অপৰদুতিযগাথাসঙ্গণিকং

(১) কাযিকাদিআপত্তিৱণ্ণনা

৪৭৪. ‘‘কতি আপত্তিযো কাযিকা’’তিআদিগাথানং ৱিস্সজ্জনে ছ আপত্তিযো কাযিকাতি অন্তৰপেয্যালে চতুত্থেন আপত্তিসমুট্ঠানেন ছ আপত্তিযো আপজ্জতি, ‘‘ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱতি, আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তাপত্তিযো. কাযদ্ৱাৰে সমুট্ঠিতত্তা হি এতা কাযিকাতি ৱুচ্চন্তি. ছ ৱাচসিকাতি তস্মিংযেৱ অন্তৰপেয্যালে পঞ্চমেন আপত্তিসমুট্ঠানেন ছ আপত্তিযো আপজ্জতি, ‘‘ভিক্খু পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তাপত্তিযো. ছাদেন্তস্স তিস্সোতি ৱজ্জপটিচ্ছাদিকায ভিক্খুনিযা পাৰাজিকং, ভিক্খুস্স সঙ্ঘাদিসেসপটিচ্ছাদনে পাচিত্তিযং, অত্তনো দুট্ঠুল্লাপত্তিপটিচ্ছাদনে দুক্কটং. পঞ্চ সংসগ্গপচ্চযাতি ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গে পাৰাজিকং, ভিক্খুনো সঙ্ঘাদিসেসো, কাযেন কাযপটিবদ্ধে থুল্লচ্চযং, নিস্সগ্গিযেন কাযপটিবদ্ধে দুক্কটং, অঙ্গুলিপতোদকে পাচিত্তিযন্তি ইমা কাযসংসগ্গপচ্চযা পঞ্চাপত্তিযো.

অৰুণুগ্গে তিস্সোতি একৰত্তছাৰত্তসত্তাহদসাহমাসাতিক্কমৱসেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, ভিক্খুনিযা ৰত্তিৱিপ্পৱাসে সঙ্ঘাদিসেসো, ‘‘পঠমম্পি যামং ছাদেতি, দুতিযম্পি ততিযম্পি যামং ছাদেতি, উদ্ধস্তে অৰুণে ছন্না হোতি আপত্তি, যো ছাদেতি সো দুক্কটং দেসাপেতব্বো’’তি ইমা অৰুণুগ্গে তিস্সো আপত্তিযো আপজ্জতি. দ্ৱে যাৱততিযকাতি একাদস যাৱততিযকা নাম, পঞ্ঞত্তিৱসেন পন দ্ৱে হোন্তি ভিক্খূনং যাৱততিযকা ভিক্খুনীনং যাৱততিযকাতি. একেত্থ অট্ঠৱত্থুকাতি ভিক্খুনীনংযেৱ একা এত্থ ইমস্মিং সাসনে অট্ঠৱত্থুকা নাম. একেন সব্বসঙ্গহোতি ‘‘যস্স সিযা আপত্তি, সো আৱিকৰেয্যা’’তি ইমিনা একেন নিদানুদ্দেসেন সব্বসিক্খাপদানঞ্চ সব্বপাতিমোক্খুদ্দেসানঞ্চ সঙ্গহো হোতি.

ৱিনযস্স দ্ৱে মূলানীতি কাযো চেৱ ৱাচা চ. গৰুকা দ্ৱে ৱুত্তাতি পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসা. দ্ৱে দুট্ঠুল্লচ্ছাদনাতি ৱজ্জপটিচ্ছাদিকায পাৰাজিকং সঙ্ঘাদিসেসং পটিচ্ছাদকস্স পাচিত্তিযন্তি ইমা দ্ৱে দুট্ঠুল্লচ্ছাদনাপত্তিযো নাম.

গামন্তৰে চতস্সোতি ‘‘ভিক্খু ভিক্খুনিযা সদ্ধিং সংৱিদহতি, দুক্কটং; অঞ্ঞস্স গামস্স উপচাৰং ওক্কমতি, পাচিত্তিযং; ভিক্খুনিযা গামন্তৰং গচ্ছন্তিযা পৰিক্খিত্তে গামে পঠমপাদে থুল্লচ্চযং, দুতিযপাদে সঙ্ঘাদিসেসো; অপৰিক্খিত্তস্স পঠমপাদে উপচাৰোক্কমনে থুল্লচ্চযং, দুতিযপাদে সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ইমা গামন্তৰে দুক্কটপাচিত্তিযথুল্লচ্চযসঙ্ঘআদিসেসৱসেন চতস্সো আপত্তিযো. চতস্সো নদিপাৰপচ্চযাতি ‘‘ভিক্খু ভিক্খুনিযা সদ্ধিং সংৱিদহতি, দুক্কটং; নাৱং অভিৰুহতি, পাচিত্তিযং; ভিক্খুনিযা নদিপাৰং গচ্ছন্তিযা উত্তৰণকালে পঠমপাদে থুল্লচ্চযং, দুতিযপাদে সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ইমা চতস্সো. একমংসে থুল্লচ্চযন্তি মনুস্সমংসে. নৱমংসেসু দুক্কটন্তি সেসঅকপ্পিযমংসেসু.

