৮. পঠমদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা
৩৮০. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱাতি দুট্ঠদোসসিক্খাপদং. তত্থ ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপেতি ৱেড়ুৱনন্তি তস্স উয্যানস্স নামং, তং কিৰ ৱেড়ুহি চ পৰিক্খিত্তং অহোসি অট্ঠাৰসহত্থেন চ পাকাৰেন গোপুৰট্টালকযুত্তং নীলোভাসং মনোৰমং তেন ‘‘ৱেড়ুৱন’’ন্তি ৱুচ্চতি, কলন্দকানঞ্চেত্থ নিৱাপং অদংসু তেন ‘‘কলন্দকনিৱাপ’’তি ৱুচ্চতি.
পুব্বে কিৰ অঞ্ঞতৰো ৰাজা তত্থ উয্যানকীড়নত্থং আগতো, সুৰামদেন মত্তো দিৱাসেয্যং সুপি, পৰিজনোপিস্স সুত্তো ৰাজাতি পুপ্ফফলাদীহি পলোভিযমানো ইতো চিতো চ পক্কমি. অথ সুৰাগন্ধেন অঞ্ঞতৰস্মা সুসিৰৰুক্খা কণ্হসপ্পো নিক্খমিত্ৱা ৰঞ্ঞো অভিমুখো আগচ্ছতি, তং দিস্ৱা ৰুক্খদেৱতা ‘‘ৰঞ্ঞো জীৱিতং দস্সামী’’তি কাড়কৱেসেন আগন্ত্ৱা কণ্ণমূলে সদ্দমকাসি, ৰাজা পটিবুজ্ঝি, কণ্হসপ্পো নিৱত্তো, সো তং দিস্ৱা ‘‘ইমায কাড়কায মম জীৱিতং দিন্ন’’ন্তি কাড়কানং তত্থ নিৱাপং পট্ঠপেসি, অভযঘোসনঞ্চ ঘোসাপেসি, তস্মা তং ততোপভুতি কলন্দকনিৱাপন্তি সঙ্খ্যং গতং. কলন্দকাতি হি কাড়কানং এতং নামং.
দব্বোতি তস্স থেৰস্স নামং. মল্লপুত্তোতি মল্লৰাজস্স পুত্তো. জাতিযা সত্তৱস্সেন অৰহত্তং সচ্ছিকতন্তি থেৰো কিৰ সত্তৱস্সিকোৱ সংৱেগং লভিত্ৱা পব্বজিতো খুৰগ্গেযেৱ অৰহত্তং পাপুণীতি ৱেদিতব্বো. যংকিঞ্চি সাৱকেন পত্তব্বং সব্বং তেন অনুপ্পত্তন্তি সাৱকেন পত্তব্বং নাম তিস্সো ৱিজ্জা, চতস্সো পটিসম্ভিদা, ছ অভিঞ্ঞা, নৱ লোকুত্তৰধম্মাতি ইদং গুণজাতং, তং সব্বং তেন অনুপ্পত্তং হোতি. নত্থি চস্স কিঞ্চি উত্তৰি কৰণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু, চতূহি মগ্গেহি, সোড়সৱিধস্স কিচ্চস্স কতত্তা ইদানিস্স কিঞ্চি উত্তৰি কৰণীযং নত্থি. কতস্স ৱা পতিচযোতি তস্সেৱ কতস্স কিচ্চস্স পুন ৱড্ঢনম্পি নত্থি, ধোতস্স ৱিয ৱত্থস্স পটিধোৱনং পিসিতস্স ৱিয গন্ধস্স পটিপিসনং, পুপ্ফিতস্স ৱিয চ পুপ্ফস্স পটিপুপ্ফনন্তি. ৰহোগতস্সাতি ৰহসি গতস্স. পটিসল্লীনস্সাতি ততো ততো পটিক্কমিত্ৱা সল্লীনস্স, একীভাৱং গতস্সাতি ৱুত্তং হোতি.
