১. চীৱৰৱগ্গো
১. পঠমকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা
তিংস নিস্সগ্গিযা ধম্মা, যে ৱুত্তা সমিতাৱিনা;
তেসং দানি কৰিস্সামি, অপুব্বপদৱণ্ণনং.
৪৫৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি গোতমকে চেতিযে. তেন খো পন সমযেন ভগৱতা ভিক্খূনং তিচীৱৰং অনুঞ্ঞাতং হোতীতি এত্থ তিচীৱৰন্তি অন্তৰৱাসকো উত্তৰাসঙ্গো সঙ্ঘাটীতি ইদং চীৱৰত্তযং পৰিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতং হোতি. যত্থ পনেতং অনুঞ্ঞাতং, যদা চ অনুঞ্ঞাতং, যেন চ কাৰণেন অনুঞ্ঞাতং, তং সব্বং চীৱৰক্খন্ধকে জীৱকৱত্থুস্মিং (মহাৱ. ৩২৬ আদযো) আগতমেৱ. অঞ্ঞেনেৱ তিচীৱৰেন গামং পৱিসন্তীতি যেন ৱিহাৰে অচ্ছন্তি ন্হানঞ্চ ওতৰন্তি, ততো অঞ্ঞেন, এৱং দিৱসে দিৱসে নৱ চীৱৰানি ধাৰেন্তি.
৪৬০. উপ্পন্নং হোতীতি অনুপঞ্ঞত্তিযা দ্ৱাৰং দদমানং পটিলাভৱসেন উপ্পন্নং হোতি, নো নিপ্ফত্তিৱসেন.
আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স দাতুকামো হোতীতি আযস্মা কিৰ আনন্দো ভগৱন্তং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞো এৱৰূপো গুণৱিসিট্ঠো পুগ্গলো নত্থীতি গুণবহুমানেন আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অতিমমাযতি. সো সদাপি মনাপং চীৱৰং লভিত্ৱা ৰজিত্ৱা কপ্পবিন্দুং দত্ৱা থেৰস্সেৱ দেতি, পুৰেভত্তে পণীতং যাগুখজ্জকং ৱা পিণ্ডপাতং ৱা লভিত্ৱাপি থেৰস্সেৱ দেতি, পচ্ছাভত্তে মধুফাণিতাদীনি লভিত্ৱাপি থেৰস্সেৱ দেতি, উপট্ঠাককুলেহি দাৰকে নিক্খামেত্ৱা পব্বাজেত্ৱাপি থেৰস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গাহাপেত্ৱা সযং অনুসাৱনকম্মং কৰোতি. আযস্মাপি সাৰিপুত্তো ‘‘পিতু কত্তব্বকিচ্চং নাম জেট্ঠপুত্তস্স ভাৰো, তং মযা ভগৱতো কত্তব্বং কিচ্চং আনন্দো কৰোতি, অহং আনন্দং নিস্সায অপ্পোস্সুক্কো ৱিহৰিতুং লভামী’’তি আযস্মন্তং আনন্দং অতিৱিয মমাযতি, সোপি মনাপং চীৱৰং লভিত্ৱা আনন্দত্থেৰস্সেৱ দেতীতি সব্বং পুৰিমসদিসমেৱ. এৱং গুণবহুমানেন মমাযন্তো তদা উপ্পন্নম্পি তং চীৱৰং আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স দাতুকামো হোতীতি ৱেদিতব্বো.
নৱমং ৱা ভগৱা দিৱসং দসমং ৱাতি এত্থ পন সচে ভৱেয্য ‘‘কথং থেৰো জানাতী’’তি? বহূহি কাৰণেহি জানাতি. সাৰিপুত্তত্থেৰো কিৰ জনপদচাৰিকং পক্কমন্তো আনন্দত্থেৰং আপুচ্ছিত্ৱাৱ পক্কমতি ‘‘অহং এত্তকেন নাম কালেন আগচ্ছিস্সামি, এত্থন্তৰে ভগৱন্তং মা পমজ্জী’’তি. সচে সম্মুখা ন আপুচ্ছতি, ভিক্খূ পেসেত্ৱাপি আপুচ্ছিত্ৱাৱ গচ্ছতি. সচে অঞ্ঞত্থ ৱস্সং ৱসতি, যে পঠমতৰং ভিক্খূ আগচ্ছন্তি, তে এৱং পহিণতি ‘‘মম ৱচনেন ভগৱতো চ পাদে সিৰসা ৱন্দথ, আনন্দস্স চ আৰোগ্যং ৱত্ৱা মং ‘অসুকদিৱসে নাম আগমিস্সতী’তি ৱদথা’’তি সদা চ যথাপৰিচ্ছিন্নদিৱসেযেৱ এতি. অপিচাযস্মা আনন্দো অনুমানেনপি জানাতি ‘‘এত্তকে দিৱসে ভগৱতা ৱিযোগং সহন্তো অধিৱাসেন্তো আযস্মা সাৰিপুত্তো ৱসি, ইতো দানি পট্ঠায অসুকং নাম দিৱসং ন অতিক্কমিস্সতি অদ্ধা আগমিস্সতী’’তি. যেসং যেসঞ্হি পঞ্ঞা মহতী তেসং তেসং ভগৱতি পেমঞ্চ গাৰৱো চ মহা হোতীতি ইমিনা নযেনাপি জানাতি. এৱং বহূহি কাৰণেহি জানাতি. তেনাহ – ‘‘নৱমং ৱা ভগৱা দিৱসং দসমং ৱা’’তি. এৱং ৱুত্তে যস্মা ইদং সিক্খাপদং পণ্ণত্তিৱজ্জং, ন লোকৱজ্জং; তস্মা আযস্মতা আনন্দেন ৱুত্তসদিসমেৱ পৰিচ্ছেদং কৰোন্তো ‘‘অথ খো ভগৱা…পে… ধাৰেতু’’ন্তি. সচে পন থেৰেন অদ্ধমাসো ৱা মাসো ৱা উদ্দিট্ঠো অভৱিস্স, সোপি ভগৱতা অনুঞ্ঞাতো অস্স.
৪৬২-৩. নিট্ঠিতচীৱৰস্মিন্তি যেন কেনচি নিট্ঠানেন নিট্ঠিতে চীৱৰস্মিং. যস্মা পন তং চীৱৰং কৰণেনপি নিট্ঠিতং হোতি, নস্সনাদীহিপি তস্মাস্স পদভাজনে অত্থমত্তমেৱ দস্সেতুং ভিক্খুনো চীৱৰং কতং ৱা হোতীতিআদি ৱুত্তং. তত্থ কতন্তি সূচিকম্মপৰিযোসানেন কতং, সূচিকম্মপৰিযোসানং নাম যংকিঞ্চি সূচিযা কত্তব্বং পাসপট্টগণ্ঠিকপট্টপৰিযোসানং কত্ৱা সূচিযা পটিসামনং. নট্ঠন্তি চোৰাদীহি হটং, এতম্পি হি কৰণপলিবোধস্স নিট্ঠিতত্তা নিট্ঠিতন্তি ৱুচ্চতি. ৱিনট্ঠন্তি উপচিকাদীহি খাযিতং. দড্ঢন্তি অগ্গিনা দড্ঢং. চীৱৰাসা ৱা উপচ্ছিন্নাতি ‘‘অসুকস্মিং নাম কুলে চীৱৰং লভিস্সামী’’তি যা চীৱৰাসা উপ্পন্না হোতি, সা ৱা উপচ্ছিন্না, এতেসম্পি হি কৰণপলিবোধস্সেৱ নিট্ঠিতত্তা নিট্ঠিতভাৱো ৱেদিতব্বো.
উব্ভতস্মিং কথিনেতি কথিনে চ উব্ভতস্মিং. এতেন দুতিযস্স পলিবোধস্স অভাৱং দস্সেতি. তং পন কথিনং যস্মা অট্ঠসু ৱা মাতিকাসু একায অন্তৰুব্ভাৰেন ৱা উদ্ধৰীযতি, তেনস্স নিদ্দেসে ‘‘অট্ঠন্নং মাতিকান’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘অট্ঠিমা, ভিক্খৱে, মাতিকা কথিনস্স উব্ভাৰায – পক্কমনন্তিকা, নিট্ঠানন্তিকা, সন্নিট্ঠানন্তিকা, নাসনন্তিকা, সৱনন্তিকা, আসাৱচ্ছেদিকা, সীমাতিক্কন্তিকা, সহুব্ভাৰা’’তি এৱং অট্ঠ মাতিকাযো কথিনক্খন্ধকে আগতা. অন্তৰুব্ভাৰোপি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো; যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো কথিনং উদ্ধৰেয্য, এসা ঞত্তি. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো; সঙ্ঘো কথিনং উদ্ধৰতি, যস্সাযস্মতো খমতি, কথিনস্স উব্ভাৰো, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য. উব্ভতং সঙ্ঘেন কথিনং, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি (পাচি. ৯২৬) এৱং ভিক্খুনীৱিভঙ্গে আগতো. তত্থ যং ৱত্তব্বং তং আগতট্ঠানেযেৱ ৱণ্ণযিস্সাম. ইধ পন ৱুচ্চমানে পাড়ি আহৰিতব্বা হোতি, অত্থোপি ৱত্তব্বো. ৱুত্তোপি চ ন সুৱিঞ্ঞেয্যো হোতি, অট্ঠানে ৱুত্তত্তায.
দসাহপৰমন্তি দস অহানি পৰমো পৰিচ্ছেদো অস্সাতি দসাহপৰমো, তং দসাহপৰমং কালং ধাৰেতব্বন্তি অত্থো. পদভাজনে পন অত্থমত্তমেৱ দস্সেতুং ‘‘দসাহপৰমতা ধাৰেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি ‘‘দসাহপৰম’’ন্তি এত্থ যা দসাহপৰমতা দসাহপৰমভাৱো, অযং এত্তকো কালো যাৱ নাতিক্কমতি তাৱ ধাৰেতব্বন্তি.
অধিট্ঠিতৱিকপ্পিতেসু অপৰিযাপন্নত্তা অতিৰেকং চীৱৰন্তি অতিৰেকচীৱৰং. তেনেৱস্স পদভাজনে ৱুত্তং ‘‘অনধিট্ঠিতং অৱিকপ্পিত’’ন্তি.
ছন্নং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰন্তি খোমং, কপ্পাসিকং, কোসেয্যং, কম্বলং, সাণং, ভঙ্গন্তি ইমেসং ছন্নং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰং. এতেন চীৱৰস্স জাতিং দস্সেত্ৱা ইদানি পমাণং দস্সেতুং ‘‘ৱিকপ্পনুপগং পচ্ছিম’’ন্তি আহ. তস্স পমাণং দীঘতো দ্ৱে ৱিদত্থিযো, তিৰিযং ৱিদত্থি. তত্ৰাযং পাড়ি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আযামেন অট্ঠঙ্গুলং সুগতঙ্গুলেন চতুৰঙ্গুলৱিত্থতং পচ্ছিমং চীৱৰং ৱিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৮).
তং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি তং যথাৱুত্তজাতিপ্পমাণং চীৱৰং দসাহপৰমং কালং অতিক্কামযতো, এত্থন্তৰে যথা অতিৰেকচীৱৰং ন হোতি তথা অকুব্বতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, তঞ্চ চীৱৰং নিস্সগ্গিযং হোতি, পাচিত্তিযাপত্তি চস্স হোতীতি অত্থো. অথ ৱা নিস্সজ্জনং নিস্সগ্গিযং, পুব্বভাগে কত্তব্বস্স ৱিনযকম্মস্সেতং নামং. নিস্সগ্গিযমস্স অত্থীতি নিস্সগ্গিযমিচ্চেৱ. কিন্তং? পাচিত্তিযং. তং অতিক্কামযতো সনিস্সগ্গিযৱিনযকম্মং পাচিত্তিযং হোতীতি অযমেত্থ অত্থো. পদভাজনে পন পঠমং তাৱ অত্থৱিকপ্পং দস্সেতুং ‘‘তং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং হোতী’’তি মাতিকং ঠপেত্ৱা ‘‘একাদসে অৰুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতি, নিস্সজ্জিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. পুন যস্স চ নিস্সজ্জিতব্বং, যথা চ নিস্সজ্জিতব্বং, তং দস্সেতুং ‘‘সঙ্ঘস্স ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ একাদসে অৰুণুগ্গমনেতি এত্থ যং দিৱসং চীৱৰং উপ্পন্নং তস্স যো অৰুণো, সো উপ্পন্নদিৱসনিস্সিতো, তস্মা চীৱৰুপ্পাদদিৱসএন সদ্ধিং একাদসে অৰুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতীতি ৱেদিতব্বং. সচেপি বহূনি একজ্ঝং বন্ধিত্ৱা ৱা ৱেঠেত্ৱা ৱা ঠপিতানি একাৱ আপত্তি. অবদ্ধাৱেঠিতেসু ৱত্থুগণনায আপত্তিযো.
নিস্সজ্জিত্ৱা আপত্তি দেসেতব্বাতি কথং দেসেতব্বা? যথা খন্ধকে ৱুত্তং, কথঞ্চ তত্থ ৱুত্তং? এৱং ৱুত্তং – ‘‘তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো, তং পটিদেসেমী’’’তি (চূড়ৱ. ২৩৯). ইধ পন সচে একং চীৱৰং হোতি ‘‘একং নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি ৱত্তব্বং. সচে দ্ৱে, ‘‘দ্ৱে’’তি ৱত্তব্বং. সচে বহূনি ‘‘সম্বহুলানী’’তি ৱত্তব্বং. নিস্সজ্জনেপি সচে একং যথাপাড়িমেৱ ‘‘ইদং মে, ভন্তে, চীৱৰ’’ন্তি ৱত্তব্বং. সচে দ্ৱে ৱা বহূনি ৱা, ‘‘ইমানি মে, ভন্তে, চীৱৰানি দসাহাতিক্কন্তানি নিস্সগ্গিযানি, ইমানাহং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জামী’’তি ৱত্তব্বং. পাড়িং ৱত্তুং অসক্কোন্তেন অঞ্ঞথাপি ৱত্তব্বং.
ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন আপত্তি পটিগ্গহেতব্বাতি খন্ধকে ৱুত্তনযেনেৱ পটিগ্গহেতব্বা. এৱঞ্হি তত্থ ৱুত্তং – ‘‘ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সৰতি ৱিৱৰতি উত্তানিং কৰোতি দেসেতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’ন্তি.
তেন ৱত্তব্বো ‘পস্সসী’তি? ‘আম, পস্সামী’তি. আযতিং সংৱৰেয্যাসী’’তি (চূড়ৱ. ২৩৯). দ্ৱীসু পন সম্বহুলাসু ৱা পুৰিমনযেনেৱ ৱচনভেদো ঞাতব্বো.
চীৱৰদানেপি ‘‘সঙ্ঘো ইমং চীৱৰং ইমানি চীৱৰানী’’তি ৱত্থুৱসেন ৱচনভেদো ৱেদিতব্বো. গণস্স চ পুগ্গলস্স চ নিস্সজ্জনেপি এসেৱ নযো.
আপত্তিদেসনাপটিগ্গহণেসু পনেত্থ অযং পাড়ি – ‘‘তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা সম্বহুলে ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্সু ৱচনীযা – ‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো তং পটিদেসেমী’তি. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন তে ভিক্খূ ঞাপেতব্বা –
‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সৰতি ৱিৱৰতি উত্তানিং কৰোতি দেসেতি. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’ন্তি.