দ্ৱে ৱাচসিকা ৰত্তিন্তি ভিক্খুনী ৰত্তন্ধকাৰে অপ্পদীপে পুৰিসেন সদ্ধিং হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, পাচিত্তিযং; হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা ঠিতা সল্লপতি, দুক্কটং. দ্ৱে ৱাচসিকা দিৱাতি ভিক্খুনী দিৱা পটিচ্ছন্নে ওকাসে পুৰিসেন সদ্ধিং হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, পাচিত্তিযং; হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা সল্লপতি, দুক্কটং. দদমানস্স তিস্সোতি মৰণাধিপ্পাযো মনুস্সস্স ৱিসং দেতি, সো চে তেন মৰতি, পাৰাজিকং; যক্খপেতানং দেতি, তে চে মৰন্তি, থুল্লচ্চযং; তিৰচ্ছানগতস্স দেতি, সো চে মৰতি, পাচিত্তিযং; অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা চীৱৰদানে পাচিত্তিযন্তি এৱং দদমানস্স তিস্সো আপত্তিযো. চত্তাৰো চ পটিগ্গহেতি হত্থগ্গাহ-ৱেণিগ্গাহেসু সঙ্ঘাদিসেসো, মুখেন অঙ্গজাতগ্গহণে পাৰাজিকং, অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা চীৱৰপটিগ্গহণে নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, অৱস্সুতায অৱস্সুতস্স হত্থতো খাদনীযং ভোজনীযং পটিগ্গণ্হন্তিযা থুল্লচ্চযং; এৱং পটিগ্গহে চত্তাৰো আপত্তিক্খন্ধা হোন্তি.

(২) দেসনাগামিনিযাদিৱণ্ণনা

৪৭৫. পঞ্চ দেসনাগামিনিযোতি লহুকা পঞ্চ. ছ সপ্পটিকম্মাতি পাৰাজিকং ঠপেত্ৱা অৱসেসা. একেত্থ অপ্পটিকম্মাতি একা পাৰাজিকাপত্তি.

ৱিনযগৰুকা দ্ৱে ৱুত্তাতি পাৰাজিকঞ্চেৱ সঙ্ঘাদিসেসঞ্চ. কাযৱাচসিকানি চাতি সব্বানেৱ সিক্খাপদানি কাযৱাচসিকানি, মনোদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তং একসিক্খাপদম্পি নত্থি. একো ৱিকালে ধঞ্ঞৰসোতি লোণসোৱীৰকং. অযমেৱ হি একো ধঞ্ঞৰসো ৱিকালে ৱট্টতি. একা ঞত্তিচতুত্থেন সম্মুতীতি ভিক্খুনোৱাদকসম্মুতি. অযমেৱ হি একা ঞত্তিচতুত্থকম্মেন সম্মুতি অনুঞ্ঞাতা.

পাৰাজিকা কাযিকা দ্ৱেতি ভিক্খূনং মেথুনপাৰাজিকং ভিক্খুনীনঞ্চ কাযসংসগ্গপাৰাজিকং. দ্ৱে সংৱাসভূমিযোতি অত্তনা ৱা অত্তানং সমানসংৱাসকং কৰোতি, সমগ্গো ৱা সঙ্ঘো উক্খিত্তং ওসাৰেতি. কুৰুন্দিযং পন ‘‘সমানসংৱাসকভূমি চ নানাসংৱাসকভূমি চা’’তি এৱং দ্ৱে সংৱাসভূমিযো ৱুত্তা. দ্ৱিন্নং ৰত্তিচ্ছেদোতি পাৰিৱাসিকস্স চ মানত্তচাৰিকস্স চ পঞ্ঞত্তা. দ্ৱঙ্গুলা দুৱেতি দ্ৱে দ্ৱঙ্গুলপঞ্ঞত্তিযো, ‘‘দ্ৱঙ্গুলপব্বপৰমং আদাতব্ব’’ন্তি অযমেকা, ‘‘দ্ৱঙ্গুলং ৱা দ্ৱেমাসং ৱা’’তি অযমেকা.

দ্ৱে অত্তানং ৱধিত্ৱানাতি ভিক্খুনী অত্তানং ৱধিত্ৱা দ্ৱে আপত্তিযো আপজ্জতি; ৱধতি ৰোদতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স; ৱধতি ন ৰোদতি, আপত্তি দুক্কটস্স. দ্ৱীহি সঙ্ঘো ভিজ্জতীতি কম্মেন চ সলাকগ্গাহেন চ. দ্ৱেত্থ পঠমাপত্তিকাতি এত্থ সকলেপি ৱিনযে দ্ৱে পঠমাপত্তিকা উভিন্নং পঞ্ঞত্তিৱসেন. ইতৰথা পন নৱ ভিক্খূনং নৱ ভিক্খুনীনন্তি অট্ঠাৰস হোন্তি. ঞত্তিযা কৰণা দুৱেতি দ্ৱে ঞত্তিকিচ্চানি – কম্মঞ্চ কম্মপাদকা চ. নৱসু ঠানেসু কম্মং হোতি, দ্ৱীসু কম্মপাদভাৱেন তিট্ঠতি.

