২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং
১. সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা
যং পাৰাজিককণ্ডস্স, সঙ্গীতং সমনন্তৰং;
তস্স তেৰসকস্সাযমপুব্বপদৱণ্ণনা.
২৩৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সেয্যসকো অনভিৰতো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতীতি এত্থ আযস্মাতি পিযৱচনং. সেয্যসকোতি তস্স ভিক্খুনো নামং. অনভিৰতোতি ৱিক্খিত্তচিত্তো কামৰাগপৰিড়াহেন পৰিডয্হমানো ন পন গিহিভাৱং পত্থযমানো. সো তেন কিসো হোতীতি সো সেয্যসকো তেন অনভিৰতভাৱেন কিসো হোতি.
অদ্দসা খো আযস্মা উদাযীতি এত্থ উদাযীতি তস্স থেৰস্স নামং, অযঞ্হি সেয্যসকস্স উপজ্ঝাযো লাড়ুদাযী নাম ভন্তমিগসপ্পটিভাগো নিদ্দাৰামতাদিমনুযুত্তানং অঞ্ঞতৰো লোলভিক্খু. কচ্চি নো ত্ৱন্তি কচ্চি নু ত্ৱং. যাৱদত্থং ভুঞ্জাতিআদীসু যাৱতা অত্থোতি যাৱদত্থং. ইদং ৱুত্তং হোতি – যাৱতা তে ভোজনেন অত্থো যত্তকং ত্ৱং ইচ্ছসি তত্তকং ভুঞ্জ, যত্তকং কালং ৰত্তিং ৱা দিৱা ৱা সুপিতুং ইচ্ছসি তত্তকং সুপ, মত্তিকাদীহি কাযং উব্বট্টেত্ৱা চুণ্ণাদীহি ঘংসিত্ৱা যত্তকং ন্হানং ইচ্ছসি তত্তকং ন্হায, উদ্দেসেন ৱা পৰিপুচ্ছায ৱা ৱত্তপটিপত্তিযা ৱা কম্মট্ঠানেন ৱা অত্থো নত্থীতি. যদা তে অনভিৰতি উপ্পজ্জতীতি যস্মিং কালে তৱ কামৰাগৱসেন উক্কণ্ঠিততা ৱিক্খিত্তচিত্ততা উপ্পজ্জতি. ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতীতি কামৰাগো চিত্তং ধংসেতি পধংসেতি ৱিক্খিপতি চেৱ মিলাপেতি চ. তদা হত্থেন উপক্কমিত্ৱা অসুচিং মোচেহীতি তস্মিং কালে হত্থেন ৱাযমিত্ৱা অসুচিমোচনং কৰোহি, এৱঞ্হি তে চিত্তেকগ্গতা ভৱিস্সতি. ইতি তং উপজ্ঝাযো অনুসাসি যথা তং বালো বালং মগো মগং.
২৩৫. তেসং মুট্ঠস্সতীনং অসম্পজানানং নিদ্দং ওক্কমন্তানন্তি সতিসম্পজঞ্ঞং পহায নিদ্দং ওতৰন্তানং. তত্থ কিঞ্চাপি নিদ্দং ওক্কমন্তানং অব্যাকতো ভৱঙ্গৱাৰো পৱত্ততি, সতিসম্পজঞ্ঞৱাৰো গড়তি, তথাপি সযনকালে মনসিকাৰো কাতব্বো. দিৱা সুপন্তেন যাৱ ন্হাতস্স ভিক্খুনো কেসা ন সুক্খন্তি তাৱ সুপিত্ৱা ৱুট্ঠহিস্সামীতি সউস্সাহেন সুপিতব্বং. ৰত্তিং সুপন্তেন এত্তকং নাম ৰত্তিভাগং সুপিত্ৱা চন্দেন ৱা তাৰকায ৱা ইদং নাম ঠানং পত্তকালে ৱুট্ঠহিস্সামীতি সউস্সাহেন সুপিতব্বং. বুদ্ধানুস্সতিআদীসু চ দসসু কম্মট্ঠানেসু একং অঞ্ঞং ৱা চিত্তৰুচিযং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱাৱ নিদ্দা ওক্কমিতব্বা. এৱং কৰোন্তো হি সতো সম্পজানো সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ অৱিজহিত্ৱাৱ নিদ্দং ওক্কমতীতি ৱুচ্চতি. তে পন ভিক্খূ বালা লোলা ভন্তমিগসপ্পটিভাগা ন এৱমকংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেসং মুট্ঠস্সতীনং অসম্পজানানং নিদ্দং ওক্কমন্তান’’ন্তি.
অত্থি চেত্থ চেতনা লব্ভতীতি এত্থ চ সুপিনন্তে অস্সাদচেতনা অত্থি উপলব্ভতি. অত্থেসা, ভিক্খৱে, চেতনা; সা চ খো অব্বোহাৰিকাতি ভিক্খৱে এসা অস্সাদচেতনা অত্থি, সা চ খো অৱিসযে উপ্পন্নত্তা অব্বোহাৰিকা, আপত্তিযা অঙ্গং ন হোতি. ইতি ভগৱা সুপিনন্তে চেতনায অব্বোহাৰিকভাৱং দস্সেত্ৱা ‘‘এৱঞ্চ পন ভিক্খৱে ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ, সঞ্চেতনিকা সুক্কৱিস্সট্ঠি অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তা সঙ্ঘাদিসেসো’’তি সানুপঞ্ঞত্তিকং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেসি.
২৩৬-২৩৭. তত্থ সংৱিজ্জতি চেতনা অস্সাতি সঞ্চেতনা, সঞ্চেতনাৱ সঞ্চেতনিকা, সঞ্চেতনা ৱা অস্সা অত্থীতি সঞ্চেতনিকা. যস্মা পন যস্স সঞ্চেতনিকা সুক্কৱিস্সট্ঠি হোতি সো জানন্তো সঞ্জানন্তো হোতি, সা চস্স সুক্কৱিস্সট্ঠি চেচ্চ অভিৱিতৰিত্ৱা ৱীতিক্কমো হোতি, তস্মা ব্যঞ্জনে আদৰং অকত্ৱা অত্থমেৱ দস্সেতুং ‘‘জানন্তো সঞ্জানন্তো চেচ্চ অভিৱিতৰিত্ৱা ৱীতিক্কমো’’তি এৱমস্স পদভাজনং ৱুত্তং. তত্থ জানন্তোতি উপক্কমামীতি জানন্তো. সঞ্জানন্তোতি সুক্কং মোচেমীতি সঞ্জানন্তো, তেনেৱ উপক্কমজাননাকাৰেন সদ্ধিং জানন্তোতি অত্থো. চেচ্চাতি মোচনস্সাদচেতনাৱসেন চেতেত্ৱা পকপ্পেত্ৱা. অভিৱিতৰিত্ৱাতি উপক্কমৱসেন মদ্দন্তো নিৰাসঙ্কচিত্তং পেসেত্ৱা. ৱীতিক্কমোতি এৱং পৱত্তস্স যো ৱীতিক্কমো অযং সঞ্চেতনিকাসদ্দস্স সিখাপ্পত্তো অত্থোতি ৱুত্তং হোতি.
ইদানি সুক্কৱিস্সট্ঠীতি এত্থ যস্স সুক্কস্স ৱিস্সট্ঠি তং তাৱ সঙ্খ্যাতো ৱণ্ণভেদতো চ দস্সেতুং ‘‘সুক্কন্তি দস সুক্কানী’’তিআদিমাহ. তত্থ সুক্কানং আসযভেদতো ধাতুনানত্ততো চ নীলাদিৱণ্ণভেদো ৱেদিতব্বো.
ৱিস্সট্ঠীতি ৱিস্সগ্গো, অত্থতো পনেতং ঠানাচাৱনং হোতি, তেনাহ – ‘‘ৱিস্সট্ঠীতি ঠানতোচাৱনা ৱুচ্চতী’’তি. তত্থ ৱত্থিসীসং কটি কাযোতি তিধা সুক্কস্স ঠানং পকপ্পেন্তি, একো কিৰাচৰিযো ‘‘ৱত্থিসীসং সুক্কস্স ঠান’’ন্তি আহ. একো ‘‘কটী’’তি, একো ‘‘সকলো কাযো’’তি, তেসু ততিযস্স ভাসিতং সুভাসিতং. কেসলোমনখদন্তানঞ্হি মংসৱিনিমুত্তট্ঠানং উচ্চাৰপস্সাৱখেড়সিঙ্ঘাণিকাথদ্ধসুক্খচম্মানি চ ৱজ্জেত্ৱা অৱসেসো ছৱিমংসলোহিতানুগতো সব্বোপি কাযো কাযপ্পসাদভাৱজীৱিতিন্দ্ৰিযাবদ্ধপিত্তানং সম্ভৱস্স চ ঠানমেৱ. তথা হি ৰাগপৰিযুট্ঠানেনাভিভূতানং হত্থীনং উভোহি কণ্ণচূড়িকাহি সম্ভৱো নিক্খমতি, মহাসেনৰাজা চ ৰাগপৰিযুট্ঠিতো সম্ভৱৱেগং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো সত্থেন বাহুসীসং ফালেত্ৱা ৱণমুখেন নিক্খন্তং সম্ভৱং দস্সেসীতি.
এত্থ পন পঠমস্স আচৰিযস্স ৱাদে মোচনস্সাদেন নিমিত্তে উপক্কমতো যত্তকং একা খুদ্দকমক্খিকা পিৱেয্য তত্তকে অসুচিম্হি ৱত্থিসীসতো মুঞ্চিত্ৱা দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে বহি নিক্খন্তে ৱা অনিক্খন্তে ৱা সঙ্ঘাদিসেসো. দুতিযস্স ৱাদে তথেৱ কটিতো মুচ্চিত্ৱা দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে, ততিযস্স ৱাদে তথেৱ সকলকাযং সঙ্খোভেত্ৱা ততো মুচ্চিত্ৱা দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে বহি নিক্খন্তে ৱা অনিক্খন্তে ৱা সঙ্ঘাদিসেসো. দকসোতোৰোহণঞ্চেত্থ অধিৱাসেত্ৱা অন্তৰা নিৱাৰেতুং অসক্কুণেয্যতায ৱুত্তং, ঠানা চুতঞ্হি অৱস্সং দকসোতং ওতৰতি. তস্মা ঠানা চাৱনমত্তেনেৱেত্থ আপত্তি ৱেদিতব্বা, সা চ খো নিমিত্তে উপক্কমন্তস্সেৱ হত্থপৰিকম্মপাদপৰিকম্মগত্তপৰিকম্মকৰণেন সচেপি অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. অযং সব্বাচৰিযসাধাৰণৱিনিচ্ছযো.
অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তাতি এত্থ সুপিনো এৱ সুপিনন্তো, তং ঠপেত্ৱা অপনেত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. তঞ্চ পন সুপিনং পস্সন্তো চতূহি কাৰণেহি পস্সতি ধাতুক্খোভতো ৱা অনুভূতপুব্বতো ৱা দেৱতোপসংহাৰতো ৱা পুব্বনিমিত্ততো ৱাতি.
তত্থ পিত্তাদীনং খোভকৰণপচ্চযযোগেন খুভিতধাতুকো ধাতুক্খোভতো সুপিনং পস্সতি, পস্সন্তো চ নানাৱিধং সুপিনং পস্সতি – পব্বতা পতন্তো ৱিয, আকাসেন গচ্ছন্তো ৱিয, ৱাড়মিগহত্থীচোৰাদীহি অনুবদ্ধো ৱিয হোতি. অনুভূতপুব্বতো পস্সন্তো পুব্বে অনুভূতপুব্বং আৰম্মণং পস্সতি. দেৱতোপসংহাৰতো পস্সন্তস্স দেৱতা অত্থকামতায ৱা অনত্থকামতায ৱা অত্থায ৱা অনত্থায ৱা নানাৱিধানি আৰম্মণানি উপসংহৰন্তি, সো তাসং দেৱতানং আনুভাৱেন তানি আৰম্মণানি পস্সতি. পুব্বনিমিত্ততো পস্সন্তো পুঞ্ঞাপুঞ্ঞৱসেন উপ্পজ্জিতুকামস্স অত্থস্স ৱা অনত্থস্স ৱা পুব্বনিমিত্তভূতং সুপিনং পস্সতি, বোধিসত্তস্সমাতা ৱিয পুত্তপটিলাভনিমিত্তং, বোধিসত্তো ৱিয পঞ্চ মহাসুপিনে (অ. নি. ৫.১৯৬), কোসলৰাজা ৱিয সোড়স সুপিনেতি.
তত্থ যং ধাতুক্খোভতো অনুভূতপুব্বতো চ সুপিনং পস্সতি ন তং সচ্চং হোতি. যং দেৱতোপসংহাৰতো পস্সতি তং সচ্চং ৱা হোতি অলীকং ৱা, কুদ্ধা হি দেৱতা উপাযেন ৱিনাসেতুকামা ৱিপৰীতম্পি কত্ৱা দস্সেন্তি. যং পন পুব্বনিমিত্ততো পস্সতি তং একন্তসচ্চমেৱ হোতি. এতেসঞ্চ চতুন্নং মূলকাৰণানং সংসগ্গভেদতোপি সুপিনভেদো হোতিযেৱ.
