৯. দুতিযদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৩৯১. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱাতি দুতিযদুট্ঠদোসসিক্খাপদং. তত্থ হন্দ মযং আৱুসো ইমং ছগলকং দব্বং মল্লপুত্তং নাম কৰোমাতি তে কিৰ পঠমৱত্থুস্মিং অত্তনো মনোৰথং সম্পাদেতুং অসক্কোন্তা লদ্ধনিগ্গহা ৱিঘাতপ্পত্তা ‘‘ইদানি জানিস্সামা’’তি তাদিসং ৱত্থুং পৰিযেসমানা ৱিচৰন্তি. অথেকদিৱসং দিস্ৱা তুট্ঠা অঞ্ঞমঞ্ঞং ওলোকেত্ৱা এৱমাহংসু – ‘‘হন্দ মযং, আৱুসো, ইমং ছগলকং দব্বং মল্লপুত্তং নাম কৰোমা’’তি, ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো নামায’’ন্তি এৱমস্স নামং কৰোমাতি ৱুত্তং হোতি. এস নযো মেত্তিযং নাম ভিক্খুনিন্তি এত্থাপি.

তে ভিক্খূ মেত্তিযভুমজকে ভিক্খূ অনুযুঞ্জিংসূতি এৱং অনুযুঞ্জিংসু –‘‘আৱুসো, কুহিং তুম্হেহি দব্বো মল্লপুত্তো মেত্তিযায ভিক্খুনিযা সদ্ধিং দিট্ঠো’’তি? ‘‘গিজ্ঝকূটপব্বতপাদে’’তি. ‘‘কায ৱেলায’’তি? ‘‘ভিক্খাচাৰগমনৱেলাযা’’তি. আৱুসো দব্ব ইমে এৱং ৱদন্তি – ‘‘ত্ৱং তদা কুহি’’ন্তি? ‘‘ৱেড়ুৱনে ভত্তানি উদ্দিসামী’’তি. ‘‘তৱ তায ৱেলায ৱেড়ুৱনে অত্থিভাৱং কো জানাতী’’তি? ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো, ভন্তে’’তি. তে সঙ্ঘং পুচ্ছিংসু – ‘‘জানাথ তুম্হে তায ৱেলায ইমস্স ৱেড়ুৱনে অত্থিভাৱ’’ন্তি. ‘‘আম, আৱুসো, জানাম, থেৰো সম্মুতিলদ্ধদিৱসতো পট্ঠায ৱেড়ুৱনেযেৱা’’তি. ততো মেত্তিযভুমজকে আহংসু – ‘‘আৱুসো, তুম্হাকং কথা ন সমেতি, কচ্চি নো লেসং ওড্ডেত্ৱা ৱদথা’’তি. এৱং তে তেহি ভিক্খূহি অনুযুঞ্জিযমানা আম আৱুসোতি ৱত্ৱা এতমত্থং আৰোচেসুং.

কিং পন তুম্হে, আৱুসো, আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্সাতি এত্থ অঞ্ঞভাগস্স ইদং, অঞ্ঞভাগো ৱা অস্স অত্থীতি অঞ্ঞভাগিযং. অধিকৰণন্তি আধাৰো ৱেদিতব্বো, ৱত্থু অধিট্ঠানন্তি ৱুত্তং হোতি. যো হি সো ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো নামা’’তি ছগলকো ৱুত্তো, সো য্ৱাযং আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স ভাগো কোট্ঠাসো পক্খো মনুস্সজাতি চেৱ ভিক্খুভাৱো চ ততো অঞ্ঞস্স ভাগস্স কোট্ঠাসস্স পক্খস্স হোতি তিৰচ্ছানজাতিযা চেৱ ছগলকভাৱস্স চ সো ৱা অঞ্ঞভাগো অস্স অত্থীতি তস্মা অঞ্ঞভাগিযসঙ্খ্যং লভতি. যস্মা চ তেসং ‘‘ইমং মযং দব্বং মল্লপুত্তং নাম কৰোমা’’তি ৱদন্তানং তস্সা নামকৰণসঞ্ঞায আধাৰো ৱত্থু অধিট্ঠানং, তস্মা অধিকৰণন্তি ৱেদিতব্বো. তঞ্হি সন্ধায ‘‘তে ভিক্খূ অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্সা’’তি আহংসু, ন ৱিৱাদাধিকৰণাদীসু অঞ্ঞতৰং. কস্মা? অসম্ভৱতো. ন হি তে চতুন্নং অধিকৰণানং কস্সচি অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্স কঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদিযিংসু. ন চ চতুন্নং অধিকৰণানং লেসো নাম অত্থি. জাতিলেসাদযো হি পুগ্গলানংযেৱ লেসা ৱুত্তা, ন ৱিৱাদাধিকৰণাদীনং. ইদঞ্চ ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো’’তি নামং তস্স অঞ্ঞভাগিযাধিকৰণভাৱে ঠিতস্স ছগলকস্স কোচি দেসো হোতি থেৰং অমূলকেন পাৰাজিকেন অনুদ্ধংসেতুং লেসমত্তো.