পাণাতিপাতে তিস্সোতি ‘‘অনোদিস্স ওপাতং খণতি, সচে মনুস্সো মৰতি, পাৰাজিকং; যক্খপেতানং মৰণে থুল্লচ্চযং; তিৰচ্ছানগতস্স মৰণে পাচিত্তিয’’ন্তি ইমা তিস্সো হোন্তি. ৱাচা পাৰাজিকা তযোতি ৱজ্জপটিচ্ছাদিকায উক্খিত্তানুৱত্তিকায অট্ঠৱত্থুকাযাতি. কুৰুন্দিযং পন ‘‘আণত্তিযা অদিন্নাদানে, মনুস্সমৰণে, উত্তৰিমনুস্সধম্মউল্লপনে চা’’তি এৱং তযো ৱুত্তা. ওভাসনা তযোতি ৱচ্চমগ্গং পস্সাৱমগ্গং আদিস্স ৱণ্ণাৱণ্ণভাসনে সঙ্ঘাদিসেসো, ৱচ্চমগ্গং পস্সাৱমগ্গং ঠপেত্ৱা অধক্খকং উব্ভজাণুমণ্ডলং আদিস্স ৱণ্ণাৱণ্ণভণনে থুল্লচ্চযং, উব্ভক্খকং অধোজাণুমণ্ডলং আদিস্স ৱণ্ণাৱণ্ণভণনে দুক্কটং. সঞ্চৰিত্তেন ৱা তযোতি পটিগ্গণ্হাতি ৱীমংসতি পচ্চাহৰতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স; পটিগ্গণ্হাতি ৱীমংসতি ন পচ্চাহৰতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স; পটিগ্গণ্হাতি ন ৱীমংসতি ন পচ্চাহৰতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি ইমে সঞ্চৰিত্তেন কাৰণভূতেন তযো আপত্তিক্খন্ধা হোন্তি.

তযো পুগ্গলা ন উপসম্পাদেতব্বাতি অদ্ধানহীনো অঙ্গহীনো ৱত্থুৱিপন্নো চ তেসং নানাকৰণং ৱুত্তমেৱ. অপিচেত্থ যো পত্তচীৱৰেন অপৰিপূৰো, পৰিপূৰো চ ন যাচতি, ইমেপি অঙ্গহীনেনেৱ সঙ্গহিতা. মাতুঘাতকাদযো চ কৰণদুক্কটকা পণ্ডকউভতোব্যঞ্জনকতিৰচ্ছানগতসঙ্খাতেন ৱত্থুৱিপন্নেনেৱ সঙ্গহিতাতি ৱেদিতব্বা. এস নযো কুৰুন্দিযং ৱুত্তো. তযো কম্মানং সঙ্গহাতি ঞত্তিকপ্পনা, ৱিপ্পকতপচ্চত্তং, অতীতকৰণন্তি. তত্থ ‘‘দদেয্য কৰেয্যা’’তিআদিভেদা ঞত্তিকপ্পনা; ‘‘দেতি কৰোতী’’তিআদিভেদং ৱিপ্পকতপচ্চত্তং; ‘‘দিন্নং কত’’ন্তিআদিভেদং অতীতকৰণং নামাতি ইমেহি তীহি কম্মানি সঙ্গয্হন্তি. অপৰেহিপি তীহি কম্মানি সঙ্গয্হন্তি – ৱত্থুনা, ঞত্তিযা, অনুস্সাৱনাযাতি. ৱত্থুসম্পন্নঞ্হি ঞত্তিসম্পন্নং অনুস্সাৱনসম্পন্নঞ্চ কম্মং নাম হোতি, তেন ৱুত্তং ‘‘তযো কম্মানং সঙ্গহা’’তি. নাসিতকা তযো নাম মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথ, দূসকো নাসেতব্বো, দসহঙ্গেহি সমন্নাগতো সামণেৰো নাসেতব্বো, কণ্টকং সমণুদ্দেসং নাসেথাতি এৱং লিঙ্গসংৱাসদণ্ডকম্মনাসনাৱসেন তযো নাসিতকা ৱেদিতব্বা. তিণ্ণন্নং একৱাচিকাতি ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে দ্ৱে তযো একানুস্সাৱনে কাতু’’ন্তি ৱচনতো তিণ্ণং জনানং একুপজ্ঝাযেন নানাচৰিযেন একানুস্সাৱনা ৱট্টতি.

