১০. পঠমসঙ্ঘভেদসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪০৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱাতি সঙ্ঘভেদসিক্খাপদং. তত্থ অথ খো দেৱদত্তোতিআদীসু যো চ দেৱদত্তো, যথা চ পব্বজিতো, যেন চ কাৰণেন কোকালিকাদযো উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘এথ মযং আৱুসো সমণস্স গোতমস্স সঙ্ঘভেদং কৰিস্সাম চক্কভেদ’’ন্তি আহ. তং সব্বং সঙ্ঘভেদক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৩৪৩) আগতমেৱ. পঞ্চৱত্থুযাচনা পন কিঞ্চাপি তত্থেৱ আগমিস্সতি. অথ খো ইধাপি আগতত্তা যদেত্থ ৱত্তব্বং, তং ৱত্ৱাৱ গমিস্সাম.
সাধু ভন্তেতি আযাচনা. ভিক্খূ যাৱজীৱং আৰঞ্ঞিকা অস্সূতি আৰঞ্ঞিকধুতঙ্গং সমাদায সব্বেপি ভিক্খূ যাৱ জীৱন্তি তাৱ আৰঞ্ঞিকা হোন্তু, অৰঞ্ঞেযেৱ ৱসন্তু. যো গামন্তং ওসৰেয্য ৱজ্জং নং ফুসেয্যাতি যো একভিক্খুপি অৰঞ্ঞং পহায নিৱাসত্থায গামন্তং ওসৰেয্য, ৱজ্জং তং ফুসেয্য নং ভিক্খুং দোসো ফুসতু, আপত্তিযা নং ভগৱা কাৰেতূ’’তি অধিপ্পাযেন ৱদতি. এস নযো সেসৱত্থূসুপি.
৪১০. জনং সঞ্ঞাপেস্সামাতি জনং অম্হাকং অপ্পিচ্ছতাদিভাৱং জানাপেস্সাম, অথ ৱা পৰিতোসেস্সাম পসাদেস্সামাতি ৱুত্তং হোতি.
ইমানি পন পঞ্চ ৱত্থূনি যাচতো দেৱদত্তস্স ৱচনং সুত্ৱাৱ অঞ্ঞাসি ভগৱা ‘‘সঙ্ঘভেদত্থিকো হুত্ৱা অযং যাচতী’’তি. যস্মা পন তানি অনুজানিযমানানি বহূনং কুলপুত্তানং মগ্গন্তৰাযায সংৱত্তন্তি, তস্মা ভগৱা ‘‘অলং দেৱদত্তা’’তি পটিক্খিপিত্ৱা ‘‘যো ইচ্ছতি আৰঞ্ঞিকো হোতূ’’তিআদিমাহ.
এত্থ পন ভগৱতো অধিপ্পাযং ৱিদিত্ৱা কুলপুত্তেন অত্তনো পতিৰূপং ৱেদিতব্বং. অযঞ্হেত্থ ভগৱতো অধিপ্পাযো – ‘‘একো ভিক্খু মহজ্ঝাসযো হোতি মহুস্সাহো, সক্কোতি গামন্তসেনাসনং পটিক্খিপিত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তো দুক্খস্সন্তং কাতুং. একো দুব্বলো হোতি অপ্পথামো অৰঞ্ঞে ন সক্কোতি, গামন্তেযেৱ সক্কোতি. একো মহব্বলো সমপ্পৱত্তধাতুকো অধিৱাসনখন্তিসম্পন্নো ইট্ঠানিট্ঠেসু সমচিত্তো অৰঞ্ঞেপি গামন্তেপি সক্কোতিযেৱ. একো নেৱ গামন্তে ন অৰঞ্ঞে সক্কোতি পদপৰমো হোতি.
তত্ৰ য্ৱাযং মহজ্ঝাসযো হোতি মহুস্সাহো, সক্কোতি গামন্তসেনাসনং পটিক্খিপিত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তো দুক্খস্সন্তং কাতুং, সো অৰঞ্ঞেযেৱ ৱসতু, ইদমস্স পতিৰূপং. সদ্ধিৱিহাৰিকাদযোপি চস্স অনুসিক্খমানা অৰঞ্ঞে ৱিহাতব্বমেৱ মঞ্ঞিস্সন্তি.
