১০. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৩৭. তেন সমযেনাতি ৰাজসিক্খাপদং. তত্থ উপাসকং সঞ্ঞাপেত্ৱাতি জানাপেত্ৱা, ‘‘ইমিনা মূলেন চীৱৰং কিণিত্ৱা থেৰস্স দেহী’’তি এৱং ৱত্ৱাতি অধিপ্পাযো. পঞ্ঞাসবন্ধোতি পঞ্ঞাসকহাপণদণ্ডোতি ৱুত্তং হোতি. পঞ্ঞাসং বদ্ধোতিপি পাঠো, পঞ্ঞাসং জিতো পঞ্ঞাসং দাপেতব্বোতি অধিপ্পাযো. অজ্জণ্হো, ভন্তে, আগমেহীতি ভন্তে, অজ্জ একদিৱসং অম্হাকং তিট্ঠ, অধিৱাসেহীতি অত্থো. পৰামসীতি গণ্হি. জীনোসীতি জিতোসি.
৫৩৮-৯. ৰাজভোগ্গোতি ৰাজতো ভোগ্গং ভুঞ্জিতব্বং অস্সত্থীতি ৰাজভোগ্গো, ৰাজভোগোতিপি পাঠো, ৰাজতো ভোগো অস্স অত্থীতি অত্থো.
পহিণেয্যাতি পেসেয্য, উত্তানত্থত্তা পনস্স পদভাজনং ন ৱুত্তং. যথা চ এতস্স, এৱং ‘‘চীৱৰং ইত্থন্নামং ভিক্খু’’ন্তিআদীনম্পি পদানং উত্তানত্থত্তাযেৱ পদভাজনং ন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. আভতন্তি আনীতং. কালেনকপ্পিযন্তি যুত্তপত্তকালেন, যদা নো অত্থো হোতি, তদা কপ্পিযং চীৱৰং গণ্হামাতি অত্থো.
ৱেয্যাৱচ্চকৰোতি কিচ্চকৰো, কপ্পিযকাৰকোতি অত্থো. সঞ্ঞত্তো সো মযাতি আণত্তো সো মযা, যথা তুম্হাকং চীৱৰেন অত্থে সতি চীৱৰং দস্সতি, এৱং ৱুত্তোতি অত্থো. অত্থো মে আৱুসো চীৱৰেনাতি চোদনালক্খণনিদস্সনমেতং, ইদঞ্হি ৱচনং ৱত্তব্বং, অস্স ৱা অত্থো যায কাযচি ভাসায; ইদং চোদনালক্খণং. ‘‘দেহি মে চীৱৰ’’ন্তিআদীনি পন নৱত্তব্বাকাৰদস্সনত্থং ৱুত্তানি, এতানি হি ৱচনানি এতেসং ৱা অত্থো যায কাযচি ভাসায ন ৱত্তব্বো.
দুতিযম্পি ৱত্তব্বো ততিযম্পি ৱত্তব্বোতি ‘‘অত্থো মে আৱুসো চীৱৰেনা’’তি ইদমেৱ যাৱততিযং ৱত্তব্বোতি. এৱং ‘‘দ্ৱত্তিক্খত্তুং চোদেতব্বো সাৰেতব্বো’’তি এত্থ উদ্দিট্ঠচোদনাপৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱা ইদানি ‘‘দ্ৱত্তিক্খত্তুং চোদযমানো সাৰযমানো তং চীৱৰং অভিনিপ্ফাদেয্য, ইচ্চেতং কুসল’’ন্তি ইমেসং পদানং সঙ্খেপতো অত্থং দস্সেন্তো ‘‘সচে অভিনিপ্ফাদেতি, ইচ্চেতং কুসল’’ন্তি আহ. এৱং যাৱততিযং চোদেন্তো তং চীৱৰং যদি নিপ্ফাদেতি, সক্কোতি অত্তনো পটিলাভৱসেন নিপ্ফাদেতুং, ইচ্চেতং কুসলং সাধু সুট্ঠু সুন্দৰং.
চতুক্খত্তুং পঞ্চক্খত্তুং ছক্খত্তুপৰমং তুণ্হীভূতেন উদ্দিস্স ঠাতব্বন্তি ঠানলক্খণনিদস্সনমেতং. ছক্খত্তুপৰমন্তি চ ভাৱনপুংসকৱচনমেতং, ছক্খত্তুপৰমঞ্হি এতেন চীৱৰং উদ্দিস্স তুণ্হীভূতেন ঠাতব্বং, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি কাতব্বং, ইদং ঠানলক্খণং. তত্থ যো সব্বট্ঠানানং সাধাৰণো তুণ্হীভাৱো, তং তাৱ দস্সেতুং পদভাজনে ‘‘তত্থ গন্ত্ৱা তুণ্হীভূতেনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ন আসনে নিসীদিতব্বন্তি ‘‘ইধ, ভন্তে, নিসীদথা’’তি ৱুত্তেনাপি ন নিসীদিতব্বং. ন আমিসং পটিগ্গহেতব্বন্তি যাগুখজ্জকাদিভেদং কিঞ্চি আমিসং ‘‘গণ্হথ, ভন্তে’’তি যাচিযমানেনাপি ন গণ্হিতব্বং. ন ধম্মো ভাসিতব্বোতি মঙ্গলং ৱা অনুমোদনং ৱা ভাসথাতি যাচিযমানেনাপি কিঞ্চি ন ভাসিতব্বং, কেৱলং ‘‘কিং কাৰণা আগতোসী’’তি পুচ্ছিযমানেন ‘‘জানাসি, আৱুসো’’তি ৱত্তব্বো. পুচ্ছিযমানোতি ইদঞ্হি কৰণত্থে পচ্চত্তৱচনং. অথ ৱা পুচ্ছং কুৰুমানো পুচ্ছিযমানোতি এৱম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যো হি পুচ্ছং কৰোতি, সো এত্তকং ৱত্তব্বোতি ঠানং ভঞ্জতীতি আগতকাৰণং ভঞ্জতি.