অদিন্নাদানে তিস্সোতি পাদে ৱা অতিৰেকপাদে ৱা পাৰাজিকং, অতিৰেকমাসকে থুল্লচ্চযং, মাসকে ৱা ঊনমাসকে ৱা দুক্কটং. চতস্সো মেথুনপচ্চযাতি অক্খযিতে পাৰাজিকং, যেভুয্যেন খযিতে থুল্লচ্চযং, ৱিৱটকতে মুখে দুক্কটং, জতুমট্ঠকে পাচিত্তিযং. ছিন্দন্তস্স তিস্সোতি ৱনপ্পতিং ছিন্দন্তস্স পাৰাজিকং, ভূতগামে পাচিত্তিযং, অঙ্গজাতে থুল্লচ্চযং. পঞ্চ ছড্ডিতপচ্চযাতি অনোদিস্স ৱিসং ছড্ডেতি, সচে তেন মনুস্সো মৰতি, পাৰাজিকং; যক্খপেতেসু থুল্লচ্চযং; তিৰচ্ছানগতে পাচিত্তিযং; ৱিস্সট্ঠিছড্ডনে সঙ্ঘাদিসেসো; সেখিযেসু হৰিতে উচ্চাৰপস্সাৱছড্ডনে দুক্কটং – ইমা ছড্ডিতপচ্চযা পঞ্চাপত্তিযো হোন্তি.

পাচিত্তিযেন দুক্কটা কতাতি ভিক্খুনোৱাদকৱগ্গস্মিং দসসু সিক্খাপদেসু পাচিত্তিযেন সদ্ধিং দুক্কটা কতা এৱাতি অত্থো. চতুৰেত্থ নৱকা ৱুত্তাতি পঠমসিক্খাপদম্হিযেৱ অধম্মকম্মে দ্ৱে, ধম্মকম্মে দ্ৱেতি এৱং চত্তাৰো নৱকা ৱুত্তাতি অত্থো. দ্ৱিন্নং চীৱৰেন চাতি ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায চীৱৰং দেন্তস্স পাচিত্তিযং, ভিক্খুনীনং সন্তিকে উপসম্পন্নায দেন্তস্স দুক্কটন্তি এৱং দ্ৱিন্নং ভিক্খুনীনং চীৱৰং দেন্তস্স চীৱৰেন কাৰণভূতেন আপত্তি হোতীতি অত্থো.

অট্ঠ পাটিদেসনীযাতি পাড়িযং আগতা এৱ. ভুঞ্জন্তামকধঞ্ঞেন পাচিত্তিযেন দুক্কটা কতাতি আমকধঞ্ঞং ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তিযা পাচিত্তিযেন সদ্ধিং দুক্কটা কতাযেৱ.

গচ্ছন্তস্স চতস্সোতি ভিক্খুনিযা ৱা মাতুগামেন ৱা সদ্ধিং সংৱিধায গচ্ছন্তস্স দুক্কটং, গামূপচাৰোক্কমনে পাচিত্তিযং, যা ভিক্খুনী একা গামন্তৰং গচ্ছতি, তস্সা গামূপচাৰং ওক্কমন্তিযা পঠমপাদে থুল্লচ্চযং, দুতিযপাদে সঙ্ঘাদিসেসোতি গচ্ছন্তস্স ইমা চতস্সো আপত্তিযো হোন্তি. ঠিতস্স চাপি তত্তকাতি ঠিতস্সপি চতস্সো এৱাতি অত্থো. কথং? ভিক্খুনী অন্ধকাৰে ৱা পটিচ্ছন্নে ৱা ওকাসে মিত্তসন্থৱৱসেন পুৰিসস্স হত্থপাসে তিট্ঠতি, পাচিত্তিযং; হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা তিট্ঠতি, দুক্কটং; অৰুণুগ্গমনকালে দুতিযিকায হত্থপাসং ৱিজহন্তী তিট্ঠতি, থুল্লচ্চযং; ৱিজহিত্ৱা তিট্ঠতি, সঙ্ঘাদিসেসোতি নিসিন্নস্স চতস্সো আপত্তিযো. নিপন্নস্সাপি তত্তকাতি সচেপি হি সা নিসীদতি ৱা নিপজ্জতি ৱা, এতাযেৱ চতস্সো আপত্তিযো আপজ্জতি.

(৩) পাচিত্তিযৱণ্ণনা

৪৭৬. পঞ্চ পাচিত্তিযানীতি পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৱা নানাভাজনেসু ৱা একভাজনে ৱা অমিস্সেত্ৱা ঠপিতানি হোন্তি, সত্তাহাতিক্কমে সো ভিক্খু পঞ্চ পাচিত্তিযানি সব্বানি নানাৱত্থুকানি একক্খণে আপজ্জতি, ‘‘ইমং পঠমং আপন্নো, ইমং পচ্ছা’’তি ন ৱত্তব্বো.

নৱ পাচিত্তিযানীতি যো ভিক্খু নৱ পণীতভোজনানি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা তেহি সদ্ধিং একতো একং কবড়ং ওমদ্দিত্ৱা মুখে পক্খিপিত্ৱা পৰগড়ং অতিক্কামেতি, অযং নৱ পাচিত্তিযানি সব্বানি নানাৱত্থুকানি একক্খণে আপজ্জতি ‘‘ইমং পঠমং আপন্নো, ইমং পচ্ছা’’তি ন ৱত্তব্বো. একৱাচায দেসেয্যাতি ‘‘অহং, ভন্তে, পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহং অতিক্কামেত্ৱা পঞ্চ আপত্তিযো আপন্নো, তা তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি এৱং একৱাচায দেসেয্য, দেসিতাৱ হোন্তি, দ্ৱীহি তীহি ৱাচাহি কিচ্চং নাম নত্থি. দুতিযৱিস্সজ্জনেপি ‘‘অহং, ভন্তে, নৱ পণীতভোজনানি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱা নৱ আপত্তিযো আপন্নো, তা তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি ৱত্তব্বং.