তঞ্চ পনেতং চতুব্বিধম্পি সুপিনং সেক্খপুথুজ্জনাৱ পস্সন্তি অপ্পহীনৱিপল্লাসত্তা, অসেক্খা পন ন পস্সন্তি পহীনৱিপল্লাসত্তা. কিং পনেতং পস্সন্তো সুত্তো পস্সতি পটিবুদ্ধো, উদাহু নেৱ সুত্তো ন পটিবুদ্ধোতি? কিঞ্চেত্থ যদি তাৱ সুত্তো পস্সতি অভিধম্মৱিৰোধো আপজ্জতি, ভৱঙ্গচিত্তেন হি সুপতি তং ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণং ৰাগাদিসম্পযুত্তং ৱা ন হোতি, সুপিনং পস্সন্তস্স চ ঈদিসানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অথ পটিবুদ্ধো পস্সতি ৱিনযৱিৰোধো আপজ্জতি, যঞ্হি পটিবুদ্ধো পস্সতি তং সব্বোহাৰিকচিত্তেন পস্সতি, সব্বোহাৰিকচিত্তেন চ কতে ৱীতিক্কমে অনাপত্তি নাম নত্থি. সুপিনং পস্সন্তেন পন কতেপি ৱীতিক্কমে একন্তং অনাপত্তি এৱ. অথ নেৱ সুত্তো ন পটিবুদ্ধো পস্সতি, কো নাম পস্সতি; এৱঞ্চ সতি সুপিনস্স অভাৱোৱ আপজ্জতীতি, ন অভাৱো. কস্মা? যস্মা কপিমিদ্ধপৰেতো পস্সতি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘কপিমিদ্ধপৰেতো খো, মহাৰাজ, সুপিনং পস্সতী’’তি. কপিমিদ্ধপৰেতোতি মক্কটনিদ্দায যুত্তো. যথা হি মক্কটস্স নিদ্দা লহুপৰিৱত্তা হোতি; এৱং যা নিদ্দা পুনপ্পুনং কুসলাদিচিত্তৱোকিণ্ণত্তা লহুপৰিৱত্তা, যস্সা পৱত্তিযং পুনপ্পুনং ভৱঙ্গতো উত্তৰণং হোতি তায যুত্তো সুপিনং পস্সতি, তেনাযং সুপিনো কুসলোপি হোতি অকুসলোপি অব্যাকতোপি. তত্থ সুপিনন্তে চেতিযৱন্দনধম্মস্সৱনধম্মদেসনাদীনি কৰোন্তস্স কুসলো, পাণাতিপাতাদীনি কৰোন্তস্স অকুসলো, দ্ৱীহি অন্তেহি মুত্তো আৱজ্জনতদাৰম্মণক্খণে অব্যাকতোতি ৱেদিতব্বো. স্ৱাযং দুব্বলৱত্থুকত্তা চেতনায পটিসন্ধিং আকড্ঢিতুং অসমত্থো, পৱত্তে পন অঞ্ঞেহি কুসলাকুসলেহি উপত্থম্ভিতো ৱিপাকং দেতি. কিঞ্চাপি ৱিপাকং দেতি? অথ খো অৱিসযে উপ্পন্নত্তা অব্বোহাৰিকাৱ সুপিনন্তচেতনা. তেনাহ – ‘‘ঠপেত্ৱা সুপিনন্ত’’ন্তি.
সঙ্ঘাদিসেসোতি ইমস্স আপত্তিনিকাযস্স নামং. তস্মা যা অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তা সঞ্চেতনিকা সুক্কৱিস্সট্ঠি, অযং সঙ্ঘাদিসেসো নাম আপত্তিনিকাযোতি এৱমেত্থ সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. ৱচনত্থো পনেত্থ সঙ্ঘো আদিম্হি চেৱ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সাতি সঙ্ঘাদিসেসো. কিং ৱুত্তং হোতি? ইমং আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠাতুকামস্স যং তং আপত্তিৱুট্ঠানং, তস্স আদিম্হি চেৱ পৰিৱাসদানত্থায আদিতো সেসে চ মজ্ঝে মানত্তদানত্থায মূলায পটিকস্সনেন ৱা সহ মানত্তদানত্থায অৱসানে অব্ভানত্থায সঙ্ঘো ইচ্ছিতব্বো. ন হেত্থ একম্পি কম্মং ৱিনা সঙ্ঘেন সক্কা কাতুন্তি সঙ্ঘো আদিম্হি চেৱ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সাতি সঙ্ঘাদিসেসোতি. ব্যঞ্জনং পন অনাদিযিত্ৱা অত্থমেৱ দস্সেতুং ‘‘সঙ্ঘোৱ তস্সা আপত্তিযা পৰিৱাসং দেতি, মূলায পটিকস্সতি, মানত্তং দেতি, অব্ভেতি ন সম্বহুলা ন একপুগ্গলো, তেন ৱুচ্চতি সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ইদমস্স পদভাজনং –
‘‘সঙ্ঘাদিসেসোতি যং ৱুত্তং, তং সুণোহি যথাতথং;
সঙ্ঘোৱ দেতি পৰিৱাসং, মূলায পটিকস্সতি;
মানত্তং দেতি অব্ভেতি, তেনেতং ইতি ৱুচ্চতী’’তি. (পৰি. ৩৩৯) –
পৰিৱাৰে ৱচনকাৰণঞ্চ ৱুত্তং, তত্থ পৰিৱাসদানাদীনি সমুচ্চযক্খন্ধকে ৱিত্থাৰতো আগতানি, তত্থেৱ নেসং সংৱণ্ণনং কৰিস্সাম.
তস্সেৱ আপত্তিনিকাযস্সাতি তস্স এৱ আপত্তিসমূহস্স. তত্থ কিঞ্চাপি অযং একাৱ আপত্তি, ৰূড়্হিসদ্দেন পন অৱযৱে সমূহৱোহাৰেন ৱা ‘‘নিকাযো’’তি ৱুত্তো – ‘‘একো ৱেদনাক্খন্ধো, একো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তিআদীসু ৱিয.
এৱং উদ্দিট্ঠসিক্খাপদং পদানুক্কমেন ৱিভজিত্ৱা ইদানি ইমং সুক্কৱিস্সট্ঠিং আপজ্জন্তস্স উপাযঞ্চ কালঞ্চ অধিপ্পাযঞ্চ অধিপ্পাযৱত্থুঞ্চ দস্সেতুং ‘‘অজ্ঝত্তৰূপে মোচেতী’’তিআদিমাহ. এত্থ হি অজ্ঝত্তৰূপাদীহি চতূহি পদেহি উপাযো দস্সিতো, অজ্ঝত্তৰূপে ৱা মোচেয্য বহিদ্ধাৰূপে ৱা উভযত্থ ৱা আকাসে ৱা কটিং কম্পেন্তো, ইতো পৰং অঞ্ঞো উপাযো নত্থি. তত্থ ৰূপে ঘট্টেত্ৱা মোচেন্তোপি ৰূপেন ঘট্টেত্ৱা মোচেন্তোপি ৰূপে মোচেতিচ্চেৱ ৱেদিতব্বো. ৰূপে হি সতি সো মোচেতি ন ৰূপং অলভিত্ৱা. ৰাগূপত্থম্ভাদীহি পন পঞ্চহি কালো দস্সিতো. ৰাগূপত্থম্ভাদিকালেসু হি অঙ্গজাতং কম্মনিযং হোতি, যস্স কম্মনিযত্তে সতি মোচেতি. ইতো পৰং অঞ্ঞো কালো নত্থি, ন হি ৱিনা ৰাগূপত্থম্ভাদীহি পুব্বণ্হাদযো কালভেদা মোচনে নিমিত্তং হোন্তি.
আৰোগ্যত্থাযাতিআদীহি দসহি অধিপ্পাযো দস্সিতো, এৱৰূপেন হি অধিপ্পাযভেদেন মোচেতি ন অঞ্ঞথা. নীলাদীহি পন দসহি নৱমস্স অধিপ্পাযস্স ৱত্থু দস্সিতং, ৱীমংসন্তো হি নীলাদীসু অঞ্ঞতৰস্স ৱসেন ৱীমংসতি ন তেহি ৱিনিমুত্তন্তি.
২৩৮. ইতো পৰং পন ইমেসংযেৱ অজ্ঝত্তৰূপাদীনং পদানং পকাসনত্থং ‘‘অজ্ঝত্তৰূপেতি অজ্ঝত্তং উপাদিন্নে ৰূপে’’তিআদি ৱুত্তং, তত্থ অজ্ঝত্তং উপাদিন্নে ৰূপেতি অত্তনো হত্থাদিভেদে ৰূপে. বহিদ্ধা উপাদিন্নেতি পৰস্স তাদিসেযেৱ. অনুপাদিন্নেতি তাড়চ্ছিদ্দাদিভেদে. তদুভযেতি অত্তনো চ পৰস্স চ ৰূপে, উভযঘট্টনৱসেনেতং ৱুত্তং. অত্তনো ৰূপেন চ অনুপাদিন্নৰূপেন চ একতো ঘট্টনেপি লব্ভতি. আকাসে ৱাযমন্তস্সাতি কেনচি ৰূপেন অঘট্টেত্ৱা আকাসেযেৱ কটিকম্পনপযওগেন অঙ্গজাতং চালেন্তস্স.
ৰাগূপত্থম্ভেতি ৰাগস্স বলৱভাৱে, ৰাগেন ৱা অঙ্গজাতস্স উপত্থম্ভে, থদ্ধভাৱে সঞ্জাতেতি ৱুত্তং হোতি. কম্মনিযং হোতীতি মোচনকম্মক্খমং অজ্ঝত্তৰূপাদীসু উপক্কমাৰহং হোতি.
উচ্চালিঙ্গপাণকদট্ঠূপত্থম্ভেতি উচ্চালিঙ্গপাণকদট্ঠেন অঙ্গজাতে উপত্থম্ভে. উচ্চালিঙ্গপাণকা নাম লোমসপাণকা হোন্তি, তেসং লোমেহি ফুট্ঠং অঙ্গজাতং কণ্ডুং গহেত্ৱা থদ্ধং হোতি, তত্থ যস্মা তানি লোমানি অঙ্গজাতং ডংসন্তানি ৱিয ৱিজ্ঝন্তি, তস্মা ‘‘উচ্চালিঙ্গপাণকদট্ঠেনা’’তি ৱুত্তং, অত্থতো পন উচ্চালিঙ্গপাণকলোমৱেধনেনাতি ৱুত্তং হোতি.
২৩৯. অৰোগো ভৱিস্সামীতি মোচেত্ৱা অৰোগো ভৱিস্সামি. সুখং ৱেদনং উপ্পাদেস্সামীতি মোচনেন চ মুচ্চনুপ্পত্তিযা মুত্তপচ্চযা চ যা সুখা ৱেদনা হোতি, তং উপ্পাদেস্সামীতি অত্থো. ভেসজ্জং ভৱিস্সতীতি ইদং মে মোচিতং কিঞ্চিদেৱ ভেসজ্জং ভৱিস্সতি. দানং দস্সামীতি মোচেত্ৱা কীটকিপিল্লিকাদীনং দানং দস্সামি. পুঞ্ঞং ভৱিস্সতীতি মোচেত্ৱা কীটাদীনং দেন্তস্স পুঞ্ঞং ভৱিস্সতি. যঞ্ঞং যজিস্সামীতি মোচেত্ৱা কীটাদীনং যঞ্ঞং যজিস্সামি. কিঞ্চি কিঞ্চি মন্তপদং ৱত্ৱা দস্সামীতি ৱুত্তং হোতি. সগ্গং গমিস্সামীতি মোচেত্ৱা কীটাদীনং দিন্নদানেন ৱা পুঞ্ঞেন ৱা যঞ্ঞেন ৱা সগ্গং গমিস্সামি. বীজং ভৱিস্সতীতি কুলৱংসঙ্কুৰস্স দাৰকস্স বীজং ভৱিস্সতি, ‘‘ইমিনা বীজেন পুত্তো নিব্বত্তিস্সতী’’তি ইমিনা অধিপ্পাযেন মোচেতীতি অত্থো. ৱীমংসত্থাযাতি জাননত্থায. নীলং ভৱিস্সতীতিআদীসু জানিস্সামি তাৱ কিং মে মোচিতং নীলং ভৱিস্সতি পীতকাদীসু অঞ্ঞতৰৱণ্ণন্তি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. খিড্ডাধিপ্পাযোতি খিড্ডাপসুতো, তেন তেন অধিপ্পাযেন কীড়ন্তো মোচেতীতি ৱুত্তং হোতি.
২৪০. ইদানি যদিদং ‘‘অজ্ঝত্তৰূপে মোচেতী’’তিআদি ৱুত্তং তত্থ যথা মোচেন্তো আপত্তিং আপজ্জতি, তেসঞ্চ পদানং ৱসেন যত্তকো আপত্তিভেদো হোতি, তং সব্বং দস্সেন্তো ‘‘অজ্ঝত্তৰূপে চেতেতি উপক্কমতি মুচ্চতি আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তিআদিমাহ.
তত্থ চেতেতীতি মোচনস্সাদসম্পযুত্তায চেতনায মুচ্চতূতি চেতেতি. উপক্কমতীতি তদনুৰূপং ৱাযামং কৰোতি. মুচ্চতীতি এৱং চেতেন্তস্স তদনুৰূপেন ৱাযামেন ৱাযমতো সুক্কং ঠানা চৱতি. আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সাতি ইমেহি তীহি অঙ্গেহি অস্স পুগ্গলস্স সঙ্ঘাদিসেসো নাম আপত্তিনিকাযো হোতীতি অত্থো. এস নযো বহিদ্ধাৰূপেতিআদীসুপি অৱসেসেসু অট্ঠৱীসতিযা পদেসু.
এত্থ পন দ্ৱে আপত্তিসহস্সানি নীহৰিত্ৱা দস্সেতব্বানি. কথং? অজ্ঝত্তৰূপে তাৱ ৰাগূপত্থম্ভে আৰোগ্যত্থায নীলং মোচেন্তস্স একা আপত্তি, অজ্ঝত্তৰূপেযেৱ ৰাগূপত্থম্ভে আৰোগ্যত্থায পীতাদীনং মোচনৱসেন অপৰা নৱাতি দস. যথা চ আৰোগ্যত্থায দস, এৱং সুখাদীনং নৱন্নং পদানং অত্থায একেকপদে দস দস কত্ৱা নৱুতি, ইতি ইমা চ নৱুতি পুৰিমা চ দসাতি ৰাগূপত্থম্ভে তাৱ সতং. যথা পন ৰাগূপত্থম্ভে এৱং ৱচ্চূপত্থম্ভাদীসুপি চতূসু একেকস্মিং উপত্থম্ভে সতং সতং কত্ৱা চত্তাৰি সতানি, ইতি ইমানি চত্তাৰি পুৰিমঞ্চ একন্তি অজ্ঝত্তৰূপে তাৱ পঞ্চন্নং উপত্থম্ভানং ৱসেন পঞ্চ সতানি. যথা চ অজ্ঝত্তৰূপে পঞ্চ, এৱং বহিদ্ধাৰূপে পঞ্চ, অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰূপে পঞ্চ, আকাসে কটিং কম্পেন্তস্স পঞ্চাতি সব্বানিপি চতুন্নং পঞ্চকানং ৱসেন দ্ৱে আপত্তিসহস্সানি ৱেদিতব্বানি.