এত্থ চ দিস্সতি অপদিস্সতি অস্স অযন্তি ৱোহৰীযতীতি দেসো. জাতিআদীসু অঞ্ঞতৰকোট্ঠাসস্সেতং অধিৱচনং. অঞ্ঞম্পি ৱত্থুং লিস্সতি সিলিস্সতি ৱোহাৰমত্তেনেৱ ঈসকং অল্লীযতীতি লেসো. জাতিআদীনংযেৱ অঞ্ঞতৰকোট্ঠাসস্সেতং অধিৱচনং. ততো পৰং উত্তানত্থমেৱ. সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযম্পি অযমেৱত্থো. পদভাজনে পন যস্স অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্স কিঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদায পাৰাজিকেন ধম্মেন অনুদ্ধংসেয্য, তং যস্মা অট্ঠুপ্পত্তিৱসেনেৱ আৱিভূতং, তস্মা ন ৱিভত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

৩৯৩. যানি পন অধিকৰণন্তি ৱচনসামঞ্ঞতো অত্থুদ্ধাৰৱসেন পৱত্তানি চত্তাৰি অধিকৰণানি, তেসং অঞ্ঞভাগিযতা চ তব্ভাগিযতা চ যস্মা অপাকটা জানিতব্বা চ ৱিনযধৰেহি, তস্মা ৱচনসামঞ্ঞতো লদ্ধং অধিকৰণং নিস্সায তং আৱিকৰোন্তো ‘‘অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্সাতি আপত্তঞ্ঞভাগিযং ৱা হোতি অধিকৰণঞ্ঞভাগিযং ৱা’’তিআদিমাহ. যা চ সা অৱসানে আপত্তঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্স ৱসেন চোদনা ৱুত্তা, তম্পি দস্সেতুং অযং সব্বাধিকৰণানং তব্ভাগিযঅঞ্ঞভাগিযতা সমাহটাতি ৱেদিতব্বা.

তত্থ চ আপত্তঞ্ঞভাগিযং ৱাতি পঠমং উদ্দিট্ঠত্তা ‘‘কথঞ্চ আপত্তি আপত্তিযা অঞ্ঞভাগিযা হোতী’’তি নিদ্দেসে আৰভিতব্বে যস্মা আপত্তাধিকৰণস্স তব্ভাগিযৱিচাৰণাযংযেৱ অযমত্থো আগমিস্সতি, তস্মা এৱং অনাৰভিত্ৱা ‘‘কথঞ্চ অধিকৰণং অধিকৰণস্স অঞ্ঞভাগিয’’ন্তি পচ্ছিমপদংযেৱ গহেত্ৱা নিদ্দেসো আৰদ্ধোতি ৱেদিতব্বো.