ৱত্থুং কিত্তেত্ৱা দেসেয্যাতি ‘‘অহং, ভন্তে, পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহং অতিক্কামেসিং, যথাৱত্থুকং তং তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি এৱং ৱত্থুং কিত্তেত্ৱা দেসেয্য, দেসিতাৱ হোন্তি আপত্তিযো, আপত্তিযা নামগ্গহণেন কিচ্চং নত্থি. দুতিযৱিস্সজ্জনেপি ‘‘অহং, ভন্তে, নৱ পণীতভোজনানি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুত্তো, যথাৱত্থুকং তং তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি ৱত্তব্বং.

যাৱততিযকে তিস্সোতি উক্খিত্তানুৱত্তিকায পাৰাজিকং ভেদকানুৱত্তকানং কোকালিকাদীনং সঙ্ঘাদিসেসং, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে চণ্ডকাড়িকায চ ভিক্খুনিযা পাচিত্তিযন্তি ইমা যাৱততিযকা তিস্সো আপত্তিযো. ছ ৱোহাৰপচ্চযাতি পযুত্তৱাচাপচ্চযা ছ আপত্তিযো আপজ্জতীতি অত্থো. কথং? আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অসন্তং অভূতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা যো তে ৱিহাৰে ৱসতি সো অৰহাতি ৱদতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ভিক্খু পণীতভোজনানি অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ভিক্খুনী পণীতভোজনানি অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাটিদেসনীযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা সূপং ৱা ওদনং ৱা অগিলানো অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

খাদন্তস্স তিস্সোতি মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযং, অৱসেসেসু অকপ্পিযমংসেসু দুক্কটং, ভিক্খুনিযা লসুণে পাচিত্তিযং. পঞ্চ ভোজনপচ্চযাতি অৱস্সুতা অৱস্সুতস্স পুৰিসস্স হত্থতো ভোজনং গহেত্ৱা তত্থেৱ মনুস্সমংসং লসুণং অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা গহিতপণীতভোজনানি অৱসেসঞ্চ অকপ্পিযমংসং পক্খিপিত্ৱা ৱোমিস্সকং ওমদ্দিত্ৱা অজ্ঝোহৰমানা সঙ্ঘাদিসেসং, থুল্লচ্চযং, পাচিত্তিযং, পাটিদেসনীযং, দুক্কটন্তি ইমা পঞ্চ আপত্তিযো ভোজনপচ্চযা আপজ্জতি.

পঞ্চ ঠানানীতি ‘‘উক্খিত্তানুৱত্তিকায ভিক্খুনিযা যাৱততিযং সমনুভাসনায অপ্পটিনিস্সজ্জন্তিযা ঞত্তিযা দুক্কটং, দ্ৱীহি কম্মৱাচাহি থুল্লচ্চযং, কম্মৱাচাপৰিযোসানে আপত্তি পাৰাজিকস্স, সঙ্ঘভেদায পৰক্কমনাদীসু সঙ্ঘাদিসেসো, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে পাচিত্তিয’’ন্তি এৱং সব্বা যাৱততিযকা পঞ্চ ঠানানি গচ্ছন্তি. পঞ্চন্নঞ্চেৱ আপত্তীতি আপত্তি নাম পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং হোতি, তত্থ দ্ৱিন্নং নিপ্পৰিযাযেন আপত্তিযেৱ, সিক্খামানসামণেৰিসামণেৰানং পন অকপ্পিযত্তা ন ৱট্টতি. ইমিনা পৰিযাযেন তেসং আপত্তি ন দেসাপেতব্বা, দণ্ডকম্মং পন তেসং কাতব্বং. পঞ্চন্নং অধিকৰণেন চাতি অধিকৰণঞ্চ পঞ্চন্নমেৱাতি অত্থো. এতেসংযেৱ হি পঞ্চন্নং পত্তচীৱৰাদীনং অত্থায ৱিনিচ্ছযৱোহাৰো অধিকৰণন্তি ৱুচ্চতি, গিহীনং পন অড্ডকম্মং নাম হোতি.