ইদানি আৰোগ্যত্থাযাতিআদীসু তাৱ দসসু পদেসু পটিপাটিযা ৱা উপ্পটিপাটিযা ৱা হেট্ঠা ৱা গহেত্ৱা উপৰি গণ্হন্তস্স, উপৰি ৱা গহেত্ৱা হেট্ঠা গণ্হন্তস্স, উভতো ৱা গহেত্ৱা মজ্ঝে ঠপেন্তস্স, মজ্ঝে ৱা গহেত্ৱা উভতো হৰন্তস্স, সব্বমূলং ৱা কত্ৱা গণ্হন্তস্স চেতনূপক্কমমোচনে সতি ৱিসঙ্কেতো নাম নত্থীতি দস্সেতুং ‘‘আৰোগ্যত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চা’’তি খণ্ডচক্কবদ্ধচক্কাদিভেদৱিচিত্তং পাড়িমাহ.
তত্থ আৰোগ্যত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ আৰোগ্যত্থঞ্চ ভেসজ্জত্থঞ্চা তি এৱং আৰোগ্যপদং সব্বপদেহি যোজেত্ৱা ৱুত্তমেকং খণ্ডচক্কং. সুখপদাদীনি সব্বপদেহি যোজেত্ৱা যাৱ অত্তনো অত্তনো অতীতানন্তৰপদং তাৱ আনেত্ৱা ৱুত্তানি নৱ বদ্ধচক্কানীতি এৱং একেকমূলকানি দস চক্কানি হোন্তি, তানি দুমূলকাদীহি সদ্ধিং অসম্মোহতো ৱিত্থাৰেত্ৱা ৱেদিতব্বানি. অত্থো পনেত্থ পাকটোযেৱ.
যথা চ আৰোগ্যত্থাযাতিআদীসু দসসু পদেসু, এৱং নীলাদীসুপি ‘‘নীলঞ্চ পীতকঞ্চ চেতেতি উপক্কমতী’’তিআদিনা নযেন দস চক্কানি ৱুত্তানি, তানিপি অসম্মোহতো ৱিত্থাৰেত্ৱা ৱেদিতব্বানি. অত্থো পনেত্থ পাকটোযেৱ.
পুন আৰোগ্যত্থঞ্চ নীলঞ্চ আৰোগ্যত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ নীলঞ্চ পীতকঞ্চাতি একেনেকং দ্ৱীহি দ্ৱে…পে… দসহি দসাতি এৱং পুৰিমপদেহি সদ্ধিং পচ্ছিমপদানি যোজেত্ৱা একং মিস্সকচক্কং ৱুত্তং.
ইদানি যস্মা ‘‘নীলং মোচেস্সামী’’তি চেতেত্ৱা উপক্কমন্তস্স পীতকাদীসু মুত্তেসুপি পীতকাদিৱসেন চেতেত্ৱা উপক্কমন্তস্স ইতৰেসু মুত্তেসুপি নেৱত্থি ৱিসঙ্কেতো, তস্মা এতম্পি নযং দস্সেতুং ‘‘নীলং মোচেস্সামীতি চেতেতি উপক্কমতি পীতকং মুচ্চতী’’তিআদিনা নযেন চক্কানি ৱুত্তানি. ততো পৰং সব্বপচ্ছিমপদং নীলাদীহি নৱহি পদেহি সদ্ধিং যোজেত্ৱা কুচ্ছিচক্কং নাম ৱুত্তং. ততো পীতকাদীনি নৱ পদানি একেন নীলপদেনেৱ সদ্ধিং যোজেত্ৱা পিট্ঠিচক্কং নাম ৱুত্তং. ততো লোহিতকাদীনি নৱ পদানি একেন পীতকপদেনেৱ সদ্ধিং যোজেত্ৱা দুতিযং পিট্ঠিচক্কং ৱুত্তং. এৱং লোহিতকপদাদীহি সদ্ধিং ইতৰানি নৱ নৱ পদানি যোজেত্ৱা অঞ্ঞানিপি অট্ঠ চক্কানি ৱুত্তানীতি এৱং দসগতিকং পিট্ঠিচক্কং ৱেদিতব্বং.
এৱং খণ্ডচক্কাদীনং অনেকেসং চক্কানং ৱসেন ৱিত্থাৰতো গৰুকাপত্তিমেৱ দস্সেত্ৱা ইদানি অঙ্গৱসেনেৱ গৰুকাপত্তিঞ্চ লহুকাপত্তিঞ্চ অনাপত্তিঞ্চ দস্সেতুং ‘‘চেতেতি উপক্কমতি মুচ্চতী’’তিআদিমাহ. তত্থ পুৰিমনযেন অজ্ঝত্তৰূপাদীসু ৰাগাদিউপত্থম্ভে সতি আৰোগ্যাদীনং অত্থায চেতেন্তস্স উপক্কমিত্ৱা অসুচিমোচনে তিৱঙ্গসম্পন্না গৰুকাপত্তি ৱুত্তা. দুতিযেন নযেন চেতেন্তস্স উপক্কমন্তস্স চ মোচনে অসতি দুৱঙ্গসম্পন্না লহুকা থুল্লচ্চযাপত্তি. ‘‘চেতেতি ন উপক্কমতি মুচ্চতী’’তিআদীহি ছহি নযেহি অনাপত্তি.
অযং পন আপত্তানাপত্তিভেদো সণ্হো সুখুমো, তস্মা সুট্ঠু সল্লক্খেতব্বো. সুট্ঠু সল্লক্খেত্ৱা কুক্কুচ্চং পুচ্ছিতেন আপত্তি ৱা অনাপত্তি ৱা আচিক্খিতব্বা, ৱিনযকম্মং ৱা কাতব্বং. অসল্লক্খেত্ৱা কৰোন্তো হি ৰোগনিদানং অজানিত্ৱা ভেসজ্জং কৰোন্তো ৱেজ্জো ৱিয ৱিঘাতঞ্চ আপজ্জতি, ন চ তং পুগ্গলং তিকিচ্ছিতুং সমত্থো হোতি. তত্ৰাযং সল্লক্খণৱিধি – কুক্কুচ্চেন আগতো ভিক্খু যাৱততিযং পুচ্ছিতব্বো – ‘‘কতৰেন পযোগেন কতৰেন ৰাগেন আপন্নোসী’’তি. সচে পঠমং অঞ্ঞং ৱত্ৱা পচ্ছা অঞ্ঞং ৱদতি ন একমগ্গেন কথেতি, সো ৱত্তব্বো – ‘‘ত্ৱং ন একমগ্গেন কথেসি পৰিহৰসি, ন সক্কা তৱ ৱিনযকম্মং কাতুং গচ্ছ সোত্থিং গৱেসা’’তি. সচে পন তিক্খত্তুম্পি একমগ্গেনেৱ কথেতি, যথাভূতং অত্তানং আৱিকৰোতি, অথস্স আপত্তানাপত্তিগৰুকলহুকাপত্তিৱিনিচ্ছযত্থং একাদসন্নং ৰাগানং ৱসেন একাদস পযোগা সমৱেক্খিতব্বা.
তত্ৰিমে একাদস ৰাগা – মোচনস্সাদো, মুচ্চনস্সাদো, মুত্তস্সাদো, মেথুনস্সাদো, ফস্সস্সাদো, কণ্ডুৱনস্সাদো, দস্সনস্সাদো, নিসজ্জস্সাদো, ৱাচস্সাদো, গেহস্সিতপেমং, ৱনভঙ্গিযন্তি. তত্থ মোচেতুং অস্সাদো মোচনস্সাদো, মুচ্চনে অস্সাদো মুচ্চনস্সাদো, মুত্তে অস্সাদো মুত্তস্সাদো, মেথুনে অস্সাদো মেথুনস্সাদো, ফস্সে অস্সাদো ফস্সস্সাদো, কণ্ডুৱনে অস্সাদো কণ্ডুৱনস্সাদো, দস্সনে অস্সাদো দস্সনস্সাদো, নিসজ্জায অস্সাদো নিসজ্জস্সাদো, ৱাচায অস্সাদো ৱাচস্সাদো, গেহস্সিতং পেমং গেহস্সিতপেমং, ৱনভঙ্গিযন্তি যংকিঞ্চি পুপ্ফফলাদি ৱনতো ভঞ্জিত্ৱা আহটং. এত্থ চ নৱহি পদেহি সম্পযুত্তঅস্সাদসীসেন ৰাগো ৱুত্তো. একেন পদেন সৰূপেনেৱ, একেন পদেন ৱত্থুনা ৱুত্তো, ৱনভঙ্গো হি ৰাগস্স ৱত্থু ন ৰাগোযেৱ.
এতেসং পন ৰাগানং ৱসেন এৱং পযোগা সমৱেক্খিতব্বা – মোচনস্সাদে মোচনস্সাদচেতনায চেতেন্তো চেৱ অস্সাদেন্তো চ উপক্কমতি মুচ্চতি সঙ্ঘাদিসেসো. তথেৱ চেতেন্তো চ অস্সাদেন্তো চ উপক্কমতি ন মুচ্চতি থুল্লচ্চযং. সচে পন সযনকালে ৰাগপৰিযুট্ঠিতো হুত্ৱা ঊৰুনা ৱা মুট্ঠিনা ৱা অঙ্গজাতং গাড়্হং পীড়েত্ৱা মোচনত্থায সউস্সাহোৱ সুপতি, সুপন্তস্স চস্স অসুচি মুচ্চতি সঙ্ঘাদিসেসো. সচে ৰাগপৰিযুট্ঠানং অসুভমনসিকাৰেন ৱূপসমেত্ৱা সুদ্ধচিত্তো সুপতি, সুপন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি.
মুচ্চনস্সাদে অত্তনো ধম্মতায মুচ্চমানং অস্সাদেতি ন উপক্কমতি অনাপত্তি. সচে পন মুচ্চমানং অস্সাদেন্তো উপক্কমতি, তেন উপক্কমেন মুত্তে সঙ্ঘাদিসেসো. অত্তনো ধম্মতায মুচ্চমানে ‘‘মা কাসাৱং ৱা সেনাসনং ৱা দুস্সী’’তি অঙ্গজাতং গহেত্ৱা জগ্গনত্থায উদকট্ঠানং গচ্ছতি ৱট্টতীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং.
মুত্তস্সাদে অত্তনো ধম্মতায মুত্তে ঠানা চুতে অসুচিম্হি পচ্ছা অস্সাদেন্তস্স ৱিনা উপক্কমেন মুচ্চতি, অনাপত্তি. সচে অস্সাদেত্ৱা পুন মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
মেথুনস্সাদে মেথুনৰাগেন মাতুগামং গণ্হাতি, তেন পযোগেন অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. মেথুনধম্মস্স পযোগত্তা পন তাদিসে গহণে দুক্কটং, সীসং পত্তে পাৰাজিকং. সচে মেথুনৰাগেন ৰত্তো পুন অস্সাদেত্ৱা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
ফস্সস্সাদে দুৱিধো ফস্সো – অজ্ঝত্তিকো, বাহিৰো চ. অজ্ঝত্তিকে তাৱ অত্তনো নিমিত্তং থদ্ধং মুদুকন্তি জানিস্সামীতি ৱা লোলভাৱেন ৱা কীড়াপযতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. সচে কীড়াপেন্তো অস্সাদেত্ৱা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো. বাহিৰফস্সে পন কাযসংসগ্গৰাগেন মাতুগামস্স অঙ্গমঙ্গানি পৰামসতো চেৱ আলিঙ্গতো চ অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. কাযসংসগ্গসঙ্ঘাদিসেসং পন আপজ্জতি. সচে কাযসংসগ্গৰাগেন ৰত্তো পুন অস্সাদেত্ৱা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা মোচেতি ৱিসট্ঠিপচ্চযাপি সঙ্ঘাদিসেসো.
কণ্ডুৱনস্সাদে দদ্দুকচ্ছুপিড়কপাণকাদীনং অঞ্ঞতৰৱসেন কণ্ডুৱমানং নিমিত্তং কণ্ডুৱনস্সাদে নেৱ কণ্ডুৱতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. কণ্ডুৱনস্সাদেন ৰত্তো পুন অস্সাদেত্ৱা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
দস্সনস্সাদে দস্সনস্সাদেন পুনপ্পুনং মাতুগামস্স অনোকাসং উপনিজ্ঝাযতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. মাতুগামস্স অনোকাসুপনিজ্ঝানে পন দুক্কটং. সচে দস্সনস্সাদেন ৰত্তো পুন অস্সাদেত্ৱা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
নিসজ্জস্সাদে মাতুগামেন সদ্ধিং ৰহো নিসজ্জস্সাদৰাগেন নিসিন্নস্স অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. ৰহো নিসজ্জপচ্চযা পন আপন্নায আপত্তিযা কাৰেতব্বো. সচে নিসজ্জস্সাদেন ৰত্তো পুন অস্সাদেত্ৱা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
ৱাচস্সাদে ৱাচস্সাদৰাগেন মাতুগামং মেথুনসন্নিস্সিতাহি ৱাচাহি ওভাসন্তস্স অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. দুট্ঠুল্লৱাচাসঙ্ঘাদিসেসং পন আপজ্জতি. সচে ৱাচস্সাদেন ৰত্তো পুন অস্সাদেত্ৱা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
গেহস্সিতপেমে মাতৰং ৱা মাতুপেমেন ভগিনিং ৱা ভগিনিপেমেন পুনপ্পুনং পৰামসতো চেৱ আলিঙ্গতো চ অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. গেহস্সিতপেমেন পন ফুসনপচ্চযা দুক্কটং. সচে গেহস্সিতপেমেন ৰত্তো পুন অস্সাদেত্ৱা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো.
ৱনভঙ্গে ইত্থিপুৰিসা অঞ্ঞমঞ্ঞং কিঞ্চিদেৱ তম্বূলগন্ধপুপ্ফৱাসাদিপ্পকাৰং পণ্ণাকাৰং মিত্তসন্থৱভাৱস্স দড়্হভাৱত্থায পেসেন্তি অযং ৱনভঙ্গো নাম. তঞ্চে মাতুগামো কস্সচি সংসট্ঠৱিহাৰিকস্স কুলূপকভিক্খুনো পেসেতি, তস্স চ ‘‘অসুকায নাম ইদং পেসিত’’ন্তি সাৰত্তস্স পুনপ্পুনং হত্থেহি তং ৱনভঙ্গং কীড়াপযতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. সচে ৱনভঙ্গে সাৰত্তো পুন অস্সাদেত্ৱা মোচনত্থায নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা মোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসো. সচে উপক্কমন্তেপি ন মুচ্চতি, থুল্লচ্চযং.
