গামস্সামিকো চ তথা সম্পটিচ্ছতি, অঞ্ঞে বহুতৰা অনাগতা ইত্থিপুৰিসা দাসিদাসা ভতকা কম্মকৰা গামিকা গিলানা গোমহিংসা অজেড়কা সুৱানা, যে অনাগতা, সব্বে তে অগণিতা, কুটিপুৰিসে যেৱ উপাদায আণাপিতত্তা ‘সব্বে সন্নিপতন্তূ’তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, নেতং ৱচনং ভগৱতা অৰহন্তে উপাদায ভণিতং, ঠপিতো অৰহা তস্মিং ৱত্থুস্মিং, সমূহতো ভযহেতু অৰহতো, যে তে, মহাৰাজ, সত্তা সকিলেসা, যেসঞ্চ অধিমত্তা অত্তানুদিট্ঠি, যে চ সুখদুক্খেসু উন্নতাৱনতা, তে উপাদায ভগৱতা ভণিতং ‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বে ভাযন্তি মচ্চুনো’তি. তস্মা অৰহা ন তসতি সব্বভযেহি.
‘‘অত্থি, মহাৰাজ, সাৱসেসং ৱচনং সাৱসেসো অত্থো, অত্থি সাৱসেসং ৱচনং নিৰৱসেসো অত্থো, অত্থি নিৰৱসেসং ৱচনং সাৱসেসো অত্থো, অত্থি নিৰৱসেসং ৱচনং নিৰৱসেসো অত্থো. তেন তেন অত্থো সম্পটিচ্ছিতব্বো.
‘‘পঞ্চৱিধেহি, মহাৰাজ, কাৰণেহি অত্থো সম্পটিচ্ছিতব্বো আহচ্চপদেন ৰসেন আচৰিযৱংসেন [আচৰিযৱংসতায (পী. ক.)] অধিপ্পাযা কাৰণুত্তৰিযতায. এত্থ হি আহচ্চপদন্তি সুত্তং অধিপ্পেতং. ৰসোতি সুত্তানুলোমং. আচৰিযৱংসোতি আচৰিযৱাদো. অধিপ্পাযোতি অত্তনো মতি. কাৰণুত্তৰিযতাতি ইমেহি চতূহি সমেন্তং [সমেতং (সী.)] কাৰণং. ইমেহি খো, মহাৰাজ, পঞ্চহি কাৰণেহি অত্থো সম্পটিচ্ছিতব্বো. এৱমেসো পঞ্হো সুৱিনিচ্ছিতো হোতী’’তি.
‘‘হোতু, ভন্তে নাগসেন, তথা তং সম্পটিচ্ছামি. ঠপিতো হোতু অৰহা তস্মিং ৱত্থুস্মিং, তসন্তু অৱসেসা সত্তা, নিৰযে পন নেৰযিকা সত্তা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৱেদনা ৱেদযমানা জলিতপজ্জলিতসব্বঙ্গপচ্চঙ্গা ৰুণ্ণকাৰুঞ্ঞকন্দিতপৰিদেৱিতলালপ্পিতমুখা অসয্হতিব্বদুক্খাভিভূতা অতাণা অসৰণা অসৰণীভূতা অনপ্পসোকাতুৰা অন্তিমপচ্ছিমগতিকা একন্তসোকপৰাযণা উণ্হতিখিণচণ্ডখৰতপনতেজৱন্তো ভীমভযজনকনিনাদমহাসদ্দা সংসিব্বিতছব্বিধজালামালাকুলা সমন্তা সতযোজনানুফৰণচ্চিৱেগা কদৰিযা তপনা মহানিৰযা চৱমানা মচ্চুনো ভাযন্তী’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি.
‘‘ননু, ভন্তে নাগসেন, নিৰযো একন্তদুক্খৱেদনীযো, কিস্স পন তে নেৰযিকা সত্তা একন্তদুক্খৱেদনীযা নিৰযা চৱমানা মচ্চুনো ভাযন্তি, কিস্স নিৰযে ৰমন্তী’’তি? ‘‘ন তে, মহাৰাজ, নেৰযিকা সত্তা নিৰযে ৰমন্তি, মুঞ্চিতুকামাৱ তে নিৰযা. মৰণস্সেৱ সো [মৰণস্সেসো (সী. পী.)], মহাৰাজ, আনুভাৱো, যেন তেসং সন্তাসো উপ্পজ্জতী’’তি. ‘‘এতং খো, ভন্তে নাগসেন, ন সদ্দহামি, যং মুচ্চিতুকামানং চুতিযা সন্তাসো উপ্পজ্জতীতি, হাসনীযং, ভন্তে নাগসেন, তং ঠানং, যং তে পত্থিতং লভন্তি, কাৰণেন মং সঞ্ঞাপেহী’’তি.