পঞ্চন্নং ৱিনিচ্ছযো হোতীতি পঞ্চন্নং সহধম্মিকানংযেৱ ৱিনিচ্ছযো নাম হোতি. পঞ্চন্নং ৱূপসমেন চাতি এতেসংযেৱ পঞ্চন্নং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিতং ৱূপসন্তং নাম হোতীতি অত্থো. পঞ্চন্নঞ্চেৱ অনাপত্তীতি এতেসংযেৱ পঞ্চন্নং অনাপত্তি নাম হোতীতি অত্থো. তীহি ঠানেহি সোভতীতি সঙ্ঘাদীহি তীহি কাৰণেহি সোভতি. কতৱীতিক্কমো হি পুগ্গলো সপ্পটিকম্মং আপত্তিং সঙ্ঘমজ্ঝে গণমজ্ঝে পুগ্গলসন্তিকে ৱা পটিকৰিত্ৱা অব্ভুণ্হসীলো পাকতিকো হোতি, তস্মা তীহি ঠানেহি সোভতীতি ৱুচ্চতি.

দ্ৱে কাযিকা ৰত্তিন্তি ভিক্খুনী ৰত্তন্ধকাৰে পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠাননিসজ্জসযনানি কপ্পযমানা পাচিত্তিযং, হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা ঠানাদীনি কপ্পযমানা দুক্কটন্তি দ্ৱে কাযদ্ৱাৰসম্ভৱা আপত্তিযো ৰত্তিং আপজ্জতি. দ্ৱে কাযিকা দিৱাতি এতেনেৱ উপাযেন দিৱা পটিচ্ছন্নে ওকাসে দ্ৱে আপত্তিযো আপজ্জতি. নিজ্ঝাযন্তস্স একা আপত্তীতি ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, সাৰত্তেন মাতুগামস্স অঙ্গজাতং উপনিজ্ঝাযিতব্বং. যো উপনিজ্ঝাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাৰা. ২৬৬) নিজ্ঝাযন্তস্স অযমেকা আপত্তি. একা পিণ্ডপাতপচ্চযাতি ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, ভিক্খাদাযিকায মুখং ওলোকেতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. ৩৬৬) এত্থ দুক্কটাপত্তি, অন্তমসো যাগুং ৱা ব্যঞ্জনং ৱা দেন্তস্স সামণেৰস্সাপি হি মুখং উল্লোকযতো দুক্কটমেৱ. কুৰুন্দিযং পন ‘‘একা পিণ্ডপাতপচ্চযাতি ভিক্খুনিপৰিপাচিতং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিয’’ন্তি ৱুত্তং.

অট্ঠানিসংসে সম্পস্সন্তি কোসম্বকক্খন্ধকে ৱুত্তানিসংসে. উক্খিত্তকা তযো ৱুত্তাতি আপত্তিযা অদস্সনে অপ্পটিকম্মে পাপিকায চ দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গেতি. তেচত্তালীস সম্মাৱত্তনাতি তেসংযেৱ উক্খিত্তকানং এত্তকেসু ৱত্তেসু ৱত্তনা.

পঞ্চঠানে মুসাৱাদোতি পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসথুল্লচ্চযপাচিত্তিযদুক্কটসঙ্খাতে পঞ্চট্ঠানে মুসাৱাদো গচ্ছতি. চুদ্দস পৰমন্তি ৱুচ্চতীতি দসাহপৰমাদিনযেন হেট্ঠা ৱুত্তং. দ্ৱাদস পাটিদেসনীযাতি ভিক্খূনং চত্তাৰি ভিক্খুনীনং অট্ঠ. চতুন্নং দেসনায চাতি চতুন্নং অচ্চযদেসনাযাতি অত্থো. কতমা পন সাতি? দেৱদত্তেন পযোজিতানং অভিমাৰানং অচ্চযদেসনা, অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স উপট্ঠাযিকায অচ্চযদেসনা, ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিনো অচ্চযদেসনা, ৱাসভগামিযত্থেৰস্স উক্খেপনীযকম্মং কত্ৱা আগতানং ভিক্খূনং অচ্চযদেসনাতি অযং চতুন্নং অচ্চযদেসনা নাম.

অট্ঠঙ্গিকো মুসাৱাদোতি ‘‘পুব্বেৱস্স হোতি মুসা ভণিস্স’’ন্তি আদিং কত্ৱা ‘‘ৱিনিধায সঞ্ঞ’’ন্তি পৰিযোসানেহি (পাচি. ৪-৫; পৰি. ৪৫৯) অট্ঠহি অঙ্গেহি অট্ঠঙ্গিকো. উপোসথঙ্গানিপি পাণং ন হনেতিআদিনা নযেন ৱুত্তানেৱ. অট্ঠ দূতেয্যঙ্গানীতি ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সোতা চ হোতি সাৱেতা চা’’তিআদিনা (চূড়ৱ. ৩৪৭) নযেন সঙ্ঘভেদকে ৱুত্তানি. অট্ঠ তিত্থিযৱত্তানি মহাখন্ধকে ৱুত্তানি.

অট্ঠৱাচিকা উপসম্পদাতি ভিক্খুনীনং উপসম্পদং সন্ধায ৱুত্তং. অট্ঠন্নং পচ্চুট্ঠাতব্বন্তি ভত্তগ্গে অট্ঠন্নং ভিক্খুনীনং ইতৰাহি পচ্চুট্ঠায আসনং দাতব্বং. ভিক্খুনোৱাদকো অট্ঠহীতি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভিক্খুনোৱাদকো সম্মন্নিতব্বো.