যো পন দুব্বলো হোতি অপ্পথামো গামন্তেযেৱ সক্কোতি দুক্খস্সন্তং কাতুং, ন অৰঞ্ঞে সো গামন্তেযেৱ ৱসতু, য্ৱাযং মহব্বলো সমপ্পৱত্তধাতুকো অধিৱাসনখন্তিসম্পন্নো ইট্ঠানিট্ঠেসু সমচিত্তো অৰঞ্ঞেপি গামন্তেপি সক্কোতিযেৱ, অযম্পি গামন্তসেনাসনং পহায অৰঞ্ঞে ৱিহৰতু, ইদমস্স পতিৰূপং সদ্ধিৱিহাৰিকাপি হিস্স অনুসিক্খমানা অৰঞ্ঞে ৱিহাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি.
যো পনাযং নেৱ গামন্তে ন অৰঞ্ঞে সক্কোতি পদপৰমো হোতি. অযম্পি অৰঞ্ঞেযেৱ ৱসতু. অযং হিস্স ধুতঙ্গসেৱনা কম্মট্ঠানভাৱনা চ আযতিং মগ্গফলানং উপনিস্সযো ভৱিস্সতি. সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো চস্স অনুসিক্খমানা অৰঞ্ঞে ৱিহাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তীতি.
এৱং য্ৱাযং দুব্বলো হোতি অপ্পথামো গামন্তেযেৱ ৱিহৰন্তো সক্কোতি দুক্খস্সন্তং কাতুং ন অৰঞ্ঞে, ইমং পুগ্গলং সন্ধায ভগৱা ‘‘যো ইচ্ছতি গামন্তে ৱিহৰতূ’’তি আহ. ইমিনা চ পুগ্গলেন অঞ্ঞেসম্পি দ্ৱাৰং দিন্নং.
যদি পন ভগৱা দেৱদত্তস্স ৱাদং সম্পটিচ্ছেয্য, য্ৱাযং পুগ্গলো পকতিযা দুব্বলো হোতি অপ্পথামো, যোপি দহৰকালে অৰঞ্ঞৱাসং অভিসম্ভুণিত্ৱা জিণ্ণকালে ৱা ৱাতপিত্তাদীহি সমুপ্পন্নধাতুক্খোভকালে ৱা নাভিসম্ভুণাতি, গামন্তেযেৱ পন ৱিহৰন্তো সক্কোতি দুক্খস্সন্তং কাতুং, তেসং অৰিযমগ্গুপচ্ছেদো ভৱেয্য, অৰহত্তফলাধিগমো ন ভৱেয্য, উদ্ধম্মং উব্বিনযং ৱিলোমং অনিয্যানিকং সত্থু সাসনং ভৱেয্য, সত্থা চ তেসং অসব্বঞ্ঞূ অস্স ‘‘সকৱাদং ছড্ডেত্ৱা দেৱদত্তৱাদে পতিট্ঠিতো’’তি গাৰয্হো চ ভৱেয্য. তস্মা ভগৱা এৱৰূপে পুগ্গলে সঙ্গণ্হন্তো দেৱদত্তস্স ৱাদং পটিক্খিপি. এতেনেৱূপাযেন পিণ্ডপাতিকৱত্থুস্মিম্পি পংসুকূলিকৱত্থুস্মিম্পি অট্ঠ মাসে ৰুক্খমূলিকৱত্থুস্মিম্পি ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. চত্তাৰো পন মাসে ৰুক্খমূলসেনাসনং পটিক্খিত্তমেৱ.
