২. অব্যাকৰণীযপঞ্হো

২. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং ভগৱতা ‘নত্থানন্দ তথাগতস্স ধম্মেসু আচৰিযমুট্ঠী’তি, পুন চ থেৰেন মালুক্যপুত্তেন [মালুঙ্ক্যপুত্তেন (সী. স্যা. পী.) সং. নি. ৪.৯৫; অ. নি. ১.৪.২৫৭ পস্সিতব্বং] পঞ্হং পুট্ঠো ন ব্যাকাসি. এসো খো, ভন্তে নাগসেন, পঞ্হো দ্ৱযন্তো [দ্ৱযতো (সী.)] একন্তনিস্সিতো ভৱিস্সতি অজাননেন ৱা গুয্হকৰণেন ৱা. যদি, ভন্তে নাগসেন, ভগৱতা ভণিতং ‘নত্থানন্দ তথাগতস্স ধম্মেসু আচৰিযমুট্ঠী’তি, তেন হি থেৰস্স মালুক্যপুত্তস্স অজানন্তেন ন ব্যাকতং. যদি জানন্তেন ন ব্যাকতং, তেন হি অত্থি তথাগতস্স ধম্মেসু আচৰিযমুট্ঠি. অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো তৱানুপ্পত্তো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি.

‘‘ভাসিতম্পেতং, মহাৰাজ, ভগৱতা ‘নত্থানন্দ তথাগতস্স ধম্মেসু আচৰিযমুট্ঠী’তি, অব্যাকতো চ থেৰেন মালুক্যপুত্তেন পুচ্ছিতো পঞ্হো, তঞ্চ পন ন অজানন্তেন ন গুয্হকৰণেন. চত্তাৰিমানি, মহাৰাজ, পঞ্হব্যাকৰণানি. কতমানি চত্তাৰি? একংসব্যাকৰণীযো পঞ্হো ৱিভজ্জব্যাকৰণীযো পঞ্হো পটিপুচ্ছাব্যাকৰণীযো পঞ্হো ঠপনীযো পঞ্হোতি.

‘‘কতমো চ, মহাৰাজ, একংসব্যাকৰণীযো পঞ্হো? ‘ৰূপং অনিচ্চ’ন্তি একংসব্যাকৰণীযো পঞ্হো, ‘ৱেদনা অনিচ্চা’তি…পে… ‘সঞ্ঞা অনিচ্চা’তি…পে… ‘সঙ্খাৰা অনিচ্চা’তি…পে… ‘ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চ’’ন্তি একংসব্যাকৰণীযো পঞ্হো, অযং একংসব্যাকৰণীযো পঞ্হো.

‘‘কতমো ৱিভজ্জব্যাকৰণীযো পঞ্হো? ‘অনিচ্চং পন ৰূপ’ন্তি ৱিভজ্জব্যাকৰণীযো পঞ্হো, ‘অনিচ্চা পন ৱেদনা’তি…পে… ‘অনিচ্চা পন সঞ্ঞা’তি…পে… ‘অনিচ্চা পন সঙ্খাৰা’তি…পে… ‘অনিচ্চং পন ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিভজ্জব্যাকৰণীযো পঞ্হো, অযং ৱিভজ্জব্যাকৰণীযো পঞ্হো.

‘‘কতমো পটিপুচ্ছাব্যাকৰণীযো পঞ্হো? ‘কিং নু খো চক্খুনা সব্বং ৱিজানাতী’তি অযং পটিপুচ্ছাব্যাকৰণীযো পঞ্হো.

‘‘কতমো ঠপনীযো পঞ্হো? ‘সস্সতো লোকো’তি ঠপনীযো পঞ্হো, ‘অসস্সতো লোকো’তি. ‘অন্তৱা লোকো’তি. ‘অনন্তৱা লোকো’তি. ‘অন্তৱা চ অনন্তৱা চ লোকো’তি. ‘নেৱন্তৱা নানন্তৱা লোকো’তি. ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তি. ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তি. ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি. ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি. ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি. ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ঠপনীযো পঞ্হো, অযং ঠপনীযো পঞ্হো.

‘‘ভগৱা, মহাৰাজ, থেৰস্স মালুক্যপুত্তস্স তং ঠপনীযং পঞ্হং ন ব্যাকাসি. সো পন পঞ্হো কিং কাৰণা ঠপনীযো? ন তস্স দীপনায হেতু ৱা কাৰণং ৱা অত্থি, তস্মা সো পঞ্হো ঠপনীযো. নত্থি বুদ্ধানং ভগৱন্তানং অকাৰণমহেতুকং গিৰমুদীৰণ’’ন্তি. ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৱমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি.

অব্যাকৰণীযপঞ্হো দুতিযো.