ইদানি যা তিস্সো চোদনা, ছ চ ঠানানি ৱুত্তানি. তত্থ ৱুড্ঢিঞ্চ হানিঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘চতুক্খত্তুং চোদেত্ৱা’’তিআদিমাহ. যস্মা চ এত্থ একচোদনাৱুড্ঢিযা দ্ৱিন্নং ঠানানং হানি ৱুত্তা, তস্মা ‘‘একা চোদনা দিগুণং ঠান’’ন্তি লক্খণং দস্সিতং হোতি. ইতি ইমিনা লক্খণেন তিক্খত্তুং চোদেত্ৱা ছক্খত্তুং ঠাতব্বং, দ্ৱিক্খত্তুং চোদেত্ৱা অট্ঠক্খত্তুং ঠাতব্বং, সকিং চোদেত্ৱা দসক্খত্তুং ঠাতব্বন্তি. যথা চ ‘‘ছক্খত্তুং চোদেত্ৱা ন ঠাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, এৱং ‘‘দ্ৱাদসক্খত্তুং ঠত্ৱা ন চোদেতব্ব’’ন্তিপি ৱুত্তমেৱ হোতি. তস্মা সচে চোদেতিযেৱ ন তিট্ঠতি, ছ চোদনা লব্ভন্তি. সচে তিট্ঠতিযেৱ ন চোদেতি, দ্ৱাদস ঠানানি লব্ভন্তি. সচে চোদেতিপি তিট্ঠতিপি, একায চোদনায দ্ৱে ঠানানি হাপেতব্বানি. তত্থ যো একদিৱসমেৱ পুনপ্পুনং গন্ত্ৱা ছক্খত্তুং চোদেতি, সকিংযেৱ ৱা গন্ত্ৱা ‘‘অত্থো মে, আৱুসো, চীৱৰেনা’’তি ছক্খত্তুং ৱদতি. তথা একদিৱসমেৱ পুনপ্পুনং গন্ত্ৱা দ্ৱাদসক্খত্তুং তিট্ঠতি, সকিংযেৱ ৱা গন্ত্ৱা তত্ৰ তত্ৰ ঠানে তিট্ঠতি, সোপি সব্বচোদনাযো সব্বট্ঠানানি চ ভঞ্জতি. কো পন ৱাদো নানাদিৱসেসু এৱং কৰোন্তস্সাতি এৱমেত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.
যতস্স চীৱৰচেতাপন্নং আভতন্তি যতো ৰাজতো ৱা ৰাজভোগ্গতো ৱা অস্স ভিক্খুনো চীৱৰচেতাপন্নং আনীতং. যত্ৱস্সাতিপি পাঠো. অযমেৱত্থো. ‘‘যত্থস্সা’’তিপি পঠন্তি, যস্মিং ঠানে অস্স চীৱৰচেতাপন্নং পেসিতন্তি চ অত্থং কথেন্তি, ব্যঞ্জনং পন ন সমেতি. তত্থাতি তস্স ৰঞ্ঞো ৱা ৰাজভোগ্গস্স ৱা সন্তিকে; সমীপত্থে হি ইদং ভুম্মৱচনং. ন তং তস্স ভিক্খুনো কিঞ্চি অত্থং অনুভোতীতি তং চীৱৰচেতাপন্নং তস্স ভিক্খুনো কিঞ্চি অপ্পমত্তকম্পি কম্মং ন নিপ্ফাদেতি. যুঞ্জন্তাযস্মন্তো সকন্তি আযস্মন্তো অত্তনো সন্তকং ধনং পাপুণন্তু. মা ৱো সকং ৱিনস্সাতি তুম্হাকং সন্তকং মা ৱিনস্সতু. যো পন নেৱ সামং গচ্ছতি, ন দূতং পাহেতি, ৱত্তভেদে দুক্কটং আপজ্জতি.
কিং পন সব্বকপ্পিযকাৰকেসু এৱং পটিপজ্জিতব্বন্তি? ন পটিপজ্জিতব্বং. অযঞ্হি কপ্পিযকাৰকো নাম সঙ্খেপতো দুৱিধো নিদ্দিট্ঠো চ অনিদ্দিট্ঠো চ. তত্থ নিদ্দিট্ঠো দুৱিধো – ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠো, দূতেন নিদ্দিট্ঠোতি. অনিদ্দিট্ঠোপি দুৱিধো – মুখৱেৱটিক কপ্পিযকাৰকো, পৰম্মুখকপ্পিযকাৰকোতি. তেসু ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠো সম্মুখাসম্মুখৱসেন চতুব্বিধো হোতি. তথা দূতেন নিদ্দিট্ঠোপি.