‘‘মৰণন্তি খো, মহাৰাজ, এতং অদিট্ঠসচ্চানং তাসনীযট্ঠানং, এত্থাযং জনো তসতি চ উব্বিজ্জতি চ. যো চ, মহাৰাজ, কণ্হসপ্পস্স ভাযতি, সো মৰণস্স ভাযন্তো কণ্হসপ্পস্স ভাযতি. যো চ হত্থিস্স ভাযতি…পে… সীহস্স…পে… ব্যগ্ঘস্স…পে… দীপিস্স…পে… অচ্ছস্স…পে… তৰচ্ছস্স…পে… মহিংসস্স…পে… গৱযস্স…পে… অগ্গিস্স…পে… উদকস্স…পে… খাণুকস্স…পে… কণ্টকস্স ভাযতি. যো চ সত্তিযা ভাযতি, সো মৰণস্স ভাযন্তো সত্তিযা ভাযতি. মৰণস্সেৱ সো [মৰণস্সেসো (সী. পী.)], মহাৰাজ, সৰসসভাৱতেজো [সৰসভাৱতেজো (সী. পী.)], তস্স সৰসসভাৱতেজেন সকিলেসা সত্তা মৰণস্স তসন্তি ভাযন্তি, মুচ্চিতুকামাপি, মহাৰাজ, নেৰযিকা সত্তা মৰণস্স তসন্তি ভাযন্তি.
‘‘ইধ, মহাৰাজ, পুৰিসস্স কাযে মেদো গণ্ঠি উপ্পজ্জেয্য. সো তেন ৰোগেন দুক্খিতো উপদ্দৱা পৰিমুচ্চিতুকামো ভিসক্কং সল্লকত্তং আমন্তাপেয্য. তস্স ৱচনং সো ভিসক্কো সল্লকত্তো সম্পটিচ্ছিত্ৱা তস্স ৰোগস্স উদ্ধৰণায উপকৰণং উপট্ঠাপেয্য, সত্থকং তিখিণং কৰেয্য, যমকসলাকা [দহনসলাকং (ক.)] অগ্গিম্হি পক্খিপেয্য, খাৰলৱণং নিসদায পিসাপেয্য, অপি নু খো, মহাৰাজ, তস্স আতুৰস্স তিখিণসত্থকচ্ছেদনেন যমকসলাকাদহনেন খাৰলোণপ্পৱেসনেন তাসো উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘আম ভন্তে’’তি. ‘‘ইতি, মহাৰাজ, তস্স আতুৰস্স ৰোগা মুচ্চিতুকামস্সাপি ৱেদনাভযা সন্তাসো উপ্পজ্জতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, নিৰযা মুচ্চিতুকামানম্পি নেৰযিকানং সত্তানং মৰণভযা সন্তাসো উপ্পজ্জতি.
‘‘ইধ, মহাৰাজ, পুৰিসো ইস্সৰাপৰাধিকো বদ্ধো সঙ্খলিকবন্ধনেন গব্ভে পক্খিত্তো পৰিমুচ্চিতুকামো অস্স, তমেনং সো ইস্সৰো মোচেতুকামো পক্কোসাপেয্য. অপি নু খো, মহাৰাজ, তস্স ইস্সৰাপৰাধিকস্স পুৰিসস্স ‘কতদোসো অহ’ন্তি জানন্তস্স ইস্সৰদস্সনেন সন্তাসো উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘আম ভন্তে’’তি. ‘‘ইতি, মহাৰাজ, তস্স ইস্সৰাপৰাধিকস্স পুৰিসস্স পৰিমুচ্চিতুকামাস্সাপি ইস্সৰভযা সন্তাসো উপ্পজ্জতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, নিৰযা মুচ্চিতুকামানম্পি নেৰযিকানং সত্তানং মৰণভযা সন্তাসো উপ্পজ্জতী’’তি.
‘‘অপৰম্পি, ভন্তে, উত্তৰিং কাৰণং ব্ৰূহি, যেনাহং কাৰণেন ওকপ্পেয্য’’ন্তি. ‘‘ইধ, মহাৰাজ, পুৰিসো দট্ঠৱিসেন আসীৱিসেন দট্ঠো ভৱেয্য, সো তেন ৱিসৱিকাৰেন পতেয্য উপ্পতেয্য ৱট্টেয্য পৱট্টেয্য, অথঞ্ঞতৰো পুৰিসো বলৱন্তেন মন্তপদেন তং দট্ঠৱিসং আসীৱিসং আনেত্ৱা তং দট্ঠৱিসং পচ্চাচমাপেয্য, অপি নু খো, মহাৰাজ, তস্স ৱিসগতস্স পুৰিসস্স তস্মিং দট্ঠৱিসে সপ্পে সোত্থিহেতু উপগচ্ছন্তে সন্তাসো উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘আম ভন্তে’’তি. ইতি, মহাৰাজ, তথাৰূপে অহিম্হি সোত্থিহেতুপি উপগচ্ছন্তে তস্স সন্তাসো উপ্পজ্জতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, নিৰযা মুচ্চিতুকামানম্পি নেৰযিকানং সন্তানং মৰণভযা সন্তাসো উপ্পজ্জতি. অনিট্ঠং, মহাৰাজ, সব্বসত্তানং মৰণং, তস্মা নেৰযিকা সত্তা নিৰযা পৰিমুচ্চিতুকামাপি মচ্চুনো ভাযন্তী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৱমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি.
মচ্চুভাযনাভাযনপঞ্হো ততিযো.