তেন ৱত্তব্বো ‘পস্সসী’তি? ‘আম, পস্সামী’তি. ‘আযতিং সংৱৰেয্যাসী’তি.
তেন ভিক্খুনা একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘অহং, আৱুসো, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো তং পটিদেসেমী’তি. তেন ৱত্তব্বো ‘পস্সসী’তি, আম পস্সামীতি আযতিং সংৱৰেয্যাসী’’তি (চূড়ৱ. ২৩৯). তত্থ পুৰিমনযেনেৱ আপত্তিযা নামগ্গহণং ৱচনভেদো চ ৱেদিতব্বো.
যথা চ গণস্স নিস্সজ্জনে এৱং দ্ৱিন্নং নিস্সজ্জনেপি পাড়ি ৱেদিতব্বা. যদি হি ৱিসেসো ভৱেয্য, যথেৱ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিণ্ণন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কাতুং, এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, কাতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন তে ভিক্খূ ঞাপেতব্বা’’তিআদিনা নযেন ‘‘তিণ্ণন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কাতু’’ন্তি ৱত্ৱা পুন ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কাতুং, এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, কাতব্বো. থেৰেন ভিক্খুনা একংসং উত্তৰাসঙ্গ’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. ১৬৮) নযেন ৱিসুংযেৱ দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথো ৱুত্তো, এৱমিধাপি ৱিসুং পাড়িং ৱদেয্য, যস্মা পন নত্থি, তস্মা অৱত্ৱা গতোতি, গণস্স ৱুত্তা পাড়িযেৱেত্থ পাড়ি.
আপত্তিপটিগ্গহণে পন অযং ৱিসেসো, যথা গণস্স নিস্সজ্জিত্ৱা আপত্তিযা দেসিযমানায আপত্তিপটিগ্গাহকো ভিক্খু ঞত্তিং ঠপেতি, এৱং অট্ঠপেত্ৱা দ্ৱীসু অঞ্ঞতৰেন যথা একপুগ্গলো পটিগ্গণ্হাতি, এৱং আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা. দ্ৱিন্নঞ্হি ঞত্তিট্ঠপনা নাম নত্থি, যদি সিযা দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং ৱিসুং ন ৱদেয্য.
নিস্সট্ঠচীৱৰদানেপি যথা ‘‘ইমং চীৱৰং আযস্মতো দম্মী’’তি একো ৱদতি, এৱং ‘‘ইমং মযং চীৱৰং আযস্মতো দেমা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. ইতো গৰুকতৰানি হি ঞত্তিদুতিযকম্মানিপি ‘‘অপলোকেত্ৱা কাতব্বানী’’তি ৱুত্তানি অত্থি, তেসং এতং অনুলোমং নিস্সট্ঠচীৱৰং পন দাতব্বমেৱ অদাতুং ন লব্ভতি, ৱিনযকম্মমত্তঞ্হেতং. ন তং তেন সঙ্ঘস্স ৱা গণস্স ৱা পুগ্গলস্স ৱা দিন্নমেৱ হোতীতি.
৪৬৮. দসাহাতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞীতি দসাহং অতিক্কন্তে চীৱৰে ‘‘অতিক্কন্তং ইদ’’ন্তি এৱংসঞ্ঞী, দসাহে ৱা অতিক্কন্তে ‘‘অতিক্কন্তো দসাহো’’তি এৱংসঞ্ঞী. নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি ন ইধ সঞ্ঞা ৰক্খতি. যোপি এৱংসঞ্ঞী, তস্সপি তং চীৱৰং নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযাপত্তি চ. সনিস্সগ্গিযৱিনযকম্মং ৱা পাচিত্তিযন্তি উভোপি অত্থৱিকপ্পা যুজ্জন্তি. এস নযো সব্বত্থ.
অৱিস্সজ্জিতে ৱিস্সজ্জিতসঞ্ঞীতি কস্সচি অদিন্নে অপৰিচ্চত্তে ‘‘পৰিচ্চত্তং মযা’’তি এৱংসঞ্ঞী.
অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞীতি অত্তনো চীৱৰেন সদ্ধিং বহূনি অঞ্ঞেসং চীৱৰানি একতো ঠপিতানি চোৰা হৰন্তি. তত্ৰেস অত্তনো চীৱৰে অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞী হোতি. এস নযো অৱিনট্ঠাদীসুপি.
অৱিলুত্তেতি এত্থ পন গব্ভং ভিন্দিত্ৱা পসয্হাৱহাৰৱসেন অৱিলুত্তেতি ৱেদিতব্বং.
অনিস্সজ্জিত্ৱা পৰিভুঞ্জতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি সকিং নিৱত্থং ৱা সকিং পাৰুতং ৱা কাযতো অমোচেত্ৱা দিৱসম্পি ৱিচৰতি, একাৱ আপত্তি. মোচেত্ৱা মোচেত্ৱা নিৱাসেতি ৱা পাৰুপতি ৱা পযোগে পযোগে দুক্কটং. দুন্নিৱত্থং ৱা দুপ্পাৰুতং ৱা সণ্ঠপেন্তস্স অনাপত্তি. অঞ্ঞস্স তং পৰিভুঞ্জতোপি অনাপত্তি, ‘‘অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জতী’’তি (পাৰা. ৫৭০) আদিৱচনঞ্চেত্থ সাধকং. অনতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞিনো ৱেমতিকস্স চ দুক্কটং পৰিভোগং সন্ধায ৱুত্তং.
৪৬৯. ‘‘অনাপত্তি অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি, ৱিকপ্পেতী’’তি এত্থ পন অধিট্ঠানুপগং ৱিকপ্পনুপগঞ্চ ৱেদিতব্বং. তত্ৰাযং পাড়ি – অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘যানি তানি ভগৱতা অনুঞ্ঞাতানি ‘তিচীৱৰ’ন্তি ৱা ‘ৱস্সিকসাটিকা’তি ৱা ‘নিসীদন’ন্তি ৱা ‘পচ্চত্থৰণ’ন্তি ৱা ‘কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদী’তি ৱা মুখপুঞ্ছনচোড়কন্তি ৱা পৰিক্খাৰচোড়ন্তি ৱা সব্বানি তানি অধিট্ঠাতব্বানীতি নু খো উদাহু ৱিকপ্পেতব্বানী’’তি, ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং; ৱস্সিকসাটিকং ৱস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পৰং ৱিকপ্পেতুং; নিসীদনং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং; পচ্চত্থৰণং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং; কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং যাৱআবাধা অধিট্ঠাতুং ততো পৰং ৱিকপ্পেতুং; মুখপুঞ্ছনচোড়ং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং; পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৮).
‘‘তত্থ তিচীৱৰং’’ অধিট্ঠহন্তেন ৰজিত্ৱা কপ্পবিন্দুং দত্ৱা পমাণযুত্তমেৱ অধিট্ঠাতব্বং. তস্স পমাণং উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন সুগতচীৱৰতো ঊনকং ৱট্টতি, লামকপৰিচ্ছেদেন সঙ্ঘাটিযা উত্তৰাসঙ্গস্স চ দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকং তিৰিযং মুট্ঠিত্তিকং পমাণং ৱট্টতি. অন্তৰৱাসকো দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকো তিৰিযং দ্ৱিহত্থোপি ৱট্টতি. পাৰুপণেনপি হি সক্কা নাভিং পটিচ্ছাদেতুন্তি. ৱুত্তপ্পমাণতো পন অতিৰেকং ঊনকঞ্চ পৰিক্খাৰচোড়ন্তি অধিট্ঠাতব্বং.
তত্থ যস্মা ‘‘দ্ৱে চীৱৰস্স অধিট্ঠানা – কাযেন ৱা অধিট্ঠেতি, ৱাচায ৱা অধিট্ঠেতী’’তি (পৰি. ৩২২) ৱুত্তং, তস্মা পুৰাণসঙ্ঘাটিং ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা নৱং সঙ্ঘাটিং হত্থেন গহেত্ৱা ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৱা কাযৱিকাৰং কৰোন্তেন কাযেন অধিট্ঠাতব্বা. ইদং কাযেন অধিট্ঠানং, তং যেন কেনচি সৰীৰাৱযৱেন অফুসন্তস্স ন ৱট্টতি. ৱাচায অধিট্ঠানে পন ৱচীভেদং কত্ৱা ৱাচায অধিট্ঠাতব্বা. তত্ৰ দুৱিধং অধিট্ঠানং – সচে হত্থপাসে হোতি ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. অথ অন্তোগব্ভে ৱা উপৰিপাসাদে ৱা সামন্তৱিহাৰে ৱা হোতি ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. এস নযো উত্তৰাসঙ্গে অন্তৰৱাসকে চ. নামমত্তমেৱ হি ৱিসেসো. তস্মা সব্বানি সঙ্ঘাটিং উত্তৰাসঙ্গং অন্তৰৱাসকন্তি এৱং অত্তনো নামেনেৱ অধিট্ঠাতব্বানি. সচে অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহি সঙ্ঘাটিআদীনি কৰোতি, নিট্ঠিতে ৰজনে চ কপ্পে চ ইমং ‘‘পচ্চুদ্ধৰামী’’তি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা পুন অধিট্ঠাতব্বানি. অধিট্ঠিতেন পন সদ্ধিং মহন্ততৰমেৱ দুতিযপট্টং ৱা খণ্ডং ৱা সংসিব্বন্তেন পুন অধিট্ঠাতব্বমেৱ. সমে ৱা খুদ্দকে ৱা অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি.
তিচীৱৰং পন পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতুং ৱট্টতি ন ৱট্টতীতি? মহাপদুমত্থেৰো কিৰাহ – ‘‘তিচীৱৰং তিচীৱৰমেৱ অধিট্ঠাতব্বং. সচে পৰিক্খাৰচোড়াধিট্ঠানং লভেয্য উদোসিতসিক্খাপদে পৰিহাৰো নিৰত্থকো ভৱেয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে কিৰ অৱসেসা ভিক্খূ আহংসু – ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ম্পি ভগৱতাৱ অধিট্ঠাতব্বন্তি ৱুত্তং, তস্মা ৱট্টতী’’তি. মহাপচ্চৰিযম্পি ৱুত্তং ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ং নাম পাটেক্কং নিধানমুখমেতন্তি তিচীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়ন্তি অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. উদোসিতসিক্খাপদে পন তিচীৱৰং অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিহৰন্তস্স পৰিহাৰো ৱুত্তো’’তি. উভতোৱিভঙ্গভাণকো পুণ্ণৱালিকৱাসী মহাতিস্সত্থেৰোপি কিৰ আহ – ‘‘মযং পুব্বে মহাথেৰানং অস্সুম্হ, অৰঞ্ঞৱাসিনো ভিক্খূ ৰুক্খসুসিৰাদীসু চীৱৰং ঠপেত্ৱা পধানং পদহনত্থায গচ্ছন্তি. সামন্তৱিহাৰে ধম্মসৱনত্থায গতানঞ্চ নেসং সূৰিযে উট্ঠিতে সামণেৰা ৱা দহৰভিক্খূ ৱা পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা গচ্ছন্তি, তস্মা সুখপৰিভোগত্থং তিচীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়ন্তি অধিট্ঠাতুং ৱট্টতী’’তি. মহাপচ্চৰিযম্পি ৱুত্তং পুব্বে আৰঞ্ঞিকা ভিক্খূ অবদ্ধসীমাযং দুপ্পৰিহাৰন্তি তিচীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়মেৱ অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিংসূ’’তি.
‘‘ৱস্সিকসাটিকা’’ অনতিৰিত্তপ্পমাণা নামং গহেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ চত্তাৰো ৱস্সিকে মাসে অধিট্ঠাতব্বা, ততো পৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা. ৱণ্ণভেদমত্তৰত্তাপি চেসা ৱট্টতি. দ্ৱে পন ন ৱট্টন্তি. ‘‘নিসীদনং’’ ৱুত্তনযেন অধিট্ঠাতব্বমেৱ, তঞ্চ খো পমাণযুত্তং একমেৱ, দ্ৱে ন ৱট্টন্তি. ‘‘পচ্চত্থৰণ’’ম্পি অধিট্ঠাতব্বমেৱ, তং পন মহন্তম্পি ৱট্টতি, একম্পি ৱট্টতি, বহূনিপি ৱট্টন্তি. নীলম্পি পীতকম্পি সদসম্পি পুপ্ফদসম্পীতি সব্বপ্পকাৰং ৱট্টতি. সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৱ হোতি. ‘‘কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি’’ যাৱ আবাধো অত্থি, তাৱ পমাণিকা অধিট্ঠাতব্বা. আবাধে ৱূপসন্তে পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা, একাৱ ৱট্টতি. ‘‘মুখপুঞ্ছনচোড়ং’’ অধিট্ঠাতব্বমেৱ, যাৱ একং ধোৱিযতি, তাৱ অঞ্ঞং পৰিভোগত্থায ইচ্ছিতব্বন্তি দ্ৱে ৱট্টন্তি. অপৰে পন থেৰা ‘‘নিধানমুখমেতং বহূনিপি ৱট্টন্তী’’তি ৱদন্তি. পৰিক্খাৰচোড়ে গণনা নত্থি, যত্তকং ইচ্ছতি তত্তকং অধিট্ঠাতব্বমেৱ. থৱিকাপি পৰিস্সাৱনম্পি ৱিকপ্পনুপগং পচ্ছিমচীৱৰপ্পমাণং ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ক’’ন্তি অধিট্ঠাতব্বমেৱ. বহূনি একতো কত্ৱা ‘‘ইমানি চীৱৰানি পৰিক্খাৰচোড়ানি অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠাতুম্পি ৱট্টতিযেৱ. ভেসজ্জনৱকম্মমাতাপিতুআদীনং অত্থায ঠপেন্তেনপি অধিট্ঠাতব্বমেৱ. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং. মঞ্চভিসি পীঠকভিসি বিম্বোহনং পাৱাৰো কোজৱোতি এতেসু পন সেনাসনপৰিক্খাৰত্থায দিন্নপচ্চত্থৰণে চ অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থিযেৱ.
