(৩) পাচিত্তিযৱণ্ণনা
৪৭৬. পঞ্চ পাচিত্তিযানীতি পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৱা নানাভাজনেসু ৱা একভাজনে ৱা অমিস্সেত্ৱা ঠপিতানি হোন্তি, সত্তাহাতিক্কমে সো ভিক্খু পঞ্চ পাচিত্তিযানি সব্বানি নানাৱত্থুকানি একক্খণে আপজ্জতি, ‘‘ইমং পঠমং আপন্নো, ইমং পচ্ছা’’তি ন ৱত্তব্বো.
নৱ পাচিত্তিযানীতি যো ভিক্খু নৱ পণীতভোজনানি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা তেহি সদ্ধিং একতো একং কবড়ং ওমদ্দিত্ৱা মুখে পক্খিপিত্ৱা পৰগড়ং অতিক্কামেতি, অযং নৱ পাচিত্তিযানি সব্বানি নানাৱত্থুকানি একক্খণে আপজ্জতি ‘‘ইমং পঠমং আপন্নো, ইমং পচ্ছা’’তি ন ৱত্তব্বো. একৱাচায দেসেয্যাতি ‘‘অহং, ভন্তে, পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহং অতিক্কামেত্ৱা পঞ্চ আপত্তিযো আপন্নো, তা তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি এৱং একৱাচায দেসেয্য, দেসিতাৱ হোন্তি, দ্ৱীহি তীহি ৱাচাহি কিচ্চং নাম নত্থি. দুতিযৱিস্সজ্জনেপি ‘‘অহং, ভন্তে, নৱ পণীতভোজনানি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱা নৱ আপত্তিযো আপন্নো, তা তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি ৱত্তব্বং.
ৱত্থুং কিত্তেত্ৱা দেসেয্যাতি ‘‘অহং, ভন্তে, পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহং অতিক্কামেসিং, যথাৱত্থুকং তং তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি এৱং ৱত্থুং কিত্তেত্ৱা দেসেয্য, দেসিতাৱ হোন্তি আপত্তিযো, আপত্তিযা নামগ্গহণেন কিচ্চং নত্থি. দুতিযৱিস্সজ্জনেপি ‘‘অহং, ভন্তে, নৱ পণীতভোজনানি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুত্তো, যথাৱত্থুকং তং তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি ৱত্তব্বং.
যাৱততিযকে তিস্সোতি উক্খিত্তানুৱত্তিকায পাৰাজিকং ভেদকানুৱত্তকানং কোকালিকাদীনং সঙ্ঘাদিসেসং, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে চণ্ডকাড়িকায চ ভিক্খুনিযা পাচিত্তিযন্তি ইমা যাৱততিযকা তিস্সো আপত্তিযো. ছ ৱোহাৰপচ্চযাতি পযুত্তৱাচাপচ্চযা ছ আপত্তিযো আপজ্জতীতি অত্থো. কথং? আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অসন্তং অভূতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা যো তে ৱিহাৰে ৱসতি সো অৰহাতি ৱদতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ভিক্খু পণীতভোজনানি অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ভিক্খুনী পণীতভোজনানি অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাটিদেসনীযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা সূপং ৱা ওদনং ৱা অগিলানো অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.
খাদন্তস্স তিস্সোতি মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযং, অৱসেসেসু অকপ্পিযমংসেসু দুক্কটং, ভিক্খুনিযা লসুণে পাচিত্তিযং. পঞ্চ ভোজনপচ্চযাতি অৱস্সুতা অৱস্সুতস্স পুৰিসস্স হত্থতো ভোজনং গহেত্ৱা তত্থেৱ মনুস্সমংসং লসুণং অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা গহিতপণীতভোজনানি অৱসেসঞ্চ অকপ্পিযমংসং পক্খিপিত্ৱা ৱোমিস্সকং ওমদ্দিত্ৱা অজ্ঝোহৰমানা সঙ্ঘাদিসেসং, থুল্লচ্চযং, পাচিত্তিযং, পাটিদেসনীযং, দুক্কটন্তি ইমা পঞ্চ আপত্তিযো ভোজনপচ্চযা আপজ্জতি.
