৭. চক্খুৱিঞ্ঞাণাদিপঞ্হো

৭. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, যত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতী’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, যত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতী’’তি.

‘‘কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন, পঠমং চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা মনোৱিঞ্ঞাণং, উদাহু মনোৱিঞ্ঞাণং পঠমং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা চক্খুৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি? ‘‘পঠমং, মহাৰাজ, চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা মনোৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি.

‘‘কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন, চক্খুৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থাহং উপ্পজ্জামি, ত্ৱম্পি তত্থ উপ্পজ্জাহী’তি, উদাহু মনোৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থ ত্ৱং উপ্পজ্জিস্সসি, অহম্পি তত্থ উপ্পজ্জিস্সামী’’’তি? ‘‘ন হি, মহাৰাজ, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহী’’তি.

‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, যত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতী’’তি? ‘‘নিন্নত্তা চ, মহাৰাজ, দ্ৱাৰত্তা চ চিণ্ণত্তা চ সমুদাচৰিতত্তা চা’’তি.

‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, নিন্নত্তা যত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি? ওপম্মং কৰোহী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, দেৱে ৱস্সন্তে কতমেন উদকং গচ্ছেয্যা’’তি? ‘‘যেন, ভন্তে, নিন্নং, তেন গচ্ছেয্যা’’তি. ‘‘অথাপৰেন সমযেন দেৱো ৱস্সেয্য, কতমেন তং উদকং গচ্ছেয্যা’’তি. ‘‘যেন, ভন্তে, পুৰিমং উদকং গতং, তম্পি তেন গচ্ছেয্যা’’তি.

‘‘কিং নুং খো, মহাৰাজ, পুৰিমং উদকং পচ্ছিমং উদকং আণাপেতি ‘যেনাহং গচ্ছামি, ত্ৱম্পি তেন গচ্ছাহী’তি, পচ্ছিমং ৱা উদকং পুৰিমং উদকং আণাপেতি ‘যেন ত্ৱং গচ্ছিস্সসি, অহম্পি তেন গচ্ছিস্সামী’’’তি. ‘‘ন হি, ভন্তে, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, নিন্নত্তা গচ্ছন্তী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, নিন্নত্তা যত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি, ন চক্খুৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থাহং উপ্পজ্জামি, ত্ৱম্পি তত্থ উপ্পজ্জাহী’তি, নাপি মনোৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থ ত্ৱং উপ্পজ্জিস্সসি, অহম্পি তত্থ উপ্পজ্জিস্সামী’তি, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, নিন্নত্তা উপ্পজ্জন্তী’’’তি.

‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, দ্ৱাৰত্তা যত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি? অপেপম্মং কৰোহী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং অস্স দড়্হপাকাৰতোৰণং একদ্ৱাৰং, ততো পুৰিসো নিক্খমিতুকামো ভৱেয্য, কতমেন নিক্খমেয্যা’’তি? ‘‘দ্ৱাৰেন, ভন্তে, নিক্খমেয্যা’’তি. ‘‘অথাপৰো পুৰিসো নিক্খমিতুকামো ভৱেয্য, কতমেন সো নিক্খমেয্যা’’তি? ‘‘যেন, ভন্তে, পুৰিমো পুৰিসো নিক্খন্তো, সোপি তেন নিক্খমেয্যা’’তি.

‘‘কিং নু খো, মহাৰাজ, পুৰিমো পুৰিসো পচ্ছিমং পুৰিসং আণাপেতি ‘যেনাহং গচ্ছামি, ত্ৱম্পি তেন গচ্ছাহী’তি, পচ্ছিমো ৱা পুৰিসো পুৰিমং পুৰিসং আণাপেতি ‘যেন ত্ৱং গচ্ছিস্সসি, অহম্পি তেন গচ্ছিস্সামী’তি. ‘‘ন হি, ভন্তে, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, দ্ৱাৰত্তা গচ্ছন্তী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, দ্ৱাৰত্তা যত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি, ন চক্খুৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থাহং উপ্পজ্জামি, ত্ৱম্পি তত্থ উপ্পজ্জাহী’তি, নাপি মনোৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থ ত্ৱং উপ্পজ্জিস্সসি, অহম্পি তত্থ উপ্পজ্জিস্সামী’তি, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, দ্ৱাৰত্তা উপ্পজ্জন্তী’’তি.

‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, চিণ্ণত্তা যত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি?ওপম্মং কৰোহী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, পঠমং একং সকটং গচ্ছেয্য, অথ দুতিযং সকটং কতমেন গচ্ছেয্যা’’তি? ‘‘যেন, ভন্তে, পুৰিমং সকটং গতং, তম্পি তেন গচ্ছেয্যা’’তি.

‘‘কিং নু খো, মহাৰাজ, পুৰিমং সকটং পচ্ছিমং সকটং আণাপেতি ‘যেনাহং গচ্ছামি, ত্ৱম্পি তেন গচ্ছাহী’তি, পচ্ছিমং ৱা সকটং পুৰিমং সকটং আণাপেতি ‘যেন ত্ৱং গচ্ছিস্সসি, অহম্পি তেন গচ্ছিস্সামী’’’তি. ‘‘ন হি, ভন্তে, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, চিণ্ণত্তা গচ্ছন্তী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, চিণ্ণত্তা যত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি, ন চক্খুৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থাহং উপ্পজ্জামি, ত্ৱম্পি তত্থ উপ্পজ্জাহী’তি, নাপি মনোৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থ ত্ৱং উপ্পজ্জিস্সসি, অহম্পি তত্থ উপ্পজ্জিস্সামী’তি, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, চিণ্ণত্তা উপ্পজ্জন্তী’’তি.

‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, সমুদাচৰিতত্তা যত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি? ওপম্মং কৰোহী’’তি. ‘‘যথা, মহাৰাজ, মুদ্দাগণনাসঙ্খ্যালেখাসিপ্পট্ঠানেসু আদিকম্মিকস্স দন্ধাযনা ভৱতি, অথাপৰেন সমযেন নিসম্মকিৰিযায সমুদাচৰিতত্তা অদন্ধাযনা ভৱতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, সমুদাচৰিতত্তা যত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি, ন চক্খুৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থাহং উপ্পজ্জামি, ত্ৱম্পি তত্থ উপ্পজ্জাহী’তি, নাপি মনোৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থ ত্ৱং উপ্পজ্জিস্সসি, অহম্পি তত্থ উপ্পজ্জিস্সামী’তি, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, সমুদাচৰিতত্তা উপ্পজ্জন্তী’’তি.

‘‘ভন্তে নাগসেন, যত্থ সোতৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতীতি…পে… যত্থ ঘানৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি…পে… যত্থ জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি …পে… যত্থ কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতী’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, যত্থ কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৱিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতী’’তি.

‘‘কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন, পঠমং কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা মনোৱিঞ্ঞাণং, উদাহু মনোৱিঞ্ঞাণং পঠমং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা কাযৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি? ‘‘কাযৱিঞ্ঞাণং, মহাৰাজ, পঠমং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা মনোৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি.

‘‘কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন,…পে… অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, সমুদাচৰিতত্তা উপ্পজ্জন্তী’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

চক্খুৱিঞ্ঞাণাদিপঞ্হো সত্তমো.