অধিট্ঠিতচীৱৰং পন পৰিভুঞ্জতো কথং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি? অঞ্ঞস্স দানেন, অচ্ছিন্দিত্ৱা গহণেন, ৱিস্সাসগ্গাহেন, হীনাযাৱত্তনেন, সিক্খাপচ্চক্খানেন, কালংকিৰিযায, লিঙ্গপৰিৱত্তনেন, পচ্চুদ্ধৰণেন, ছিদ্দভাৱেনাতি ইমেহি নৱহি কাৰণেহি ৱিজহতি. তত্থ পুৰিমেহি অট্ঠহি সব্বচীৱৰানি অধিট্ঠানং ৱিজহন্তি, ছিদ্দভাৱেন পন তিচীৱৰস্সেৱ সব্বঅট্ঠকথাসু অধিট্ঠানৱিজহনং ৱুত্তং, তঞ্চ নখপিট্ঠিপ্পমাণেন ছিদ্দেন. তত্থ নখপিট্ঠিপ্পমাণং কনিট্ঠঙ্গুলিনখৱসেন ৱেদিতব্বং, ছিদ্দঞ্চ ৱিনিব্বিদ্ধছিদ্দমেৱ. ছিদ্দস্স হি অব্ভন্তৰে একতন্তু চেপি অচ্ছিন্নো হোতি, ৰক্খতি. তত্থ সঙ্ঘাটিযা চ উত্তৰাসঙ্গস্স চ দীঘন্ততো ৱিদত্থিপ্পমাণস্স তিৰিযন্ততো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওৰতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, পৰতো ন ভিন্দতি. অন্তৰৱাসকস্স পন দীঘন্ততো ৱিদত্থিপ্পমাণস্সেৱ তিৰিযন্ততো চতুৰঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওৰতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, পৰতো ন ভিন্দতি. তস্মা জাতে ছিদ্দে তং চীৱৰং অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে তিট্ঠতি, সূচিকম্মং কত্ৱা পুন অধিট্ঠাতব্বং. মহাসুমত্থেৰো পনাহ – ‘‘পমাণচীৱৰস্স যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, মহন্তস্স পন পমাণতো বহি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দতি, অন্তোজাতং ভিন্দতী’’তি. কৰৱীকতিস্সত্থেৰো আহ – ‘‘খুদ্দকং মহন্তং ন পমাণং, দ্ৱে চীৱৰানি পাৰুপন্তস্স ৱামহত্থে সঙ্ঘৰিত্ৱা ঠপিতট্ঠানে ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দতি, ওৰভাগে ভিন্দতি. অন্তৰৱাসকস্সপি ওৱট্টিকং কৰোন্তেন সঙ্ঘৰিতট্ঠানে ছিদ্দং ন ভিন্দতি, ততো ওৰং ভিন্দতী’’তি. অন্ধকট্ঠকথাযং পন তিচীৱৰে মহাসুমত্থেৰৱাদং পমাণং কত্ৱা উত্তৰিম্পি ইদং ৱুত্তং ‘‘পচ্ছিমপ্পমাণং অধিট্ঠানং ৰক্খতী’’তি. পৰিক্খাৰচোড়ে দীঘসো অট্ঠঙ্গুলে সুগতঙ্গুলেন তিৰিযং চতুৰঙ্গুলে যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৱিজহতি. মহন্তে চোড়ে ততো পৰেন ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ৱিজহতি. এস নযো সব্বেসু অধিট্ঠাতব্বকেসু চীৱৰেসূ’’তি.
তত্থ যস্মা সব্বেসম্পি অধিট্ঠাতব্বকচীৱৰানং ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমপ্পমাণতো অঞ্ঞং পচ্ছিমপ্পমাণং নাম নত্থি, যঞ্হি নিসীদন-কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি-ৱস্সিকসাটিকানং পমাণং ৱুত্তং, তং উক্কট্ঠং, ততো উত্তৰি পটিসিদ্ধত্তা ন পচ্ছিমং ততো হেট্ঠা অপ্পটিসিদ্ধত্তা. তিচীৱৰস্সাপি সুগতচীৱৰপ্পমাণতো ঊনকত্তং উক্কট্ঠপ্পমাণমেৱ. পচ্ছিমং পন ৱিসুং সুত্তে ৱুত্তং নত্থি. মুখপুঞ্ছনপচ্চত্থৰণপৰিক্খাৰচোড়ানং উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদো নত্থিযেৱ. ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমেন পন পচ্ছিমপৰিচ্ছেদো ৱুত্তো. তস্মা যং তাৱ অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘পচ্ছিমপ্পমাণং অধিট্ঠানং ৰক্খতী’’তি ৱত্ৱা তত্থ পৰিক্খাৰচোড়স্সেৱ সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলচতুৰঙ্গুলপচ্ছিমপ্পমাণং দস্সেত্ৱা ইতৰেসং তিচীৱৰাদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিপভেদং পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ‘‘এস নযো সব্বেসু অধিট্ঠাতব্বকেসুচীৱৰেসূ’’তি ৱুত্তং, তং ন সমেতি.
কৰৱীকতিস্সত্থেৰৱাদেপি দীঘন্ততোযেৱ ছিদ্দং দস্সিতং, তিৰিযন্ততো ন দস্সিতং, তস্মা সো অপৰিচ্ছিন্নো. মহাসুমত্থেৰৱাদে ‘‘পমাণচীৱৰস্স যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, মহন্তস্স পন পমাণতো বহি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দতী’’তি ৱুত্তং. ইদং পন ন ৱুত্তং – ‘‘ইদং নাম পমাণচীৱৰং ইতো উত্তৰি মহন্তং চীৱৰ’’ন্তি. অপিচেত্থ তিচীৱৰাদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিভেদং পচ্ছিমপ্পমাণন্তি অধিপ্পেতং. তত্থ যদি পচ্ছিমপ্পমাণতো বহি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দেয্য, উক্কট্ঠপত্তস্সাপি মজ্ঝিমপত্তস্স ৱা ওমকপ্পমাণতো বহি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দেয্য, ন চ ন ভিন্দতি. তস্মা অযম্পি ৱাদো অপৰিচ্ছিন্নো.
যো পনাযং সব্বপঠমো অট্ঠকথাৱাদো, অযমেৱেত্থ পমাণং. কস্মা? পৰিচ্ছেদসব্ভাৱতো. তিচীৱৰস্স হি পচ্ছিমপ্পমাণঞ্চ ছিদ্দপ্পমাণঞ্চ ছিদ্দুপ্পত্তিদেসপ্পমাণঞ্চ সব্বঅট্ঠকথাসুযেৱ পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱুত্তং, তস্মা স্ৱেৱ ৱাদো পমাণং. অদ্ধা হি সো ভগৱতো অধিপ্পাযং অনুগন্ত্ৱা ৱুত্তো. ইতৰেসু পন নেৱ পৰিচ্ছেদো অত্থি, ন পুব্বাপৰং সমেতীতি.
যো পন দুব্বলট্ঠানে পঠমং অগ্গড়ং দত্ৱা পচ্ছা দুব্বলট্ঠানং ছিন্দিত্ৱা অপনেতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. মণ্ডলপৰিৱত্তনেপি এসেৱ নযো. দুপট্টস্স একস্মিং পটলে ছিদ্দে ৱা জাতে গড়িতে ৱা অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি, খুদ্দকং চীৱৰং মহন্তং কৰোতি, মহন্তং ৱা খুদ্দকং কৰোতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. উভো কোটিযো মজ্ঝে কৰোন্তো সচে পঠমং ছিন্দিত্ৱা পচ্ছা ঘটেতি, অধিট্ঠানং ভিজ্জতি. অথ ঘটেত্ৱা ছিন্দতি, ন ভিজ্জতি, ৰজকেহি ধোৱাপেত্ৱা সেতং কাৰাপেন্তস্সাপি অধিট্ঠানং অধিট্ঠানমেৱাতি. অযং তাৱ ‘‘অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি ৱিকপ্পেতী’’তি এত্থ অধিট্ঠানে ৱিনিচ্ছযো.
ৱিকপ্পনে পন দ্ৱে ৱিকপ্পনা – সম্মুখাৱিকপ্পনা চ পৰম্মুখাৱিকপ্পনা চ. কথং সম্মুখাৱিকপ্পনা হোতীতি? চীৱৰানং একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা ‘‘‘ইমং চীৱৰ’ন্তি ৱা ‘ইমানি চীৱৰানী’তি ৱা ‘এতং চীৱৰ’ন্তি ৱা ‘এতানি চীৱৰানী’’’তি ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱত্তব্বং, অযমেকা সম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভুঞ্জিতুং পন ৱিস্সজ্জেতুং ৱা অধিট্ঠাতুং ৱা ন ৱট্টতি. ‘‘ময্হং সন্তকং, ময্হং সন্তকানি পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি এৱং পন ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি. ততোপভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.
অপৰোপি নযো – তথেৱ চীৱৰানং একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা তস্সেৱ ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘‘ইমং চীৱৰ’ন্তি ৱা ‘ইমানি চীৱৰানী’তি ৱা ‘এতং চীৱৰ’ন্তি ৱা ‘এতানি চীৱৰানী’’’তি ৱা ৱত্ৱা পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতৰস্স অত্তনা অভিৰুচিতস্স যস্স কস্সচি নামং গহেত্ৱা ‘‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো ৱিকপ্পেমী’তি ৱা ‘তিস্সায ভিক্খুনিযা, সিক্খমানায, তিস্সস্স সামণেৰস্স, তিস্সায সামণেৰিযা ৱিকপ্পেমী’’’তি ৱা ৱত্তব্বং, অযং অপৰাপি সম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৱট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং…পে… তিস্সায সামণেৰিযা সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি. ততোপভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.
কথং পৰম্মুখাৱিকপ্পনা হোতীতি? চীৱৰানং তথেৱ একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা ‘‘‘ইমং চীৱৰ’ন্তি ৱা ‘ইমানি চীৱৰানী’তি ৱা ‘এতং চীৱৰ’ন্তি ৱা ‘এতানি চীৱৰানী’’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পনত্থায দম্মী’’তি ৱত্তব্বং. তেন ৱত্তব্বো – ‘‘কো তে মিত্তো ৱা সন্দিট্ঠো ৱা’’তি? ততো ইতৰেন পুৰিমনযেনেৱ ‘‘তিস্সো ভিক্খূতি ৱা…পে… তিস্সা সামণেৰী’’তি ৱা ৱত্তব্বং. পুন তেন ভিক্খুনা ‘‘অহং তিস্সস্স ভিক্খুনো দম্মীতি ৱা…পে… তিস্সায সামণেৰিযা দম্মী’’তি ৱা ৱত্তব্বং, অযং পৰম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৱট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা দুতিযসম্মুখাৱিকপ্পনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ‘‘ইত্থন্নামস্স সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি. ততোপভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.
দ্ৱিন্নং ৱিকপ্পনানং কিং নানাকৰণং? সম্মুখাৱিকপ্পনাযং সযং ৱিকপ্পেত্ৱা পৰেন পচ্চুদ্ধৰাপেতি. পৰম্মুখাৱিকপ্পনায পৰেনেৱ ৱিকপ্পাপেত্ৱা পৰেনেৱ পচ্চুদ্ধৰাপেতি, ইদমেত্থ নানাকৰণং. সচে পন যস্স ৱিকপ্পেতি, সো পঞ্ঞত্তিকোৱিদো ন হোতি, ন জানাতি পচ্চুদ্ধৰিতুং, তং চীৱৰং গহেত্ৱা অঞ্ঞস্স ব্যত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পুন ৱিকপ্পেত্ৱা পচ্চুদ্ধৰাপেতব্বং. ৱিকপ্পিতৱিকপ্পনা নামেসা ৱট্টতি. অযং ‘‘ৱিকপ্পেতী’’তি ইমস্মিং পদে ৱিনিচ্ছযো.
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতু’’ন্তিআদিৱচনতো চ ইদং ‘‘ৱিকপ্পেতী’’তি অৱিসেসেন ৱুত্তৱচনং ৱিৰুদ্ধং ৱিয দিস্সতি, ন চ ৱিৰুদ্ধং তথাগতা ভাসন্তি. তস্মা এৱমস্স অত্থো ৱেদিতব্বো, তিচীৱৰং তিচীৱৰসঙ্খেপেনেৱ পৰিহৰতো অধিট্ঠাতুমেৱ অনুজানামি, ন ৱিকপ্পেতুং. ৱস্সিকসাটিকং পন চাতুমাসতো পৰং ৱিকপ্পেতুমেৱ ন অধিট্ঠাতুং. এৱঞ্চ সতি যো তিচীৱৰে একেন চীৱৰেন ৱিপ্পৱসিতুকামো হোতি, তস্স তিচীৱৰাধিট্ঠানং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিপ্পৱাসসুখত্থং ৱিকপ্পনায ওকাসো দিন্নো হোতি. দসাহাতিক্কমে চ অনাপত্তীতি এতেনুপাযেন সব্বত্থ ৱিকপ্পনায অপ্পটিসিদ্ধভাৱো ৱেদিতব্বো.
ৱিস্সজ্জেতীতি অঞ্ঞস্স দেতি. কথং পন দিন্নং হোতি, কথং গহিতং? ‘‘ইমং তুয্হং দেমি দদামি দজ্জামি ওণোজেমি পৰিচ্চজামি নিস্সজ্জামি ৱিস্সজ্জামীতি ৱা ‘‘ইত্থন্নামস্স দেমি…পে… নিস্সজ্জামী’’তি ৱা ৱদতি, সম্মুখাপি পৰম্মুখাপি দিন্নংযেৱ হোতি. ‘‘তুয্হং গণ্হাহী’’তি ৱুত্তে ‘‘ময্হং গণ্হামী’’তি ৱদতি, সুদিন্নং সুগ্গহিতঞ্চ. ‘‘তৱ সন্তকং কৰোহি, তৱ সন্তকং হোতু, তৱ সন্তকং কৰিস্সসী’’তি ৱুত্তে ‘‘মম সন্তকং কৰোমি, মম সন্তকং হোতু, মম সন্তকং কৰিস্সামী’’তি ৱদতি, দুদ্দিন্নং দুগ্গহিতঞ্চ. নেৱ দাতা দাতুং জানাতি, ন ইতৰো গহেতুং. সচে পন ‘‘তৱ সন্তকং কৰোহী’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধু, ভন্তে, ময্হং গণ্হামী’’তি গণ্হাতি, সুগ্গহিতং. সচে পন ‘‘একো গণ্হাহী’’তি ৱদতি, ইতৰো ‘‘ন গণ্হামী’’তি পুন সো ‘‘দিন্নং মযা তুয্হং, গণ্হাহী’’তি ৱদতি, ইতৰোপি ‘‘ন ময্হং ইমিনা অত্থো’’তি ৱদতি. ততো পুৰিমোপি ‘‘মযা দিন্ন’’ন্তি দসাহং অতিক্কামেতি, পচ্ছিমোপি ‘‘মযা পটিক্খিত্ত’’ন্তি. কস্স আপত্তীতি? ন কস্সচি আপত্তি. যস্স পন ৰুচ্চতি, তেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং.
যো পন অধিট্ঠানে ৱেমতিকো, তেন কিং কাতব্বং? ৱেমতিকভাৱং আৰোচেত্ৱা সচে অনধিট্ঠিতং ভৱিস্সতি, এৱং মে কপ্পিযং হোতীতি ৱত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ নিস্সজ্জিতব্বং. ন হি এৱং জানাপেত্ৱা ৱিনযকম্মং কৰোন্তস্স মুসাৱাদো হোতি. কেচি পন ‘‘একেন ভিক্খুনা ৱিস্সাসং গহেত্ৱা পুন দিন্নং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং ন যুজ্জতি. ন হি তস্সেতং ৱিনযকম্মং, নাপি তং এত্তকেন অঞ্ঞং ৱত্থুং হোতি.
নস্সতীতিআদি উত্তানত্থমেৱ. যো ন দদেয্য আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ ‘‘ময্হং দিন্নং ইমিনা’’তি ইমায সঞ্ঞায ন দেন্তস্স দুক্কটং. তস্স সন্তকভাৱং পন ঞত্ৱা লেসেন অচ্ছিন্দন্তো ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৱা কাৰেতব্বোতি.