অথ খো আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘যন্নূনাহং সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেয্যং ভত্তানি চ উদ্দিসেয্য’’ন্তি থেৰো কিৰ অত্তনো কতকিচ্চভাৱং দিস্ৱা ‘‘অহং ইমং অন্তিমসৰীৰং ধাৰেমি, তঞ্চ খো ৱাতমুখে ঠিত পদীপো ৱিয অনিচ্চতামুখে ঠিতং, নচিৰস্সেৱ নিব্বাযনধম্মং যাৱ ন নিব্বাযতি তাৱ কিন্নু খো অহং সঙ্ঘস্স ৱেয্যাৱচ্চং কৰেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘তিৰোৰট্ঠেসু বহূ কুলপুত্তা ভগৱন্তং অদিস্ৱাৱ পব্বজন্তি, তে ভগৱন্তং ‘পস্সিস্সাম চেৱ ৱন্দিস্সাম চা’তি দূৰতোপি আগচ্ছন্তি, তত্ৰ যেসং সেনাসনং নপ্পহোতি, তে সিলাপট্টকেপি সেয্যং কপ্পেন্তি. পহোমি খো পনাহং অত্তনো আনুভাৱেন তেসং কুলপুত্তানং ইচ্ছাৱসেন পাসাদৱিহাৰঅড্ঢযোগাদীনি মঞ্চপীঠকত্থৰণাদীনি চ সেনাসেনানি নিম্মিনিত্ৱা দাতুং. পুনদিৱসে চেত্থ একচ্চে অতিৱিয কিলন্তৰূপা হোন্তি, তে গাৰৱেন ভিক্খূনং পুৰতো ঠত্ৱা ভত্তানিপি ন উদ্দিসাপেন্তি, অহং খো পন নেসং ভত্তানিপি উদ্দিসিতুং পহোমী’’তি. ইতি পটিসঞ্চিক্খন্তস্স ‘‘অথ খো আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স এতদহোসি – ‘যন্নূনাহং সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেয্যং ভত্তানি চ উদ্দিসেয্য’’ন্তি.
ননু চ ইমানি দ্ৱে ঠানানি ভস্সাৰামতাদিমনুযুত্তস্স যুত্তানি, অযঞ্চ খীণাসৱো নিপ্পপঞ্চাৰামো, ইমস্স কস্মা ইমানি পটিভংসূতি? পুব্বপত্থনায চোদিতত্তা. সব্ববুদ্ধানং কিৰ ইমং ঠানন্তৰং পত্তা সাৱকা হোন্তিযেৱ. অযঞ্চ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে অঞ্ঞতৰস্মিং কুলে পচ্চাজাতো ইমং ঠানন্তৰং পত্তস্স ভিক্খুনো আনুভাৱং দিস্ৱা অট্ঠসট্ঠিযা ভিক্খুসতসহস্সেহি সদ্ধিং ভগৱন্তং সত্ত দিৱসানি নিমন্তেত্ৱা মহাদানং দত্ৱা পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা ‘‘অনাগতে তুম্হাদিসস্স বুদ্ধস্স উপ্পন্নকালে অহম্পি ইত্থন্নামো তুম্হাকং সাৱকো ৱিয সেনাসনপঞ্ঞাপকো চ ভত্তুদ্দেসকো চ অস্স’’ন্তি পত্থনং অকাসি. ভগৱা অনাগতংসঞাণং পেসেত্ৱা অদ্দস, দিস্ৱা চ ইতো কপ্পসতসহস্সস্স অচ্চযেন গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তদা ত্ৱং দব্বো নাম মল্লপুত্তো হুত্ৱা জাতিযা সত্তৱস্সো নিক্খম্ম পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং সচ্ছিকৰিস্সসি, ইমঞ্চ ঠানন্তৰং লচ্ছসী’’তি ব্যাকাসি. সো ততোপভুতি দানসীলাদীনি পূৰযমানো দেৱমনুস্সসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা অম্হাকং ভগৱতো কালে তেন ভগৱতা ব্যাকতসদিসমেৱ অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. অথস্স ৰহোগতস্স ‘‘কিন্নু খো অহং সঙ্ঘস্স ৱেয্যাৱচ্চং কৰেয্য’’ন্তি চিন্তযতো তায পুব্বপত্থনায চোদিতত্তা ইমানি দ্ৱে ঠানানি পটিভংসূতি.