পঞ্চ ঠানানীতি ‘‘উক্খিত্তানুৱত্তিকায ভিক্খুনিযা যাৱততিযং সমনুভাসনায অপ্পটিনিস্সজ্জন্তিযা ঞত্তিযা দুক্কটং, দ্ৱীহি কম্মৱাচাহি থুল্লচ্চযং, কম্মৱাচাপৰিযোসানে আপত্তি পাৰাজিকস্স, সঙ্ঘভেদায পৰক্কমনাদীসু সঙ্ঘাদিসেসো, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে পাচিত্তিয’’ন্তি এৱং সব্বা যাৱততিযকা পঞ্চ ঠানানি গচ্ছন্তি. পঞ্চন্নঞ্চেৱ আপত্তীতি আপত্তি নাম পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং হোতি, তত্থ দ্ৱিন্নং নিপ্পৰিযাযেন আপত্তিযেৱ, সিক্খামানসামণেৰিসামণেৰানং পন অকপ্পিযত্তা ন ৱট্টতি. ইমিনা পৰিযাযেন তেসং আপত্তি ন দেসাপেতব্বা, দণ্ডকম্মং পন তেসং কাতব্বং. পঞ্চন্নং অধিকৰণেন চাতি অধিকৰণঞ্চ পঞ্চন্নমেৱাতি অত্থো. এতেসংযেৱ হি পঞ্চন্নং পত্তচীৱৰাদীনং অত্থায ৱিনিচ্ছযৱোহাৰো অধিকৰণন্তি ৱুচ্চতি, গিহীনং পন অড্ডকম্মং নাম হোতি.
পঞ্চন্নং ৱিনিচ্ছযো হোতীতি পঞ্চন্নং সহধম্মিকানংযেৱ ৱিনিচ্ছযো নাম হোতি. পঞ্চন্নং ৱূপসমেন চাতি এতেসংযেৱ পঞ্চন্নং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিতং ৱূপসন্তং নাম হোতীতি অত্থো. পঞ্চন্নঞ্চেৱ অনাপত্তীতি এতেসংযেৱ পঞ্চন্নং অনাপত্তি নাম হোতীতি অত্থো. তীহি ঠানেহি সোভতীতি সঙ্ঘাদীহি তীহি কাৰণেহি সোভতি. কতৱীতিক্কমো হি পুগ্গলো সপ্পটিকম্মং আপত্তিং সঙ্ঘমজ্ঝে গণমজ্ঝে পুগ্গলসন্তিকে ৱা পটিকৰিত্ৱা অব্ভুণ্হসীলো পাকতিকো হোতি, তস্মা তীহি ঠানেহি সোভতীতি ৱুচ্চতি.
দ্ৱে কাযিকা ৰত্তিন্তি ভিক্খুনী ৰত্তন্ধকাৰে পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠাননিসজ্জসযনানি কপ্পযমানা পাচিত্তিযং, হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা ঠানাদীনি কপ্পযমানা দুক্কটন্তি দ্ৱে কাযদ্ৱাৰসম্ভৱা আপত্তিযো ৰত্তিং আপজ্জতি. দ্ৱে কাযিকা দিৱাতি এতেনেৱ উপাযেন দিৱা পটিচ্ছন্নে ওকাসে দ্ৱে আপত্তিযো আপজ্জতি. নিজ্ঝাযন্তস্স একা আপত্তীতি ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, সাৰত্তেন মাতুগামস্স অঙ্গজাতং উপনিজ্ঝাযিতব্বং. যো উপনিজ্ঝাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাৰা. ২৬৬) নিজ্ঝাযন্তস্স অযমেকা আপত্তি. একা পিণ্ডপাতপচ্চযাতি ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, ভিক্খাদাযিকায মুখং ওলোকেতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. ৩৬৬) এত্থ দুক্কটাপত্তি, অন্তমসো যাগুং ৱা ব্যঞ্জনং ৱা দেন্তস্স সামণেৰস্সাপি হি মুখং উল্লোকযতো দুক্কটমেৱ. কুৰুন্দিযং পন ‘‘একা পিণ্ডপাতপচ্চযাতি ভিক্খুনিপৰিপাচিতং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিয’’ন্তি ৱুত্তং.