সমুট্ঠানাদীসু ইদং সিক্খাপদং কথিনসমুট্ঠানং নাম কাযৱাচাতো চ কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, অনধিট্ঠানেন চ অৱিকপ্পনেন চ আপজ্জনতো অকিৰিযং, সঞ্ঞায অভাৱেপি ন মুচ্চতি, অজানন্তোপি আপজ্জতীতি নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
পঠমকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. উদোসিতসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৭১. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱাতি উদোসিতসিক্খাপদং. তত্থ সন্তৰুত্তৰেনাতি অন্তৰন্তি অন্তৰৱাসকো ৱুচ্চতি, উত্তৰন্তি উত্তৰাসঙ্গো, সহ অন্তৰেন উত্তৰং সন্তৰুত্তৰং, তেন সন্তৰুত্তৰেন, সহ অন্তৰৱাসকেন উত্তৰাসঙ্গেনাতি অত্থো. কণ্ণকিতানীতি সেদেন ফুট্ঠোকাসেসু সঞ্জাতকাড়সেতমণ্ডলানি. অদ্দস খো আযস্মা আনন্দো সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তোতি থেৰো কিৰ ভগৱতি দিৱা পটিসল্লানত্থায গন্ধকুটিং পৱিট্ঠে তং ওকাসং লভিত্ৱা দুন্নিক্খিত্তানি দাৰুভণ্ডমত্তিকাভণ্ডানি পটিসামেন্তো অসম্মট্ঠট্ঠানং সম্মজ্জন্তো গিলানেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কৰোন্তো তেসং ভিক্খূনং সেনাসনট্ঠানং সম্পত্তো অদ্দস. তেন ৱুত্তং – ‘‘অদ্দস খো আযস্মা আনন্দো সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তো’’তি.
৪৭৩. অৱিপ্পৱাসসম্মুতিং দাতুন্তি অৱিপ্পৱাসে সম্মুতি অৱিপ্পৱাসসম্মুতি, অৱিপ্পৱাসায ৱা সম্মুতি অৱিপ্পৱাসসম্মুতি. কো পনেত্থ আনিসংসো? যেন চীৱৰেন ৱিপ্পৱসতি, তং নিস্সগ্গিযং ন হোতি, আপত্তিঞ্চ নাপজ্জতি. কিত্তকং কালং? মহাসুমত্থেৰো তাৱ আহ – ‘‘যাৱ ৰোগো ন ৱূপসমতি, ৱূপসন্তে পন ৰোগে সীঘং চীৱৰট্ঠানং আগন্তব্ব’’ন্তি. মহাপদুমত্থেৰো আহ – ‘‘সীঘং আগচ্ছতো ৰোগো পটিকুপ্পেয্য, তস্মা সণিকং আগন্তব্বং. যতো পট্ঠায হি সত্থং ৱা পৰিযেসতি, ‘গচ্ছামী’তি আভোগং ৱা কৰোতি, ততো পট্ঠায ৱট্টতি. ‘ন দানি গমিস্সামী’তি এৱং পন ধুৰনিক্খেপং কৰোন্তেন পচ্চুদ্ধৰিতব্বং, অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে ঠস্সতী’’তি. সচে পনস্স ৰোগো পটিকুপ্পতি, কিং কাতব্বন্তি? ফুস্সদেৱত্থেৰো তাৱ আহ – ‘‘সচে সোযেৱ ৰোগো পটিকুপ্পতি, সা এৱ সম্মুতি, পুন সম্মুতিদানকিচ্চং নত্থি. অথঞ্ঞো কুপ্পতি, পুন দাতব্বা সম্মুতী’’তি. উপতিস্সত্থেৰো আহ – ‘‘সো ৱা ৰোগো হোতু, অঞ্ঞো ৱা পুন সম্মুতিদানকিচ্চং নত্থী’’তি.
৪৭৫-৬. নিট্ঠিতচীৱৰস্মিং ভিক্খুনাতি ইধ পন পুৰিমসিক্খাপদে ৱিয অত্থং অগ্গহেত্ৱা নিট্ঠিতে চীৱৰস্মিং ভিক্খুনোতি এৱং সামিৱসেন কৰণৱচনস্স অত্থো ৱেদিতব্বো. কৰণৱসেন হি ভিক্খুনা ইদং নাম কাতব্বন্তি নত্থি. সামিৱসেন পন ভিক্খুনো চীৱৰস্মিং নিট্ঠিতে কথিনে চ উব্ভতে এৱং ছিন্নপলিবোধো একৰত্তম্পি চে ভিক্খু তিচীৱৰেন ৱিপ্পৱসেয্যাতি এৱং অত্থো যুজ্জতি. তত্থ তিচীৱৰেনাতি অধিট্ঠিতেসু তীসু চীৱৰেসু যেন কেনচি. একেন ৱিপ্পৱুত্থোপি হি তিচীৱৰেন ৱিপ্পৱুত্থো হোতি, পটিসিদ্ধপৰিযাপন্নেন ৱিপ্পৱুত্থত্তা. তেনেৱস্স পদভাজনে ‘‘সঙ্ঘাটিযা ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱিপ্পৱসেয্যাতি ৱিপ্পযুত্তো ৱসেয্য.
৪৭৭-৮. গামো একূপচাৰোতিআদি অৱিপ্পৱাসলক্খণৱৱত্থাপনত্থং ৱুত্তং. ততো পৰং যথাক্কমেন তানেৱ পন্নৰস মাতিকাপদানি ৱিত্থাৰেন্তো ‘‘গামো একূপচাৰো নামা’’তিআদিমাহ. তত্থ এককুলস্স গামোতি একস্স ৰঞ্ঞো ৱা ভোজকস্স ৱা গামো. পৰিক্খিত্তোতি যেন কেনচি পাকাৰেন ৱা ৱতিযা ৱা পৰিক্খায ৱা পৰিক্খিত্তো. এত্তাৱতা এককুলগামস্স একূপচাৰতা দস্সিতা. অন্তোগামে ৱত্থব্বন্তি এৱৰূপে গামে চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা গামব্ভন্তৰে যথাৰুচিতে ঠানে অৰুণং উট্ঠাপেতুং ৱট্টতি. অপৰিক্খিত্তোতি ইমিনা তস্সেৱ গামস্স নানূপচাৰতা দস্সিতা. এৱৰূপে গামে যস্মিং ঘৰে চীৱৰং নিক্খিত্তং, তত্থ ৱত্থব্বং. হত্থপাসা ৱা ন ৱিজহিতব্বন্তি অথ ৱা তং ঘৰং সমন্ততো হত্থপাসা ন ৱিজহিতব্বং, অড্ঢতেয্যৰতনপ্পমাণপ্পদেসা উদ্ধং ন ৱিজহিতব্বন্তি ৱুত্তং হোতি. অড্ঢতেয্যৰতনব্ভন্তৰে পন ৱত্থুং ৱট্টতি. তং পমাণং অতিক্কমিত্ৱা সচেপি ইদ্ধিমা ভিক্খূ আকাসে অৰুণং উট্ঠাপেতি, নিস্সগ্গিযমেৱ হোতি. এত্থ চ যস্মিং ঘৰেতি ঘৰপৰিচ্ছেদো ‘‘এককুলস্স নিৱেসনং হোতী’’তিআদিনা (পাৰা. ৪৮০) লক্খণেন ৱেদিতব্বো.
৪৭৯. নানাকুলস্স গামোতি নানাৰাজূনং ৱা ভোজকানং ৱা গামো, ৱেসালিকুসিনাৰাদিসদিসো. পৰিক্খিত্তোতি ইমিনা নানাকুলগামস্স একূপচাৰতা দস্সিতা. সভাযে ৱা দ্ৱাৰমূলে ৱাতি এত্থ সভাযন্তি লিঙ্গব্যত্তযেন সভা ৱুত্তা. দ্ৱাৰমূলেতি নগৰদ্ৱাৰস্স সমীপে. ইদং ৱুত্তং হোতি – এৱৰূপে গামে যস্মিং ঘৰে চীৱৰং নিক্খিত্তং, তত্থ ৱা ৱত্থব্বং. তত্থ সদ্দসঙ্ঘট্টনেন ৱা জনসম্বাধেন ৱা ৱসিতুং অসক্কোন্তেন সভাযে ৱা ৱত্থব্বং নগৰদ্ৱাৰমূলে ৱা. তত্ৰপি ৱসিতুং অসক্কোন্তেন যত্থ কত্থচি ফাসুকট্ঠানে ৱসিত্ৱা অন্তোঅৰুণে আগম্ম তেসংযেৱ সভাযদ্ৱাৰমূলানং হত্থপাসা ৱা ন ৱিজহিতব্বং. ঘৰস্স পন চীৱৰস্স ৱা হত্থপাসে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি.
সভাযং গচ্ছন্তেন হত্থপাসে চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱাতি সচে ঘৰে অট্ঠপেত্ৱা সভাযে ঠপেস্সামীতি সভাযং গচ্ছতি, তেন সভাযং গচ্ছন্তেন হত্থপাসেতি হত্থং পসাৰেত্ৱা ‘‘হন্দিমং চীৱৰং ঠপেমী’’তি এৱং নিক্খেপসুখে হত্থপাসগতে কিস্মিঞ্চি আপণে চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ সভাযে ৱা ৱত্থব্বং দ্ৱাৰমূলে ৱা, হত্থপাসা ৱা ন ৱিজহিতব্বং.
তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – ফুস্সদেৱত্থেৰো তাৱ আহ – ‘‘চীৱৰহত্থপাসে ৱসিতব্বং নত্থি, যত্থ কত্থচি ৱীথিহত্থপাসেপি সভাযহত্থপাসেপি দ্ৱাৰহত্থপাসেপি ৱসিতুং ৱট্টতী’’তি. উপতিস্সত্থেৰো পনাহ – ‘‘নগৰস্স বহূনিপি দ্ৱাৰানি হোন্তি বহূনিপি সভাযানি, তস্মা সব্বত্থ ন ৱট্টতি. যস্সা পন ৱীথিযা চীৱৰং ঠপিতং যং তস্সা সম্মুখট্ঠানে সভাযঞ্চ দ্ৱাৰঞ্চ তস্স সভাযস্স চ দ্ৱাৰস্স চ হত্থপাসা ন ৱিজহিতব্বং. এৱঞ্হি সতি সক্কা চীৱৰস্স পৱত্তি জানিতু’’ন্তি. সভাযং পন গচ্ছন্তেন যস্স আপণিকস্স হত্থে নিক্খিত্তং, সচে সো তং চীৱৰং অতিহৰিত্ৱা ঘৰে নিক্খিপতি, ৱীথিহত্থপাসো ন ৰক্খতি, ঘৰস্স হত্থপাসে ৱত্থব্বং. সচে মহন্তং ঘৰং হোতি, দ্ৱে ৱীথিযো ফৰিত্ৱা ঠিতং পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা হত্থপাসেযেৱ অৰুণং উট্ঠাপেতব্বং. সভাযে নিক্খিপিত্ৱা পন সভাযে ৱা তস্স সম্মুখে নগৰদ্ৱাৰমূলে ৱা তেসংযেৱ হত্থপাসে ৱা অৰুণং উট্ঠাপেতব্বং.
অপৰিক্খিত্তোতিইমিনা তস্সেৱ গামস্স নানূপচাৰতা দস্সিতা. এতেনেৱুপাযেন সব্বত্থ একূপচাৰতা চ নানূপচাৰতা চ ৱেদিতব্বা. পাড়িযং পন ‘‘গামো একূপচাৰো নামা’’তি এৱং আদিম্হি ‘‘অজ্ঝোকাসো একূপচাৰো নামা’’তি এৱং অন্তে চ একমেৱ মাতিকাপদং উদ্ধৰিত্ৱা পদভাজনং ৱিত্থাৰিতং. তস্মা তস্সেৱ পদস্সানুসাৰেন সব্বত্থ পৰিক্খেপাদিৱসেন একূপচাৰতা চ নানূপচাৰতা চ ৱেদিতব্বা.
৪৮০-১. নিৱেসনাদীসু ওৱৰকাতি গব্ভানংযেৱেতং পৰিযাযৱচনং. হত্থপাসা ৱাতি গব্ভস্স হত্থপাসা. দ্ৱাৰমূলে ৱাতি সব্বেসং সাধাৰণে ঘৰদ্ৱাৰমূলে. হত্থপাসা ৱাতি গব্ভস্স ৱা ঘৰদ্ৱাৰমূলস্স ৱা হত্থপাসা.
৪৮২-৭. উদোসিতোতি যানাদীনং ভণ্ডানং সালা. ইতো পট্ঠায চ নিৱেসনে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. অট্টোতি পটিৰাজাদিপটিবাহনত্থং ইট্ঠকাহি কতো বহলভিত্তিকো চতুপঞ্চভূমিকো পতিস্সযৱিসেসো. মাড়োতি এককূটসঙ্গহিতো চতুৰস্সপাসাদো. পাসাদোতি দীঘপাসাদো. হম্মিযন্তি মুণ্ডচ্ছদনপাসাদো.
৪৮৯. সত্তব্ভন্তৰাতিএত্থ একং অব্ভন্তৰং অট্ঠৱীসতিহত্থং হোতি. সচে সত্থো গচ্ছন্তো গামং ৱা নদিং ৱা পৰিযাদিযিত্ৱা তিট্ঠতি অন্তোপৱিট্ঠেন সদ্ধিং একাবদ্ধো হুত্ৱা ওৰঞ্চ পাৰঞ্চ ফৰিত্ৱা ঠিতো হোতি, সত্থপৰিহাৰোৱ লব্ভতি. অথ গামে ৱা নদিযা ৱা পৰিযাপন্নো হোতি অন্তোপৱিট্ঠো, গামপৰিহাৰো চেৱ নদীপৰিহাৰো চ লব্ভতি. সচে ৱিহাৰসীমং অতিক্কমিত্ৱা তিট্ঠতি, অন্তোসীমায চ চীৱৰং হোতি, ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ৱসিতব্বং. সচে বহিসীমায চীৱৰং হোতি সত্থসমীপেযেৱ ৱসিতব্বং. সচে গচ্ছন্তো সকটে ৱা ভগ্গে গোণে ৱা নট্ঠে অন্তৰা ছিজ্জতি, যস্মিং কোট্ঠাসে চীৱৰং তত্থ ৱসিতব্বং.
৪৯০. এককুলস্স খেত্তে হত্থপাসো নাম চীৱৰহত্থপাসোযেৱ, নানাকুলস্স খেত্তে হত্থপাসো নাম খেত্তদ্ৱাৰস্স হত্থপাসো. অপৰিক্খিত্তে চীৱৰস্সেৱ হত্থপাসো.
৪৯১-৪. ধঞ্ঞকৰণন্তি খলং ৱুচ্চতি. আৰামোতি পুপ্ফাৰামো ৱা ফলাৰামো ৱা. দ্ৱীসুপি খেত্তে ৱুত্তসদিসোৱ ৱিনিচ্ছযো. ৱিহাৰো নিৱেসনসদিসো. ৰুক্খমূলে অন্তোছাযাযন্তি ছাযায ফুট্ঠোকাসস্স অন্তো এৱ. ৱিৰড়সাখস্স পন ৰুক্খস্স আতপেন ফুট্ঠোকাসে ঠপিতং নিস্সগ্গিযমেৱ হোতি, তস্মা তাদিসস্স সাখাচ্ছাযায ৱা খন্ধচ্ছাযায ৱা ঠপেতব্বং. সচে সাখায ৱা ৱিটপে ৱা ঠপেতি, উপৰি অঞ্ঞসাখাচ্ছাযায ফুট্ঠোকাসেযেৱ ঠপেতব্বং. খুজ্জৰুক্খস্স ছাযা দূৰং গচ্ছতি, ছাযায গতট্ঠানে ঠপেতুং ৱট্টতিযেৱ. ইধাপি হত্থপাসো চীৱৰহত্থপাসোযেৱ.