অথস্স এতদহোসি – ‘‘অহং খো অনিস্সৰোস্মি অত্তনি, সত্থাৰা সদ্ধিং একট্ঠানে ৱসামি, সচে মং ভগৱা অনুজানিস্সতি, ইমানি দ্ৱে ঠানানি সমাদিযিস্সামী’’তি ভগৱতো সন্তিকং অগমাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো…পে… ভত্তানি চ উদ্দিসিতু’’ন্তি. অথ নং ভগৱা ‘‘সাধু সাধু দব্বা’’তি সম্পহংসেত্ৱা যস্মা অৰহতি এৱৰূপো অগতিগমনপৰিবাহিৰো ভিক্খু ইমানি দ্ৱে ঠানানি ৱিচাৰেতুং, তস্মা ‘‘তেন হি ত্ৱং দব্ব সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেহি ভত্তানি চ উদ্দিসা’’তি আহ. ভগৱতো পচ্চস্সোসীতি ভগৱতো ৱচনং পতিঅস্সোসি অভিমুখো অস্সোসি, সম্পটিচ্ছীতি ৱুত্তং হোতি.
পঠমং দব্বো যাচিতব্বোতি কস্মা ভগৱা যাচাপেতি? গৰহমোচনত্থং. পস্সতি হি ভগৱা ‘‘অনাগতে দব্বস্স ইমং ঠানং নিস্সায মেত্তিযভুমজকানং ৱসেন মহাউপদ্দৱো উপ্পজ্জিস্সতি, তত্ৰ কেচি গৰহিস্সন্তি ‘অযং তুণ্হীভূতো অত্তনো কম্মং অকত্ৱা কস্মা ঈদিসং ঠানং ৱিচাৰেতী’তি. ততো অঞ্ঞে ৱক্খন্তি ‘কো ইমস্স দোসো এতেহেৱ যাচিত্ৱা ঠপিতো’তি এৱং গৰহতো মুচ্চিস্সতী’’তি. এৱং গৰহমোচনত্থং যাচাপেত্ৱাপি পুন যস্মা অসম্মতে ভিক্খুস্মিং সঙ্ঘমজ্ঝে কিঞ্চি কথযমানে খিয্যনধম্মো উপ্পজ্জতি ‘‘অযং কস্মা সঙ্ঘমজ্ঝে উচ্চাসদ্দং কৰোতি, ইস্সৰিযং দস্সেতী’’তি. সম্মতে পন কথেন্তে ‘‘মাযস্মন্তো কিঞ্চি অৱচুত্থ, সম্মতো অযং, কথেতু যথাসুখ’’ন্তি ৱত্তাৰো ভৱন্তি. অসম্মতঞ্চ অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তস্স লহুকা আপত্তি হোতি দুক্কটমত্তা. সম্মতং পন অব্ভাচিক্খতো গৰুকতৰা পাচিত্তিযাপত্তি হোতি. অথ সম্মতো ভিক্খু আপত্তিযা গৰুকভাৱেন ৱেৰীহিপি দুপ্পধংসিযতৰো হোতি, তস্মা তং আযস্মন্তং সম্মন্নাপেতুং ‘‘ব্যত্তেন ভিক্খুনা’’তিআদিমাহ. কিং পন দ্ৱে সম্মুতিযো একস্স দাতুং ৱট্টন্তীতি? ন কেৱলং দ্ৱে, সচে পহোতি, তেৰসাপি দাতুং ৱট্টন্তি. অপ্পহোন্তানং পন একাপি দ্ৱিন্নং ৱা তিণ্ণং ৱা দাতুং ৱট্টতি.