কথং? ইধেকচ্চো ভিক্খুস্স চীৱৰত্থায দূতেন অকপ্পিযৱত্থুং পহিণতি, দূতো তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ইদং, ভন্তে, ইত্থন্নামেন তুম্হাকং চীৱৰত্থায পহিতং, গণ্হথ ন’’ন্তি ৱদতি, ভিক্খু ‘‘নযিদং কপ্পতী’’তি পটিক্খিপতি, দূতো ‘‘অত্থি পন তে, ভন্তে, ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি পুচ্ছতি, পুঞ্ঞত্থিকেহি চ উপাসকেহি ‘‘ভিক্খূনং ৱেয্যাৱচ্চং কৰোথা’’তি আণত্তা ৱা, ভিক্খূনং ৱা সন্দিট্ঠা সম্ভত্তা কেচি ৱেয্যাৱচ্চকৰা হোন্তি, তেসং অঞ্ঞতৰো তস্মিং খণে ভিক্খুস্স সন্তিকে নিসিন্নো হোতি, ভিক্খু তং নিদ্দিসতি ‘‘অযং ভিক্খূনং ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি. দূতো তস্স হত্থে অকপ্পিযৱত্থুং দত্ৱা ‘‘থেৰস্স চীৱৰং কিণিত্ৱা দেহী’’তি গচ্ছতি, অযং ভিক্খুনা সম্মুখানিদ্দিট্ঠো.
নো চে ভিক্খুস্স সন্তিকে নিসিন্নো হোতি, অপিচ খো ভিক্খু নিদ্দিসতি – ‘‘অসুকস্মিং নাম গামে ইত্থন্নামো ভিক্খূনং ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি, সো গন্ত্ৱা তস্স হত্থে অকপ্পিযৱত্থুং দত্ৱা ‘‘থেৰস্স চীৱৰং কিণিত্ৱা দদেয্যাসী’’তি আগন্ত্ৱা ভিক্খুস্স আৰোচেত্ৱা গচ্ছতি, অযমেকো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠো.
ন হেৱ খো সো দূতো অত্তনা আগন্ত্ৱা আৰোচেতি, অপিচ খো অঞ্ঞং পহিণতি ‘‘দিন্নং মযা, ভন্তে, তস্স হত্থে চীৱৰচেতাপন্নং, চীৱৰং গণ্হেয্যাথা’’তি, অযং দুতিযো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠো.
ন হেৱ খো অঞ্ঞং পহিণতি, অপিচ খো গচ্ছন্তোৱ ভিক্খুং ৱদতি ‘‘অহং তস্স হত্থে চীৱৰচেতাপন্নং দস্সামি, তুম্হে চীৱৰং গণ্হেয্যাথা’’তি, অযং ততিযো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠোতি এৱং একো সম্মুখানিদ্দিট্ঠো তযো অসম্মুখানিদ্দিট্ঠাতি ইমে চত্তাৰো ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠৱেয্যাৱচ্চকৰা নাম. এতেসু ইমস্মিং ৰাজসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ পটিপজ্জিতব্বং.
অপৰো ভিক্খু পুৰিমনযেনেৱ দূতেন পুচ্ছিতো নত্থিতায ৱা, অৱিচাৰেতুকামতায ৱা ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকাৰকো’’তি ৱদতি, তস্মিঞ্চ খণে কোচি মনুস্সো আগচ্ছতি, দূতো তস্স হত্থে অকপ্পিযৱত্থুং দত্ৱা ‘‘ইমস্স হত্থতো চীৱৰং গণ্হেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা গচ্ছতি, অযং দূতেন সম্মুখানিদ্দিট্ঠো.
অপৰো দূতো গামং পৱিসিত্ৱা অত্তনা অভিৰুচিতস্স কস্সচি হত্থে অকপ্পিযৱত্থুং দত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ আগন্ত্ৱা আৰোচেতি, অঞ্ঞং ৱা পহিণতি, ‘‘অহং অসুকস্স নাম হত্থে চীৱৰচেতাপন্নং দস্সামি, তুম্হে চীৱৰং গণ্হেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা ৱা গচ্ছতি, অযং ততিযো দূতেন অসম্মুখানিদ্দিট্ঠোতি এৱং একো সম্মুখানিদ্দিট্ঠো, তযো অসম্মুখানিদ্দিট্ঠাতি ইমে চত্তাৰো দূতেন নিদ্দিট্ঠৱেয্যাৱচ্চকৰা নাম. এতেসু মেণ্ডকসিক্খাপদে ৱুত্তনযেন পটিপজ্জিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, মনুস্সা সদ্ধা পসন্না, তে কপ্পিযকাৰকানং হত্থে হিৰঞ্ঞং উপনিক্খিপন্তি – ‘ইমিনা অয্যস্স যং কপ্পিযং তং দেথা’তি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যং ততো কপ্পিযং তং সাদিতুং, ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, কেনচি পৰিযাযেন জাতৰূপৰজতং সাদিতব্বং পৰিযেসিতব্বন্তি ৱদামী’’তি (মহাৱ. ২৯৯). এত্থ চ চোদনায পমাণং নত্থি, মূলং অসাদিযন্তেন সহস্সক্খত্তুম্পি চোদনায ৱা ঠানেন ৱা কপ্পিযভণ্ডং সাদিতুং ৱট্টতি. নো চে দেতি, অঞ্ঞং কপ্পিযকাৰকং ঠপেত্ৱাপি আহৰাপেতব্বং. সচে ইচ্ছতি মূলসামিকানম্পি কথেতব্বং; নো চে ইচ্ছতি ন কথেতব্বং.