অগামকে অৰঞ্ঞেতি অগামকং নাম অৰঞ্ঞং ৱিঞ্ঝাটৱীআদীসু ৱা সমুদ্দমজ্ঝে ৱা মচ্ছবন্ধানং অগমনপথে দীপকেসু লব্ভতি. সমন্তা সত্তব্ভন্তৰাতি মজ্ঝে ঠিতস্স সমত্তা সব্বদিসাসু সত্তব্ভন্তৰা, ৱিনিব্বেধেন চুদ্দস হোন্তি. মজ্ঝে নিসিন্নো পুৰত্থিমায ৱা পচ্ছিমায ৱা দিসায পৰিযন্তে ঠপিতচীৱৰং ৰক্খতি. সচে পন অৰুণুগ্গমনসমযে কেসগ্গমত্তম্পি পুৰত্থিমং দিসং গচ্ছতি, পচ্ছিমায দিসায চীৱৰং নিস্সগ্গিযং হোতি. এস নযো ইতৰস্মিং. উপোসথকালে পন পৰিসপৰিযন্তে নিসিন্নভিক্খুতো পট্ঠায সত্তব্ভন্তৰসীমা সোধেতব্বা. যত্তকং ভিক্খুসঙ্ঘো ৱড্ঢতি, সীমাপি তত্তকং ৱড্ঢতি.
৪৯৫. অনিস্সজ্জিত্ৱা পৰিভুঞ্জতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ সচে পধানিকো ভিক্খু সব্বৰত্তিং পধানমনুযুঞ্জিত্ৱা পচ্চুসসমযে ‘‘ন্হাযিস্সামী’’তি তীণিপি চীৱৰানি তীৰে ঠপেত্ৱা নদিং ওতৰতি, ন্হাযন্তস্সেৱ চস্স অৰুণং উট্ঠহতি, কিং কাতব্বং. সো হি যদি উত্তৰিত্ৱা চীৱৰং নিৱাসেতি, নিস্সগ্গিযচীৱৰং অনিস্সজ্জিত্ৱা পৰিভুঞ্জনপচ্চযা দুক্কটং আপজ্জতি. অথ নগ্গো গচ্ছতি, এৱম্পি দুক্কটং আপজ্জতীতি? ন আপজ্জতি. সো হি যাৱ অঞ্ঞং ভিক্খুং দিস্ৱা ৱিনযকম্মং ন কৰোতি, তাৱ তেসং চীৱৰানং অপৰিভোগাৰহত্তা নট্ঠচীৱৰট্ঠানে ঠিতো হোতি. নট্ঠচীৱৰস্স চ অকপ্পিযং নাম নত্থি. তস্মা একং নিৱাসেত্ৱা দ্ৱে হত্থেন গহেত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ৱিনযকম্মং কাতব্বং. সচে দূৰে ৱিহাৰো হোতি, অন্তৰামগ্গে মনুস্সা সঞ্চৰন্তি. একং নিৱাসেত্ৱা একং পাৰুপিত্ৱা একং অংসকূটে ঠপেত্ৱা গন্তব্বং. সচে ৱিহাৰে সভাগভিক্খূ ন পস্সতি, ভিক্খাচাৰং গতা হোন্তি, সঙ্ঘাটিং বহিগামে ঠপেত্ৱা সন্তৰুত্তৰেন আসনসালং গন্ত্ৱা ৱিনযকম্মং কাতব্বং. সচে বহিগামে চোৰভযং হোতি, পাৰুপিত্ৱা গন্তব্বং. সচে আসনসালা সম্বাধা হোতি জনাকিণ্ণা, ন সক্কা একমন্তে চীৱৰং অপনেত্ৱা ৱিনযকম্মং কাতুং, একং ভিক্খুং আদায বহিগামং গন্ত্ৱা ৱিনযকম্মং কত্ৱা চীৱৰানি পৰিভুঞ্জিতব্বানি.
সচে ভিক্খূ দহৰানং হত্থে পত্তচীৱৰং দত্ৱা মগ্গং গচ্ছন্তা পচ্ছিমে যামে সযিতুকামা হোন্তি, অত্তনো অত্তনো চীৱৰং হত্থপাসে কত্ৱাৱ সযিতব্বং. সচে গচ্ছন্তানংযেৱ অসম্পত্তেসু দহৰেসু অৰুণং উগ্গচ্ছতি, চীৱৰং নিস্সগ্গিযং হোতি, নিস্সযো পন ন পটিপ্পস্সম্ভতি, দহৰানম্পি পুৰতো গচ্ছন্তানং থেৰেসু অসম্পত্তেসু এসেৱ নযো. মগ্গং ৱিৰজ্ঝিত্ৱা অৰঞ্ঞে অঞ্ঞমঞ্ঞং অপস্সন্তেসুপি এসেৱ নযো. সচে পন দহৰা ‘‘মযং, ভন্তে, মুহুত্তং সযিত্ৱা অসুকস্মিং নাম ওকাসে তুম্হে সম্পাপুণিস্সামা’’তি ৱত্ৱা যাৱ অৰুণুগ্গমনা সযন্তি, চীৱৰঞ্চ নিস্সগ্গিযং হোতি, নিস্সযো চ পটিপ্পস্সম্ভতি, দহৰে উয্যোজেত্ৱা থেৰেসু সযন্তেসুপি এসেৱ নযো. দ্ৱেধাপথং দিস্ৱা থেৰা ‘‘অযং মগ্গো’’ দহৰা ‘‘অযং মগ্গো’’তি ৱত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৱচনং অগ্গহেত্ৱা গতা, সহ অৰুণুগ্গমনা চীৱৰানি চ নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, নিস্সযো চ পটিপ্পস্সম্ভতি. সচে দহৰা মগ্গতো ওক্কম্ম ‘‘অন্তোঅৰুণেযেৱ নিৱত্তিস্সামা’’তি ভেসজ্জত্থায গামং পৱিসিত্ৱা আগচ্ছন্তি. অসম্পত্তানংযেৱ চ তেসং অৰুণো উগ্গচ্ছতি, চীৱৰানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, নিস্সযো পন ন পটিপ্পস্সম্ভতি. সচে পন ধেনুভযেন ৱা সুনখভযেন ৱা ‘‘মুহুত্তং ঠত্ৱা গমিস্সামা’’তি ঠত্ৱা ৱা নিসীদিত্ৱা ৱা গচ্ছন্তি, অন্তৰা অৰুণে উগ্গতে চীৱৰানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, নিস্সযো চ পটিপ্পস্সম্ভতি. সচে ‘‘অন্তোঅৰুণেযেৱ আগমিস্সামা’’তি অন্তোসীমাযং গামং পৱিট্ঠানং অন্তৰা অৰুণো উগ্গচ্ছতি, নেৱ চীৱৰানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, ন নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতি. সচে পন ‘‘ৱিভাযতু তাৱা’’তি নিসীদন্তি, অৰুণে উগ্গতেপি ন চীৱৰানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, নিস্সযো পন পটিপ্পস্সম্ভতি. যেপি ‘‘অন্তোঅৰুণেযেৱ আগমিস্সামা’’তি সামন্তৱিহাৰং ধম্মসৱনত্থায সউস্সাহা গচ্ছন্তি, অন্তৰামগ্গেযেৱ চ নেসং অৰুণো উগ্গচ্ছতি, চীৱৰানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, নিস্সযো পন ন পটিপ্পস্সম্ভতি. সচে ধম্মগাৰৱেন ‘‘যাৱ পৰিযোসানং সুত্ৱাৱ গমিস্সামা’’তি নিসীদন্তি, সহ অৰুণস্সুগ্গমনা চীৱৰানিপি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, নিস্সযোপি পটিপ্পস্সম্ভতি. থেৰেন দহৰং চীৱৰধোৱনত্থায গামকং পেসেন্তেন অত্তনো চীৱৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱাৱ দাতব্বং. দহৰস্সাপি চীৱৰং পচ্চুদ্ধৰাপেত্ৱা ঠপেতব্বং. সচে অস্সতিযা গচ্ছতি, অত্তনো চীৱৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা দহৰস্স চীৱৰং ৱিস্সাসেন গহেত্ৱা ঠপেতব্বং. সচে থেৰো নস্সৰতি, দহৰো এৱ সৰতি, দহৰেন অত্তনো চীৱৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা থেৰস্স চীৱৰং ৱিস্সাসেন গহেত্ৱা গন্ত্ৱা ৱত্তব্বো ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং চীৱৰং অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জথা’’তি অত্তনোপি চীৱৰং অধিট্ঠাতব্বং. এৱং একস্স সতিযাপি আপত্তিমোক্খো হোতীতি. সেসং উত্তানত্থমেৱ.
সমুট্ঠানাদীসু পঠমকথিনসিক্খাপদে অনধিট্ঠানং অৱিকপ্পনঞ্চ অকিৰিযং, ইধ অপচ্চুদ্ধৰণং অযমেৱ ৱিসেসো. সেসং সব্বত্থ ৱুত্তনযমেৱাতি.
উদোসিতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ততিযকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৯৭. তেন সমযেনাতি ততিযকথিনসিক্খাপদং. তত্থ উস্সাপেত্ৱা পুনপ্পুনং ৱিমজ্জতীতি ‘‘ৱলীসু নট্ঠাসু ইদং মহন্তং ভৱিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানো উদকেন সিঞ্চিত্ৱা পাদেহি অক্কমিত্ৱা হত্থেহি উস্সাপেত্ৱা উক্খিপিত্ৱা পিট্ঠিযং ঘংসতি, তং আতপে সুক্খং পঠমপ্পমাণমেৱ হোতি. সো পুনপি তথা কৰোতি, তেন ৱুত্তং – ‘‘উস্সাপেত্ৱা পুনপ্পুনং ৱিমজ্জতী’’তি. তং এৱং কিলমন্তং ভগৱা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ দিস্ৱা নিক্খমিত্ৱা সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তো ৱিয তত্থ অগমাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অদ্দস খো ভগৱা’’তিআদি.
৪৯৯-৫০০. একাদসমাসেতি একং পচ্ছিমকত্তিকমাসং ঠপেত্ৱা সেসে একাদসমাসে. সত্তমাসেতি কত্তিকমাসং হেমন্তিকে চ চত্তাৰোতি পঞ্চমাসে ঠপেত্ৱা সেসে সত্তমাসে. কালেপি আদিস্স দিন্নন্তি সঙ্ঘস্স ৱা ‘‘ইদং অকালচীৱৰ’’ন্তি উদ্দিসিত্ৱা দিন্নং, একপুগ্গলস্স ৱা ‘‘ইদং তুয্হং দম্মী’’তি দিন্নং.
সঙ্ঘতো ৱাতি অত্তনো পত্তভাগৱসেন সঙ্ঘতো ৱা উপ্পজ্জেয্য. গণতো ৱাতি ইদং সুত্তন্তিকগণস্স দেম, ইদং আভিধম্মিকগণস্সাতি এৱং গণস্স দেন্তি. ততো অত্তনো পত্তভাগৱসেন গণতো ৱা উপ্পজ্জেয্য.
নো চস্স পাৰিপূৰীতি নো চে পাৰিপূৰী ভৱেয্য, যত্তকেন কযিৰমানং অধিট্ঠানচীৱৰং পহোতি, তঞ্চে চীৱৰং তত্তকং ন ভৱেয্য, ঊনকং ভৱেয্যাতি অত্থো.
পচ্চাসা হোতি সঙ্ঘতো ৱাতিআদীসু অসুকদিৱসং নাম সঙ্ঘো চীৱৰানি লভিস্সতি, গণো লভিস্সতি, ততো মে চীৱৰং উপ্পজ্জিস্সতীতি এৱং সঙ্ঘতো ৱা গণতো ৱা পচ্চাসা হোতি. ঞাতকেহি মে চীৱৰত্থায পেসিতং, মিত্তেহি পেসিতং, তে আগতা চীৱৰে দস্সন্তীতি এৱং ঞাতিতো ৱা মিত্ততো ৱা পচ্চাসা হোতি. পংসুকূলং ৱাতি এত্থ পন পংসুকূলং ৱা লচ্ছামীতি এৱং পচ্চাসা হোতীতি যোজেতব্বং. অত্তনো ৱা ধনেনাতি অত্তনো কপ্পাসসুত্তাদিনা ধনেন, অসুকদিৱসং নাম লচ্ছামীতি এৱং ৱা পচ্চাসা হোতীতি অত্থো.
ততো চে উত্তৰি নিক্খিপেয্য সতিযাপি পচ্চাসাযাতি মাসপৰমতো চে উত্তৰি নিক্খিপেয্য, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি অত্থো. এৱং পন অৱত্ৱা যস্মা অন্তৰা উপ্পজ্জমানে পচ্চাসাচীৱৰে মূলচীৱৰস্স উপ্পন্নদিৱসতো যাৱ ৱীসতিমো দিৱসো তাৱ উপ্পন্নং পচ্চাসাচীৱৰং মূলচীৱৰং অত্তনো গতিকং কৰোতি, ততো উদ্ধং মূলচীৱৰং পচ্চাসাচীৱৰং অত্তনো গতিকং কৰোতি. তস্মা তং ৱিসেসং দস্সেতুং ‘‘তদহুপ্পন্নে মূলচীৱৰে’’তিআদিনা নযেন পদভাজনং ৱুত্তং, তং উত্তানত্থমেৱ.
ৱিসভাগে উপ্পন্নে মূলচীৱৰেতি যদি মূলচীৱৰং সণ্হং, পচ্চাসাচীৱৰং থূলং, ন সক্কা যোজেতুং. ৰত্তিযো চ সেসা হোন্তি, ন তাৱ মাসো পূৰতি, ন অকামা নিগ্গহেন চীৱৰং কাৰেতব্বং. অঞ্ঞং পচ্চাসাচীৱৰং লভিত্ৱাযেৱ কালব্ভন্তৰে কাৰেতব্বং. পচ্চাসাচীৱৰম্পি পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতব্বং. অথ মূলচীৱৰং থূলং হোতি, পচ্চাসাচীৱৰং সণ্হং, মূলচীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠহিত্ৱা পচ্চাসাচীৱৰমেৱ মূলচীৱৰং কত্ৱা ঠপেতব্বং. তং পুন মাসপৰিহাৰং লভতি, এতেনুপাযেন যাৱ ইচ্ছতি তাৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং মূলচীৱৰং কত্ৱা ঠপেতুং ৱট্টতীতি. সেসং উত্তানমেৱ.
সমুট্ঠানাদীনি পঠমকথিনসদিসানেৱাতি.
ততিযকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পুৰাণচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫০৩-৫. তেন সমযেনাতি পুৰাণচীৱৰসিক্খাপদং. তত্থ যাৱ সত্তমা পিতামহযুগাতি পিতুপিতা পিতামহো, পিতামহস্স যুগং পিতামহযুগং. যুগন্তি আযুপ্পমাণং ৱুচ্চতি. অভিলাপ মত্তমেৱ চেতং. অত্থতো পন পিতামহোযেৱ পিতামহযুগং. ততো উদ্ধং সব্বেপি পুব্বপুৰিসা পিতামহগ্গহণেনেৱ গহিতা. এৱং যাৱ সত্তমো পুৰিসো তাৱ যা অসম্বদ্ধা সা যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অসম্বদ্ধাতি ৱুচ্চতি. দেসনামুখমেৱ চেতং. ‘‘মাতিতো ৱা পিতিতো ৱা’’তিৱচনতো পন পিতামহযুগম্পি পিতামহিযুগম্পি মাতামহযুগম্পি মাতামহিযুগম্পি তেসং ভাতুভগিনীভাগিনেয্যপুত্তপপুত্তাদযোপি সব্বে ইধ সঙ্গহিতা এৱাতি ৱেদিতব্বা.