এৱমেতেসং একাদসন্নং ৰাগানং ৱসেন ইমে একাদস পযোগে সমেৱেক্খিত্ৱা আপত্তি ৱা অনাপত্তি ৱা সল্লক্খেতব্বা. সল্লক্খেত্ৱা সচে গৰুকা হোতি ‘‘গৰুকা’’তি আচিক্খিতব্বা. সচে লহুকা হোতি ‘‘লহুকা’’তি আচিক্খিতব্বা. তদনুৰূপঞ্চ ৱিনযকম্মং কাতব্বং. এৱঞ্হি কতং সুকতং হোতি ৰোগনিদানং ঞত্ৱা ৱেজ্জেন কতভেসজ্জমিৱ, তস্স চ পুগ্গলস্স সোত্থিভাৱায সংৱত্ততি.
২৬২. চেতেতি ন উপক্কমতীতিআদীসু মোচনস্সাদচেতনায চেতেতি, ন উপক্কমতি, মুচ্চতি, অনাপত্তি. মোচনস্সাদপীড়িতো ‘‘অহো ৱত মুচ্চেয্যা’’তি চেতেতি, ন উপক্কমতি, ন মুচ্চতি, অনাপত্তি. মোচনস্সাদেন ন চেতেতি, ফস্সস্সাদেন কণ্ডুৱনস্সাদেন ৱা উপক্কমতি, মুচ্চতি, অনাপত্তি. তথেৱ ন চেতেতি, উপক্কমতি, ন মুচ্চতি, অনাপত্তি. কামৱিতক্কং ৱিতক্কেন্তো মোচনত্থায ন চেতেতি, ন উপক্কমতি, মুচ্চতি, অনাপত্তি. সচে পনস্স ৱিতক্কযতোপি ন মুচ্চতি ইদং আগতমেৱ হোতি, ‘‘ন চেতেতি, ন উপক্কমতি, ন মুচ্চতি, অনাপত্তী’’তি.
অনাপত্তি সুপিনন্তেনাতি সুত্তস্স সুপিনে মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তস্স ৱিয কাযসংসগ্গাদীনি আপজ্জন্তস্স ৱিয সুপিনন্তেনেৱ কাৰণেন যস্স অসুচি মুচ্চতি, তস্স অনাপত্তি. সুপিনে পন উপ্পন্নায অস্সাদচেতনায সচস্স ৱিসযো হোতি, নিচ্চলেন ভৱিতব্বং, ন হত্থেন নিমিত্তং কীড়াপেতব্বং, কাসাৱপচ্চত্থৰণৰক্খণত্থং পন হত্থপুটেন গহেত্ৱা জগ্গনত্থায উদকট্ঠানং গন্তুং ৱট্টতি.
নমোচনাধিপ্পাযস্সাতি যস্স ভেসজ্জেন ৱা নিমিত্তং আলিম্পন্তস্স উচ্চাৰাদীনি ৱা কৰোন্তস্স নমোচনাধিপ্পাযস্স মুচ্চতি, তস্সাপি অনাপত্তি. উম্মত্তকস্স দুৱিধস্সাপি অনাপত্তি. ইধ সেয্যসকো আদিকম্মিকো, তস্স অনাপত্তি আদিকম্মিকস্সাতি.
পদভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমুট্ঠানাদীসু ইদং সিক্খাপদং পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি. কিৰিযা, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৱিৱেদনং, সুখমজ্ঝত্তদ্ৱযেনাতি.
২৬৩. ৱিনীতৱত্থূসু সুপিনৱত্থু অনুপঞ্ঞত্তিযং ৱুত্তনযমেৱ. উচ্চাৰপস্সাৱৱত্থূনি উত্তানত্থানেৱ.
ৱিতক্কৱত্থুস্মিং কামৱিতক্কন্তি গেহস্সিতকামৱিতক্কং. তত্থ কিঞ্চাপি অনাপত্তি ৱুত্তা, অথ খো ৱিতক্কগতিকেন ন ভৱিতব্বং. উণ্হোদকৱত্থূসু পঠমং উত্তানমেৱ. দুতিযে সো ভিক্খু মোচেতুকামো উণ্হোদকেন নিমিত্তং পহৰিত্ৱা পহৰিত্ৱা ন্হাযি, তেনস্স আপত্তি ৱুত্তা. ততিযে উপক্কমস্স অত্থিতায থুল্লচ্চযং. ভেসজ্জকণ্ডুৱনৱত্থূনি উত্তানত্থানেৱ.
২৬৪. মগ্গৱত্থূসু পঠমস্স থুলঊৰুকস্স মগ্গং গচ্ছন্তস্স সম্বাধট্ঠানে ঘট্টনায অসুচি মুচ্চি, তস্স নমোচনাধিপ্পাযত্তা অনাপত্তি. দুতিযস্স তথেৱ মুচ্চি, মোচনাধিপ্পাযত্তা পন সঙ্ঘাদিসেসো. ততিযস্স ন মুচ্চি, উপক্কমসব্ভাৱতো পন থুল্লচ্চযং. তস্মা মগ্গং গচ্ছন্তেন উপ্পন্নে পৰিড়াহে ন গন্তব্বং, গমনং উপচ্ছিন্দিত্ৱা অসুভাদিমনসিকাৰেন চিত্তং ৱূপসমেত্ৱা সুদ্ধচিত্তেন কম্মট্ঠানং আদায গন্তব্বং. সচে ঠিতো ৱিনোদেতুং ন সক্কোতি, মগ্গা ওক্কম্ম নিসীদিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা কম্মট্ঠানং আদায সুদ্ধচিত্তেনেৱ গন্তব্বং.
ৱত্থিৱত্থূসু তে ভিক্খূ ৱত্থিং দড়্হং গহেত্ৱা পূৰেত্ৱা পূৰেত্ৱা ৱিস্সজ্জেন্তা গামদাৰকা ৱিয পস্সাৱমকংসু. জন্তাঘৰৱত্থুস্মিং উদৰং তাপেন্তস্স মোচনাধিপ্পাযস্সাপি অমোচনাধিপ্পাযস্সাপি মুত্তে অনাপত্তিযেৱ. পৰিকম্মং কৰোন্তস্স নিমিত্তচালনৱসেন অসুচি মুচ্চি, তস্মা আপত্তিট্ঠানে আপত্তি ৱুত্তা.
২৬৫. ঊৰুঘট্টাপনৱত্থূসু যেসং আপত্তি ৱুত্তা তে অঙ্গজাতম্পি ফুসাপেসুন্তি ৱেদিতব্বাতি এৱং কুৰুন্দট্ঠকথাযং ৱুত্তং. সামণেৰাদিৱত্থূনি উত্তানত্থানেৱ.
২৬৬. কাযত্থম্ভনৱত্থুস্মিং কাযং থম্ভেন্তস্সাতি চিৰং নিসীদিত্ৱা ৱা নিপজ্জিত্ৱা ৱা নৱকম্মং ৱা কত্ৱা আলসিযৱিমোচনত্থং ৱিজম্ভেন্তস্স.
উপনিজ্ঝাযনৱত্থুস্মিং সচেপি পটসতং নিৱত্থা হোতি পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা ঠত্ৱা ‘‘ইমস্মিং নাম ওকাসে নিমিত্ত’’ন্তি উপনিজ্ঝাযন্তস্স দুক্কটমেৱ. অনিৱত্থানং গামদাৰিকানং নিমিত্তং উপনিজ্ঝাযন্তস্স পন কিমেৱ ৱত্তব্বং. তিৰচ্ছানগতানম্পি নিমিত্তে এসেৱ নযো. ইতো চিতো চ অৱিলোকেত্ৱা পন দিৱসম্পি একপযোগেন উপনিজ্ঝাযন্তস্স একমেৱ দুক্কটং. ইতো চিতো চ ৱিলোকেত্ৱা পুনপ্পুনং উপনিজ্ঝাযন্তস্স পযোগে পযোগে দুক্কটং. উম্মীলননিমীলনৱসেন পন ন কাৰেতব্বো. সহসা উপনিজ্ঝাযিত্ৱা পুন পটিসঙ্খায সংৱৰে তিট্ঠতো অনাপত্তি, তং সংৱৰং পহায পুন উপনিজ্ঝাযতো দুক্কটমেৱ.
২৬৭. তাড়চ্ছিদ্দাদিৱত্থূনি উত্তানত্থানেৱ. ন্হানৱত্থূসু যে উদকসোতং নিমিত্তেন পহৰিংসু তেসং আপত্তি ৱুত্তা. উদঞ্জলৱত্থূসুপি এসেৱ নযো. এত্থ চ উদঞ্জলন্তি উদকচিক্খল্লো ৱুচ্চতি. এতেনেৱ উপাযেন ইতো পৰানি সব্বানেৱ উদকে ধাৱনাদিৱত্থূনি ৱেদিতব্বানি. অযং পন ৱিসেসো. পুপ্ফাৱড়িযৱত্থূসু সচেপি নমোচনাধিপ্পাযস্স অনাপত্তি, কীড়নপচ্চযা পন দুক্কটং হোতীতি.
সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৬৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱাতি কাযসংসগ্গসিক্খাপদং. তত্ৰাযং অনুত্তানপদৱণ্ণনা – অৰঞ্ঞে ৱিহৰতীতি ন আৱেণিকে অৰঞ্ঞে, জেতৱনৱিহাৰস্সেৱ পচ্চন্তে একপস্সে. মজ্ঝে গব্ভোতি তস্স চ ৱিহাৰস্স মজ্ঝে গব্ভো হোতি. সমন্তা পৰিযাগাৰোতি সমন্তা পনস্স মণ্ডলমাড়পৰিক্খেপো হোতি. সো কিৰ মজ্ঝে চতুৰস্সং গব্ভং কত্ৱা বহি মণ্ডলমাড়পৰিক্খেপেন কতো, যথা সক্কা হোতি অন্তোযেৱ আৱিঞ্ছন্তেহি ৱিচৰিতুং.
সুপঞ্ঞত্তন্তি সুট্ঠ ঠপিতং, যথা যথা যস্মিং যস্মিঞ্চ ওকাসে ঠপিতং পাসাদিকং হোতি লোকৰঞ্জকং তথা তথা তস্মিং তস্মিং ওকাসে ঠপিতং, ৱত্তসীসেন হি সোং এককিচ্চম্পি ন কৰোতি. একচ্চে ৱাতপানে ৱিৱৰন্তোতি যেসু ৱিৱটেসু অন্ধকাৰো হোতি তানি ৱিৱৰন্তো যেসু ৱিৱটেসু আলোকো হোতি তানি থকেন্তো.
এৱং ৱুত্তে সা ব্ৰাহ্মণী তং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচাতি এৱং তেন ব্ৰাহ্মণেন পসংসিত্ৱা ৱুত্তে সা ব্ৰাহ্মণী ‘‘পসন্নো অযং ব্ৰাহ্মণো পব্বজিতুকামো মঞ্ঞে’’তি সল্লক্খেত্ৱা নিগূহিতব্বম্পি তং অত্তনো ৱিপ্পকাৰং পকাসেন্তী কেৱলং তস্স সদ্ধাৱিঘাতাপেক্খা হুত্ৱা এতং ‘‘কুতো তস্স উড়াৰত্ততা’’তিআদিৱচনমৱোচ. তত্থ উড়াৰো অত্তা অস্সাতি উড়াৰত্তা, উড়াৰত্তনো ভাৱো উট্ঠাৰত্ততা. কুলিত্থীহীতিআদীসু কুলিত্থিযো নাম ঘৰস্সামিনিযো. কুলধীতৰো নাম পুৰিসন্তৰগতা কুলধীতৰো. কুলকুমাৰিযো নাম অনিৱিট্ঠা ৱুচ্চন্তি. কুলসুণ্হা নাম পৰকুলতো আনীতা কুলদাৰকানং ৱধুযো.
২৭০. ওতিণ্ণোতি যক্খাদীহি ৱিয সত্তা অন্তো উপ্পজ্জন্তেন ৰাগেন ওতিণ্ণো, কূপাদীনি ৱিয সত্তা অসমপেক্খিত্ৱা ৰজনীযে ঠানে ৰজ্জন্তো সযং ৱা ৰাগং ওতিণ্ণো, যস্মা পন উভযথাপি ৰাগসমঙ্গিস্সেৱেতং অধিৱচনং, তস্মা ‘‘ওতিণ্ণো নাম সাৰত্তো অপেক্খৱা পটিবদ্ধচিত্তো’’তি এৱমস্স পদভাজনং ৱুত্তং.
তত্থ সাৰত্তোতি কাযসংসগ্গৰাগেন সুট্ঠু ৰত্তো. অপেক্খৱাতি কাযসংসগ্গাপেক্খায অপেক্খৱা. পটিবদ্ধচিত্তোতি কাযসংসগ্গৰাগেনেৱ তস্মিং ৱত্থুস্মিং পটিবদ্ধচিত্তো. ৱিপৰিণতেনাতি পৰিসুদ্ধভৱঙ্গসন্ততিসঙ্খাতং পকতিং ৱিজহিত্ৱা অঞ্ঞথা পৱত্তেন, ৱিৰূপং ৱা পৰিণতেন ৱিৰূপং পৰিৱত্তেন, যথা পৰিৱত্তমানং ৱিৰূপং হোতি এৱং পৰিৱত্তিত্ৱা ঠিতেনাতি অধিপ্পাযো.
২৭১. যস্মা পনেতং ৰাগাদীহি সম্পযোগং নাতিৱত্ততি, তস্মা ‘‘ৱিপৰিণতন্তি ৰত্তম্পি চিত্ত’’ন্তিআদিনা নযেনস্স পদভাজনং ৱত্ৱা অন্তে ইধাধিপ্পেতমত্থং দস্সেন্তো ‘‘অপিচ ৰত্তং চিত্তং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতং ৱিপৰিণত’’ন্তি আহ.
তদহুজাতাতি তংদিৱসং জাতা জাতমত্তা অল্লমংসপেসিৱণ্ণা, এৱৰূপাযপি হি সদ্ধিং কাযসংসগ্গে সঙ্ঘাদিসেসো, মেথুনৱীতিক্কমে পাৰাজিকং, ৰহো নিসজ্জস্সাদে পাচিত্তিযঞ্চ হোতি. পগেৱাতি পঠমমেৱ.
কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যাতি হত্থগ্গহণাদিকাযসম্পযোগং কাযমিস্সীভাৱং সমাপজ্জেয্য, যস্মা পনেতং সমাপজ্জন্তস্স যো সো কাযসংসগ্গো নাম সো অত্থতো অজ্ঝাচাৰো হোতি, ৰাগৱসেন অভিভৱিত্ৱা সঞ্ঞমৱেলং আচাৰো, তস্মাস্স সঙ্খেপন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘অজ্ঝাচাৰো ৱুচ্চতী’’তি পদভাজনমাহ.