মচ্ছমংসৱত্থুস্মিং তিকোটিপৰিসুদ্ধন্তি তীহি কোটীহি পৰিসুদ্ধং, দিট্ঠাদীহি অপৰিসুদ্ধীহি ৱিৰহিতন্তি অত্থো. তেনেৱাহ – ‘‘অদিট্ঠং, অসুতং, অপৰিসঙ্কিত’’ন্তি. তত্থ ‘‘অদিট্ঠং’’ নাম ভিক্খূনং অত্থায মিগমচ্ছে ৱধিত্ৱা গয্হমানং অদিট্ঠং. ‘‘অসুতং’’ নাম ভিক্খূনং অত্থায মিগমচ্ছে ৱধিত্ৱা গহিতন্তি অসুতং. ‘‘অপৰিসঙ্কিতং’’ পন দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং সুতপৰিসঙ্কিতং তদুভযৱিমুত্তপৰিসঙ্কিতঞ্চ ঞত্ৱা তব্বিপক্খতো জানিতব্বং. কথং? ইধ ভিক্খূ পস্সন্তি মনুস্সে জালৱাগুৰাদিহত্থে গামতো ৱ নিক্খমন্তে অৰঞ্ঞে ৱা ৱিচৰন্তে, দুতিযদিৱসে চ নেসং তং গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠানং সমচ্ছমংসং পিণ্ডপাতং অভিহৰন্তি. তে তেন দিট্ঠেন পৰিসঙ্কন্তি ‘‘ভিক্খূনং নুখো অত্থায কত’’ন্তি ইদং দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং, নাম এতং গহেতুং ন ৱট্টতি. যং এৱং অপৰিসঙ্কিতং তং ৱট্টতি. সচে পন তে মনুস্সা ‘‘কস্মা ভন্তে ন গণ্হথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা তমত্থং সুত্ৱা ‘‘নযিদং ভন্তে ভিক্খূনং অত্থায কতং, অম্হেহি অত্তনো অত্থায ৱা ৰাজযুত্তাদীনং অত্থায ৱা কত’’ন্তি ৱদন্তি কপ্পতি.
নহেৱ খো ভিক্খূ পস্সন্তি; অপিচ সুণন্তি, মনুস্সা কিৰ জালৱাগুৰাদিহত্থা গামতো ৱা নিক্খমন্তি, অৰঞ্ঞে ৱা ৱিচৰন্তী’’তি. দুতিযদিৱসে চ নেসং তং গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠানং ‘‘ভিক্খূনং নুখো অত্থায কত’’ন্তি ইদং ‘‘সুতপৰিসঙ্কিতং’’ নাম. এতং গহেতুং ন ৱট্টতি, যং এৱং অপৰিসঙ্কিতং তং ৱট্টতি. সচে পন তে মনুস্সা ‘‘কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা তমত্থং সুত্ৱা ‘‘নযিদং, ভন্তে, ভিক্খূনং অত্থায কতং, অম্হেহি অত্তনো অত্থায ৱা ৰাজযুত্তাদীনং অত্থায ৱা কত’’ন্তি ৱদন্তি কপ্পতি.
নহেৱ খো পন ভিক্খূ পস্সন্তি, ন সুণন্তি; অপিচ খো তেসং গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠানং পত্তং গহেত্ৱা সমচ্ছমংসং পিণ্ডপাতং অভিসঙ্খৰিত্ৱা অভিহৰন্তি, তে পৰিসঙ্কন্তি ‘‘ভিক্খূনং নুখো অত্থায কত’’ন্তি ইদং ‘‘তদুভযৱিমুত্তপৰিসঙ্কিতং’’ নাম. এতং গহেতুং ন ৱট্টতি. যং এৱং অপৰিসঙ্কিতং তং ৱট্টতি. সচে পন তে মনুস্সা ‘‘কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা তমত্থং সুত্ৱা ‘‘নযিদং, ভন্তে, ভিক্খূনং অত্থায কতং অম্হেহি অত্তনো অত্থায ৱা ৰাজযুত্তাদীনং অত্থায ৱা কতং পৱত্তমংসং ৱা কপ্পিযমেৱ লভিত্ৱা ভিক্খূনং অত্থায সম্পাদিত’’ন্তি ৱদন্তি কপ্পতি. মতানং পেতকিচ্চত্থায মঙ্গলাদীনং ৱা অত্থায কতেপি এসেৱ নযো. যং যঞ্হি ভিক্খূনংযেৱ অত্থায অকতং, যত্থ চ নিব্বেমতিকো হোতি, তং সব্বং কপ্পতি.