তত্ৰাযং ৱিত্থাৰনযো – পিতা পিতুপিতা তস্স পিতা তস্সাপি পিতাতি এৱং যাৱ সত্তমা যুগা, পিতা পিতুমাতা তস্সা পিতা চ মাতা চ ভাতা চ ভগিনী চ পুত্তা চ ধীতৰো চাতি এৱম্পি উদ্ধঞ্চ অধো চ যাৱ সত্তমা যুগা, পিতা পিতুভাতা পিতুভগিনী পিতুপুত্তা পিতুধীতৰো তেসম্পি পুত্তধীতুপৰম্পৰাতি এৱম্পি যাৱ সত্তমা যুগা, মাতা মাতুমাতা তস্সা মাতা তস্সাপি মাতাতি এৱম্পি যাৱ সত্তমা যুগা, মাতা মাতুপিতা তস্স মাতা চ পিতা চ ভাতা চ ভগিনী চ পুত্তা চ ধীতৰো চাতি, এৱম্পি উদ্ধঞ্চ অধো চ যাৱ সত্তমা যুগা, মাতা মাতুভাতা মাতুভগিনী মাতুপুত্তা মাতুধীতৰো তেসম্পি পুত্তধীতুপৰম্পৰাতি এৱম্পি যাৱ সত্তমা যুগা, নেৱ মাতুসম্বন্ধেন ন পিতুসম্বন্ধেন সম্বদ্ধা, অযং অঞ্ঞাতিকা নাম.
উভতো সঙ্ঘেতি ভিক্খুনিসঙ্ঘে ঞত্তিচতুত্থেন ভিক্খুসঙ্ঘে ঞত্তিচতুত্থেনাতি অট্ঠৱাচিকৱিনযকম্মেন উপসম্পন্না.
সকিং নিৱত্থম্পি সকিং পাৰুতম্পীতি ৰজিত্ৱা কপ্পং কত্ৱা একৱাৰম্পি নিৱত্থং ৱা পাৰুতং ৱা. অন্তমসো পৰিভোগসীসেন অংসে ৱা মত্থকে ৱা কত্ৱা মগ্গং গতো হোতি, উস্সীসকং ৱা কত্ৱা নিপন্নো হোতি, এতম্পি পুৰাণচীৱৰমেৱ. সচে পন পচ্চত্থৰণস্স হেট্ঠা কত্ৱা নিপজ্জতি, হত্থেহি ৱা উক্খিপিত্ৱা আকাসে ৱিতানং কত্ৱা সীসেন অফুসন্তো গচ্ছতি, অযং পৰিভোগো নাম ন হোতীতি কুৰুন্দিযং ৱুত্তং.
ধোতং নিস্সগ্গিযন্তি এত্থ এৱং আণত্তা ভিক্খুনী ধোৱনত্থায উদ্ধনং সজ্জেতি, দাৰূনি সংহৰতি, অগ্গিং কৰোতি, উদকং আহৰতি যাৱ নং ধোৱিত্ৱা উক্খিপতি, তাৱ ভিক্খুনিযা পযোগে পযোগে ভিক্খুস্স দুক্কটং. ধোৱিত্ৱা উক্খিত্তমত্তে নিস্সগ্গিযং হোতি. সচে দুদ্ধোতন্তি মঞ্ঞমানা পুন সিঞ্চতি ৱা ধোৱতি ৱা যাৱ নিট্ঠানং ন গচ্ছতি তাৱ পযোগে পযোগে দুক্কটং. এস নযো ৰজনাকোটনেসু. ৰজনদোণিযঞ্হি ৰজনং আকিৰিত্ৱা যাৱ সকিং চীৱৰং ৰজতি, ততো পুব্বে যংকিঞ্চি ৰজনত্থায কৰোতি, পচ্ছা ৱা পটিৰজতি, সব্বত্থ পযোগে পযোগে ভিক্খুস্স দুক্কটং. এৱং আকোটনেপি পযোগো ৱেদিতব্বো.
৫০৬. অঞ্ঞাতিকায অঞ্ঞাতিকসঞ্ঞী পুৰাণচীৱৰং ধোৱাপেতীতি নো চেপি ‘‘ইমং ধোৱা’’তি ৱদতি, অথ খো ধোৱনত্থায কাযৱিকাৰং কত্ৱা হত্থেন ৱা হত্থে দেতি, পাদমূলে ৱা ঠপেতি, উপৰি ৱা খিপতি, সিক্খমানাসামণেৰীসামণেৰউপাসকতিত্থিযাদীনং ৱা হত্থে পেসেতি, নদীতিত্থে ধোৱন্তিযা উপচাৰে ৱা খিপতি, অন্তোদ্ৱাদসহত্থে ওকাসে ঠত্ৱা, ধোৱাপিতংযেৱ হোতি. সচে পন উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা ওৰতো ঠপেতি সা চে ধোৱিত্ৱা আনেতি, অনাপত্তি. সিক্খমানায ৱা সামণেৰিযা ৱা উপাসিকায ৱা হত্থে ধোৱনত্থায দেতি, সা চে উপসম্পজ্জিত্ৱা ধোৱতি, আপত্তিযেৱ. উপাসকস্স হত্থে দেতি, সো চে লিঙ্গে পৰিৱত্তে ভিক্খুনীসু পব্বজিত্ৱা উপসম্পজ্জিত্ৱা ধোৱতি, আপত্তিযেৱ. সামণেৰস্স ৱা ভিক্খুস্স ৱা হত্থে দিন্নেপি লিঙ্গপৰিৱত্তনে এসেৱ নযো.
ধোৱাপেতি ৰজাপেতীতিআদীসু একেন ৱত্থুনা নিস্সগ্গিযং, দুতিযেন দুক্কটং. তীণিপি কাৰাপেন্তস্স একেন নিস্সগ্গিযং, সেসেহি দ্ৱে দুক্কটানি. যস্মা পনেতানি ধোৱনাদীনি পটিপাটিযা ৱা উপ্পটিপাটিযা ৱা কাৰেন্তস্স মোক্খো নত্থি, তস্মা এত্থ তীণি চতুক্কানি ৱুত্তানি. সচেপি হি ‘‘ইমং চীৱৰং ৰজিত্ৱা ধোৱিত্ৱা আনেহী’’তি ৱুত্তে সা ভিক্খুনী পঠমং ধোৱিত্ৱা পচ্ছা ৰজতি, নিস্সগ্গিযেন দুক্কটমেৱ. এৱং সব্বেসু ৱিপৰীতৱচনেসু নযো নেতব্বো. সচে পন ‘‘ধোৱিত্ৱা আনেহী’’তি ৱুত্তা ধোৱতি চেৱ ৰজতি চ, ধোৱাপনপচ্চযা এৱ আপত্তি, ৰজনে অনাপত্তি. এৱং সব্বত্থ ৱুত্তাধিককৰণে ‘‘অৱুত্তা ধোৱতী’’তি ইমিনা লক্খণেন অনাপত্তি ৱেদিতব্বা. ‘‘ইমস্মিং চীৱৰে যং কাতব্বং, সব্বং তং তুয্হং ভাৰো’’তি ৱদন্তো পন একৱাচায সম্বহুলা আপত্তিযো আপজ্জতীতি.
অঞ্ঞাতিকায ৱেমতিকো অঞ্ঞাতিকায ঞাতিকসঞ্ঞীতি ইমানিপি পদানি ৱুত্তানংযেৱ তিণ্ণং চতুক্কানং ৱসেন ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বানি.
একতো উপসম্পন্নাযাতি ভিক্খুনীনং সন্তিকে উপসম্পন্নায ধোৱাপেন্তস্স দুক্কটং. ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায পন যথাৱত্থুকমেৱ, ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্না নাম পঞ্চসতা সাকিযানিযো.
৫০৭. অৱুত্তা ধোৱতীতি উদ্দেসায ৱা ওৱাদায ৱা আগতা কিলিন্নং চীৱৰং দিস্ৱা ঠপিতট্ঠানতো গহেত্ৱা ৱা ‘‘দেথ, অয্য, ধোৱিস্সামী’’তি আহৰাপেত্ৱা ৱা ধোৱতি চেৱ ৰজতি চ আকোটেতি চ, অযং অৱুত্তা ধোৱতি নাম. যাপি ‘‘ইমং চীৱৰং ধোৱা’’তি দহৰং ৱা সামণেৰং ৱা আণাপেন্তস্স ভিক্খুনো সুত্ৱা ‘‘আহৰথয্য অহং ধোৱিস্সামী’’তি ধোৱতি, তাৱকালিকং ৱা গহেত্ৱা ধোৱিত্ৱা ৰজিত্ৱা দেতি, অযম্পি অৱুত্তা ধোৱতি নাম.
অঞ্ঞং পৰিক্খাৰন্তি উপাহনত্থৱিকপত্তত্থৱিকঅংসবদ্ধককাযবন্ধনমঞ্চপীঠভিসিতট্টিকাদিং যংকিঞ্চি ধোৱাপেতি, অনাপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.
সমুট্ঠানাদীসু পন ইদং সিক্খাপদং ছসমুট্ঠানং, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
পুৰাণচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চীৱৰপটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫০৮. তেন সমযেনাতি চীৱৰপটিগ্গহণসিক্খাপদং. তত্থ পিণ্ডপাতপটিক্কন্তাতি পিণ্ডপাততো পটিক্কন্তা. যেন অন্ধৱনং তেনুপসঙ্কমীতি অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে যেন অন্ধৱনং তেনুপসঙ্কমি. কতকম্মাতি কতচোৰিককম্মা, সন্ধিচ্ছেদনাদীহি পৰভণ্ডং হৰিতাতি ৱুত্তং হোতি. চোৰগামণিকোতি চোৰজেট্ঠকো. সো কিৰ পুব্বে থেৰিং জানাতি, তস্মা চোৰানং পুৰতো গচ্ছন্তো দিস্ৱা ‘‘ইতো মা গচ্ছথ, সব্বে ইতো এথা’’তি তে গহেত্ৱা অঞ্ঞেন মগ্গেন অগমাসি. সমাধিম্হা ৱুট্ঠহিত্ৱাতি থেৰী কিৰ পৰিচ্ছিন্নৱেলাযংযেৱ সমাধিম্হা ৱুট্ঠহি. সোপি তস্মিংযেৱ খণে এৱং অৱচ, তস্মা সা অস্সোসি, সুত্ৱা চ ‘‘নত্থি দানি অঞ্ঞো এত্থ সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা অঞ্ঞত্ৰ মযা’’তি তং মংসং অগ্গহেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো উপ্পলৱণ্ণা ভিক্খুনী’’তিআদি.
ওহিয্যকোতি অৱহীযকো অৱসেসো, ৱিহাৰৱাৰং পত্ৱা একোৱ ৱিহাৰে ঠিতোতি অত্থো. সচে মে ত্ৱং অন্তৰৱাসকং দদেয্যাসীতি কস্মা আহ? সণ্হং ঘনমট্ঠং অন্তৰৱাসকং দিস্ৱা লোভেন, অপিচ অপ্পকো তস্সা অন্তৰৱাসকে লোভো, থেৰিযা পন সিখাপ্পত্তা কোট্ঠাসসম্পত্তি তেনস্সা সৰীৰপাৰিপূৰিং পস্সিস্সামীতি ৱিসমলোভং উপ্পাদেত্ৱা এৱমাহ. অন্তিমন্তি পঞ্চন্নং চীৱৰানং সব্বপৰিযন্তং হুত্ৱা অন্তিমং, অন্তিমন্তি পচ্ছিমং. অঞ্ঞং লেসেনাপি ৱিকপ্পেত্ৱা ৱা পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱা ঠপিতং চীৱৰং নত্থীতি এৱং যথাঅনুঞ্ঞাতানং পঞ্চন্নং চীৱৰানং ধাৰণৱসেনেৱ আহ, ন লোভেন, ন হি খীণাসৱানং লোভো অত্থি. নিপ্পীড়িযমানাতি উপমং দস্সেত্ৱা গাড়্হং পীড়যমানা.
অন্তৰৱাসকং দত্ৱা উপস্সযং অগমাসীতি সঙ্কচ্চিকং নিৱাসেত্ৱা যথা তস্স মনোৰথো ন পূৰতি, এৱং হত্থতলেযেৱ দস্সেত্ৱা অগমাসি.
৫১০. কস্মা পাৰিৱত্তকচীৱৰং অপ্পটিগণ্হন্তে উজ্ঝাযিংসু? ‘‘সচে এত্তকোপি অম্হেসু অয্যানং ৱিস্সাসো নত্থি, কথং মযং যাপেস্সামা’’তি ৱিহত্থতায সমভিতুন্নত্তা.
অনুজানামি ভিক্খৱে ইমেসং পঞ্চন্নন্তি ইমেসং পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং সমসদ্ধানং সমসীলানং সমদিট্ঠীনং পাৰিৱত্তকং গহেতুং অনুজানামীতি অত্থো.
৫১২. পযোগে দুক্কটন্তি গহণত্থায হত্থপ্পসাৰণাদীসু দুক্কটং. পটিলাভেনাতি পটিগ্গহণেন. তত্থ চ হত্থেন ৱা হত্থে দেতু, পাদমূলে ৱা ঠপেতু, উপৰি ৱা খিপতু, সো চে সাদিযতি, গহিতমেৱ হোতি. সচে পন সিক্খমানাসামণেৰসামণেৰীউপাসকউপাসিকাদীনং হত্থে পেসিতং পটিগ্গণ্হাতি, অনাপত্তি. ধম্মকথং কথেন্তস্স চতস্সোপি পৰিসা চীৱৰানি চ নানাৱিৰাগৱত্থানি চ আনেত্ৱা পাদমূলে ঠপেন্তি, উপচাৰে ৱা ঠত্ৱা উপচাৰং ৱা মুঞ্চিত্ৱা খিপন্তি, যং তত্থ ভিক্খুনীনং সন্তকং, তং অঞ্ঞত্ৰ পাৰিৱত্তকা গণ্হন্তস্স আপত্তিযেৱ. অথ পন ৰত্তিভাগে খিত্তানি হোন্তি, ‘‘ইদং ভিক্খুনিযা, ইদং অঞ্ঞেস’’ন্তি ঞাতুং ন সক্কা, পাৰিৱত্তককিচ্চং নত্থীতি মহাপচ্চৰিযং কুৰুন্দিযঞ্চ ৱুত্তং, তং অচিত্তকভাৱেন ন সমেতি. সচে ভিক্খুনী ৱস্সাৱাসিকং দেতি, পাৰিৱত্তকমেৱ কাতব্বং. সচে পন সঙ্কাৰকূটাদীসু ঠপেতি, ‘‘পংসুকূলং গণ্হিস্সন্তী’’তি পংসুকূলং অধিট্ঠহিত্ৱা গহেতুং ৱট্টতি.
৫১৩. অঞ্ঞাতিকায অঞ্ঞাতিকসঞ্ঞীতি তিকপাচিত্তিযং. একতো উপসম্পন্নাযাতি ভিক্খুনীনং সন্তিকে উপসম্পন্নায হত্থতো গণ্হন্তস্স দুক্কটং, ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায পন পাচিত্তিযমেৱ.