হত্থগ্গাহং ৱাতিআদিভেদং পনস্স ৱিত্থাৰেন অত্থদস্সনং. তত্থ হত্থাদীনং ৱিভাগদস্সনত্থং ‘‘হত্থো নাম কপ্পৰং উপাদাযা’’তিআদিমাহ তত্থ কপ্পৰং উপাদাযাতি দুতিযং. মহাসন্ধিং উপাদায. অঞ্ঞত্থ পন মণিবন্ধতো পট্ঠায যাৱ অগ্গনখা হত্থো ইধ সদ্ধিং অগ্গবাহায কপ্পৰতো পট্ঠায অধিপ্পেতো.
সুদ্ধকেসা ৱাতি সুত্তাদীহি অমিস্সা সুদ্ধা কেসাযেৱ. ৱেণীতি তীহি কেসৱট্টীহি ৱিনন্ধিত্ৱা কতকেসকলাপস্সেতং নামং. সুত্তমিস্সাতি পঞ্চৱণ্ণেন সুত্তেন কেসে মিস্সেত্ৱা কতা. মালামিস্সাতি ৱস্সিকপুপ্ফাদীহি মিস্সেত্ৱা তীহি কেসৱট্টীহি ৱিনন্ধিত্ৱা কতা, অৱিনদ্ধোপি ৱা কেৱলং পুপ্ফমিস্সকো কেসকলাপো ইধ ‘‘ৱেণী’’তি ৱেদিতব্বো. হিৰঞ্ঞমিস্সাতি কহাপণমালায মিস্সেত্ৱা কতা. সুৱণ্ণমিস্সাতি সুৱণ্ণচীৰকেহি ৱা পামঙ্গাদীহি ৱা মিস্সেত্ৱা কতা. মুত্তামিস্সাতি মুত্তাৱলীহি মিস্সেত্ৱা কতা. মণিমিস্সাতি সুত্তাৰূড়্হেহি মণীহি মিস্সেত্ৱা কতা. এতাসু হি যংকিঞ্চি ৱেণিং গণ্হন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসোযেৱ. ‘‘অহং মিস্সকৱেণিং অগ্গহেসি’’ন্তি ৱদন্তস্স মোক্খো নত্থি. ৱেণিগ্গহণেন চেত্থ কেসাপি গহিতাৱ হোন্তি, তস্মা যো একম্পি কেসং গণ্হাতি তস্সপি আপত্তিযেৱ.
হত্থঞ্চ ৱেণিঞ্চ ঠপেত্ৱাতি ইধ ৱুত্তলক্খণং হত্থঞ্চ সব্বপ্পকাৰঞ্চ ৱেণিং ঠপেত্ৱা অৱসেসং সৰীৰং ‘‘অঙ্গ’’ন্তি ৱেদিতব্বং. এৱং পৰিচ্ছিন্নেসু হত্থাদীসু হত্থস্স গহণং হত্থগ্গাহো, ৱেণিযা গহণং ৱেণিগ্গাহো, অৱসেসসসৰীৰস্স পৰামসনং অঞ্ঞতৰস্স ৱা অঞ্ঞতৰস্স ৱা অঙ্গস্স পৰামসনং, যো তং হত্থগ্গাহং ৱা ৱেণিগ্গাহং ৱা অঞ্ঞতৰস্স ৱা অঞ্ঞতৰস্স ৱা অঙ্গস্স পৰামসনং সমাপজ্জেয্য, তস্স সঙ্ঘাদিসেসো নাম আপত্তিনিকাযো হোতীতি. অযং সিক্খাপদস্স অত্থো.
২৭২. যস্মা পন যো চ হত্থগ্গাহো যো চ ৱেণিগ্গাহো যঞ্চ অৱসেসস্স অঙ্গস্স পৰামসনং তং সব্বম্পি ভেদতো দ্ৱাদসৱিধং হোতি, তস্মা তং ভেদং দস্সেতুং ‘‘আমসনা পৰামসনা’’তিআদিনা নযেনস্স পদভাজনং ৱুত্তং. তত্থ যঞ্চ ৱুত্তং ‘‘আমসনা নাম আমট্ঠমত্তা’’তি যঞ্চ ‘‘ছুপনং নাম ফুট্ঠমত্ত’’ন্তি, ইমেসং অযং ৱিসেসো – আমসনাতি আমজ্জনা ফুট্ঠোকাসং অনতিক্কমিত্ৱাপি তত্থেৱ সঙ্ঘট্টনা. অযঞ্হি ‘‘আমট্ঠমত্তা’’তি ৱুচ্চতি. ছুপনন্তি অসঙ্ঘট্টেত্ৱা ফুট্ঠমত্তং.
যম্পি উম্মসনায চ উল্লঙ্ঘনায চ নিদ্দেসে ‘‘উদ্ধং উচ্চাৰণা’’তি একমেৱ পদং ৱুত্তং. তত্ৰাপি অযং ৱিসেসো – পঠমং অত্তনো কাযস্স ইত্থিযা কাযে উদ্ধং পেসনৱসেন ৱুত্তং, দুতিযং ইত্থিযা কাযং উক্খিপনৱসেন, সেসং পাকটমেৱ.
২৭৩. ইদানি য্ৱাযং ওতিণ্ণো ৱিপৰিণতেন চিত্তেন কাযসংসগ্গং সমাপজ্জতি, তস্স এতেসং পদানং ৱসেন ৱিত্থাৰতো আপত্তিভেদং দস্সেন্তো ‘‘ইত্থী চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী সাৰত্তো চ ভিক্খু চ নং ইত্থিযা কাযেন কায’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ভিক্খু চ নং ইত্থিযা কাযেন কাযন্তি সো সাৰত্তো চ ইত্থিসঞ্ঞী চ ভিক্খু অত্তনো কাযেন. নন্তি নিপাতমত্তং. অথ ৱা এতং তস্সা ইত্থিযা হত্থাদিভেদং কাযং. আমসতি পৰামসতীতি এতেসু চে একেনাপি আকাৰেন অজ্ঝাচৰতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. তত্থ সকিং আমসতো একা আপত্তি, পুনপ্পুনং আমসতো পযোগে পযোগে সঙ্ঘাদিসেসো.
পৰামসন্তোপি সচে কাযতো অমোচেত্ৱাৱ ইতো চিতো চ অত্তনো হত্থং ৱা কাযং ৱা সঞ্চোপেতি হৰতি পেসেতি দিৱসম্পি পৰামসতো একাৱ আপত্তি. সচে কাযতো মোচেত্ৱা মোচেত্ৱা পৰামসতি পযোগে পযোগে আপত্তি.
ওমসন্তোপি সচে কাযতো অমোচেত্ৱাৱ ইত্থিযা মত্থকতো পট্ঠায যাৱ পাদপিট্ঠিং ওমসতি একাৱ আপত্তি. সচে পন উদৰাদীসু তং তং ঠানং পত্ৱা মুঞ্চিত্ৱা মুঞ্চিত্ৱা ওমসতি পযোগে পযোগে আপত্তি. উম্মসনাযপি পাদতো পট্ঠায যাৱ সীসং উম্মসন্তস্স এসেৱ নযো.
ওলঙ্ঘনায মাতুগামং কেসেসু গহেত্ৱা নামেত্ৱা চুম্বনাদীসু যং অজ্ঝাচাৰং ইচ্ছতি তং কত্ৱা মুঞ্চতো একাৱ আপত্তি. উট্ঠিতং পুনপ্পুনং নামযতো পযোগে পযোগে আপত্তি. উল্লঙ্ঘনাযপি কেসেসু ৱা হত্থেসু ৱা গহেত্ৱা ৱুট্ঠাপযতো এসেৱ নযো.
আকড্ঢনায অত্তনো অভিমুখং আকড্ঢন্তো যাৱ ন মুঞ্চতি তাৱ একাৱ আপত্তি. মুঞ্চিত্ৱা মুঞ্চিত্ৱা আকড্ঢন্তস্স পযোগে পযোগে আপত্তি. পতিকড্ঢনাযপি পৰম্মুখং পিট্ঠিযং গহেত্ৱা পটিপ্পণামযতো এসেৱ নযো.
অভিনিগ্গণ্হনায হত্থে ৱা বাহায ৱা দড়্হং গহেত্ৱা যোজনম্পি গচ্ছতো একাৱ আপত্তি. মুঞ্চিত্ৱা পুনপ্পুনং গণ্হতো পযোগে পযোগে আপত্তি. অমুঞ্চিত্ৱা পুনপ্পুনং ফুসতো চ আলিঙ্গতো চ পযোগে পযোগে আপত্তীতি মহাসুমত্থেৰো আহ. মহাপদুমত্থেৰো পনাহ – ‘‘মূলগ্গহণমেৱ পমাণং, তস্মা যাৱ ন মুঞ্চতি তাৱ একা এৱ আপত্তী’’তি.
অভিনিপ্পীড়নায ৱত্থেন ৱা আভৰণেন ৱা সদ্ধিং পীড়যতো অঙ্গং অফুসন্তস্স থুল্লচ্চযং, ফুসন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো, একপযোগেন একা আপত্তি, নানাপযোগেন নানা.
গহণছুপনেসু অঞ্ঞং কিঞ্চি ৱিকাৰং অকৰোন্তোপি গহিতমত্তফুট্ঠমত্তেনাপি আপত্তিং আপজ্জতি.
এৱমেতেসু আমসনাদীসু একেনাপি আকাৰেন অজ্ঝাচাৰতো ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিস্স সঙ্ঘাদিসেসো, ৱেমতিকস্স থুল্লচ্চযং, পণ্ডকপুৰিসতিৰচ্ছানগতসঞ্ঞিস্সাপি থুল্লচ্চযমেৱ. পণ্ডকে পণ্ডকসঞ্ঞিস্স থুল্লচ্চযং, ৱেমতিকস্স দুক্কটং. পুৰিসতিৰচ্ছানগতইত্থিসঞ্ঞিস্সাপি দুক্কটমেৱ. পুৰিসে পুৰিসসঞ্ঞিস্সাপি ৱেমতিকস্সাপি ইত্থিপণ্ডকতিৰচ্ছানগতসঞ্ঞিস্সাপি দুক্কটমেৱ. তিৰচ্ছানগতেপি সব্বাকাৰেন দুক্কটমেৱাতি. ইমা একমূলকনযে ৱুত্তা আপত্তিযো সল্লক্খেত্ৱা ইমিনাৱ উপাযেন ‘‘দ্ৱে ইত্থিযো দ্ৱিন্নং ইত্থীন’’ন্তিআদিৱসেন ৱুত্তে দুমূলকনযেপি দিগুণা আপত্তিযো ৱেদিতব্বা. যথা চ দ্ৱীসু ইত্থীসু দ্ৱে সঙ্ঘাদিসেসা; এৱং সম্বহুলাসু সম্বহুলা ৱেদিতব্বা.
যো হি একতো ঠিতা সম্বহুলা ইত্থিযো বাহাহি পৰিক্খিপিত্ৱা গণ্হাতি সো যত্তকা ইত্থিযো ফুট্ঠা তাসং গণনায সঙ্ঘাদিসেসে আপজ্জতি, মজ্ঝগতানং গণনায থুল্লচ্চযে. তা হি তেন কাযপ্পটিবদ্ধেন আমট্ঠা হোন্তি. যো পন সম্বহুলানং অঙ্গুলিযো ৱা কেসে ৱা একতো কত্ৱা গণ্হাতি, সো অঙ্গুলিযো চ কেসে চ অগণেত্ৱা ইত্থিযো গণেত্ৱা সঙ্ঘাদিসেসেহি কাৰেতব্বো. যাসঞ্চ ইত্থীনং অঙ্গুলিযো ৱা কেসা ৱা মজ্ঝগতা হোন্তি, তাসং গণনায থুল্লচ্চযে আপজ্জতি. তা হি তেন কাযপ্পটিবদ্ধেন আমট্ঠা হোন্তি, সম্বহুলা পন ইত্থিযো কাযপ্পটিবদ্ধেহি ৰজ্জুৱত্থাদীহি পৰিক্খিপিত্ৱা গণ্হন্তো সব্বাসংযেৱ অন্তোপৰিক্খেপগতানং গণনায থুল্লচ্চযে আপজ্জতি. মহাপচ্চৰিযং অফুট্ঠাসু দুক্কটং ৱুত্তং. তত্থ যস্মা পাড়িযং কাযপ্পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধেন আমসনং নাম নত্থি, তস্মা সব্বম্পি কাযপ্পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধং কাযপ্পটিবদ্ধেনেৱ সঙ্গহেত্ৱা মহাঅট্ঠকথাযঞ্চ কুৰুন্দিযঞ্চ ৱুত্তো পুৰিমনযোযেৱেত্থ যুত্ততৰো দিস্সতি.
যো হি হত্থেন হত্থং গহেত্ৱা পটিপাটিযা ঠিতাসু ইত্থীসু সমসাৰাগো একং হত্থে গণ্হাতি, সো গহিতিত্থিযা ৱসেন একং সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতি, ইতৰাসং গণনায পুৰিমনযেনেৱ থুল্লচ্চযে. সচে সো তং কাযপ্পটিবদ্ধে ৱত্থে ৱা পুপ্ফে ৱা গণ্হাতি, সব্বাসং গণনায থুল্লচ্চযে আপজ্জতি. যথেৱ হি ৰজ্জুৱত্থাদীহি পৰিক্খিপন্তেন সব্বাপি কাযপ্পটিবদ্ধেন আমট্ঠা হোন্তি, তথা ইধাপি সব্বাপি কাযপ্পটিবদ্ধেন আমট্ঠা হোন্তি. সচে পন তা ইত্থিযো অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱত্থকোটিযং গহেত্ৱা ঠিতা হোন্তি, তত্ৰ চেসো পুৰিমনযেনেৱ পঠমং ইত্থিং হত্থে গণ্হাতি গহিতায ৱসেন সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতি, ইতৰাসং গণনায দুক্কটানি. সব্বাসঞ্হি তাসং তেন পুৰিমনযেনেৱ কাযপটিবদ্ধেন কাযপ্পটিবদ্ধং আমট্ঠং হোতি. সচে পন সোপি তং কাযপ্পটিবদ্ধেযেৱ গণ্হাতি তস্সা ৱসেন থুল্লচ্চযং আপজ্জতি, ইতৰাসং গণনায অনন্তৰনযেনেৱ দুক্কটানি.