সচে পন একস্মিং ৱিহাৰে ভিক্খূ উদ্দিস্স কতং হোতি, তে চ অত্তনো অত্থায কতভাৱং ন জানন্তি, অঞ্ঞে জানন্তি. যে জানন্তি, তেসং ন ৱট্টতি, ইতৰেসং ৱট্টতি. অঞ্ঞে ন জানন্তি, তেযেৱ জানন্তি, তেসংযেৱ ন ৱট্টতি, অঞ্ঞেসং ৱট্টতি. তেপি অম্হাকং অত্থায কতন্তি জানন্তি, অঞ্ঞেপি এতেসং অত্থায কতন্তি জানন্তি, সব্বেসম্পি ন ৱট্টতি, সব্বে ন জানন্তি, সব্বেসম্পি ৱট্টতি. পঞ্চসু হি সহধম্মিকেসু যস্স ৱা তস্স ৱা অত্থায উদ্দিস্স কতং, সব্বেসং ন কপ্পতি.
সচে পন কোচি একং ভিক্খুং উদ্দিস্স পাণং ৱধিত্ৱা তস্স পত্তং পূৰেত্ৱা দেতি, সো চ অত্তনো অত্থায কতভাৱং জানংযেৱ গহেত্ৱা অঞ্ঞস্স ভিক্খুনো দেতি, সো তস্স সদ্ধায পৰিভুঞ্জতি, কস্স আপত্তীতি? দ্ৱিন্নম্পি অনাপত্তি. যঞ্হি উদ্দিস্স কতং তস্স অভুত্ততায অনাপত্তি, ইতৰস্স অজাননতায. কপ্পিযমংসস্স হি পটিগ্গহণে আপত্তি নত্থি. উদ্দিস্স কতঞ্চ অজানিত্ৱা ভুত্তস্স পচ্ছা ঞত্ৱা আপত্তিদেসনাকিচ্চং নাম নত্থি, অকপ্পিযমংসং পন অজানিত্ৱা ভুত্তেন পচ্ছা ঞত্ৱাপি আপত্তি দেসেতব্বা, উদ্দিস্স কতঞ্হি ঞত্ৱা ভুঞ্জতোৱ আপত্তি. অকপ্পিযমংসং অজানিত্ৱা ভুঞ্জন্তস্সাপি আপত্তিযেৱ. তস্মা আপত্তিভীৰুকেন ৰূপং সল্লক্খেন্তেনপি পুচ্ছিত্ৱাৱ মংসং পটিগ্গহেতব্বং. পৰিভোগকালে পুচ্ছিত্ৱা পৰিভুঞ্জিস্সামীতি ৱা গহেত্ৱা পুচ্ছিত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জিতব্বং. কস্মা? দুৱিঞ্ঞেয্যত্তা. অচ্ছমংসং হি সূকৰমংসসদিসং হোতি, দীপিমংসাদীনিপি মিগমংসাদিসদিসানি, তস্মা পুচ্ছিত্ৱা গহণমেৱ ৱত্তন্তি ৱদন্তি.
হট্ঠো উদগ্গোতি তুট্ঠো চেৱ উন্নতকাযচিত্তো চ হুত্ৱা. সো কিৰ ‘‘ন ভগৱা ইমানি পঞ্চ ৱত্থূনি অনুজানাতি, ইদানি সক্খিস্সামি সঙ্ঘভেদং কাতু’’ন্তি কোকালিকস্স ইঙ্গিতাকাৰং দস্সেত্ৱা যথা ৱিসং ৱা খাদিত্ৱা ৰজ্জুযা ৱা উব্বন্ধিত্ৱা সত্থং ৱা আহৰিত্ৱা মৰিতুকামো পুৰিসো ৱিসাদীসু অঞ্ঞতৰং লভিত্ৱা তপ্পচ্চযা আসন্নম্পি মৰণদুক্খং অজানন্তো হট্ঠো উদগ্গো হোতি; এৱমেৱ সঙ্ঘভেদপচ্চযা আসন্নম্পি অৱীচিম্হি নিব্বত্তিত্ৱা পটিসংৱেদনীযং দুক্খং অজানন্তো ‘‘লদ্ধো দানি মে সঙ্ঘভেদস্স উপাযো’’তি হট্ঠো উদগ্গো সপৰিসো উট্ঠাযাসনা তেনেৱ হট্ঠভাৱেন ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.