৫১৪. পৰিত্তেন ৱা ৱিপুলন্তি অপ্পগ্ঘচীৱৰেন ৱা উপাহনত্থৱিকপত্তত্থৱিকঅংসবদ্ধককাযবন্ধনাদিনা ৱা মহগ্ঘং চেতাপেত্ৱা সচেপি চীৱৰং পটিগ্গণ্হাতি, অনাপত্তি. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘অন্তমসো হৰীতকীখণ্ডেনাপী’’তি ৱুত্তং. ৱিপুলেন ৱা পৰিত্তন্তি ইদং ৱুত্তৱিপল্লাসেন ৱেদিতব্বং. অঞ্ঞং পৰিক্খাৰন্তি পত্তত্থৱিকাদিং যং কিঞ্চি ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমচীৱৰপ্পমাণং পন পটপৰিস্সাৱনম্পি ন ৱট্টতি. যং নেৱ অধিট্ঠানুপগং ন ৱিকপ্পনুপগং তং সব্বং ৱট্টতি. সচেপি মঞ্চপ্পমাণা ভিসিচ্ছৱি হোতি, ৱট্টতিযেৱ; কো পন ৱাদো পত্তত্থৱিকাদীসু. সেসং উত্তানত্থমেৱ.
সমুট্ঠানাদীসু ইদং ছসমুট্ঠানং, কিৰিযাকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মংৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
চীৱৰপটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫১৫. তেন সমযেনাতি অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদং. তত্থ উপনন্দো সক্যপুত্তোতি অসীতিসহস্সমত্তানং সক্যকুলা পব্বজিতানং ভিক্খূনং পতিকিট্ঠো লোলজাতিকো. পট্টোতি ছেকো সমত্থো পটিবলো সৰসম্পন্নো কণ্ঠমাধুৰিযেন সমন্নাগতো. কিস্মিং ৱিযাতি কিংসু ৱিয কিলেসো ৱিয, হিৰোত্তপ্পৱসেন কম্পনং ৱিয সঙ্কম্পনং ৱিয হোতীতি অত্থো.
অদ্ধানমগ্গন্তি অদ্ধানসঙ্খাতং দীঘমগ্গং, ন নগৰৱীথিমগ্গন্তি অত্থো. তে ভিক্খূ অচ্ছিন্দিংসূতি মুসিংসু, পত্তচীৱৰানি নেসং হৰিংসূতি অত্থো. অনুযুঞ্জাহীতি ভিক্খুভাৱজাননত্থায পুচ্ছ. অনুযুঞ্জিযমানাতি পব্বজ্জাউপসম্পদাপত্তচীৱৰাধিট্ঠানাদীনি পুচ্ছিযমানা. এতমত্থং আৰোচেসুন্তি ভিক্খুভাৱং জানাপেত্ৱা যো ‘‘সাকেতা সাৱত্থিং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্না’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তো, এতমত্থং আৰোচেসুং.
৫১৭. অঞ্ঞাতকং গহপতিং ৱাতিআদীসু যং পৰতো ‘‘তিণেন ৱা পণ্ণেন ৱা পটিচ্ছাদেত্ৱা’’তি ৱুত্তং, তং আদিং কত্ৱা এৱং অনুপুব্বকথা ৱেদিতব্বা. সচে চোৰে পস্সিত্ৱা দহৰা পত্তচীৱৰানি গহেত্ৱা পলাতা, চোৰা থেৰানং নিৱাসনপাৰুপনমত্তংযেৱ হৰিত্ৱা গচ্ছন্তি, থেৰেহি নেৱ তাৱ চীৱৰং ৱিঞ্ঞাপেতব্বং, ন সাখাপলাসং ভঞ্জিতব্বং. অথ দহৰা সব্বং ভণ্ডকং ছড্ডেত্ৱা পলাতা, চোৰা থেৰানং নিৱাসনপাৰুপনং তঞ্চ ভণ্ডকং গহেত্ৱা গচ্ছন্তি, দহৰেহি আগন্ত্ৱা অত্তনো নিৱাসনপাৰুপনানি ন তাৱ থেৰানং দাতব্বানি, ন হি অনচ্ছিন্নচীৱৰা অত্তনো অত্থায সাখাপলাসং ভঞ্জিতুং লভন্তি, অচ্ছিন্নচীৱৰানং পন অত্থায লভন্তি, অচ্ছিন্নচীৱৰাৱ অত্তনোপি পৰেসম্পি অত্থায লভন্তি. তস্মা থেৰেহি ৱা সাখাপলাসং ভঞ্জিত্ৱা ৱাকাদীহি গন্থেত্ৱা দহৰানং দাতব্বং, দহৰেহি ৱা থেৰানং অত্থায ভঞ্জিত্ৱা গন্থেত্ৱা তেসং হত্থে দত্ৱা ৱা অদত্ৱা ৱা অত্তনা নিৱাসেত্ৱা অত্তনো নিৱাসনপাৰুপনানি থেৰানং দাতব্বানি, নেৱ ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিযং হোতি, ন তেসং ধাৰণে দুক্কটং.
সচে অন্তৰামগ্গে ৰজকত্থৰণং ৱা হোতি, অঞ্ঞে ৱা তাদিসে মনুস্সে পস্সন্তি, চীৱৰং ৱিঞ্ঞাপেতব্বং. যানি চ নেসং তে ৱা ৱিঞ্ঞত্তমনুস্সা অঞ্ঞে ৱা সাখাপলাসনিৱাসনে ভিক্খূ দিস্ৱা উস্সাহজাতা ৱত্থানি দেন্তি, তানি সদসানি ৱা হোন্তু অদসানি ৱা নীলাদিনানাৱণ্ণানি ৱা কপ্পিযানিপি অকপ্পিযানিপি সব্বানি অচ্ছিন্নচীৱৰট্ঠানে ঠিতত্তা তেসং নিৱাসেতুঞ্চ পাৰুপিতুঞ্চ ৱট্টন্তি. ৱুত্তম্পিহেতং পৰিৱাৰে –
‘‘অকপ্পকতং নাপি ৰজনায ৰত্তং;
তেন নিৱত্থো যেন কামং ৱজেয্য;
ন চস্স হোতি আপত্তি;
সো চ ধম্মো সুগতেন দেসিতো;
পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পৰি. ৪৮১);
অযঞ্হি পঞ্হো অচ্ছিন্নচীৱৰকং ভিক্খুং সন্ধায ৱুত্তো. অথ পন তিত্থিযেহি সহগচ্ছন্তি, তে চ নেসং কুসচীৰৱাকচীৰফলকচীৰানি দেন্তি, তানিপি লদ্ধিং অগ্গহেত্ৱা নিৱাসেতুং ৱট্টন্তি, নিৱাসেত্ৱাপি লদ্ধি ন গহেতব্বা.
ইদানি ‘‘যং আৱাসং পঠমং উপগচ্ছতি, সচে তত্থ হোতি সঙ্ঘস্স ৱিহাৰচীৱৰং ৱা’’তিআদীসু ৱিহাৰচীৱৰং নাম মনুস্সা আৱাসং কাৰেত্ৱা ‘‘চত্তাৰোপি পচ্চযা অম্হাকংযেৱ সন্তকা পৰিভোগং গচ্ছন্তূ’’তি তিচীৱৰং সজ্জেত্ৱা অত্তনা কাৰাপিতে আৱাসে ঠপেন্তি, এতং ৱিহাৰচীৱৰং নাম. উত্তৰত্থৰণন্তি মঞ্চকস্স উপৰি অত্থৰণকং ৱুচ্চতি. ভুমত্থৰণন্তি পৰিকম্মকতায ভূমিযা ৰক্খণত্থং চিমিলিকাহি কতঅত্থৰণং তস্স উপৰি তট্টিকং পত্থৰিত্ৱা চঙ্কমন্তি. ভিসিচ্ছৱীতি মঞ্চভিসিযা ৱা পীঠভিসিযা ৱা ছৱি, সচে পূৰিতা হোতি ৱিধুনিত্ৱাপি গহেতুং ৱট্টতি. এৱমেতেসু ৱিহাৰচীৱৰাদীসু যং তত্থ আৱাসে হোতি, তং অনাপুচ্ছাপি গহেত্ৱা নিৱাসেতুং ৱা পাৰুপিতুং ৱা অচ্ছিন্নচীৱৰকানং ভিক্খূনং লব্ভতীতি ৱেদিতব্বং. তঞ্চ খো লভিত্ৱা ওদহিস্সামি পুন ঠপেস্সামীতি অধিপ্পাযেন ন মূলচ্ছেজ্জায. লভিত্ৱা চ পন ঞাতিতো ৱা উপট্ঠাকতো ৱা অঞ্ঞতো ৱা কুতোচি পাকতিকমেৱ কাতব্বং. ৱিদেসগতেন একস্মিং সঙ্ঘিকে আৱাসে সঙ্ঘিকপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জনত্থায ঠপেতব্বং. সচস্স পৰিভোগেনেৱ তং জীৰতি ৱা নস্সতি ৱা গীৱা ন হোতি. সচে পন এতেসং ৱুত্তপ্পকাৰানং গিহিৱত্থাদীনং ভিসিচ্ছৱিপৰিযন্তানং কিঞ্চি ন লব্ভতি, তেন তিণেন ৱা পণ্ণেন ৱা পটিচ্ছাদেত্ৱা আগন্তব্বন্তি.
৫১৯. যেহি কেহিচি ৱা অচ্ছিন্নন্তি এত্থ যম্পি অচ্ছিন্নচীৱৰা আচৰিযুপজ্ঝাযা অঞ্ঞে ‘‘আহৰথ, আৱুসো, চীৱৰ’’ন্তি যাচিত্ৱা ৱা ৱিস্সাসেন ৱা গণ্হন্তি, তম্পি সঙ্গহং গচ্ছতীতি ৱত্তুং যুজ্জতি.
পৰিভোগজিণ্ণং ৱাতি এত্থ চ অচ্ছিন্নচীৱৰানং আচৰিযুপজ্ঝাযাদীনং অত্তনা তিণপণ্ণেহি পটিচ্ছাদেত্ৱা দিন্নচীৱৰম্পি সঙ্গহং গচ্ছতীতি ৱত্তুং যুজ্জতি. এৱঞ্হি তে অচ্ছিন্নচীৱৰট্ঠানে নট্ঠচীৱৰট্ঠানে চ ঠিতা ভৱিস্সন্তি, তেন নেসং ৱিঞ্ঞত্তিযং অকপ্পিযচীৱৰপৰিভোগে চ অনাপত্তি অনুৰূপা ভৱিস্সতি.
৫২১. ঞাতকানং পৱাৰিতানন্তি এত্থ ‘‘এতেসং সন্তকং দেথা’’তি ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স যাচন্তস্স অনাপত্তীতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. ন হি ঞাতকপৱাৰিতানং আপত্তি ৱা অনাপত্তি ৱা হোতি. অত্তনো ধনেনাতি এত্থাপি অত্তনো কপ্পিযভণ্ডেন কপ্পিযৱোহাৰেনেৱ চীৱৰং ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স চেতাপেন্তস্স পৰিৱত্তাপেন্তস্স অনাপত্তীতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. পৱাৰিতানন্তি এত্থ চ সঙ্ঘৱসেন পৱাৰিতেসু পমাণমেৱ ৱট্টতি. পুগ্গলিকপৱাৰণায যং যং পৱাৰেতি, তং তংযেৱ ৱিঞ্ঞাপেতব্বং. যো চতূহি পচ্চযেহি পৱাৰেত্ৱা সযমেৱ সল্লক্খেত্ৱা কালানুকালং চীৱৰানি দিৱসে দিৱসে যাগুভত্তাদীনীতি এৱং যেন যেনত্থো তং তং দেতি, তস্স ৱিঞ্ঞাপনকিচ্চং নত্থি. যো পন পৱাৰেত্ৱা বালতায ৱা সতিসম্মোসেন ৱা ন দেতি, সো ৱিঞ্ঞাপেতব্বো. যো ‘‘ময্হং গেহং পৱাৰেমী’’তি ৱদতি, তস্স গেহং গন্ত্ৱা যথাসুখং নিসীদিতব্বং নিপজ্জিতব্বং, ন কিঞ্চি গহেতব্বং. যো পন ‘‘যং ময্হং গেহে অত্থি, তং পৱাৰেমী’’তি ৱদতি. যং তত্থ কপ্পিযং, তং ৱিঞ্ঞাপেতব্বং, গেহে পন নিসীদিতুং ৱা নিপজ্জিতুং ৱা ন লব্ভতীতি কুৰুন্দিযং ৱুত্তং.
অঞ্ঞস্সত্থাযাতি এত্থ অত্তনো ঞাতকপৱাৰিতে ন কেৱলং অত্তনো অত্থায, অথ খো অঞ্ঞস্সত্থায ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স অনাপত্তীতি অযমেকো অত্থো. অযং পন দুতিযো অঞ্ঞস্সাতি যে অঞ্ঞস্স ঞাতকপৱাৰিতা, তে তস্সেৱ ‘‘অঞ্ঞস্সা’’তি লদ্ধৱোহাৰস্স বুদ্ধৰক্খিতস্স ৱা ধম্মৰক্খিতস্স ৱা অত্থায ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স অনাপত্তীতি. সেসং উত্তানত্থমেৱ.
সমুট্ঠানাদীসু ইদম্পি ছসমুট্ঠানং, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ততুত্তৰিসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫২২-৪. তেন সমযেনাতি ততুত্তৰিসিক্খাপদং. তত্থ অভিহট্ঠুন্তি অভীতি উপসগ্গো, হৰিতুন্তি অত্থো, গণ্হিতুন্তি ৱুত্তং হোতি. পৱাৰেয্যাতি ইচ্ছাপেয্য, ইচ্ছং ৰুচিং উপ্পাদেয্য, ৱদেয্য নিমন্তেয্যাতি অত্থো. অভিহট্ঠুং পৱাৰেন্তেন পন যথা ৱত্তব্বং, তং আকাৰং দস্সেতুং ‘‘যাৱতকং ইচ্ছসি তাৱতকং গণ্হাহী’’তি এৱমস্স পদভাজনং ৱুত্তং. অথ ৱা যথা ‘‘নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো’’তি (সু. নি. ৪২৬, ১১০৪; চূড়নি. জতুকণ্ণিমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৬৭) এত্থ দিস্ৱাতি অত্থো, এৱমিধাপি ‘‘অভিঅট্ঠুং পৱাৰেয্যা’’তি অভিহৰিত্ৱা পৱাৰেয্যাতি অত্থো. তত্থ কাযাভিহাৰো ৱাচাভিহাৰোতি দুৱিধো অভিহাৰো, কাযেন ৱা হি ৱত্থানি অভিহৰিত্ৱা পাদমূলে ঠপেত্ৱা ‘‘যত্তকং ইচ্ছসি তত্তকং গণ্হাহী’’তি ৱদন্তো পৱাৰেয্য, ৱাচায ৱা ‘‘অম্হাকং দুস্সকোট্ঠাগাৰং পৰিপুণ্ণং, যত্তকং ইচ্ছসি তত্তকং গণ্হাহী’’তি ৱদন্তো পৱাৰেয্য, তদুভযম্পি একজ্ঝং কত্ৱা ‘‘অভিহট্ঠুং পৱাৰেয্যা’’তি ৱুত্তং.
