৬. ৱেদগূপঞ্হো

৬. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, ৱেদগূ উপলব্ভতী’’তি? ‘‘কো পনেস, মহাৰাজ, ৱেদগূ নামা’’তি? ‘‘যো, ভন্তে, অব্ভন্তৰে জীৱো চক্খুনা ৰূপং পস্সতি, সোতেন সদ্দং সুণাতি, ঘানেন গন্ধং ঘাযতি, জিৱ্হায ৰসং সাযতি, কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসতি, মনসা ধম্মং ৱিজানাতি, যথা মযং ইধ পাসাদে নিসিন্না যেন যেন ৱাতপানেন ইচ্ছেয্যাম পস্সিতুং, তেন তেন ৱাতপানেন পস্সেয্যাম, পুৰত্থিমেনপি ৱাতপানেন পস্সেয্যাম, পচ্ছিমেনপি ৱাতপানেন পস্সেয্যাম, উত্তৰেনপি ৱাতপানেন পস্সেয্যাম, দক্খিণেনপি ৱাতপানেন পস্সেয্যাম. এৱমেৱ খো, ভন্তে, অযং অব্ভন্তৰে জীৱো যেন যেন দ্ৱাৰেন ইচ্ছতি পস্সিতুং, তেন তেন দ্ৱাৰেন পস্সতী’’তি.

থেৰো আহ ‘‘পঞ্চদ্ৱাৰং, মহাৰাজ, ভণিস্সামি, তং সুণোহি, সাধুকং মনসিকৰোহি, যদি অব্ভন্তৰে জীৱো চক্খুনা ৰূপং পস্সতি, যথা মযং ইধ পাসাদে নিসিন্না যেন যেন ৱাতপানেন ইচ্ছেয্যাম পস্সিতুং, তেন তেন ৱাতপানেন ৰূপং যেৱ পস্সেয্যাম, পুৰত্থিমেনপি ৱাতপানেন ৰূপং যেৱ পস্সেয্যাম, পচ্ছিমেনপি ৱাতপানেন ৰূপং যেৱ পস্সেয্যাম, উত্তৰেনপি ৱাতপানেন ৰূপং যেৱ পস্সেয্যাম, দক্খিণেনপি ৱাতপানেন ৰূপং যেৱ পস্সেয্যাম, এৱমেতেন অব্ভন্তৰে জীৱেন সোতেনপি ৰূপং যেৱ পস্সিতব্বং, ঘানেনপি ৰূপং যেৱ পস্সিতব্বং, জিৱ্হাযপি ৰূপং যেৱ পস্সিতব্বং, কাযেনপি ৰূপং যেৱ পস্সিতব্বং, মনসাপি ৰূপং যেৱ পস্সিতব্বং; চক্খুনাপি সদ্দো যেৱ সোতব্বো, ঘানেনপি সদ্দো যেৱ সোতব্বো, জিৱ্হাযপি সদ্দো যেৱ সোতব্বো, কাযেনপি সদ্দো যেৱ সোতব্বো, মনসাপি সদ্দো যেৱ সোতব্বো; চক্খুনাপি গন্ধো যেৱ ঘাযিতব্বো, সোতেনপি গন্ধো যেৱ ঘাযিতব্বো, জিৱ্হাযপি গন্ধো যেৱ ঘাযিতব্বো, কাযেনপি গন্ধো যেৱ ঘাযিতব্বো, মনসাপি গন্ধো যেৱ ঘাযিতব্বো; চক্খুনাপি ৰসো যেৱ সাযিতব্বো, সোতেনপি ৰসো যেৱ সাযিতব্বো, ঘানেনপি ৰসো যেৱ সাযিতব্বো, কাযেনপি ৰসো যেৱ সাযিতব্বো, মনসাপি ৰসো যেৱ সাযিতব্বো; চক্খুনাপি ফোট্ঠব্বং যেৱ ফুসিতব্বং, সোতেনপি ফোট্ঠব্বং যেৱ ফুসিতব্বং, ঘানেনপি ফোট্ঠব্বং যেৱ ফুসিতব্বং, জিৱ্হাযপি ফোট্ঠব্বং যেৱ ফুসিতব্বং, মনসাপি ফোট্ঠব্বং যেৱ ফুসিতব্বং; চক্খুনাপি ধম্মং যেৱ ৱিজানিতব্বং, সোতেনপি ধম্মং যেৱ ৱিজানিতব্বং, ঘানেনপি ধম্মং যেৱ ৱিজানিতব্বং, জিৱ্হাযপি ধম্মং যেৱ ৱিজানিতব্বং, কাযেনপি ধম্মং যেৱ ৱিজানিতব্ব’’ন্তি? ‘‘ন হি ভন্তে’’তি.