অট্ঠানিসংসে সম্পস্সন্তি কোসম্বকক্খন্ধকে ৱুত্তানিসংসে. উক্খিত্তকা তযো ৱুত্তাতি আপত্তিযা অদস্সনে অপ্পটিকম্মে পাপিকায চ দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গেতি. তেচত্তালীস সম্মাৱত্তনাতি তেসংযেৱ উক্খিত্তকানং এত্তকেসু ৱত্তেসু ৱত্তনা.
পঞ্চঠানে মুসাৱাদোতি পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসথুল্লচ্চযপাচিত্তিযদুক্কটসঙ্খাতে পঞ্চট্ঠানে মুসাৱাদো গচ্ছতি. চুদ্দস পৰমন্তি ৱুচ্চতীতি দসাহপৰমাদিনযেন হেট্ঠা ৱুত্তং. দ্ৱাদস পাটিদেসনীযাতি ভিক্খূনং চত্তাৰি ভিক্খুনীনং অট্ঠ. চতুন্নং দেসনায চাতি চতুন্নং অচ্চযদেসনাযাতি অত্থো. কতমা পন সাতি? দেৱদত্তেন পযোজিতানং অভিমাৰানং অচ্চযদেসনা, অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স উপট্ঠাযিকায অচ্চযদেসনা, ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিনো অচ্চযদেসনা, ৱাসভগামিযত্থেৰস্স উক্খেপনীযকম্মং কত্ৱা আগতানং ভিক্খূনং অচ্চযদেসনাতি অযং চতুন্নং অচ্চযদেসনা নাম.
অট্ঠঙ্গিকো মুসাৱাদোতি ‘‘পুব্বেৱস্স হোতি মুসা ভণিস্স’’ন্তি আদিং কত্ৱা ‘‘ৱিনিধায সঞ্ঞ’’ন্তি পৰিযোসানেহি (পাচি. ৪-৫; পৰি. ৪৫৯) অট্ঠহি অঙ্গেহি অট্ঠঙ্গিকো. উপোসথঙ্গানিপি পাণং ন হনেতিআদিনা নযেন ৱুত্তানেৱ. অট্ঠ দূতেয্যঙ্গানীতি ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সোতা চ হোতি সাৱেতা চা’’তিআদিনা (চূড়ৱ. ৩৪৭) নযেন সঙ্ঘভেদকে ৱুত্তানি. অট্ঠ তিত্থিযৱত্তানি মহাখন্ধকে ৱুত্তানি.
অট্ঠৱাচিকা উপসম্পদাতি ভিক্খুনীনং উপসম্পদং সন্ধায ৱুত্তং. অট্ঠন্নং পচ্চুট্ঠাতব্বন্তি ভত্তগ্গে অট্ঠন্নং ভিক্খুনীনং ইতৰাহি পচ্চুট্ঠায আসনং দাতব্বং. ভিক্খুনোৱাদকো অট্ঠহীতি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভিক্খুনোৱাদকো সম্মন্নিতব্বো.
একস্স ছেজ্জন্তি গাথায নৱসু জনেসু যো সলাকং গাহেত্ৱা সঙ্ঘং ভিন্দতি, তস্সেৱ ছেজ্জং হোতি, দেৱদত্তো ৱিয পাৰাজিকং আপজ্জতি. ভেদকানুৱত্তকানং চতুন্নং থুল্লচ্চযং কোকালিকাদীনং ৱিয, ধম্মৱাদীনং চতুন্নং অনাপত্তি. ইমা পন আপত্তিযো চ অনাপত্তিযো চ সব্বেসং একৱত্থুকা সঙ্ঘভেদৱত্থুকা এৱ.
নৱ আঘাতৱত্থূনীতি গাথায নৱহীতি নৱহি ভিক্খূহি সঙ্ঘো ভিজ্জতি. ঞত্তিযা কৰণা নৱাতি ঞত্তিযা কাতব্বানি কম্মানি নৱাতি অত্থো. সেসং উত্তানমেৱ.