সন্তৰুত্তৰপৰমন্তি সঅন্তৰং উত্তৰং পৰমং অস্স চীৱৰস্সাতি সন্তৰুত্তৰপৰমং, নিৱাসনেন সদ্ধিং পাৰুপনং উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদো অস্সাতি ৱুত্তং হোতি. ততো চীৱৰং সাদিতব্বন্তি ততো অভিহটচীৱৰতো এত্তকং চীৱৰং গহেতব্বং, ন ইতো পৰন্তি অত্থো. যস্মা পন অচ্ছিন্নসব্বচীৱৰেন তিচীৱৰিকেনেৱ ভিক্খুনা এৱং পটিপজ্জিতব্বং, অঞ্ঞেন অঞ্ঞথাপি, তস্মা তং ৱিভাগং দস্সেতুং ‘‘সচে তীণি নট্ঠানি হোন্তী’’তিআদিনা নযেনস্স পদভাজনং ৱুত্তং.
তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – যস্স তীণি নট্ঠানি, তেন দ্ৱে সাদিতব্বানি, একং নিৱাসেত্ৱা একং পাৰুপিত্ৱা অঞ্ঞং সভাগট্ঠানতো পৰিযেসিস্সতি. যস্স দ্ৱে নট্ঠানি, তেন একং সাদিতব্বং. সচে পকতিযাৱ সন্তৰুত্তৰেন চৰতি, দ্ৱে সাদিতব্বানি. এৱং একং সাদিযন্তেনেৱ সমো ভৱিস্সতি. যস্স তীসু একং নট্ঠং, ন সাদিতব্বং. যস্স পন দ্ৱীসু একং নট্ঠং, একং সাদিতব্বং. যস্স একংযেৱ হোতি, তঞ্চ নট্ঠং, দ্ৱে সাদিতব্বানি. ভিক্খুনিযা পন পঞ্চসুপি নট্ঠেসু দ্ৱে সাদিতব্বানি. চতূসু নট্ঠেসু একং সাদিতব্বং, তীসু নট্ঠেসু কিঞ্চি ন সাদিতব্বং, কো পন ৱাদো দ্ৱীসু ৱা একস্মিং ৱা. যেন কেনচি হি সন্তৰুত্তৰপৰমতায ঠাতব্বং, ততো উত্তৰি ন লব্ভতীতি ইদমেত্থ লক্খণং.
৫২৬. সেসকং আহৰিস্সামীতি দ্ৱে চীৱৰানি কত্ৱা সেসং পুন আহৰিস্সামীতি অত্থো. ন অচ্ছিন্নকাৰণাতি বাহুসচ্চাদিগুণৱসেন দেন্তি. ঞাতকানন্তিআদীসু ঞাতকানং দেন্তানং সাদিযন্তস্স পৱাৰিতানং দেন্তানং সাদিযন্তস্স অত্তনো ধনেন সাদিযন্তস্স অনাপত্তীতি অত্থো. অট্ঠকথাসু পন ‘‘ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানে পকতিযা বহুম্পি ৱট্টতি, অচ্ছিন্নকাৰণা পমাণমেৱ ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. তং পাড়িযা ন সমেতি. যস্মা পনিদং সিক্খাপদং অঞ্ঞস্সত্থায ৱিঞ্ঞাপনৱত্থুস্মিংযেৱ পঞ্ঞত্তং, তস্মা ইধ ‘‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’’তি ন ৱুত্তং. সেসং উত্তানত্থমেৱ.
সমুট্ঠানাদীসু ইদম্পি ছসমুট্ঠানং, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
ততুত্তৰিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. পঠমউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫২৭. তেন সমযেনাতি উপক্খটসিক্খাপদং. তত্থ অত্থাৱুসো মং সো উপট্ঠাকোতি আৱুসো, যং ত্ৱং ভণসি, অত্থি এৱৰূপো সো মম উপট্ঠাকোতি অযমেত্থ অত্থো. অপি মেয্য এৱং হোতীতি অপি মে অয্য এৱং হোতি, অপি ময্যা এৱন্তিপি পাঠো.
৫২৮-৯. ভিক্খুং পনেৱ উদ্দিস্সাতি এত্থ উদ্দিস্সাতি অপদিস্স আৰব্ভ. যস্মা পন যং উদ্দিস্স উপক্খটং হোতি, তং তস্সত্থায উপক্খটং নাম হোতি. তস্মাস্স পদভাজনে ‘‘ভিক্খুস্সত্থাযা’’তি ৱুত্তং.
ভিক্খুং আৰম্মণং কৰিত্ৱাতি ভিক্খুং পচ্চযং কত্ৱা, যঞ্হি ভিক্খুং উদ্দিস্স উপক্খটং, তং নিযমেনেৱ ভিক্খুং পচ্চযং কত্ৱা উপক্খটং হোতি, তেন ৱুত্তং – ‘‘ভিক্খুং আৰম্মণং কৰিত্ৱা’’তি. পচ্চযোপি হি ‘‘লভতি মাৰো আৰম্মণ’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৪.২৪৩) আৰম্মণন্তি আগতো. ইদানি ‘‘উদ্দিস্সা’’তি এত্থ যো কত্তা, তস্স আকাৰদস্সনত্থং ‘‘ভিক্খুং অচ্ছাদেতুকামো’’তি ৱুত্তং. ভিক্খুং অচ্ছাদেতুকামেন হি তেন তং উদ্দিস্স উপক্খটং, ন অঞ্ঞেন কাৰণেন. ইতি সো অচ্ছাদেতুকামো হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ভিক্খুং অচ্ছাদেতুকামো’’তি.
অঞ্ঞাতকস্স গহপতিস্স ৱাতি অঞ্ঞাতকেন গহপতিনা ৱাতি অত্থো. কৰণত্থে হি ইদং সামিৱচনং. পদভাজনে পন ব্যঞ্জনং অৱিচাৰেত্ৱা অত্থমত্তমেৱ দস্সেতুং ‘‘অঞ্ঞাতকো নাম…পে… গহপতি নামা’’তিআদি ৱুত্তং.
চীৱৰচেতাপন্নন্তি চীৱৰমূলং, তং পন যস্মা হিৰঞ্ঞাদীসু অঞ্ঞতৰং হোতি, তস্মা পদভাজনে ‘‘হিৰঞ্ঞং ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. উপক্খটং হোতীতি সজ্জিতং হোতি, সংহৰিত্ৱা ঠপিতং, যস্মা পন ‘‘হিৰঞ্ঞং ৱা’’তিআদিনা ৱচনেনস্স উপক্খটভাৱো দস্সিতো হোতি, তস্মা ‘‘উপক্খটং নামা’’তি পদং উদ্ধৰিত্ৱা ৱিসুং পদভাজনং ন ৱুত্তং. ইমিনাতি উপক্খটং সন্ধাযাহ, তেনেৱস্স পদভাজনে ‘‘পচ্চুপট্ঠিতেনা’’তি ৱুত্তং. যঞ্হি উপক্খটং সংহৰিত্ৱা ঠপিতং, তং পচ্চুপট্ঠিতং হোতীতি. অচ্ছাদেস্সামীতি ৱোহাৰৱচনমেতং ‘‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দস্সামী’’তি অযং পনেত্থ অত্থো. তেনেৱস্স পদভাজনেপি ‘‘দস্সামী’’তি ৱুত্তং.
তত্ৰ চে সো ভিক্খূতি যত্ৰ সো গহপতি ৱা গহপতানী ৱা তত্ৰ সো ভিক্খু পুব্বে অপ্পৱাৰিতো উপসঙ্কমিত্ৱা চীৱৰে ৱিকপ্পং আপজ্জেয্য চেতি অযমেত্থ পদসম্বন্ধো. তত্থ উপসঙ্কমিত্ৱাতি ইমস্স গন্ত্ৱাতি ইমিনাৱ অত্থে সিদ্ধে পচুৰৱোহাৰৱসেন ‘‘ঘৰ’’ন্তি ৱুত্তং. যত্ৰ পন সো দাযকো তত্ৰ গন্ত্ৱাতি অযমেৱেত্থ অত্থো, তস্মা পুনপি ৱুত্তং ‘‘যত্থ কত্থচি উপসঙ্কমিত্ৱা’’তি. ৱিকপ্পং আপজ্জেয্যাতি ৱিসিট্ঠকপ্পং অধিকৱিধানং আপজ্জেয্য, পদভাজনে পন যেনাকাৰেন ৱিকপ্পং আপন্নো হোতি তমেৱ দস্সেতুং ‘‘আযতং ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. সাধূতি আযাচনে নিপাতো. ৱতাতি পৰিৱিতক্কে. মন্তি অত্তানং নিদ্দিসতি. আযস্মাতি পৰং আলপতি আমন্তেতি. যস্মা পনিদং সব্বং ব্যঞ্জনমত্তমেৱ, উত্তানত্থমেৱ, তস্মাস্স পদভাজনে অত্থো ন ৱুত্তো. কল্যাণকম্যতং উপাদাযাতি সুন্দৰকামতং ৱিসিট্ঠকামতং চিত্তেন গহেত্ৱা, তস্স ‘‘আপজ্জেয্য চে’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. যস্মা পন যো কল্যাণকম্যতং উপাদায আপজ্জতি, সো সাধত্থিকো মহগ্ঘত্থিকো হোতি, তস্মাস্স পদভাজনে ব্যঞ্জনং পহায অধিপ্পেতত্থমেৱ দস্সেতুং তদেৱ ৱচনং ৱুত্তং. যস্মা পন ন ইমস্স আপজ্জনমত্তেনেৱ আপত্তি সীসং এতি, তস্মা ‘‘তস্স ৱচনেনা’’তিআদি ৱুত্তং.
৫৩১. অনাপত্তি ঞাতকানন্তিআদীসু ঞাতকানং চীৱৰে ৱিকপ্পং আপজ্জন্তস্স অনাপত্তীতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. মহগ্ঘং চেতাপেতুকামস্স অপ্পগ্ঘং চেতাপেতীতি গহপতিস্স ৱীসতিঅগ্ঘনকং চীৱৰং চেতাপেতুকামস্স ‘‘অলং ময্হং এতেন, দসগ্ঘনকং ৱা অট্ঠগ্ঘনকং ৱা দেহী’’তি ৱদতি অনাপত্তি. অপ্পগ্ঘন্তি ইদঞ্চ অতিৰেকনিৱাৰণত্থমেৱ ৱুত্তং, সমকেপি পন অনাপত্তি, তঞ্চ খো অগ্ঘৱসেনেৱ ন পমাণৱসেন, অগ্ঘৱড্ঢনকঞ্হি ইদং সিক্খাপদং. তস্মা যো ৱীসতিঅগ্ঘনকং অন্তৰৱাসকং চেতাপেতুকামো, ‘‘তং এত্তকমেৱ মে অগ্ঘনকং চীৱৰং দেহী’’তি ৱত্তুম্পি ৱট্টতি. সেসং উত্তানত্থমেৱ.
সমুট্ঠানাদীনিপি ততুত্তৰিসিক্খাপদসদিসানেৱাতি.
পঠমউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. দুতিযউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৩২. দুতিযউপক্খটেপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. তঞ্হি ইমস্স অনুপঞ্ঞত্তিসদিসং. কেৱলং পঠমসিক্খাপদে একস্স পীড়া কতা, দুতিযে দ্ৱিন্নং, অযমেৱেত্থ ৱিসেসো. সেসং সব্বং পঠমসদিসমেৱ. যথা চ দ্ৱিন্নং, এৱং বহূনং পীড়ং কত্ৱা গণ্হতোপি আপত্তি ৱেদিতব্বাতি.
দুতিযউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৩৭. তেন সমযেনাতি ৰাজসিক্খাপদং. তত্থ উপাসকং সঞ্ঞাপেত্ৱাতি জানাপেত্ৱা, ‘‘ইমিনা মূলেন চীৱৰং কিণিত্ৱা থেৰস্স দেহী’’তি এৱং ৱত্ৱাতি অধিপ্পাযো. পঞ্ঞাসবন্ধোতি পঞ্ঞাসকহাপণদণ্ডোতি ৱুত্তং হোতি. পঞ্ঞাসং বদ্ধোতিপি পাঠো, পঞ্ঞাসং জিতো পঞ্ঞাসং দাপেতব্বোতি অধিপ্পাযো. অজ্জণ্হো, ভন্তে, আগমেহীতি ভন্তে, অজ্জ একদিৱসং অম্হাকং তিট্ঠ, অধিৱাসেহীতি অত্থো. পৰামসীতি গণ্হি. জীনোসীতি জিতোসি.
৫৩৮-৯. ৰাজভোগ্গোতি ৰাজতো ভোগ্গং ভুঞ্জিতব্বং অস্সত্থীতি ৰাজভোগ্গো, ৰাজভোগোতিপি পাঠো, ৰাজতো ভোগো অস্স অত্থীতি অত্থো.
পহিণেয্যাতি পেসেয্য, উত্তানত্থত্তা পনস্স পদভাজনং ন ৱুত্তং. যথা চ এতস্স, এৱং ‘‘চীৱৰং ইত্থন্নামং ভিক্খু’’ন্তিআদীনম্পি পদানং উত্তানত্থত্তাযেৱ পদভাজনং ন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. আভতন্তি আনীতং. কালেনকপ্পিযন্তি যুত্তপত্তকালেন, যদা নো অত্থো হোতি, তদা কপ্পিযং চীৱৰং গণ্হামাতি অত্থো.
ৱেয্যাৱচ্চকৰোতি কিচ্চকৰো, কপ্পিযকাৰকোতি অত্থো. সঞ্ঞত্তো সো মযাতি আণত্তো সো মযা, যথা তুম্হাকং চীৱৰেন অত্থে সতি চীৱৰং দস্সতি, এৱং ৱুত্তোতি অত্থো. অত্থো মে আৱুসো চীৱৰেনাতি চোদনালক্খণনিদস্সনমেতং, ইদঞ্হি ৱচনং ৱত্তব্বং, অস্স ৱা অত্থো যায কাযচি ভাসায; ইদং চোদনালক্খণং. ‘‘দেহি মে চীৱৰ’’ন্তিআদীনি পন নৱত্তব্বাকাৰদস্সনত্থং ৱুত্তানি, এতানি হি ৱচনানি এতেসং ৱা অত্থো যায কাযচি ভাসায ন ৱত্তব্বো.
দুতিযম্পি ৱত্তব্বো ততিযম্পি ৱত্তব্বোতি ‘‘অত্থো মে আৱুসো চীৱৰেনা’’তি ইদমেৱ যাৱততিযং ৱত্তব্বোতি. এৱং ‘‘দ্ৱত্তিক্খত্তুং চোদেতব্বো সাৰেতব্বো’’তি এত্থ উদ্দিট্ঠচোদনাপৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱা ইদানি ‘‘দ্ৱত্তিক্খত্তুং চোদযমানো সাৰযমানো তং চীৱৰং অভিনিপ্ফাদেয্য, ইচ্চেতং কুসল’’ন্তি ইমেসং পদানং সঙ্খেপতো অত্থং দস্সেন্তো ‘‘সচে অভিনিপ্ফাদেতি, ইচ্চেতং কুসল’’ন্তি আহ. এৱং যাৱততিযং চোদেন্তো তং চীৱৰং যদি নিপ্ফাদেতি, সক্কোতি অত্তনো পটিলাভৱসেন নিপ্ফাদেতুং, ইচ্চেতং কুসলং সাধু সুট্ঠু সুন্দৰং.