৩৮২. সভাগানন্তি গুণসভাগানং, ন মিত্তসন্থৱসভাগানং. তেনেৱাহ ‘‘যে তে ভিক্খূ সুত্তন্তিকা তেসং একজ্ঝ’’ন্তিআদি. যাৱতিকা হি সুত্তন্তিকা হোন্তি, তে উচ্চিনিত্ৱা একতো তেসং অনুৰূপমেৱ সেনাসনং পঞ্ঞপেতি; এৱং সেসানং. কাযদড়্হীবহুলাতি কাযস্স দড়্হীভাৱকৰণবহুলা, কাযপোসনবহুলাতি অত্থো. ইমাযপিমে আযস্মন্তো ৰতিযাতি ইমায সগ্গমগ্গস্স তিৰচ্ছানভূতায তিৰচ্ছানকথাৰতিযা. অচ্ছিস্সন্তীতি ৱিহৰিস্সন্তি.
তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা তেনেৱালোকেনাতি তেজোকসিণচতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায অভিঞ্ঞাঞাণেন অঙ্গুলিজলনং অধিট্ঠায তেনেৱ তেজোধাতুসমাপত্তিজনিতেন অঙ্গুলিজালালোকেনাতি অত্থো. অযং পন থেৰস্স আনুভাৱো নচিৰস্সেৱ সকলজম্বুদীপে পাকটো অহোসি, তং সুত্ৱা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দট্ঠুকামা অপিসু ভিক্খূ সঞ্চিচ্চ ৱিকালে আগচ্ছন্তি. তে সঞ্চিচ্চ দূৰে অপদিসন্তীতি জানন্তাৱ দূৰে অপদিসন্তি. কথং? ‘‘অম্হাকং আৱুসো দব্ব গিজ্ঝকূটে’’তি ইমিনা নযেন.
অঙ্গুলিযা জলমানায পুৰতো পুৰতো গচ্ছতীতি সচে একো ভিক্খু হোতি, সযমেৱ গচ্ছতি. সচে বহূ হোন্তি, বহূ অত্তভাৱে নিম্মিনাতি. সব্বে অত্তনা সদিসা এৱ সেনাসনং পঞ্ঞপেন্তি.
অযং মঞ্চোতিআদীসু পন থেৰে ‘‘অযং মঞ্চো’’তি ৱদন্তে নিম্মিতাপি অত্তনো অত্তনো গতগতট্ঠানে ‘‘অযং মঞ্চো’’তি ৱদন্তি; এৱং সব্বপদেসু. অযঞ্হি নিম্মিতানং ধম্মতা –
‘‘একস্মিং ভাসমানস্মিং, সব্বে ভাসন্তি নিম্মিতা;
একস্মিং তুণ্হিমাসীনে, সব্বে তুণ্হী ভৱন্তি তে’’তি.
যস্মিং পন ৱিহাৰে মঞ্চপীঠাদীনি ন পৰিপূৰন্তি, তস্মিং অত্তনো আনুভাৱেন পূৰেন্তি. তেন নিম্মিতানং অৱত্থুকৱচনং ন হোতি.
সেনাসনং পঞ্ঞপেত্ৱা পুনদেৱ ৱেড়ুৱনং পচ্চাগচ্ছতীতি তেহি সদ্ধিং জনপদকথং কথেন্তো ন নিসীদতি, অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ পচ্চাগচ্ছতি.