একস্স ছেজ্জন্তি গাথায নৱসু জনেসু যো সলাকং গাহেত্ৱা সঙ্ঘং ভিন্দতি, তস্সেৱ ছেজ্জং হোতি, দেৱদত্তো ৱিয পাৰাজিকং আপজ্জতি. ভেদকানুৱত্তকানং চতুন্নং থুল্লচ্চযং কোকালিকাদীনং ৱিয, ধম্মৱাদীনং চতুন্নং অনাপত্তি. ইমা পন আপত্তিযো চ অনাপত্তিযো চ সব্বেসং একৱত্থুকা সঙ্ঘভেদৱত্থুকা এৱ.

নৱ আঘাতৱত্থূনীতি গাথায নৱহীতি নৱহি ভিক্খূহি সঙ্ঘো ভিজ্জতি. ঞত্তিযা কৰণা নৱাতি ঞত্তিযা কাতব্বানি কম্মানি নৱাতি অত্থো. সেসং উত্তানমেৱ.

(৪) অৱন্দনীযপুগ্গলাদিৱণ্ণনা

৪৭৭. দস পুগ্গলা নাভিৱাদেতব্বাতি সেনাসনক্খন্ধকে ৱুত্তা দস জনা. অঞ্জলি সামীচেন চাতি সামীচিকম্মেন সদ্ধিং অঞ্জলি চ তেসং ন কাতব্বো, নেৱ পানীযাপুচ্ছনতালৱণ্টগ্গহণাদি খন্ধকৱত্তং তেসং দস্সেতব্বং, ন অঞ্জলি পগ্গণ্হিতব্বোতি অত্থো. দসন্নং দুক্কটন্তি তেসংযেৱ দসন্নং এৱং কৰোন্তস্স দুক্কটং হোতি. দস চীৱৰধাৰণাতি দস দিৱসানি অতিৰেকচীৱৰস্স ধাৰণা অনুঞ্ঞাতাতি অত্থো.

পঞ্চন্নং ৱস্সংৱুট্ঠানং, দাতব্বং ইধ চীৱৰন্তি পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং সম্মুখাৱ দাতব্বং. সত্তন্নং সন্তেতি দিসাপক্কন্তউম্মত্তকখিত্তচিত্তৱেদনাট্টানং তিণ্ণঞ্চ উক্খিত্তকানন্তি ইমেসং সত্তন্নং সন্তে পতিৰূপে গাহকে পৰম্মুখাপি দাতব্বং. সোড়সন্নং ন দাতব্বন্তি সেসানং চীৱৰক্খন্ধকে ৱুত্তানং পণ্ডকাদীনং সোড়সন্নং ন দাতব্বং.

কতিসতং ৰত্তিসতং, আপত্তিযো ছাদযিত্ৱানাতি কতিসতং আপত্তিযো ৰত্তিসতং ছাদযিত্ৱান. দসসতং ৰত্তিসতং, আপত্তিযো ছাদযিত্ৱানাতি দসসতং আপত্তিযো ৰত্তিসতং ছাদযিত্ৱান. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – যো দিৱসে সতং সতং সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযো আপজ্জিত্ৱা দস দস দিৱসে পটিচ্ছাদেতি, তেন ৰত্তিসতং আপত্তিসহস্সং পটিচ্ছাদিতং হোতি, সো সব্বাৱ তা আপত্তিযো দসাহপটিচ্ছন্নাতি পৰিৱাসং যাচিত্ৱা দস ৰত্তিযো ৱসিত্ৱান মুচ্চেয্য পাৰিৱাসিকোতি.

দ্ৱাদস কম্মদোসা ৱুত্তাতি অপলোকনকম্মং অধম্মেনৱগ্গং, অধম্মেনসমগ্গং, ধম্মেনৱগ্গং, তথা ঞত্তিকম্মঞত্তিদুতিযকম্মঞত্তিচতুত্থকম্মানিপীতি এৱং একেকস্মিং কম্মে তযো তযো কত্ৱা দ্ৱাদস কম্মদোসা ৱুত্তা.

চতস্সো কম্মসম্পত্তিযোতি অপলোকনকম্মং ধম্মেনসমগ্গং, তথা সেসানিপীতি এৱং চতস্সো কম্মসম্পত্তিযো ৱুত্তা.

ছ কম্মানীতি অধম্মেনৱগ্গকম্মং, অধম্মেনসমগ্গকম্মং, ধম্মপতিৰূপকেনৱগ্গকম্মং, ধম্মপতিৰূপকেনসমগ্গকম্মং, ধম্মেনৱগ্গকম্মং, ধম্মেনসমগ্গকম্মন্তি এৱং ছ কম্মানি ৱুত্তানি. একেত্থ ধম্মিকা কতাতি একং ধম্মেন সমগ্গকম্মমেৱেত্থ ধম্মিকং কতন্তি অত্থো. দুতিযগাথাৱিস্সজ্জনেপি এতদেৱ ধম্মিকং.