তে মযং ইমেহি পঞ্চহি ৱত্থূহি সমাদায ৱত্তামাতি এত্থ পন ‘‘ইমানি পঞ্চ ৱত্থূনী’’তি ৱত্তব্বেপি তে মযং ইমেহি পঞ্চহি ৱত্থূহি জনং সঞ্ঞাপেস্সামাতি অভিণ্হং পৰিৱিতক্কৱসেন ৱিভত্তিৱিপল্লাসং অসল্লক্খেত্ৱা অভিণ্হং পৰিৱিতক্কানুৰূপমেৱ ‘‘তে মযং ইমেহি পঞ্চহি ৱত্থূহী’’তি আহ, যথা তং ৱিক্খিত্তচিত্তো.
ধুতা সল্লেখৱুত্তিনোতি যা পটিপদা কিলেসে ধুনাতি, তায সমন্নাগতত্তা ধুতা. যা চ কিলেসে সল্লিখতি, সা এতেসং ৱুত্তীতি সল্লেখৱুত্তিনো.
বাহুলিকোতি চীৱৰাদীনং পচ্চযানং বহুলভাৱো বাহুল্লং, তং বাহুল্লমস্স অত্থি, তস্মিং ৱা বাহুল্লে নিযুত্তো ঠিতোতি বাহুলিকো. বাহুল্লায চেতেতীতি বাহুলত্তায চেতেতি কপ্পেতি পকপ্পেতি. কথঞ্হি নাম ময্হঞ্চ সাৱকানঞ্চ চীৱৰাদীনং পচ্চযানং বহুলভাৱো ভৱেয্যাতি এৱং উস্সুক্কমাপন্নোতি অধিপ্পাযো. চক্কভেদাযাতি আণাভেদায.
ধম্মিং কথং কত্ৱাতি খন্ধকে ৱুত্তনযেন ‘‘অলং, দেৱদত্ত, মা তে ৰুচ্চি সঙ্ঘভেদো. গৰুকো খো, দেৱদত্ত, সঙ্ঘভেদো. যো খো, দেৱদত্ত, সমগ্গং সঙ্ঘং ভিন্দতি, কপ্পট্ঠিকং কিব্বিসং পসৱতি, কপ্পং নিৰযম্হি পচ্চতি, যো চ খো, দেৱদত্ত, ভিন্নং সঙ্ঘং সমগ্গং কৰোতি, ব্ৰহ্মং পুঞ্ঞং পসৱতি, কপ্পং সগ্গম্হি মোদতী’’তি (চূড়ৱ. ৩৪৩) এৱমাদিকং অনেকপ্পকাৰং দেৱদত্তস্স চ ভিক্খূনঞ্চ তদনুচ্ছৱিকং তদনুলোমিকং ধম্মিং কথং কত্ৱা.
৪১১. সমগ্গস্সাতি সহিতস্স চিত্তেন চ সৰীৰেন চ অৱিযুত্তস্সাতি অত্থো. পদভাজনেপি হি অযমেৱ অত্থো দস্সিতো. সমানসংৱাসকোতি হি ৱদতা চিত্তেন অৱিযোগো দস্সিতো হোতি. সমানসীমাযং ঠিতোতি ৱদতা সৰীৰেন. কথং? সমানসংৱাসকো হি লদ্ধিনানাসংৱাসকেন ৱা কম্মনানাসংৱাসকেন ৱা ৱিৰহিতো সমচিত্ততায চিত্তেন অৱিযুত্তো হোতি. সমানসীমাযং ঠিতো কাযসামগ্গিদানতো সৰীৰেন অৱিযুত্তো.