তত্থ অঞ্ঞভাগিযৱাৰো উত্তানত্থোযেৱ. একমেকঞ্হি অধিকৰণং ইতৰেসং তিণ্ণং তিণ্ণং অঞ্ঞভাগিযং অঞ্ঞপক্খিযং অঞ্ঞকোট্ঠাসিযং হোতি, ৱত্থুৱিসভাগত্তা, তব্ভাগিযৱাৰে পন ৱিৱাদাধিকৰণং ৱিৱাদাধিকৰণস্স তব্ভাগিযং তপ্পক্খিযং তংকোট্ঠাসিযং ৱত্থুসভাগত্তা, তথা অনুৱাদাধিকৰণং অনুৱাদাধিকৰণস্স. কথং? বুদ্ধকালতো পট্ঠায হি অট্ঠাৰস ভেদকৰৱত্থূনি নিস্সায উপ্পন্নৱিৱাদো চ ইদানি উপ্পজ্জনকৱিৱাদো চ ৱত্থুসভাগতায একং ৱিৱাদাধিকৰণমেৱ হোতি, তথা বুদ্ধকালতো পট্ঠায চতস্সো ৱিপত্তিযো নিস্সায উপ্পন্নঅনুৱাদো চ ইদানি উপ্পজ্জনকঅনুৱাদো চ ৱত্থুসভাগতায একং অনুৱাদাধিকৰণমেৱ হোতি. যস্মা পন আপত্তাধিকৰণং আপত্তাধিকৰণস্স সভাগৱিসভাগৱত্থুতো সভাগসৰিক্খাসৰিক্খতো চ একংসেন তব্ভাগিযং ন হোতি, তস্মা আপত্তাধিকৰণং আপত্তাধিকৰণস্স সিযা তব্ভাগিযং সিযা অঞ্ঞভাগিযন্তি ৱুত্তং. তত্থ আদিতো পট্ঠায অঞ্ঞভাগিযস্স পঠমং নিদ্দিট্ঠত্তা ইধাপি অঞ্ঞভাগিযমেৱ পঠমং নিদ্দিট্ঠং, তত্থ অঞ্ঞভাগিযত্তঞ্চ পৰতো তব্ভাগিযত্তঞ্চ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

কিচ্চাধিকৰণং কিচ্চাধিকৰণস্স তব্ভাগিযন্তি এত্থ পন বুদ্ধকালতো পট্ঠায চত্তাৰি সঙ্ঘকম্মানি নিস্সায উপ্পন্নং অধিকৰণঞ্চ ইদানি চত্তাৰি সঙ্ঘকম্মানি নিস্সায উপ্পজ্জনকং অধিকৰণঞ্চ সভাগতায সৰিক্খতায চ একং কিচ্চাধিকৰণমেৱ হোতি. কিং পন সঙ্ঘকম্মানি নিস্সায উপ্পন্নং অধিকৰণং কিচ্চাধিকৰণং, উদাহু সঙ্ঘকম্মানমেৱেতং অধিৱচনন্তি? সঙ্ঘকম্মানমেৱেতং অধিৱচনং. এৱং সন্তেপি সঙ্ঘকম্মং নাম ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ এৱং কত্তব্ব’’ন্তি যং কম্মলক্খণং মনসিকৰোতি তং নিস্সায উপ্পজ্জনতো পুৰিমং পুৰিমং সঙ্ঘকম্মং নিস্সায উপ্পজ্জনতো চ সঙ্ঘকম্মানি নিস্সায উপ্পন্নং অধিকৰণং কিচ্চাধিকৰণন্তি ৱুত্তং.

৩৯৪. কিঞ্চি দেসং লেসমত্তং উপাদাযাতি এত্থ পন যস্মা দেসোতি ৱা লেসমত্তোতি ৱা পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ব্যঞ্জনতো নানং অত্থতো একং, তস্মা ‘‘লেসো নাম দস লেসা জাতিলেসো নামলেসো’’তিআদিমাহ. তত্থ জাতিযেৱ জাতিলেসো. এস নযো সেসেসু.