অপৰো ভিক্খু পুৰিমনযেনেৱ দূতেন পুচ্ছিতো ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকাৰকো’’তি ৱদতি, তদঞ্ঞো সমীপে ঠিতো সুত্ৱা ‘‘আহৰ ভো অহং অয্যস্স চীৱৰং চেতাপেত্ৱা দস্সামী’’তি ৱদতি. দূতো ‘‘হন্দ ভো দদেয্যাসী’’তি তস্স হত্থে দত্ৱা ভিক্খুস্স অনাৰোচেত্ৱাৱ গচ্ছতি, অযং মুখৱেৱটিককপ্পিযকাৰকো. অপৰো ভিক্খুনো উপট্ঠাকস্স ৱা অঞ্ঞস্স ৱা হত্থে অকপ্পিযৱত্থুং দত্ৱা ‘‘থেৰস্স চীৱৰং দদেয্যাসী’’তি এত্তোৱ পক্কমতি, অযং পৰম্মুখকপ্পিযকাৰকোতি ইমে দ্ৱে অনিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকা নাম. এতেসু অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেসু ৱিয পটিপজ্জিতব্বং. সচে সযমেৱ চীৱৰং আনেত্ৱা দদন্তি, গহেতব্বং. নো চে, কিঞ্চি ন ৱত্তব্বা. দেসনামত্তমেৱ চেতং ‘‘দূতেন চীৱৰচেতাপন্নং পহিণেয্যা’’তি সযং আহৰিত্ৱাপি পিণ্ডপাতাদীনং অত্থায দদন্তেসুপি এসেৱ নযো. ন কেৱলঞ্চ অত্তনোযেৱ অত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টতি, সচেপি কোচি জাতৰূপৰজতং আনেত্ৱা ‘‘ইদং সঙ্ঘস্স দম্মি, আৰামং ৱা কৰোথ চেতিযং ৱা ভোজনসালাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰ’’ন্তি ৱদতি, ইদম্পি সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টতি. যস্স কস্সচি হি অঞ্ঞস্সত্থায সম্পটিচ্ছন্তস্স দুক্কটং হোতীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং.
সচে পন ‘‘নযিদং ভিক্খূনং সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি পটিক্খিত্তে ‘‘ৱড্ঢকীনং ৱা কম্মকৰানং ৱা হত্থে ভৱিস্সতি, কেৱলং তুম্হে সুকতদুক্কটং জানাথা’’তি ৱত্ৱা তেসং হত্থে দত্ৱা পক্কমতি, ৱট্টতি. অথাপি ‘‘মম মনুস্সানং হত্থে ভৱিস্সতি ময্হমেৱ ৱা হত্থে ভৱিস্সতি, কেৱলং তুম্হে যং যস্স দাতব্বং, তদত্থায পেসেয্যাথা’’তি ৱদতি, এৱম্পি ৱট্টতি.
সচে পন সঙ্ঘং ৱা গণং ৱা পুগ্গলং ৱা অনামসিত্ৱা ‘‘ইদং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং চেতিযস্স দেম, ৱিহাৰস্স দেম, নৱকম্মস্স দেমা’’তি ৱদন্তি, পটিক্খিপিতুং ন ৱট্টতি. ‘‘ইমে ইদং ভণন্তী’’তি কপ্পিযকাৰকানং আচিক্খিতব্বং. ‘‘চেতিযাদীনং অত্থায তুম্হে গহেত্ৱা ঠপেথা’’তি ৱুত্তেন পন ‘‘অম্হাকং গহেতুং ন ৱট্টতী’’তি পটিক্খিপিতব্বং.
সচে পন কোচি বহুং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং আনেত্ৱা ‘‘ইদং সঙ্ঘস্স দম্মি, চত্তাৰো পচ্চযে পৰিভুঞ্জথা’’তি ৱদতি, তং চে সঙ্ঘো সম্পটিচ্ছতি, পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি আপত্তি. তত্ৰ চে একো ভিক্খু ‘‘নযিদং কপ্পতী’’তি পটিক্খিপতি, উপাসকো চ ‘‘যদি ন কপ্পতি, ময্হমেৱ ভৱিস্সতী’’তি গচ্ছতি. সো ভিক্খু ‘‘তযা সঙ্ঘস্স লাভন্তৰাযো কতো’’তি ন কেনচি কিঞ্চি ৱত্তব্বো. যো হি তং চোদেতি, স্ৱেৱ সাপত্তিকো হোতি, তেন পন একেন বহূ অনাপত্তিকা কতা. সচে পন ভিক্খূহি ‘‘ন ৱট্টতী’’তি পটিক্খিত্তে ‘‘কপ্পিযকাৰকানং ৱা হত্থে ভৱিস্সতি, মম পুৰিসানং ৱা ময্হং ৱা হত্থে ভৱিস্সতি, কেৱলং তুম্হে পচ্চযে পৰিভুঞ্জথা’’তি ৱদতি, ৱট্টতি.