৩৮৩. মেত্তিযভূমজকাতি মেত্তিযো চেৱ ভূমজকো চ, ছব্বগ্গিযানং অগ্গপুৰিসা এতে. লামকানি চ ভত্তানীতি সেনাসনানি তাৱ নৱকানং লামকানি পাপুণন্তীতি অনচ্ছৰিযমেতং. ভত্তানি পন সলাকাযো পচ্ছিযং ৱা চীৱৰভোগে ৱা পক্খিপিত্ৱা আলোড়েত্ৱা একমেকং উদ্ধৰিত্ৱা পঞ্ঞাপেন্তি, তানিপি তেসং মন্দপুঞতায লামকানি সব্বপচ্ছিমানেৱ পাপুণন্তি. যম্পি একচাৰিকভত্তং হোতি, তম্পি এতেসং পত্তদিৱসে লামকং ৱা হোতি, এতে ৱা দিস্ৱাৱ পণীতং অদত্ৱা লামকমেৱ দেন্তি.
অভিসঙ্খাৰিকন্তি নানাসম্ভাৰেহি অভিসঙ্খৰিত্ৱা কতং সুসজ্জিতং, সুসম্পাদিতন্তি অত্থো. কণাজকন্তি সকুণ্ডকভত্তং. বিলঙ্গদুতিযন্তি কঞ্জিকদুতিযং.
কল্যাণভত্তিকোতি কল্যাণং সুন্দৰং অতিৱিয পণীতং ভত্তমস্সাতি কল্যাণভত্তিকো, পণীতদাযকত্তা ভত্তেনেৱ পঞ্ঞাতো. চতুক্কভত্তং দেতীতি চত্তাৰি ভত্তানি দেতি, তদ্ধিতৱোহাৰেন পন ‘‘চতুক্কভত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. উপতিট্ঠিত্ৱা পৰিৱিসতীতি সব্বকম্মন্তে ৱিস্সজ্জেত্ৱা মহন্তং পূজাসক্কাৰং কত্ৱা সমীপে ঠত্ৱা পৰিৱিসতি. ওদনেন পুচ্ছন্তীতি ওদনহত্থা উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘কিং ভন্তে ওদনং দেমা’’তি পুচ্ছন্তি, এৱং কৰণত্থেযেৱ কৰণৱচনং হোতি. এস নযো সূপাদীসু.
স্ৱাতনাযাতি স্ৱে ভৱো ভত্তপৰিভোগো স্ৱাতনো তস্সত্থায, স্ৱাতনায স্ৱে কত্তব্বস্স ভত্তপৰিভোগস্সত্থাযাতি ৱুত্তং হোতি. উদ্দিট্ঠং হোতীতি পাপেত্ৱা দিন্নং হোতি. মেত্তিযভূমজকানং খো গহপতীতি ইদং থেৰো অসমন্নাহৰিত্ৱা আহ. এৱংবলৱতী হি তেসং মন্দপুঞ্ঞতা, যং সতিৱেপুল্লপ্পত্তানম্পি অসমন্নাহাৰো হোতি. যে জেতি এত্থ জেতি দাসিং আলপতি.
হিয্যো খো আৱুসো অম্হাকন্তি ৰত্তিং সম্মন্তযমানা অতীতং দিৱসভাগং সন্ধায ‘‘হিয্যো’’তি ৱদন্তি. ন চিত্তৰূপন্তি ন চিত্তানুৰূপং, যথা পুব্বে যত্তকং ইচ্ছন্তি, তত্তকং সুপন্তি, ন এৱং সুপিংসু, অপ্পকমেৱ সুপিংসূতি ৱুত্তং হোতি.
বহাৰামকোট্ঠকেতি ৱেড়ুৱনৱিহাৰস্স বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে. পত্তক্খন্ধাতি পতিতক্খন্ধা খন্ধট্ঠিকং নামেত্ৱা নিসিন্না. পজ্ঝাযন্তাতি পধূপাযন্তা.
যতো নিৱাতং ততো সৱাতন্তি যত্থ নিৱাতং অপ্পকোপি ৱাতো নত্থি, তত্থ মহাৱাতো উট্ঠিতোতি অধিপ্পাযো. উদকং মঞ্ঞে আদিত্তন্তি উদকং ৱিয আদিত্তং.