যো পন ঘনৱত্থনিৱত্থং ইত্থিং কাযসংসগ্গৰাগেন ৱত্থে ঘট্টেতি, থুল্লচ্চযং. ৱিৰড়ৱত্থনিৱত্থং ঘট্টেতি, তত্ৰ চে ৱত্থন্তৰেহি ইত্থিযা ৱা নিক্খন্তলোমানি ভিক্খুং ভিক্খুনো ৱা পৱিট্ঠলোমানি ইত্থিং ফুসন্তি, উভিন্নং লোমানিযেৱ ৱা লোমানি ফুসন্তি, সঙ্ঘাদিসেসো. উপাদিন্নকেন হি কম্মজৰূপেন উপাদিন্নকং ৱা অনুপাদিন্নকং ৱা অনুপাদিন্নকেনপি কেনচি কেসাদিনা উপাদিন্নকং ৱা অনুপাদিন্নকং ৱা ফুসন্তোপি সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতিযেৱ.
তত্থ কুৰুন্দিযং ‘‘লোমানি গণেত্ৱা সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৱুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘লোমানি গণেত্ৱা আপত্তিযা ন কাৰেতব্বো, একমেৱ সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতি. সঙ্ঘিকমঞ্চে পন অপচ্চত্থৰিত্ৱা নিপন্নো লোমানি গণেত্ৱা কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তং, তদেৱ যুত্তং. ইত্থিৱসেন হি অযং আপত্তি, ন কোট্ঠাসৱসেনাতি.
এত্থাহ ‘‘যো পন ‘কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’তি কাযং গণ্হাতি, ‘কাযং গণ্হিস্সামী’তি কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হাতি, সো কিং আপজ্জতী’’তি. মহাসুমত্থেৰো তাৱ ‘‘যথাৱত্থুকমেৱা’’তি ৱদতি. অযং কিৰস্স লদ্ধি –
‘‘ৱত্থু সঞ্ঞা চ ৰাগো চ, ফস্সপ্পটিৱিজাননা;
যথানিদ্দিট্ঠনিদ্দেসে, গৰুকং তেন কাৰযে’’তি.
এত্থ ‘‘ৱত্থূ’’তি ইত্থী. ‘‘সঞ্ঞা’’তি ইত্থিসঞ্ঞা. ‘‘ৰাগো’’তি কাযসংসগ্গৰাগো. ‘‘ফস্সপ্পটিৱিজাননা’’তি কাযসংসগ্গফস্সজাননা. তস্মা যো ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞী কাযসংসগ্গৰাগেন ‘‘কাযপ্পটিবদ্ধং গহেস্সামী’’তি পৱত্তোপি কাযং ফুসতি, গৰুকং সঙ্ঘাদিসেসংযেৱ আপজ্জতি. ইতৰোপি থুল্লচ্চযন্তি মহাপদুমত্থেৰো পনাহ –
‘‘সঞ্ঞায ৱিৰাগিতম্হি, গহণে চ ৱিৰাগিতে;
যথানিদ্দিট্ঠনিদ্দেসে, গৰুকং তত্থ ন দিস্সতী’’তি.
অস্সাপাযং লদ্ধি ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিনো হি সঙ্ঘাদিসেসো ৱুত্তো. ইমিনা চ ইত্থিসঞ্ঞা ৱিৰাগিতা কাযপ্পটিবদ্ধে কাযপ্পটিবদ্ধসঞ্ঞা উপ্পাদিতা, তং গণ্হন্তস্স পন থুল্লচ্চযং ৱুত্তং. ইমিনা চ গহণম্পি ৱিৰাগিতং তং অগ্গহেত্ৱা ইত্থী গহিতা, তস্মা এত্থ ইত্থিসঞ্ঞায অভাৱতো সঙ্ঘাদিসেসো ন দিস্সতি, কাযপ্পটিবদ্ধস্স অগ্গহিতত্তা থুল্লচ্চযং ন দিস্সতি, কাযসংসগ্গৰাগেন ফুট্ঠত্তা পন দুক্কটং. কাযসংসগ্গৰাগেন হি ইমং নাম ৱত্থুং ফুসতো অনাপত্তীতি নত্থি, তস্মা দুক্কটমেৱাতি.
ইদঞ্চ পন ৱত্ৱা ইদং চতুক্কমাহ. ‘‘সাৰত্তং গণ্হিস্সামী’তি সাৰত্তং গণ্হি সঙ্ঘাদিসেসো, ‘ৱিৰত্তং গণ্হিস্সামী’তি ৱিৰত্তং গণ্হি দুক্কটং, ‘সাৰত্তং গণ্হিস্সামী’তি ৱিৰত্তং গণ্হি দুক্কটং, ‘ৱিৰত্তং গণ্হিস্সামী’তি সাৰত্তং গণ্হি দুক্কটমেৱা’’তি. কিঞ্চাপি এৱমাহ? অথ খো মহাসুমত্থেৰৱাদোযেৱেত্থ ‘‘ইত্থি চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী সাৰত্তো চ ভিক্খু চ নং ইত্থিযা কাযেন কাযপ্পটিবদ্ধং আমসতি পৰামসতি…পে… গণ্হাতি ছুপতি আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি ইমায পাড়িযা ‘‘যো হি একতো ঠিতা সম্বহুলা ইত্থিযো বাহাহি পৰিক্খিপিত্ৱা গণ্হাতি, সো যত্তকা ইত্থিযো ফুট্ঠা তাসং গণনায সঙ্ঘাদিসেসে আপজ্জতি, মজ্ঝগতানং গণনায থুল্লচ্চযে’’তিআদীহি অট্ঠকথাৱিনিচ্ছযেহি চ সমেতি. যদি হি সঞ্ঞাদিৱিৰাগেন ৱিৰাগিতং নাম ভৱেয্য ‘‘পণ্ডকো চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী’’তিআদীসু ৱিয ‘‘কাযপ্পটিবদ্ধঞ্চ হোতি কাযসঞ্ঞী চা’’তিআদিনাপি নযেন পাড়িযং ৱিসেসং ৱদেয্য. যস্মা পন সো ন ৱুত্তো, তস্মা ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞায সতি ইত্থিং আমসন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো, কাযপ্পটিবদ্ধং আমসন্তস্স থুল্লচ্চযন্তি যথাৱত্থুকমেৱ যুজ্জতি.
মহাপচ্চৰিযম্পি চেতং ৱুত্তং – ‘‘নীলং পাৰুপিত্ৱা সযিতায কাড়িত্থিযা কাযং ঘট্টেস্সামী’তি কাযং ঘট্টেতি, সঙ্ঘাদিসেসো; ‘কাযং ঘট্টেস্সামী’তি নীলং ঘট্টেতি, থুল্লচ্চযং; ‘নীলং ঘট্টেস্সামী’তি কাযং ঘট্টেতি, সঙ্ঘাদিসেসো; ‘নীলং ঘট্টেস্সামী’তি নীলং ঘট্টেতি, থুল্লচ্চয’’ন্তি. যোপাযং ‘‘ইত্থী চ পণ্ডকো চা’’তিআদিনা নযেন ৱত্থুমিস্সকনযো ৱুত্তো, তস্মিম্পি ৱত্থু সঞ্ঞাৱিমতিৱসেন ৱুত্তা আপত্তিযো পাড়িযং অসম্মুয্হন্তেন ৱেদিতব্বা.
কাযেনকাযপ্পটিবদ্ধৱাৰে পন ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিস্স কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হতো থুল্লচ্চযং, সেসে সব্বত্থ দুক্কটং. কাযপ্পটিবদ্ধেনকাযৱাৰেপি এসেৱ নযো. কাযপ্পটিবদ্ধেনকআযপ্পটিবদ্ধৱাৰে চ নিস্সগ্গিযেনকাযৱাৰাদীসু চস্স সব্বত্থ দুক্কটমেৱ.
‘‘ইত্থী চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী সাৰত্তো চ ইত্থী চ নং ভিক্খুস্স কাযেন কায’’ন্তিআদিৱাৰো পন ভিক্খুম্হি মাতুগামস্স ৰাগৱসেন ৱুত্তো. তত্থ ইত্থী চ নং ভিক্খুস্স কাযেন কাযন্তি ভিক্খুম্হি সাৰত্তা ইত্থী তস্স নিসিন্নোকাসং ৱা নিপন্নোকাসং ৱা গন্ত্ৱা অত্তনো কাযেন তং ভিক্খুস্স কাযং আমসতি…পে… ছুপতি. সেৱনাধিপ্পাযো কাযেন ৱাযমতি, ফস্সং পটিৱিজানাতীতি এৱং তায আমট্ঠো ৱা ছুপিতো ৱা সেৱনাধিপ্পাযো হুত্ৱা সচে ফস্সপ্পটিৱিজাননত্থং ঈসকম্পি কাযং চালেতি ফন্দেতি, সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতি.
দ্ৱে ইত্থিযোতি এত্থ দ্ৱে সঙ্ঘাদিসেসে আপজ্জতি, ইত্থিযা চ পণ্ডকে চ সঙ্ঘাদিসেসেন সহ দুক্কটং. এতেন উপাযেন যাৱ ‘‘নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযং আমসতি, সেৱনাধিপ্পাযো কাযেন ৱাযমতি ন চ ফস্সং পটিৱিজানাতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি তাৱ পুৰিমনযেনেৱ আপত্তিভেদো ৱেদিতব্বো.
এত্থ চ কাযেন ৱাযমতি ন চ ফস্সং পটিৱিজানাতীতি অত্তনা নিস্সট্ঠং পুপ্ফং ৱা ফলং ৱা ইত্থিং অত্তনো নিস্সগ্গিযেন পুপ্ফেন ৱা ফলেন ৱা পহৰন্তিং দিস্ৱা কাযেন ৱিকাৰং কৰোতি, অঙ্গুলিং ৱা চালেতি, ভমুকং ৱা উক্খিপতি, অক্খিং ৱা নিখণতি, অঞ্ঞং ৱা এৱৰূপং ৱিকাৰং কৰোতি, অযং ৱুচ্চতি ‘‘কাযেন ৱাযমতি ন চ ফস্সং পটিৱিজানাতী’’তি. অযম্পি কাযেন ৱাযমিতত্তা দুক্কটং আপজ্জতি, দ্ৱীসু ইত্থীসু দ্ৱে, ইত্থীপণ্ডকেসুপি দ্ৱে এৱ দুক্কটে আপজ্জতি.
২৭৯. এৱং ৱত্থুৱসেন ৱিত্থাৰতো আপত্তিভেদং দস্সেত্ৱা ইদানি লক্খণৱসেন সঙ্খেপতো আপত্তিভেদঞ্চ অনাপত্তিভেদঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘সেৱনাধিপ্পাযো’’তিআদিমাহ. তত্থ পুৰিমনযে ইত্থিযা ফুট্ঠো সমানো সেৱনাধিপ্পাযো কাযেন ৱাযমতি, ফস্সং পটিৱিজানাতীতি তিৱঙ্গসম্পত্তিযা সঙ্ঘাদিসেসো. দুতিযে নযে নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযামসনে ৱিয ৱাযমিত্ৱা অছুপনে ৱিয চ ফস্সস্স অপ্পটিৱিজাননতো দুৱঙ্গসম্পত্তিযা দুক্কটং. ততিযে কাযেন অৱাযমতো অনাপত্তি. যো হি সেৱনাধিপ্পাযোপি নিচ্চলেন কাযেন কেৱলং ফস্সং পটিৱিজানাতি সাদিযতি অনুভোতি, তস্স চিত্তুপ্পাদমত্তে আপত্তিযা অভাৱতো অনাপত্তি. চতুত্থে পন নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযামসনে ৱিয ফস্সপ্পটিৱিজাননাপি নত্থি, কেৱলং চিত্তুপ্পাদমত্তমেৱ, তস্মা অনাপত্তি. মোক্খাধিপ্পাযস্স সব্বাকাৰেসু অনাপত্তিযেৱ.
এত্থ পন যো ইত্থিযা গহিতো তং অত্তনো সৰীৰা মোচেতুকামো পটিপ্পণামেতি ৱা পহৰতি ৱা অযং কাযেন ৱাযমতি ফস্সং পটিৱিজানাতি. যো আগচ্ছন্তিং দিস্ৱা ততো মুঞ্চিতুকামো উত্তাসেত্ৱা পলাপেতি, অযং কাযেন ৱাযমতি ন চ ফস্সং পটিৱিজানাতি. যো তাদিসং দীঘজাতিং কাযে আৰূড়্হং দিস্ৱা ‘‘সণিকং গচ্ছতু ঘট্টিযমানা অনত্থায সংৱত্তেয্যা’’তি ন ঘট্টেতি, ইত্থিমেৱ ৱা অঙ্গং ফুসমানং ঞত্ৱা ‘‘এসা ‘অনত্থিকো অযং মযা’তি সযমেৱ পক্কমিস্সতী’’তি অজানন্তো ৱিয নিচ্চলো হোতি, বলৱিত্থিযা ৱা গাড়্হং আলিঙ্গিত্ৱা গহিতো দহৰভিক্খু পলাযিতুকামোপি সুট্ঠু গহিতত্তা নিচ্চলো হোতি, অযং ন চ কাযেন ৱাযমতি, ফস্সং পটিৱিজানাতি. যো পন আগচ্ছন্তিং দিস্ৱা ‘‘আগচ্ছতু তাৱ ততো নং পহৰিত্ৱা ৱা পণামেত্ৱা ৱা পক্কমিস্সামী’’তি নিচ্চলো হোতি, অযং মোক্খাধিপ্পাযো ন চ কাযেন ৱাযমতি, ন চ ফস্সং পটিৱিজানাতীতি ৱেদিতব্বো.
২৮০. অসঞ্চিচ্চাতি ইমিনা উপাযেন ইমং ফুসিস্সামীতি অচেতেত্ৱা, এৱঞ্হি অচেতেত্ৱা পত্তপ্পটিগ্গহণাদীসু মাতুগামস্স অঙ্গে ফুট্ঠেপি অনাপত্তি.
অসতিযাতি অঞ্ঞৱিহিতো হোতি মাতুগামং ফুসামীতি সতি নত্থি, এৱং অসতিযা হত্থপাদপসাৰণাদিকালে ফুসন্তস্স অনাপত্তি.
অজানন্তস্সাতি দাৰকৱেসেন ঠিতং দাৰিকং ‘‘ইত্থী’’তি অজানন্তো কেনচিদেৱ কৰণীযেন ফুসতি, এৱং ‘‘ইত্থী’’তি অজানন্তস্স ফুসতো অনাপত্তি.