চতুপচ্চযত্থায চ দিন্নং যেন যেন পচ্চযেন অত্থো হোতি, তদত্থং উপনেতব্বং, চীৱৰত্থায দিন্নং চীৱৰেযেৱ উপনেতব্বং. সচে চীৱৰেন তাদিসো অত্থো নত্থি, পিণ্ডপাতাদীহি সঙ্ঘো কিলমতি, সঙ্ঘসুট্ঠুতায অপলোকেত্ৱা তদত্থাযপি উপনেতব্বং. এস নযো পিণ্ডপাতগিলানপচ্চযত্থায দিন্নেপি, সেনাসনত্থায দিন্নং পন সেনাসনস্স গৰুভণ্ডত্তা সেনাসনেযেৱ উপনেতব্বং. সচে পন ভিক্খূসু সেনাসনং ছড্ডেত্ৱা গতেসু সেনাসনং ৱিনস্সতি, ঈদিসে কালে সেনাসনং ৱিস্সজ্জেত্ৱাপি ভিক্খূনং পৰিভোগো অনুঞ্ঞাতো, তস্মা সেনাসনজগ্গনত্থং মূলচ্ছেজ্জং অকত্ৱা যাপনমত্তং পৰিভুঞ্জিতব্বং.
ন কেৱলঞ্চ হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণমেৱ, অঞ্ঞম্পি খেত্তৱত্থাদি অকপ্পিযং ন সম্পটিচ্ছিতব্বং. সচে হি কোচি ‘‘ময্হং তিসস্সসম্পাদনকং মহাতড়াকং অত্থি, তং সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ৱদতি, তং চে সঙ্ঘো সম্পটিচ্ছতি, পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি আপত্তিযেৱ. যো পন তং পটিক্খিপতি, সো পুৰিমনযেনেৱ ন কেনচি কিঞ্চি ৱত্তব্বো. যো হি তং চোদেতি, স্ৱেৱ সাপত্তিকো হোতি, তেন পন একেন বহূ অনাপত্তিকা কতা.
যো পন ‘‘তাদিসংযেৱ তড়াকং দম্মী’’তি ৱত্ৱা ভিক্খূহি ‘‘ন ৱট্টতী’’তি পটিক্খিত্তো ৱদতি ‘‘অসুকঞ্চ অসুকঞ্চ সঙ্ঘস্স তড়াকং অত্থি, তং কথং ৱট্টতী’’তি. সো ৱত্তব্বো – ‘‘কপ্পিযং কত্ৱা দিন্নং ভৱিস্সতী’’তি. কথং দিন্নং কপ্পিযং হোতীতি? ‘‘চত্তাৰো পচ্চযে পৰিভুঞ্জথা’’তি ৱত্ৱা দিন্নন্তি. সো সচে ‘‘সাধু, ভন্তে, চত্তাৰো পচ্চযে সঙ্ঘো পৰিভুঞ্জতূ’’তি দেতি, ৱট্টতি. অথাপি ‘‘তড়াকং গণ্হথা’’তি ৱত্ৱা ‘‘ন ৱট্টতী’’তি পটিক্খিত্তো ‘‘কপ্পিযকাৰকো অত্থী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘নত্থী’’তি ৱুত্তে ‘‘ইদং অসুকো নাম ৱিচাৰেস্সতি, অসুকস্স ৱা হত্থে, ময্হং ৱা হত্থে ভৱিস্সতি, সঙ্ঘো কপ্পিযভণ্ডং পৰিভুঞ্জতূ’’তি ৱদতি, ৱট্টতি. সচেপি ‘‘ন ৱট্টতী’’তি পটিক্খিত্তো ‘‘উদকং পৰিভুঞ্জিস্সতি, ভণ্ডকং ধোৱিস্সতি, মিগপক্খিনো পিৱিস্সন্তী’’তি ৱদতি, এৱম্পি ৱট্টতি. অথাপি ‘‘ন ৱট্টতী’’তি পটিক্খিত্তো ৱদতি ‘‘কপ্পিযসীসেন গণ্হথা’’তি. ‘‘সাধু, উপাসক, সঙ্ঘো পানীযং পিৱিস্সতি, ভণ্ডকং ধোৱিস্সতি, মিগপক্খিনো পিৱিস্সন্তী’’তি ৱত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.
অথাপি ‘‘মম তড়াকং ৱা পোক্খৰণিং ৱা সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ‘‘ৱুত্তে, সাধু, উপাসক, সঙ্ঘো পানীযং পিৱিস্সতী’’তিআদীনি ৱত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতিযেৱ. যদি পন ভিক্খূহি হত্থকম্মং যাচিত্ৱা সহত্থেন চ কপ্পিযপথৱিং খনিত্ৱা উদকপৰিভোগত্থায তড়াকং কাৰিতং হোতি, তং চে নিস্সায সস্সং নিপ্ফাদেত্ৱা মনুস্সা ৱিহাৰে কপ্পিযভণ্ডং দেন্তি, ৱট্টতি. অথ মনুস্সা এৱ সঙ্ঘস্স উপকাৰত্থায সঙ্ঘিকভূমিং খনিত্ৱা তং নিস্সায নিপ্ফন্নসস্সতো কপ্পিযভণ্ডং দেন্তি, এৱম্পি ৱট্টতি. ‘‘অম্হাকং একং কপ্পিযকাৰকং ঠপেথা’’তি ৱুত্তে চ ঠপেতুম্পি লব্ভতি. অথ পন তে মনুস্সা ৰাজবলিনা উপদ্দুতা পক্কমন্তি, অঞ্ঞে পটিপজ্জন্তি, ন চ ভিক্খূনং কিঞ্চি দেন্তি, উদকং ৱাৰেতুং লব্ভতি. তঞ্চ খো কসিকম্মকালেযেৱ, ন সস্সকালে. সচে তে ৱদন্তি ‘‘ননু, ভন্তে, পুব্বেপি মনুস্সা ইমং নিস্সায সস্সং অকংসূ’’তি. ততো ৱত্তব্বা – ‘‘তে সঙ্ঘস্স ইমঞ্চ ইমঞ্চ উপকাৰং অকংসু, ইদঞ্চিদঞ্চ কপ্পিযভণ্ডং অদংসূ’’তি. সচে ৱদন্তি – ‘‘মযম্পি দস্সামা’’তি, এৱম্পি ৱট্টতি.