ভেদনসংৱত্তনিকং ৱা অধিকৰণন্তি ভেদনস্স সঙ্ঘভেদস্স অত্থায সংৱত্তনিকং কাৰণং. ইমস্মিঞ্হি ওকাসে ‘‘কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণ’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.১৬৮) ৱিয কাৰণং অধিকৰণন্তি অধিপ্পেতং. তঞ্চ যস্মা অট্ঠাৰসৱিধং হোতি, তস্মা পদভাজনে ‘‘অট্ঠাৰস ভেদকৰৱত্থূনী’’তি ৱুত্তং. তানি পন ‘‘ইধূপালি, ভিক্খু অধম্মং ধম্মোতি দীপেতী’’তিআদিনা (চূড়ৱ. ৩৫২) নযেন খন্ধকে আগতানি, তস্মা তত্ৰেৱ নেসং অত্থং ৱণ্ণযিস্সাম. যোপি চাযং ইমানি ৱত্থূনি নিস্সায অপৰেহিপি কম্মেন, উদ্দেসেন, ৱোহাৰেন, অনুসাৱনায, সলাকগ্গাহেনাতি পঞ্চহি কাৰণেহি সঙ্ঘভেদো হোতি, তম্পি আগতট্ঠানেযেৱ পকাসযিস্সাম. সঙ্খেপতো পন ভেদনসংৱত্তনিকং ৱা অধিকৰণং সমাদাযাতি এত্থ সঙ্ঘভেদস্স অত্থায সংৱত্তনিকং সঙ্ঘভেদনিপ্ফত্তিসমত্থং কাৰণং গহেত্ৱাতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো. পগ্গয্হাতি পগ্গহিতং অব্ভুস্সিতং পাকটং কত্ৱা. তিট্ঠেয্যাতি যথাসমাদিন্নং যথাপগ্গহিতমেৱ চ কত্ৱা অচ্ছেয্য. যস্মা পন এৱং পগ্গণ্হতা তিট্ঠতা চ তং দীপিতঞ্চেৱ অপ্পটিনিস্সট্ঠঞ্চ হোতি, তস্মা পদভাজনে ‘‘দীপেয্যা’’তি চ ‘‘নপ্পটিনিস্সজ্জেয্যা’’তি চ ৱুত্তং.
ভিক্খূহি এৱমস্স ৱচনীযোতি অঞ্ঞেহি লজ্জীহি ভিক্খূহি এৱং ৱত্তব্বো ভৱেয্য. পদভাজনে চস্স যে পস্সন্তীতি যে সম্মুখা পগ্গয্হ তিট্ঠন্তং পস্সন্তি. যে সুণন্তীতি যেপি ‘‘অসুকস্মিং নাম ৱিহাৰে ভিক্খূ ভেদনসংৱত্তনিকং অধিকৰণং সমাদায পগ্গয্হ তিট্ঠন্তী’’তি সুণন্তি.
সমেতাযস্মা সঙ্ঘেনাতি আযস্মা সঙ্ঘেন সদ্ধিং সমেতু সমাগচ্ছতু একলদ্ধিকো হোতূতি অত্থো. কিং কাৰণা? সমগ্গো হি সঙ্ঘো সম্মোদমানো অৱিৱদমানো একুদ্দেসো ফাসু ৱিহৰতীতি.
তত্থ সম্মোদমানোতি অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্পত্তিযা সট্ঠু মোদমানো. অৱিৱদমানোতি ‘‘অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো’’তি এৱং ন ৱিৱদমানো. একো উদ্দেসো অস্সাতি একুদ্দেসো, একতো পৱত্তপাতিমোক্খুদ্দেসো, ন ৱিসুন্তি অত্থো. ফাসু ৱিহৰতীতি সুখং ৱিহৰতি.