অসাদিযন্তস্সাতি কাযসংসগ্গং অসাদিযন্তস্স, তস্স বাহাপৰম্পৰায নীতভিক্খুস্স ৱিয অনাপত্তি. উম্মত্তকাদযো ৱুত্তনযাএৱ. ইধ পন উদাযিত্থেৰো আদিকম্মিকো, তস্স অনাপত্তি আদিকম্মিকস্সাতি.
পদভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমুট্ঠানাদীসু ইদং সিক্খাপদং পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৱিৱেদনং, সুখমজ্ঝত্তদ্ৱযেনাতি.
২৮১. ৱিনীতৱত্থূসু – মাতুযা মাতুপেমেনাতি মাতুপেমেন মাতুযা কাযং আমসি. এস নযো ধীতুভগিনিৱত্থূসু. তত্থ যস্মা মাতা ৱা হোতু ধীতা ৱা ইত্থী নাম সব্বাপি ব্ৰহ্মচৰিযস্স পাৰিপন্থিকাৱ. তস্মা ‘‘অযং মে মাতা অযং ধীতা অযং মে ভগিনী’’তি গেহস্সিতপেমেন আমসতোপি দুক্কটমেৱ ৱুত্তং.
ইমং পন ভগৱতো আণং অনুস্সৰন্তেন সচেপি নদীসোতেন ৱুয্হমানং মাতৰং পস্সতি নেৱ হত্থেন পৰামসিতব্বা. পণ্ডিতেন পন ভিক্খুনা নাৱা ৱা ফলকং ৱা কদলিক্খন্ধো ৱা দাৰুক্খন্ধো ৱা উপসংহৰিতব্বো. তস্মিং অসতি কাসাৱম্পি উপসংহৰিত্ৱা পুৰতো ঠপেতব্বং, ‘‘এত্থ গণ্হাহী’’তি পন ন ৱত্তব্বা. গহিতে পৰিক্খাৰং কড্ঢামীতি কড্ঢন্তেন গন্তব্বং. সচে ভাযতি পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা ‘‘মা ভাযী’’তি সমস্সাসেতব্বা. সচে ভাযমানা পুত্তস্স সহসা খন্ধে ৱা অভিৰুহতি, হত্থে ৱা গণ্হাতি, ন ‘‘অপেহি মহল্লিকে’’তি নিদ্ধুনিতব্বা, থলং পাপেতব্বা. কদ্দমে লগ্গাযপি কূপে পতিতাযপি এসেৱ নযো.
তত্ৰপি হি যোত্তং ৱা ৱত্থং ৱা পক্খিপিত্ৱা হত্থেন গহিতভাৱং ঞত্ৱা উদ্ধৰিতব্বা, নত্ৱেৱ আমসিতব্বা. ন কেৱলঞ্চ মাতুগামস্স সৰীৰমেৱ অনামাসং, নিৱাসনপাৱুৰণম্পি আভৰণভণ্ডম্পি তিণণ্ডুপকং ৱা তাড়পণ্ণমুদ্দিকং ৱা উপাদায অনামাসমেৱ, তঞ্চ খো নিৱাসনপাৰুপনং পিড়ন্ধনত্থায ঠপিতমেৱ. সচে পন নিৱাসনং ৱা পাৰুপনং ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা চীৱৰত্থায পাদমূলে ঠপেতি ৱট্টতি. আভৰণভণ্ডেসু পন সীসপসাধনকদন্তসূচিআদিকপ্পিযভণ্ডং ‘‘ইমং ভন্তে তুম্হাকং গণ্হথা’’তি দিয্যমানং সিপাটিকাসূচিআদিউপকৰণত্থায গহেতব্বং. সুৱণ্ণৰজতমুত্তাদিমযং পন অনামাসমেৱ দীয্যমানম্পি ন গহেতব্বং. ন কেৱলঞ্চ এতাসং সৰীৰূপগমেৱ অনামাসং, ইত্থিসণ্ঠানেন কতং কট্ঠৰূপম্পি দন্তৰূপম্পি অযৰূপম্পি লোহৰূপম্পি তিপুৰূপম্পি পোত্থকৰূপম্পি সব্বৰতনৰূপম্পি অন্তমসো পিট্ঠমযৰূপম্পি অনামাসমেৱ. পৰিভোগত্থায পন ‘‘ইদং তুম্হাকং হোতূ’’তি লভিত্ৱা ঠপেত্ৱা সব্বৰতনমযং অৱসেসং ভিন্দিত্ৱা উপকৰণাৰহং উপকৰণে পৰিভোগাৰহং পৰিভোগে উপনেতুং ৱট্টতি.
যথা চ ইত্থিৰূপকং; এৱং সত্তৱিধম্পি ধঞ্ঞং অনামাসং. তস্মা খেত্তমজ্ঝেন গচ্ছতা তত্থজাতকম্পি ধঞ্ঞফলং ন আমসন্তেন গন্তব্বং. সচে ঘৰদ্ৱাৰে ৱা অন্তৰামগ্গে ৱা ধঞ্ঞং পসাৰিতং হোতি পস্সেন চ মগ্গো অত্থি ন মদ্দন্তেন গন্তব্বং. গমনমগ্গে অসতি মগ্গং অধিট্ঠায গন্তব্বং. অন্তৰঘৰে ধঞ্ঞস্স উপৰি আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা দেন্তি নিসীদিতুং ৱট্টতি. কেচি আসনসালাযং ধঞ্ঞং আকিৰন্তি, সচে সক্কা হোতি হৰাপেতুং হৰাপেতব্বং, নো চে একমন্তং ধঞ্ঞং অমদ্দন্তেন পীঠকং পঞ্ঞপেত্ৱা নিসীদিতব্বং. সচে ওকাসো ন হোতি, মনুস্সা ধঞ্ঞমজ্ঝেযেৱ আসনং পঞ্ঞপেত্ৱা দেন্তি, নিসীদিতব্বং. তত্থজাতকানি মুগ্গমাসাদীনি অপৰণ্ণানিপি তালপনসাদীনি ৱা ফলানি কীড়ন্তেন ন আমসিতব্বানি. মনুস্সেহি ৰাসিকতেসুপি এসেৱ নযো. অৰঞ্ঞে পন ৰুক্খতো পতিতানি ফলানি ‘‘অনুপসম্পন্নানং দস্সামী’’তি গণ্হিতুং ৱট্টতি.
মুত্তা, মণি, ৱেড়ুৰিযো, সঙ্খো, সিলা, পৱাড়ং, ৰজতং, জাতৰূপং, লোহিতঙ্কো, মসাৰগল্লন্তি ইমেসু দসসু ৰতনেসু মুত্তা অধোতা অনিৱিদ্ধা যথাজাতাৱ আমসিতুং ৱট্টতি. সেসা অনামাসাতি ৱদন্তি. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘মুত্তা ধোতাপি অধোতাপি অনামাসা ভণ্ডমূলত্থায চ সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টতি, কুট্ঠৰোগস্স ভেসজ্জত্থায পন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. অন্তমসো জাতিফলিকং উপাদায সব্বোপি নীলপীতাদিৱণ্ণভেদো মণি ধোতৱিদ্ধৱট্টিতো অনামাসো, যথাজাতো পন আকৰমুত্তো পত্তাদিভণ্ডমূলত্থং সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতীতি ৱুত্তো. সোপি মহাপচ্চৰিযং পটিক্খিত্তো, পচিত্ৱা কতো কাচমণিযেৱেকো ৱট্টতীতি ৱুত্তো. ৱেড়ুৰিযেপি মণিসদিসোৱ ৱিনিচ্ছযো.
সঙ্খো ধমনসঙ্খো চ ধোতৱিদ্ধো চ ৰতনমিস্সো অনামাসো. পানীযসঙ্খো ধোতোপি অধোতোপি আমাসোৱ সেসঞ্চ অঞ্জনাদিভেসজ্জত্থাযপি ভণ্ডমূলত্থাযপি সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. সিলা ধোতৱিদ্ধা ৰতনসংযুত্তা মুগ্গৱণ্ণাৱ অনামাসা. সেসা সত্থকনিসানাদিঅত্থায গণ্হিতুং ৱট্টতি. এত্থ চ ৰতনসংযুত্তাতি সুৱণ্ণেন সদ্ধিং যোজেত্ৱা পচিত্ৱা কতাতি ৱদন্তি. পৱাড়ং ধোতৱিদ্ধং অনামাসং. সেসং আমাসং ভণ্ডমূলত্থঞ্চ সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘ধোতম্পি অধোতম্পি সব্বং অনামাসং, ন চ সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং.
ৰজতং জাতৰূপঞ্চ কতভণ্ডম্পি অকতভণ্ডম্পি সব্বেন সব্বং বীজতো পট্ঠায অনামাসঞ্চ অসম্পটিচ্ছিযঞ্চ, উত্তৰৰাজপুত্তো কিৰ সুৱণ্ণচেতিযং কাৰেত্ৱা মহাপদুমত্থেৰস্স পেসেসি. থেৰো ‘‘ন কপ্পতী’’তি পটিক্খিপি. চেতিযঘৰে সুৱণ্ণপদুমসুৱণ্ণবুব্বুড়কাদীনি হোন্তি, এতানিপি অনামাসানি. চেতিযঘৰগোপকা পন ৰূপিযছড্ডকট্ঠানে ঠিতা, তস্মা তেসং কেড়াপযিতুং ৱট্টতীতি ৱুত্তং. কুৰুন্দিযং পন তং পটিক্খিত্তং. সুৱণ্ণচেতিযে কচৱৰমেৱ হৰিতুং ৱট্টতীতি এত্তকমেৱ অনুঞ্ঞাতং. আৰকূটলোহম্পি জাতৰূপগতিকমেৱ অনামাসন্তি সব্বঅট্ঠকথাসু ৱুত্তং. সেনাসনপৰিভোগো পন সব্বকপ্পিযো, তস্মা জাতৰূপৰজতমযা সব্বেপি সেনাসনপৰিক্খাৰা আমাসা. ভিক্খূনং ধম্মৱিনযৱণ্ণনট্ঠানে ৰতনমণ্ডপে কৰোন্তি ফলিকত্থম্ভে ৰতনদামপতিমণ্ডিতে, তত্থ সব্বূপকৰণানি ভিক্খূনং পটিজগ্গিতুং ৱট্টতি.
লোহিতঙ্কমসাৰগল্লা ধোতৱিদ্ধা অনামাসা, ইতৰে আমাসা, ভণ্ডমূলত্থায ৱট্টন্তীতি ৱুত্তা. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘ধোতাপি অধোতাপি সব্বসো অনামাসা ন চ সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টন্তী’’তি ৱুত্তং.
সব্বং আৱুধভণ্ডং অনামাসং, ভণ্ডমূলত্থায দীয্যমানম্পি ন সম্পটিচ্ছিতব্বং. সত্থৱণিজ্জা নাম ন ৱট্টতি. সুদ্ধধনুদণ্ডোপি ধনুজিযাপি পতোদোপি অঙ্কুসোপি অন্তমসো ৱাসিফৰসুআদীনিপি আৱুধসঙ্খেপেন কতানি অনামাসানি. সচে কেনচি ৱিহাৰে সত্তি ৱা তোমৰো ৱা ঠপিতো হোতি, ৱিহাৰং জগ্গন্তেন ‘‘হৰন্তূ’’তি সামিকানং পেসেতব্বং. সচে ন হৰন্তি, তং অচালেন্তেন ৱিহাৰো পটিজগ্গিতব্বো. যুদ্ধভূমিযং পতিতং অসিং ৱা সত্তিং ৱা তোমৰং ৱা দিস্ৱা পাসাণেন ৱা কেনচি ৱা অসিং ভিন্দিত্ৱা সত্থকত্থায গহেতুং ৱট্টতি, ইতৰানিপি ৱিযোজেত্ৱা কিঞ্চি সত্থকত্থায গহেতুং ৱট্টতি কিঞ্চি কত্তৰদণ্ডাদিঅত্থায. ‘‘ইদং গণ্হথা’’তি দীয্যমানং পন ‘‘ৱিনাসেত্ৱা কপ্পিযভণ্ডং কৰিস্সামী’’তি সব্বম্পি সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি.
মচ্ছজালপক্খিজালাদীনিপি ফলকজালিকাদীনি সৰপৰিত্তানানীপি সব্বানি অনামাসানি. পৰিভোগত্থায লব্ভমানেসু পন জালং তাৱ ‘‘আসনস্স ৱা চেতিযস্স ৱা উপৰি বন্ধিস্সামি, ছত্তং ৱা ৱেঠেস্সামী’’তি গহেতুং ৱট্টতি. সৰপৰিত্তানং সব্বম্পি ভণ্ডমূলত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. পৰূপৰোধনিৱাৰণঞ্হি এতং ন উপৰোধকৰন্তি ফলকং দন্তকট্ঠভাজনং কৰিস্সামীতি গহেতুং ৱট্টতি.
চম্মৱিনদ্ধানি ৱীণাভেৰিআদীনি অনামাসানি. কুৰুন্দিযং পন ‘‘ভেৰিসঙ্ঘাটোপি ৱীণাসঙ্ঘাটোপি তুচ্ছপোক্খৰম্পি মুখৱট্টিযং আৰোপিতচম্মম্পি ৱীণাদণ্ডকোপি সব্বং অনামাস’’ন্তি ৱুত্তং. ওনহিতুং ৱা ওনহাপেতুং ৱা ৱাদেতুং ৱা ৱাদাপেতুং ৱা ন লব্ভতিযেৱ. চেতিযঙ্গণে পূজং কত্ৱা মনুস্সেহি ছড্ডিতং দিস্ৱাপি অচালেত্ৱাৱ অন্তৰন্তৰে সম্মজ্জিতব্বং, কচৱৰছড্ডনকালে পন কচৱৰনিযামেনেৱ হৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতুং ৱট্টতীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. ভণ্ডমূলত্থায সম্পটিচ্ছিতুম্পি ৱট্টতি. পৰিভোগত্থায লব্ভমানেসু পন ৱীণাদোণিকঞ্চ ভেৰিপোক্খৰঞ্চ দন্তকট্ঠভাজনং কৰিস্সাম চম্মং সত্থককোসকন্তি এৱং তস্স তস্স পৰিক্খাৰস্স উপকৰণত্থায গহেত্ৱা তথা তথা কাতুং ৱট্টতি.