‘‘ন খো তে, মহাৰাজ, যুজ্জতি পুৰিমেন ৱা পচ্ছিমং, পচ্ছিমেন ৱা পুৰিমং, যথা ৱা পন, মহাৰাজ, মযং ইধ পাসাদে নিসিন্না ইমেসু জালৱাতপানেসু উগ্ঘাটিতেসু মহন্তেন আকাসেন বহিমুখা সুট্ঠুতৰং ৰূপং পস্সাম, এৱমেতেন অব্ভন্তৰে জীৱেনাপি চক্খুদ্ৱাৰেসু উগ্ঘাটিতেসু মহন্তেন আকাসেন সুট্ঠুতৰং ৰূপং পস্সিতব্বং, সোতেসু উগ্ঘাটিতেসু…পে… ঘানে উগ্ঘাটিতে…পে… জিৱ্হায উগ্ঘাটিতায…পে… কাযে উগ্ঘাটিতে মহন্তেন আকাসেন সুট্ঠুতৰং সদ্দো সোতব্বো, গন্ধো ঘাযিতব্বো, ৰসো সাযিতব্বো, ফোট্ঠব্বো ফুসিতব্বো’’তি? ‘‘ন হি ভন্তে’’তি.

‘‘ন খো তে, মহাৰাজ, যুজ্জতি পুৰিমেন ৱা পচ্ছিমং, পচ্ছিমেন ৱা পুৰিমং, যথা ৱা পন, মহাৰাজ, অযং দিন্নো নিক্খমিত্ৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে তিট্ঠেয্য, জানাসি ত্ৱং, মহাৰাজ, ‘অযং দিন্নো নিক্খমিত্ৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতো’’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, জানামী’’তি. ‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, অযং দিন্নো অন্তো পৱিসিত্ৱা তৱ পুৰতো তিট্ঠেয্য, জানাসি ত্ৱং, মহাৰাজ, ‘অযং দিন্নো অন্তো পৱিসিত্ৱা মম পুৰতো ঠিতো’’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, জানামী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অব্ভন্তৰে সো জীৱো জিৱ্হায ৰসে নিক্খিত্তে জানেয্য অম্বিলত্তং ৱা লৱণত্তং ৱা তিত্তকত্তং ৱা কটুকত্তং ৱা কসাযত্তং ৱা মধুৰত্তং ৱা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, জানেয্যা’’তি. ‘‘তে ৰসে অন্তো পৱিট্ঠে জানেয্য অম্বিলত্তং ৱা লৱণত্তং ৱা তিত্তকত্তং ৱা কটুকত্তং ৱা কসাযত্তং ৱা মধুৰত্তং ৱা’’তি. ‘‘ন হি ভন্তে’’তি.

‘‘ন খো তে, মহাৰাজ, যুজ্জতি পুৰিমেন ৱা পচ্ছিমং, পচ্ছিমেন ৱা পুৰিমং, যথা, মহাৰাজ, কোচিদেৱ পুৰিসো মধুঘটসতং আহৰাপেত্ৱা মধুদোণিং পূৰাপেত্ৱা পুৰিসস্স মুখং পিদহিত্ৱা [পিদহিত্ৱাৱ (ক.)] মধুদোণিযা পক্খিপেয্য, জানেয্য, মহাৰাজ, সো পুৰিসো মধুং সম্পন্নং ৱা ন সম্পন্নং ৱা’’তি? ‘‘ন হি ভন্তে’’তি. ‘‘কেন কাৰণেনা’’তি. ‘‘ন হি তস্স, ভন্তে, মুখে মধু পৱিট্ঠ’’ন্তি.

‘‘ন খো তে, মহাৰাজ, যুজ্জতি পুৰিমেন ৱা পচ্ছিমং, পচ্ছিমেন ৱা পুৰিম’’ন্তি. ‘‘নাহং পটিবলো তযা ৱাদিনা সদ্ধিং সল্লপিতুং; সাধু, ভন্তে, অত্থং জপ্পেহী’’তি.

থেৰো অভিধম্মসংযুত্তায কথায ৰাজানং মিলিন্দং সঞ্ঞাপেসি – ‘‘ইধ, মহাৰাজ, চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং, তংসহজাতা ফস্সো ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা একগ্গতা জীৱিতিন্দ্ৰিযং মনসিকাৰোতি এৱমেতে ধম্মা পচ্চযতো জাযন্তি, ন হেত্থ ৱেদগূ উপলব্ভতি, সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৱিঞ্ঞাণং, তংসহজাতা ফস্সো ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা একগ্গতা জীৱিতিন্দ্ৰিযং মনসিকাৰোতি এৱমেতে ধম্মা পচ্চযতো জাযন্তি, ন হেত্থ ৱেদগূ উপলব্ভতী’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

ৱেদগূপঞ্হো ছট্ঠো.