সচে পন কোচি অব্যত্তো অকপ্পিযৱোহাৰেন তড়াকং পটিগ্গণ্হাতি ৱা কাৰেতি ৱা, তং ভিক্খূহি ন পৰিভুঞ্জিতব্বং, তং নিস্সায লদ্ধং কপ্পিযভণ্ডম্পি অকপ্পিযমেৱ. সচে ভিক্খূহি পৰিচ্চত্তভাৱং ঞত্ৱা সামিকো ৱা তস্স পুত্তধীতৰো ৱা অঞ্ঞো ৱা কোচি ৱংসে উপ্পন্নো পুন কপ্পিযৱোহাৰেন দেতি, ৱট্টতি. পচ্ছিন্নে কুলৱংসে যো তস্স জনপদস্স সামিকো, সো অচ্ছিন্দিত্ৱা পুন দেতি, চিত্তলপব্বতে ভিক্খুনা নীহটউদকৱাহকং অড়নাগৰাজমহেসী ৱিয, এৱম্পি ৱট্টতি.
কপ্পিযৱোহাৰেপি উদকৱসেন পটিগ্গহিততড়াকে সুদ্ধচিত্তানং মত্তিকুদ্ধৰণপাড়িবন্ধনাদীনি চ কাতুং ৱট্টতি. তং নিস্সায পন সস্সং কৰোন্তে দিস্ৱা কপ্পিযকাৰকং ঠপেতুং ন ৱট্টতি. যদি তে সযমেৱ কপ্পিযভণ্ডং দেন্তি, গহেতব্বং. নো চে দেন্তি, ন চোদেতব্বং, ন সাৰেতব্বং. পচ্চযৱসেন পটিগ্গহিততড়াকে কপ্পিযকাৰকং ঠপেতুং ৱট্টতি. মত্তিকুদ্ধৰণপাড়িবন্ধনাদীনি পন কাতুং ন ৱট্টতি. সচে কপ্পিযকাৰকা সযমেৱ কৰোন্তি, ৱট্টতি. অব্যত্তেন পন লজ্জিভিক্খুনা কাৰাপিতেসু কিঞ্চাপি পটিগ্গহণে কপ্পিযং, ভিক্খুস্স পযোগপচ্চযা উপ্পন্নেন মিস্সকত্তা ৱিসগতপিণ্ডপাতো ৱিয অকপ্পিযমংসৰসমিস্সকভোজনং ৱিয চ দুব্বিনিব্ভোগং হোতি, সব্বেসং অকপ্পিযমেৱ.
সচে পন ‘‘উদকস্স ওকাসো অত্থি, তড়াকস্স পাড়ি থিৰা, যথা বহুং উদকং গণ্হাতি, এৱং কৰোহি, তীৰসমীপে উদকং কৰোহী’’তি এৱং উদকমেৱ ৱিচাৰেতি, ৱট্টতি. উদ্ধনে অগ্গিং ন পাতেন্তি, ‘‘উদককম্মং লব্ভতু উপাসকা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. ‘‘সস্সং কত্ৱা আহৰথা’’তি ৱত্তুং পন ন ৱট্টতি. সচে পন তড়াকে অতিবহুং উদকং দিস্ৱা পস্সতো ৱা পিট্ঠিতো ৱা মাতিকং নীহৰাপেতি, ৱনং ছিন্দাপেত্ৱা কেদাৰে কাৰাপেতি, পোৰাণকেদাৰেসু ৱা পকতিভাগং অগ্গহেত্ৱা অতিৰেকং গণ্হাতি, নৱসস্সে ৱা অকালসস্সে ৱা অপৰিচ্ছিন্নভাগে ‘‘এত্তকে কহাপণে দেথা’’তি কহাপণে উট্ঠাপেতি, সব্বেসং অকপ্পিযং.
যো পন ‘‘কস্সথ ৱপথা’’তি অৱত্ৱা ‘‘এত্তকায ভূমিযা, এত্তকো নাম ভাগো’’তি এৱং ভূমিং ৱা পতিট্ঠপেতি, ‘‘এত্তকে ভূমিভাগে অম্হেহি সস্সং কতং, এত্তকং নাম ভাগং গণ্হথা’’তি ৱদন্তেসু কস্সকেসু ভূমিপ্পমাণগ্গহণত্থং ৰজ্জুযা ৱা দণ্ডেন ৱা মিনাতি, খলে ৱা ঠত্ৱা ৰক্খতি, খলতো ৱা নীহৰাপেতি, কোট্ঠাগাৰে ৱা পটিসামেতি, তস্সেৱ তং অকপ্পিযং.
সচে কস্সকা কহাপণে আহৰিত্ৱা ‘‘ইমে সঙ্ঘস্স আহটা’’তি ৱদন্তি, অঞ্ঞতৰো চ ভিক্খু ‘‘ন সঙ্ঘো কহাপণে খাদতী’’তি সঞ্ঞায ‘‘এত্তকেহি কহাপণেহি সাটকে আহৰ, এত্তকেহি যাগুআদীনি সম্পাদেহী’’তি ৱদতি. যং তে আহৰন্তি, সব্বেসং অকপ্পিযং. কস্মা? কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তা.