৩৯৫. ইদানি তমেৱ লেসং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং যথা তং উপাদায অনুদ্ধংসনা হোতি তথা সৱত্থুকং কত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘জাতিলেসো নাম খত্তিযো দিট্ঠো হোতী’’তিআদিমাহ. তত্থ খত্তিযো দিট্ঠো হোতীতি অঞ্ঞো কোচি খত্তিযজাতিযো ইমিনা চোদকেন দিট্ঠো হোতি. পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তোতি মেথুনধম্মাদীসু অঞ্ঞতৰং আপজ্জন্তো. অঞ্ঞং খত্তিযং পস্সিত্ৱা চোদেতীতি অথ সো অঞ্ঞং অত্তনো ৱেৰিং খত্তিযজাতিযং ভিক্খুং পস্সিত্ৱা তং খত্তিযজাতিলেসং গহেত্ৱা এৱং চোদেতি ‘‘খত্তিযো মযা দিট্ঠো পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো, ত্ৱং খত্তিযো, পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসী’’ অথ ৱা ‘‘ত্ৱং সো খত্তিযো, ন অঞ্ঞো, পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসি, অস্সমণোসি অসক্যপুত্তিযোসি নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা সঙ্ঘকম্মং ৱা’’তি, আপত্তি ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসস্স. এত্থ চ তেসং খত্তিযানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অসদিসস্স তস্স তস্স দীঘাদিনো ৱা দিট্ঠাদিনো ৱা ৱসেন অঞ্ঞভাগিযতা খত্তিযজাতিপঞ্ঞত্তিযা আধাৰৱসেন অধিকৰণতা চ ৱেদিতব্বা, এতেনুপাযেন সব্বপদেসু যোজনা ৱেদিতব্বা.

৪০০. পত্তলেসনিদ্দেসে চ সাটকপত্তোতি লোহপত্তসদিসো সুসণ্ঠানো সুচ্ছৱি সিনিদ্ধো ভমৰৱণ্ণো মত্তিকাপত্তো ৱুচ্চতি. সুম্ভকপত্তোতি পকতিমত্তিকাপত্তো.

৪০৬. যস্মা পন আপত্তিলেসস্স একপদেনেৱ সঙ্খেপতো নিদ্দেসো ৱুত্তো, তস্মা ৱিত্থাৰতোপি তং দস্সেতুং ‘‘ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতী’’তিআদি ৱুত্তং. কস্মা পনস্স তত্থেৱ নিদ্দেসং অৱত্ৱা ইধ ৱিসুং ৱুত্তোতি? সেসনিদ্দেসেহি অসভাগত্তা. সেসনিদ্দেসা হি অঞ্ঞং দিস্ৱা অঞ্ঞস্স চোদনাৱসেন ৱুত্তা. অযং পন একমেৱ অঞ্ঞং আপত্তিং আপজ্জন্তং দিস্ৱা অঞ্ঞায আপত্তিযা চোদনাৱসেন ৱুত্তো. যদি এৱং কথং অঞ্ঞভাগিযং অধিকৰণং হোতীতি? আপত্তিযা. তেনেৱ ৱুত্তং – ‘‘এৱম্পি আপত্তঞ্ঞভাগিযঞ্চ হোতি লেসো চ উপাদিন্নো’’তি. যঞ্হি সো সঙ্ঘাদিসেসং আপন্নো তং পাৰাজিকস্স অঞ্ঞভাগিযং অধিকৰণং. তস্স পন অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্স লেসো নাম যো সো সব্বখত্তিযানং সাধাৰণো খত্তিযভাৱো ৱিয সব্বাপত্তীনং সাধাৰণো আপত্তিভাৱো. এতেনুপাযেন সেসাপত্তিমূলকনযো চোদাপকৱাৰো চ ৱেদিতব্বো.

৪০৮. অনাপত্তি তথাসঞ্ঞী চোদেতি ৱা চোদাপেতি ৱাতি ‘‘পাৰাজিকংযেৱ অযং আপন্নো’’তি যো এৱং তথাসঞ্ঞী চোদেতি ৱা চোদাপেতি ৱা তস্স অনাপত্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ. সমুট্ঠানাদীনিপি পঠমদুট্ঠদোসসদিসানেৱাতি.

দুতিযদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.