ইচ্চেতং কুসলন্তি এতং পটিনিস্সজ্জনং কুসলং খেমং সোত্থিভাৱো তস্স ভিক্খুনো. নো চে পটিনিস্সজ্জতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি তিক্খত্তুং ৱুত্তস্স অপ্পটিনিস্সজ্জতো দুক্কটং. সুত্ৱা ন ৱদন্তি আপত্তি দুক্কটস্সাতি যে সুত্ৱা ন ৱদন্তি, তেসম্পি দুক্কটং. কীৱদূৰে সুত্ৱা অৱদন্তানং দুক্কটং? একৱিহাৰে তাৱ ৱত্তব্বং নত্থি. অট্ঠকথাযং পন ৱুত্তং ‘‘সমন্তা অদ্ধযোজনে ভিক্খূনং ভাৰো. দূতং ৱা পণ্ণং ৱা পেসেত্ৱা ৱদতোপি আপত্তিমোক্খো নত্থি. সযমেৱ গন্ত্ৱা ‘গৰুকো খো, আৱুসো, সঙ্ঘভেদো, মা সঙ্ঘভেদায, পৰক্কমী’তি নিৱাৰেতব্বো’’তি. পহোন্তেন পন দূৰম্পি গন্তব্বং অগিলানানঞ্হি দূৰেপি ভাৰোযেৱ.
ইদানি ‘‘এৱঞ্চ সো ভিক্খু ভিক্খূহি ৱুচ্চমানো’’তিআদীসু অত্থমত্তমেৱ দস্সেতুং ‘‘সো ভিক্খু সঙ্ঘমজ্ঝম্পি আকড্ঢিত্ৱা ৱত্তব্বো’’তিআদিমাহ. তত্থ সঙ্ঘমজ্ঝম্পি আকড্ঢিত্ৱাতি সচে পুৰিমনযেন ৱুচ্চমানো ন পটিনিস্সজ্জতি হত্থেসু চ পাদেসু চ গহেত্ৱাপি সঙ্ঘমজ্ঝং আকড্ঢিত্ৱা পুনপি ‘‘মা আযস্মা’’তিআদিনা নযেন তিক্খত্তুং ৱত্তব্বো.
যাৱততিযং সমনুভাসিতব্বোতি যাৱ ততিযং সমনুভাসনং তাৱ সমনুভাসিতব্বো. তীহি সমনুভাসনকম্মৱাচাহি কম্মং কাতব্বন্তি ৱুত্তং হোতি. পদভাজনে পনস্স অত্থমেৱ গহেত্ৱা সমনুভাসনৱিধিং দস্সেতুং ‘‘সো ভিক্খু সমনুভাসিতব্বো. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, সমনুভাসিতব্বো’’তিআদি ৱুত্তং.
৪১৪. তত্থ ঞত্তিযা দুক্কটং দ্ৱীহি কম্মৱাচাহি থুল্লচ্চযা পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি যঞ্চ ঞত্তিপৰিযোসানে দুক্কটং আপন্নো, যে চ দ্ৱীহি কম্মৱাচাহি থুল্লচ্চযে, তা তিস্সোপি আপত্তিযো ‘‘যস্স নক্খমতি সো ভাসেয্যা’’তি এৱং য্য-কাৰপ্পত্তমত্তায ততিযকম্মৱাচায পটিপ্পস্সম্ভন্তি সঙ্ঘাদিসেসোযেৱ তিট্ঠতি. কিং পন আপন্নাপত্তিযো পটিপ্পস্সম্ভন্তি অনাপন্নাতি? মহাসুমত্থেৰো তাৱ ৱদতি ‘‘যো অৱসানে পটিনিস্সজ্জিস্সতি, সো তা আপত্তিযো ন আপজ্জতি, তস্মা অনাপন্না পটিপ্পস্সম্ভন্তী’’তি. মহাপদুমত্থেৰো পন লিঙ্গপৰিৱত্তেন অসাধাৰণাপত্তিযো ৱিয আপন্না পটিপ্পস্সম্ভন্তি, অনাপন্নানং কিং পটিপ্পস্সদ্ধিযা’’তি আহ.
৪১৫. ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞীতি তঞ্চে সমনুভাসনকম্মং ধম্মকম্মং হোতি, তস্মিং ধম্মকম্মসঞ্ঞীতি অত্থো. এস নযো সব্বত্থ. ইধ সঞ্ঞা ন ৰক্খতি, কম্মস্স ধম্মিকত্তা এৱ অপ্পটিনিস্সজ্জন্তো আপজ্জতি.