সচে ধঞ্ঞং আহৰিত্ৱা ইদং সঙ্ঘস্স আহটন্তি ৱদন্তি, অঞ্ঞতৰো চ ভিক্খু পুৰিমনযেনেৱ ‘‘এত্তকেহি ৱীহীহি ইদঞ্চিদঞ্চ আহৰথা’’তি ৱদতি. যং তে আহৰন্তি, তস্সেৱ অকপ্পিযং. কস্মা? ধঞ্ঞস্স ৱিচাৰিতত্তা.
সচে তণ্ডুলং ৱা অপৰণ্ণং ৱা আহৰিত্ৱা ‘‘ইদং সঙ্ঘস্স আহট’’ন্তি ৱদন্তি, অঞ্ঞতৰো চ ভিক্খু পুৰিমনযেনেৱ ‘‘এত্তকেহি তণ্ডুলেহি ইদঞ্চিদঞ্চ আহৰথা’’তি ৱদতি. যং তে আহৰন্তি, সব্বেসং কপ্পিযং. কস্মা? কপ্পিযানং তণ্ডুলাদীনং ৱিচাৰিতত্তা. কযৱিক্কযেপি অনাপত্তি, কপ্পিযকাৰকস্স আচিক্খিতত্তা.
পুব্বে পন চিত্তলপব্বতে একো ভিক্খু চতুসালদ্ৱাৰে ‘‘অহো ৱত স্ৱে সঙ্ঘস্স এত্তকপ্পমাণে পূৱে পচেয্যু’’ন্তি আৰামিকানং সঞ্ঞাজননত্থং ভূমিযং মণ্ডলং অকাসি, তং দিস্ৱা ছেকো আৰামিকো তথেৱ কত্ৱা দুতিযদিৱসে ভেৰিযা আকোটিতায সন্নিপতিতে সঙ্ঘে পূৱং গহেত্ৱা সঙ্ঘত্থেৰং আহ – ‘‘ভন্তে, অম্হেহি ইতো পুব্বে নেৱ পিতূনং ন পিতামহানং এৱৰূপং সুতপুব্বং, একেন অয্যেন চতুস্সালদ্ৱাৰে পূৱত্থায সঞ্ঞা কতা, ইতো দানি পভুতি অয্যা অত্তনো অত্তনো চিত্তানুৰূপং ৱদন্তু, অম্হাকম্পি ফাসুৱিহাৰো ভৱিস্সতী’’তি. মহাথেৰো ততোৱ নিৱত্তি, একভিক্খুনাপি পূৱো ন গহিতো. এৱং পুব্বে তত্ৰুপ্পাদম্পি ন পৰিভুঞ্জিংসু. তস্মা –
সল্লেখং অচ্চজন্তেন, অপ্পমত্তেন ভিক্খুনা;
কপ্পিযেপি ন কাতব্বা, আমিসত্থায লোলতাতি.
যো চাযং তড়াকে ৱুত্তো, পোক্খৰণী-উদকৱাহকমাতিকাদীসুপি এসেৱ নযো.
পুব্বণ্ণাপৰণ্ণউচ্ছুফলাফলাদীনং ৱিৰুহনট্ঠানং যং কিঞ্চি খেত্তং ৱা ৱত্থুং ৱা দম্মীতি ৱুত্তেপি ‘‘ন ৱট্টতী’’তি পটিক্খিপিত্ৱা তড়াকে ৱুত্তনযেনেৱ যদা কপ্পিযৱোহাৰেন ‘‘চতুপচ্চযপৰিভোগত্থায দম্মী’’তি ৱদতি, তদা সম্পটিচ্ছিতব্বং, ‘‘ৱনং দম্মি, অৰঞ্ঞং দম্মী’’তি ৱুত্তে পন ৱট্টতি. সচে মনুস্সা ভিক্খূহি অনাণত্তাযেৱ তত্থ ৰুক্খে ছিন্দিত্ৱা অপৰণ্ণাদীনি সম্পাদেত্ৱা ভিক্খূনং ভাগং দেন্তি, ৱট্টতি; অদেন্তা ন চোদেতব্বা. সচে কেনচিদেৱ অন্তৰাযেন তেসু পক্কন্তেসু অঞ্ঞে কৰোন্তি, ন চ ভিক্খূনং কিঞ্চি দেন্তি, তে ৱাৰেতব্বা. সচে ৱদন্তি – ‘‘ননু, ভন্তে, পুব্বেপি মনুস্সা ইধ সস্সানি অকংসূ’’তি, ততো তে ৱত্তব্বা – ‘‘তে সঙ্ঘস্স ইদঞ্চিদঞ্চ কপ্পিযভণ্ডং অদংসূ’’তি. সচে ৱদন্তি – ‘‘মযম্পি দস্সামা’’তি এৱং ৱট্টতি.
কঞ্চি সস্সুট্ঠানকং ভূমিপ্পদেসং সন্ধায ‘‘সীমং দেমা’’তি ৱদন্তি, ৱট্টতি. সীমা পৰিচ্ছেদনত্থং পন থম্ভা ৱা পাসাণা ৱা সযং ন ঠপেতব্বা. কস্মা? ভূমি নাম অনগ্ঘা অপ্পকেনাপি পাৰাজিকো ভৱেয্য, আৰামিকানং পন ৱত্তব্বং – ‘‘ইমিনা ঠানেন অম্হাকং সীমা গতা’’তি. সচেপি হি তে অধিকং গণ্হন্তি, পৰিযাযেন কথিতত্তা অনাপত্তি. যদি পন ৰাজৰাজমহামত্তাদযো সযমেৱ থম্ভে ঠপাপেত্ৱা ‘‘চত্তাৰো পচ্চযে পৰিভুঞ্জথা’’তি দেন্তি, ৱট্টতিযেৱ.