৩৮৪. সৰসি ত্ৱং দব্ব এৱৰূপং কত্তাতি ত্ৱং দব্ব এৱৰূপং কত্তা সৰসি. অথ ৱা সৰসি ত্ৱং দব্ব এৱৰূপং যথাযং ভিক্খুনী আহ, কত্তা ধাসি এৱৰূপং, যথাযং ভিক্খুনী আহাতি এৱং যোজেত্ৱাপেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যে পন ‘‘কত্ৱা’’তি পঠন্তি তেসং উজুকমেৱ.
যথা মং ভন্তে ভগৱা জানাতীতি থেৰো কিং দস্সেতি. ভগৱা ভন্তে সব্বঞ্ঞূ, অহঞ্চ খীণাসৱো, নত্থি ময্হং ৱত্থুপটিসেৱনা, তং মং ভগৱা জানাতি, তত্ৰাহং কিং ৱক্খামি, যথা মং ভগৱা জানাতি তথেৱাহং দট্ঠব্বোতি.
ন খো দব্ব দব্বা এৱং নিব্বেঠেন্তীতি এত্থ ন খো দব্ব পণ্ডিতা যথা ত্ৱং পৰপ্পচ্চযেন নিব্বেঠেসি, এৱং নিব্বেঠেন্তি; অপি চ খো যদেৱ সামং ঞাতং তেন নিব্বেঠেন্তীতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. সচে তযা কতং কতন্তি ইমিনা কিং দস্সেতি? ন হি সক্কা পৰিসবলেন ৱা পক্খুপত্থম্ভেন ৱা অকাৰকো কাৰকো কাতুং, কাৰকো ৱা অকাৰকো কাতুং, তস্মা যং সযং কতং ৱা অকতং ৱা তদেৱ ৱত্তব্বন্তি দস্সেতি. কস্মা পন ভগৱা জানন্তোপি ‘‘অহং জানামি, খীণাসৱো ত্ৱং; নত্থি তুয্হং দোসো, অযং ভিক্খুনী মুসাৱাদিনী’’তি নাৱোচাতি? পৰানুদ্দযতায. সচে হি ভগৱা যং যং জানাতি তং তং ৱদেয্য, অঞ্ঞেন পাৰাজিকং আপন্নেন পুট্ঠেন ‘‘অহং জানামি ত্ৱং পাৰাজিকো’’তি ৱত্তব্বং ভৱেয্য, ততো সো পুগ্গলো ‘‘অযং পুব্বে দব্বং মল্লপুত্তং সুদ্ধং কত্ৱা ইদানি মং অসুদ্ধং কৰোতি; কস্স দানি কিং ৱদামি, যত্ৰ সত্থাপি সাৱকেসু ছন্দাগতিং গচ্ছতি; কুতো ইমস্স সব্বঞ্ঞুভাৱো’’তি আঘাতং বন্ধিত্ৱা অপাযূপগো ভৱেয্য, তস্মা ভগৱা ইমায পৰানুদ্দযতায জানন্তোপি নাৱোচ.
কিঞ্চ ভিয্যো উপৱাদপৰিৱজ্জনতোপি নাৱোচ. যদি হি ভগৱা এৱং ৱদেয্য, এৱং উপৱাদো ভৱেয্য ‘‘দব্বস্স মল্লপুত্তস্স ৱুট্ঠানং নাম ভাৰিযং, সম্মাসম্বুদ্ধং পন সক্খিং লভিত্ৱা ৱুট্ঠিতো’’তি. ইদঞ্চ ৱুট্ঠানলক্খণং মঞ্ঞমানা ‘‘বুদ্ধকালেপি সক্খিনা সুদ্ধি ৱা অসুদ্ধি ৱা হোতি মযং জানাম, অযং পুগ্গলো অসুদ্ধো’’তি এৱং পাপভিক্খূ লজ্জিম্পি ৱিনাসেয্যুন্তি. অপিচ অনাগতেপি ভিক্খূ ওতিণ্ণে ৱত্থুস্মিং চোদেত্ৱা সাৰেত্ৱা ‘‘সচে তযা কতং, ‘কত’ন্তি ৱদেহী’’তি লজ্জীনং পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা কম্মং কৰিস্সন্তীতি ৱিনযলক্খণে তন্তিং ঠপেন্তো ‘‘অহং জানামী’’তি অৱত্ৱাৱ ‘‘সচে তযা কতং, ‘কত’ন্তি ৱদেহী’’তি আহ.