পুৰাণদুতিযিকাৱত্থু উত্তানমেৱ. যক্খিৱত্থুস্মিং সচেপি পৰনিম্মিতৱসৱত্তিদেৱিযা কাযসংসগ্গং সমাপজ্জতি থুল্লচ্চযমেৱ. পণ্ডকৱত্থু চ সুত্তিত্থিৱত্থু চ পাকটমেৱ. মতিত্থিৱত্থুস্মিং পাৰাজিকপ্পহোনককালে থুল্লচ্চযং, ততো পৰং দুক্কটং. তিৰচ্ছানগতৱত্থুস্মিং নাগমাণৱিকাযপি সুপণ্ণমাণৱিকাযপি কিন্নৰিযাপি গাৱিযাপি দুক্কটমেৱ. দাৰুধীতলিকাৱত্থুস্মিং ন কেৱলং দাৰুনা এৱ, অন্তমসো চিত্তকম্মলিখিতেপি ইত্থিৰূপে দুক্কটমেৱ.
২৮২. সম্পীড়নৱত্থু উত্তানত্থমেৱ. সঙ্কমৱত্থুস্মিং একপদিকসঙ্কমো ৱা হোতু সকটমগ্গসঙ্কমো ৱা, চালেস্সামীতি পযোগে কতমত্তেৱ চালেতু ৱা মা ৱা, দুক্কটং. মগ্গৱত্থু পাকটমেৱ. ৰুক্খৱত্থুস্মিং ৰুক্খো মহন্তো ৱা হোতু মহাজম্বুপ্পমাণো খুদ্দকো ৱা, তং চালেতুং সক্কোতু ৱা মা ৱা, পযোগমত্তেন দুক্কটং. নাৱাৱত্থুস্মিম্পি এসেৱ নযো. ৰজ্জৱত্থুস্মিং যং ৰজ্জুং আৱিঞ্ছন্তো ঠানা চালেতুং সক্কোতি, তত্থ থুল্লচ্চযং. যা মহাৰজ্জু হোতি, ঈসকম্পি ঠানা ন চলতি, তত্থ দুক্কটং. দণ্ডেপি এসেৱ নযো. ভূমিযং পতিতমহাৰুক্খোপি হি দণ্ডগ্গহণেনেৱ ইধ গহিতো. পত্তৱত্থু পাকটমেৱ. ৱন্দনৱত্থুস্মিং ইত্থী পাদে সম্বাহিত্ৱা ৱন্দিতুকামা ৱাৰেতব্বা পাদা ৱা পটিচ্ছাদেতব্বা, নিচ্চলেন ৱা ভৱিতব্বং. নিচ্চলস্স হি চিত্তেন সাদিযতোপি অনাপত্তি. অৱসানে গহণৱত্থুপাকটমেৱাতি.
কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৮৩. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱাতি দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদং. তত্থ আদিস্সাতি অপদিসিত্ৱা. ৱণ্ণম্পি ভণতীতিআদীনি পৰতো আৱি ভৱিস্সন্তি. ছিন্নিকাতি ছিন্নওত্তপ্পা. ধুত্তিকাতি সঠা. অহিৰিকাযোতি নিল্লজ্জা. উহসন্তীতি সিতং কত্ৱা মন্দহসিতং হসন্তি. উল্লপন্তীতি ‘‘অহো অয্যো’’তিআদিনা নযেন উচ্চকৰণিং নানাৱিধং পলোভনকথং কথেন্তি. উজ্জগ্ঘন্তীতি মহাহসিতং হসন্তি. উপ্পণ্ডেন্তীতি ‘‘পণ্ডকো অযং, নাযং পুৰিসো’’তিআদিনা নযেন পৰিহাসং কৰোন্তি.
২৮৫. সাৰত্তোতি দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদৰাগেন সাৰত্তো. অপেক্খৱা পটিবদ্ধচিত্তোতি ৱুত্তনযমেৱ, কেৱলং ইধ ৱাচস্সাদৰাগো যোজেতব্বো. মাতুগামং দুট্ঠুল্লাহি ৱাচাহীতি এত্থ অধিপ্পেতং মাতুগামং দস্সেন্তো ‘‘মাতুগামো’’তিআদিমাহ. তত্থ ৱিঞ্ঞূ পটিবলা সুভাসিতদুব্ভাসিতং দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আজানিতুন্তি যা পণ্ডিতা সাত্থকনিৰত্থককথং অসদ্ধম্মসদ্ধম্মপটিসংযুত্তকথঞ্চ জানিতুং পটিবলা, অযং ইধ অধিপ্পেতা. যা পন মহল্লিকাপি বালা এলমূগা অযং ইধ অনধিপ্পেতাতি দস্সেতি.
ওভাসেয্যাতি অৱভাসেয্য নানাপ্পকাৰকং অসদ্ধম্মৱচনং ৱদেয্য. যস্মা পনেৱং ওভাসন্তস্স যো সো ওভাসো নাম, সো অত্থতো অজ্ঝাচাৰো হোতি ৰাগৱসেন অভিভৱিত্ৱা সঞ্ঞমৱেলং আচাৰো, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘ওভাসেয্যাতি অজ্ঝাচাৰো ৱুচ্চতী’’তি আহ. যথা তন্তি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং, যথা যুৱা যুৱতিন্তি অত্থো.
দ্ৱে মগ্গে আদিস্সাতিআদি যেনাকাৰেন ওভাসতো সঙ্ঘাদিসেসো হোতি, তং দস্সেতুং ৱুত্তং. তত্থ দ্ৱে মগ্গেতি ৱচ্চমগ্গঞ্চ পস্সাৱমগ্গঞ্চ. সেসং উদ্দেসে তাৱ পাকটমেৱ. নিদ্দেসে পন থোমেতীতি ‘‘ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তি ৱদতি, ন তাৱ সীসং এতি. ‘‘তৱ ৱচ্চমগ্গো চ পস্সাৱমগ্গো চ ঈদিসো তেন নাম ঈদিসেন ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তি ৱদতি, সীসং এতি, সঙ্ঘাদিসেসো. ৱণ্ণেতি পসংসতীতি ইমানি পন থোমনপদস্সেৱ ৱেৱচনানি.
খুংসেতীতি ৱাচাপতোদেন ঘট্টেতি. ৱম্ভেতীতি অপসাদেতি. গৰহতীতি দোসং দেতি. পৰতো পন পাড়িযা আগতেহি ‘‘অনিমিত্তাসী’’তিআদীহি একাদসহি পদেহি অঘটিতে সীসং ন এতি, ঘটিতেপি তেসু সিখৰণীসি সম্ভিন্নাসি উভতোব্যঞ্জনাসীতি ইমেহি তীহি ঘটিতেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসো.
দেহি মেতি যাচনাযপি এত্তকেনেৱ সীসং ন এতি, ‘‘মেথুনং ধম্মং দেহী’’তি এৱং মেথুনধম্মেন ঘটিতে এৱ সঙ্ঘাদিসেসো.
কদা তে মাতা পসীদিস্সতীতিআদীসু আযাচনৱচনেসুপি এত্তকেনেৱ সীসং ন এতি, ‘‘কদা তে মাতা পসীদিস্সতি, কদা তে মেথুনং ধম্মং লভিস্সামী’’তি ৱা ‘‘তৱ মাতৰি পসন্নায মেথুনং ধম্মং লভিস্সামী’’তি ৱা আদিনা পন নযেন মেথুনধম্মেন ঘটিতেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসো.
কথং ত্ৱং সামিকস্স দেসীতিআদীসু পুচ্ছাৱচনেসুপি মেথুনধম্মন্তি ৱুত্তেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসো, ন ইতৰথা. এৱং কিৰ ত্ৱং সামিকস্স দেসীতি পটিপুচ্ছাৱচনেসুপি এসেৱ নযো.
আচিক্খনায পুট্ঠো ভণতীতি ‘‘কথং দদমানা সামিকস্স পিযা হোতী’’তি এৱং পুট্ঠো আচিক্খতি. এত্থ চ ‘‘এৱং দেহি এৱং দদমানা’’তি ৱুত্তেপি সীসং ন এতি. ‘‘মেথুনধম্মং এৱং দেহি এৱং উপনেহি এৱং মেথুনধম্মং দদমানা উপনযমানা পিযা হোতী’’তিআদিনা পন নযেন মেথুনধম্মেন ঘটিতেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসো. অনুসাসনীৱচনেসুপি এসেৱ নযো.
অক্কোসনিদ্দেসে – অনিমিত্তাসীতি নিমিত্তৰহিতাসি, কুঞ্চিকপণালিমত্তমেৱ তৱ দকসোতন্তি ৱুত্তং হোতি.
নিমিত্তমত্তাসীতি তৱ ইত্থিনিমিত্তং অপৰিপুণ্ণং সঞ্ঞামত্তমেৱাতি ৱুত্তং হোতি. অলোহিতাতি সুক্খসোতা. ধুৱলোহিতাতি নিচ্চলোহিতা কিলিন্নদকসোতা. ধুৱচোড়াতি নিচ্চপক্খিত্তাণিচোড়া, সদা আণিচোড়কং সেৱসীতি ৱুত্তং হোতি. পগ্ঘৰন্তীতি সৱন্তী; সদা তে মুত্তং সৱতীতি ৱুত্তং হোতি. সিখৰণীতি বহিনিক্খন্তআণিমংসা. ইত্থিপণ্ডকাতি অনিমিত্তাৱ ৱুচ্চতি. ৱেপুৰিসিকাতি সমস্সুদাঠিকা পুৰিসৰূপা ইত্থী. সম্ভিন্নাতি সম্ভিন্নৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গা. উভতোব্যঞ্জনাতি ইত্থিনিমিত্তেন চ পুৰিসনিমিত্তেন চাতি উভোহি ব্যঞ্জনেহি সমন্নাগতা.
ইমেসু চ পন একাদসসু পদেসু সিখৰণীসি সম্ভিন্নাসি উভতোব্যঞ্জনাসীতি ইমানিযেৱ তীণি পদানি সুদ্ধানি সীসং এন্তি. ইতি ইমানি চ তীণি পুৰিমানি চ ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গমেথুনধম্মপদানি তীণীতি ছ পদানি সুদ্ধানি আপত্তিকৰানি. সেসানি অনিমিত্তাতিআদীনি ‘‘অনিমিত্তে মেথুনধম্মং মে দেহী’’তি ৱা ‘‘অনিমিত্তাসি মেথুনধম্মং মে দেহী’’তি ৱা আদিনা নযেন মেথুনধম্মেন ঘটিতানেৱ আপত্তিকৰানি হোন্তীতি ৱেদিতব্বানি.
২৮৬. ইদানি য্ৱাযং ওতিণ্ণো ৱিপৰিণতেন চিত্তেন ওভাসতি, তস্স ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গে আদিস্স এতেসং ৱণ্ণভণনাদীনং ৱসেন ৱিত্থাৰতো আপত্তিভেদং দস্সেন্তো ‘‘ইত্থী চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী’’তিআদিমাহ. তেসং অত্থো কাযসংসগ্গে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
অযং পন ৱিসেসো – অধক্খকন্তি অক্খকতো পট্ঠায অধো. উব্ভজাণুমণ্ডল জাণুমণ্ডলতো পট্ঠায উদ্ধং. উব্ভক্খকন্তি অক্খকতো পট্ঠায উদ্ধং. অধো জাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলতো পট্ঠায অধো. অক্খকং পন জাণুমণ্ডলঞ্চ এত্থেৱ দুক্কটক্খেত্তে সঙ্গহং গচ্ছন্তি ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গে ৱিয. ন হি বুদ্ধা গৰুকাপত্তিং সাৱসেসং পঞ্ঞপেন্তীতি. কাযপ্পটিবদ্ধন্তি ৱত্থং ৱা পুপ্ফং ৱা আভৰণং ৱা.
২৮৭. অত্থপুৰেক্খাৰস্সাতি অনিমিত্তাতিআদীনং পদানং অত্থং কথেন্তস্স, অট্ঠকথং ৱা সজ্ঝাযং কৰোন্তস্স.
ধম্মপুৰেক্খাৰস্সাতি পাড়িং ৱাচেন্তস্স ৱা সজ্ঝাযন্তস্স ৱা. এৱং অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চ পুৰক্খত্ৱা ভণন্তস্স অত্থপুৰেক্খাৰস্স চ ধম্মপুৰেক্খাৰস্স চ অনাপত্তি.
অনুসাসনিপুৰেক্খাৰস্সাতি ‘‘ইদানিপি অনিমিত্তাসি উভত্তোব্যঞ্জনাসি অপ্পমাদং ইদানি কৰেয্যাসি, যথা আযতিম্পি এৱৰূপা ন হোহিসী’’তি এৱং অনুসিট্ঠিং পুৰক্খত্ৱা ভণন্তস্স অনুসাসনিপুৰেক্খাৰস্স অনাপত্তি. যো পন ভিক্খুনীনং পাড়িং ৱাচেন্তো পকতিৱাচনামগ্গং পহায হসন্তো হসন্তো ‘‘সিখৰণীসি সম্ভিন্নাসি উভতোব্যঞ্জনাসী’’তি পুনপ্পুনং ভণতি, তস্স আপত্তিযেৱ. উম্মত্তকস্স অনাপত্তি. ইধ আদিকম্মিকো উদাযিত্থেৰো, তস্স অনাপত্তি আদিকম্মিকস্সাতি.
পদভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমুট্ঠানাদীসু ইদং সিক্খাপদং তিসমুট্ঠানং কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৱিৱেদনন্তি.
২৮৮. ৱিনীতৱত্থূসু লোহিতৱত্থুস্মিং সো ভিক্খু ইত্থিযা লোহিতকং নিমিত্তং সন্ধাযাহ – ইতৰা ন অঞ্ঞাসি, তস্মা দুক্কটং.
কক্কসলোমন্তি ৰস্সলোমেহি বহুলোমং. আকিণ্ণলোমন্তি জটিতলোমং. খৰলোমন্তি থদ্ধলোমং. দীঘলোমন্তি অৰস্সলোমং. সব্বং ইত্থিনিমিত্তমেৱ সন্ধায ৱুত্তং.
২৮৯. ৱাপিতং খো তেতি অসদ্ধম্মং সন্ধাযাহ, সা অসল্লক্খেত্ৱা নো চ খো পটিৱুত্তন্তি আহ. পটিৱুত্তং নাম উদকৱপ্পে বীজেহি অপ্পতিট্ঠিতোকাসে পাণকেহি ৱিনাসিতবীজে ৱা ওকাসে পুন বীজং পতিট্ঠাপেত্ৱা উদকেন আসিত্তং, থলৱপ্পে ৱিসমপতিতানং ৱা বীজানং সমকৰণত্থায পুন অট্ঠদন্তকেন সমীকতং, তেসু অঞ্ঞতৰং সন্ধায এসা আহ.