সচে কোচি অন্তোসীমায তড়াকং খনতি, ৱিহাৰমজ্ঝেন ৱা মাতিকং নেতি, চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণাদীনি দুস্সন্তি, ৱাৰেতব্বো. সচে সঙ্ঘো কিঞ্চি লভিত্ৱা আমিসগৰুকতায ন ৱাৰেতি, একো ভিক্খু ৱাৰেতি, সোৱ ভিক্খু ইস্সৰো. সচে একো ভিক্খু ন ৱাৰেতি, ‘‘নেথ তুম্হে’’তি তেসংযেৱ পক্খো হোতি, সঙ্ঘো ৱাৰেতি, সঙ্ঘোৱ ইস্সৰো. সঙ্ঘিকেসু হি কম্মেসু যো ধম্মকম্মং কৰোতি, সোৱ ইস্সৰো. সচে ৱাৰিযমানোপি কৰোতি, হেট্ঠা গহিতং পংসুং হেট্ঠা পক্খিপিত্ৱা, উপৰি গহিতং পংসুং উপৰি পক্খিপিত্ৱা পূৰেতব্বা.
সচে কোচি যথাজাতমেৱ উচ্ছুং ৱা অপৰণ্ণং ৱা অলাবুকুম্ভণ্ডাদিকং ৱা ৱল্লিফলং দাতুকামো ‘‘এতং সব্বং উচ্ছুখেত্তং অপৰণ্ণৱত্থুং ৱল্লিফলাৱাটং দম্মী’’তি ৱদতি, সহ ৱত্থুনা পৰামট্ঠত্তা ‘‘ন ৱট্টতী’’তি মহাসুমত্থেৰো আহ. মহাপদুমত্থেৰো পন ‘‘অভিলাপমত্তমেতং সামিকানংযেৱ হি সো ভূমিভাগো তস্মা ৱট্টতী’’তি আহ.
‘‘দাসং দম্মী’’তি ৱদতি, ন ৱট্টতি. ‘‘আৰামিকং দম্মি, ৱেয্যাৱচ্চকৰং দম্মি, কপ্পিযকাৰকং দম্মী’’তি ৱুত্তে ৱট্টতি. সচে সো আৰামিকো পুৰেভত্তম্পি পচ্ছাভত্তম্পি সঙ্ঘস্সেৱ কম্মং কৰোতি, সামণেৰস্স ৱিয সব্বং ভেসজ্জপটিজগ্গনম্পি তস্স কাতব্বং. সচে পুৰেভত্তমেৱ সঙ্ঘস্স কম্মং কৰোতি, পচ্ছাভত্তং অত্তনো কম্মং কৰোতি, সাযং নিৱাপো ন দাতব্বো. যেপি পঞ্চদিৱসৱাৰেন ৱা পক্খৱাৰেন ৱা সঙ্ঘস্স কম্মং কত্ৱা সেসকালে অত্তনো কম্মং কৰোন্তি, তেসম্পি কৰণকালেযেৱ ভত্তঞ্চ নিৱাপো চ দাতব্বো. সচে সঙ্ঘস্স কম্মং নত্থি, অত্তনোযেৱ কম্মং কত্ৱা জীৱন্তি, তে চে হত্থকম্মমূলং আনেত্ৱা দেন্তি, গহেতব্বং. নো চে দেন্তি, ন কিঞ্চি ৱত্তব্বা. যং কিঞ্চি ৰজকদাসম্পি পেসকাৰদাসম্পি আৰামিকনামেন সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি.
সচে ‘‘গাৱো দেমা’’তি ৱদন্তি, ‘‘ন ৱট্টতী’’তি পটিক্খিপিতব্বা. ইমা গাৱো কুতোতি পণ্ডিতেহি পঞ্চ গোৰসপৰিভোগত্থায দিন্নাতি, ‘‘মযম্পি পঞ্চগোৰসপৰিভোগত্থায দেমা’’তি ৱুত্তে ৱট্টতি. অজিকাদীসুপি এসেৱ নযো. ‘‘হত্থিং দেম, অস্সং মহিসং কুক্কুটং সূকৰং দেমা’’তি ৱদন্তি, সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টতি. সচে কেচি মনুস্সা ‘‘অপ্পোস্সুক্কা, ভন্তে, তুম্হে হোথ, মযং ইমে গহেত্ৱা তুম্হাকং কপ্পিযভণ্ডং দস্সামা’’তি গণ্হন্তি, ৱট্টতি. ‘‘কুক্কুটসূকৰা সুখং জীৱন্তূ’’তি অৰঞ্ঞে ৱিস্সজ্জেতুং ৱট্টতি. ‘‘ইমং তড়াকং, ইমং খেত্তং, ইমং ৱত্থুং, ৱিহাৰস্স দেমা’’তি ৱুত্তে পটিক্খিপিতুং ন লব্ভতীতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.
সমুট্ঠানাদীসু ইদম্পি ছসমুট্ঠানং কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো চীৱৰৱগ্গো পঠমো.