৪১৬. অসমনুভাসন্তস্সাতি অসমনুভাসিযমানস্স অপ্পটিনিস্সজ্জন্তস্সাপি সঙ্ঘাদিসেসেন অনাপত্তি.
পটিনিস্সজ্জন্তস্সাতি ঞত্তিতো পুব্বে ৱা ঞত্তিক্খণে ৱা ঞত্তিপৰিযোসানে ৱা পঠমায ৱা অনুসাৱনায দুতিযায ৱা ততিযায ৱা যাৱ য্য-কাৰং ন সম্পাপুণাতি, তাৱ পটিনিস্সজ্জন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসেন অনাপত্তি.
আদিকম্মিকস্সাতি. এত্থ পন ‘‘দেৱদত্তো সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পৰক্কমি, তস্মিং ৱত্থুস্মি’’ন্তি পৰিৱাৰে (পৰি. ১৭) আগতত্তা দেৱদত্তো আদিকম্মিকো. সো চ খো সঙ্ঘভেদায পৰক্কমনস্সেৱ, ন অপ্পটিনিস্সজ্জনস্স. ন হি তস্স তং কম্মং কতং. কথমিদং জানিতব্বন্তি চে? সুত্ততো. যথা হি ‘‘অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো যাৱততিযং সমনুভাসনায ন পটিনিস্সজ্জি, তস্মিং ৱত্থুস্মি’’ন্তি পৰিৱাৰে (পৰি. ১২১) আগতত্তা অৰিট্ঠস্স কম্মং কতন্তি পঞ্ঞাযতি, ন তথা দেৱদত্তস্স. অথাপিস্স কতেন ভৱিতব্বন্তি কোচি অত্তনো ৰুচিমত্তেন ৱদেয্য, তথাপি অপ্পটিনিস্সজ্জনে আদিকম্মিকস্স অনাপত্তি নাম নত্থি. ন হি পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমন্তস্স অঞ্ঞত্ৰ উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাততো অনাপত্তি নাম দিস্সতি. যম্পি অৰিট্ঠসিক্খাপদস্স অনাপত্তিযং ‘‘আদিকম্মিকস্সা’’তি পোত্থকেসু লিখিতং, তং পমাদলিখিতং. পমাদলিখিতভাৱো চস্স ‘‘পঠমং অৰিট্ঠো ভিক্খু চোদেতব্বো, চোদেত্ৱা সাৰেতব্বো, সাৰেত্ৱা আপত্তিং ৰোপেতব্বো’’তি (চূড়ৱ. ৬৫) এৱং কম্মক্খন্ধকে আপত্তিৰোপনৱচনতো ৱেদিতব্বো.
ইতি ভেদায পৰক্কমনে আদিকম্মিকস্স দেৱদত্তস্স যস্মা তং কম্মং ন কতং, তস্মাস্স আপত্তিযেৱ ন জাতা. সিক্খাপদং পন তং আৰব্ভ পঞ্ঞত্তন্তি কত্ৱা ‘‘আদিকম্মিকো’’তি ৱুত্তো. ইতি আপত্তিযা অভাৱতোযেৱস্স অনাপত্তি ৱুত্তা. সা পনেসা কিঞ্চাপি অসমনুভাসন্তস্সাতি ইমিনাৱ সিদ্ধা, যস্মা পন অসমনুভাসন্তো নাম যস্স কেৱলং সমনুভাসনং ন কৰোন্তি, সো ৱুচ্চতি, ন আদিকম্মিকো. অযঞ্চ দেৱদত্তো আদিকম্মিকোযেৱ, তস্মা ‘‘আদিকম্মিকস্সা’’তি ৱুত্তং. এতেনুপাযেন ঠপেত্ৱা অৰিট্ঠসিক্খাপদং সব্বসমনুভাসনাসু ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ.
সমুট্ঠানাদীসু তিৱঙ্গিকং একসমুট্ঠানং, সমনুভাসনসমুট্ঠানং নামমেতং, কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি. পটিনিস্সজ্জামীতি কাযৱিকাৰং ৱা ৱচীভেদং ৱা অকৰোন্তস্সেৱ পন আপজ্জনতো অকিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.
পঠমসঙ্ঘভেদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.