যং দেসিতাতি যানি দেসিতানি ৱুত্তানি পকাসিতানি. অনন্তজিনেনাতিআদীসু পৰিযন্তপৰিচ্ছেদভাৱৰহিতত্তা অনন্তং ৱুচ্চতি নিব্বানং, তং ভগৱতা ৰঞ্ঞা সপত্তগণং অভিমদ্দিত্ৱা ৰজ্জং ৱিয কিলেসগণং অভিমদ্দিত্ৱা জিতং ৱিজিতং অধিগতং সম্পত্তং, তস্মা ভগৱা ‘‘অনন্তজিনো’’তি ৱুচ্চতি. স্ৱেৱ ইট্ঠানিট্ঠেসু নিব্বিকাৰতায তাদি, ৱিক্খম্ভনতদঙ্গসমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিনিস্সৰণৱিৱেকসঙ্খাতং ৱিৱেকপঞ্চকং অদ্দসাতি ৱিৱেকদস্সী; তেন অনন্তজিনেন তাদিনা ৱিৱেকদস্সিনা যানি আপত্তিক্খন্ধানি দেসিতানি ৱুত্তানি. একেত্থ সম্মতি ৱিনা সমথেহীতি অযমেত্থ পদসম্বন্ধো, যানি সত্থাৰা সত্ত আপত্তিক্খন্ধানি দেসিতানি, তত্থ একাপি আপত্তি ৱিনা সমথেহি ন সম্মতি, অথ খো ছ সমথা চত্তাৰি অধিকৰণানীতি সব্বেপিমে ধম্মা সম্মুখাৱিনযেন সম্মন্তি, সমাযোগং গচ্ছন্তি. এত্থ পন একো সম্মুখাৱিনযোৱ ৱিনা সমথেহি সম্মতি, সমথভাৱং গচ্ছতি. ন হি তস্স অঞ্ঞেন সমথেন ৱিনা অনিপ্ফত্তি নাম অত্থি. তেন ৱুত্তং – ‘‘একেত্থ সম্মতি ৱিনা সমথেহী’’তি. ইমিনা তাৱ অধিপ্পাযেন অট্ঠকথাসু অত্থো ৱুত্তো. মযং পন ‘‘ৱিনা’’তি নিপাতস্স পটিসেধনমত্তমত্থং গহেত্ৱা ‘‘একেত্থ সম্মতি ৱিনা সমথেহী’’তি এতেসু সত্তসু আপত্তিক্খন্ধেসু একো পাৰাজিকাপত্তিক্খন্ধো ৱিনা সমথেহি সম্মতীতি এতমত্থং ৰোচেয্যাম. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘যা সা আপত্তি অনৱসেসা, সা আপত্তি ন কতমেন অধিকৰণেন কতমম্হি ঠানে ন কতমেন সমথেন সম্মতী’’তি.

ছঊনদিযড্ঢসতাতি ‘‘ইধ, উপালি, ভিক্খু অধম্মং ধম্মোতি দীপেতি, তস্মিং অধম্মদিট্ঠি ভেদে অধম্মদিট্ঠি, তস্মিং অধম্মদিট্ঠি ভেদে ধম্মদিট্ঠি, তস্মিং অধম্মদিট্ঠি ভেদে ৱেমতিকো, তস্মিং ধম্মদিট্ঠি ভেদে অধম্মদিট্ঠি, তস্মিং ধম্মদিট্ঠি ভেদে ৱেমতিকো, তস্মিং ৱেমতিকো ভেদে অধম্মদিট্ঠি, তস্মিং ৱেমতিকো ভেদে ধম্মদিট্ঠি, তস্মিং ৱেমতিকো ভেদে ৱেমতিকো’’তি এৱং যানি অট্ঠাৰসন্নং ভেদকৰৱত্থূনং ৱসেন অট্ঠাৰস অট্ঠকানি সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকে ৱুত্তানি, তেসং ৱসেন ছঊনদিযড্ঢসতং আপাযিকা ৱেদিতব্বা.

অট্ঠাৰস অনাপাযিকাতি ‘‘ইধ, উপালি, ভিক্খু অধম্মং ধম্মোতি দীপেতি, তস্মিং ধম্মদিট্ঠি ভেদে ধম্মদিট্ঠি অৱিনিধায দিট্ঠিং অৱিনিধায খন্তিং অৱিনিধায ৰুচিং অৱিনিধায ভাৱং অনুস্সাৱেতি, সলাকং গাহেতি ‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি, অযম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘভেদকো ন আপাযিকো ন নেৰযিকো ন কপ্পট্ঠো ন অতেকিচ্ছো’’তি এৱং একেকস্মিং ৱত্থুস্মিং একেকং কত্ৱা সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকাৱসানে ৱুত্তা অট্ঠাৰস জনা. অট্ঠাৰস অট্ঠকা ছঊনদিযড্ঢসতৱিস্সজ্জনে ৱুত্তাযেৱ.

(৫) সোড়সকম্মাদিৱণ্ণনা

৪৭৮. কতি কম্মানীতিআদীনং সব্বগাথানং ৱিস্সজ্জনং উত্তানমেৱাতি.

অপৰদুতিযগাথাসঙ্গণিকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.