নাভিজানামি সুপিনন্তেনপি মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিতাতি সুপিনন্তেনপি মেথুনং ধম্মং ন অভিজানামি, ন পটিসেৱিতা অহন্তি ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা পটিসেৱিতা হুত্ৱা সুপিনন্তেনপি মেথুনং ধম্মং ন জানামীতি ৱুত্তং হোতি. যে পন ‘‘পটিসেৱিত্ৱা’’তি পঠন্তি তেসং উজুকমেৱ. পগেৱ জাগৰোতি জাগৰন্তো পন পঠমংযেৱ ন জানামীতি.
তেন হি ভিক্খৱে মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথাতি যস্মা দব্বস্স চ ইমিস্সা চ ৱচনং ন ঘটীযতি তস্মা মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথাতি ৱুত্তং হোতি.
তত্থ তিস্সো নাসনা – লিঙ্গনাসনা, সংৱাসনাসনা, দণ্ডকম্মনাসনাতি. তাসু ‘‘দূসকো নাসেতব্বো’’তি (পাৰা. ৬৬) অযং ‘‘লিঙ্গনাসনা’’. আপত্তিযা অদস্সনে ৱা অপ্পটিকম্মে ৱা পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে ৱা উক্খেপনীযকম্মং কৰোন্তি, অযং ‘‘সংৱাসনাসনা’’. ‘‘চৰ পিৰে ৱিনস্সা’’তি (পাচি. ৪২৯) দণ্ডকম্মং কৰোন্তি, অযং ‘‘দণ্ডকম্মনাসনা’’. ইধ পন লিঙ্গনাসনং সন্ধাযাহ – ‘‘মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথা’’তি.
ইমে চ ভিক্খূ অনুযুঞ্জথাতি ইমিনা ইমং দীপেতি ‘‘অযং ভিক্খুনী অত্তনো ধম্মতায অকাৰিকা অদ্ধা অঞ্ঞেহি উয্যোজিতা, তস্মা যেহি উয্যোজিতা ইমে ভিক্খূ অনুযুঞ্জথ গৱেসথ জানাথা’’তি.
কিং পন ভগৱতা মেত্তিযা ভিক্খুনী পটিঞ্ঞায নাসিতা অপ্পটিঞ্ঞায নাসিতাতি, কিঞ্চেত্থ যদি তাৱ পটিঞ্ঞায নাসিতা, থেৰো কাৰকো হোতি সদোসো? অথ অপ্পটিঞ্ঞায, থেৰো অকাৰকো হোতি নিদ্দোসো.
ভাতিযৰাজকালেপি মহাৱিহাৰৱাসীনঞ্চ অভযগিৰিৱাসীনঞ্চ থেৰানং ইমস্মিংযেৱ পদে ৱিৱাদো অহোসি. অভযগিৰিৱাসিনোপি অত্তনো সুত্তং ৱত্ৱা ‘‘তুম্হাকং ৱাদে থেৰো কাৰকো হোতী’’তি ৱদন্তি. মহাৱিহাৰৱাসিনোপি অত্তনো সুত্তং ৱত্ৱা ‘‘তুম্হাকং ৱাদে থেৰো কাৰকো হোতী’’তি ৱদন্তি. পঞ্হো ন ছিজ্জতি. ৰাজা সুত্ৱা থেৰে সন্নিপাতেত্ৱা দীঘকাৰাযনং নাম ব্ৰাহ্মণজাতিযং অমচ্চং ‘‘থেৰানং কথং সুণাহী’’তি আণাপেসি. অমচ্চো কিৰ পণ্ডিতো ভাসন্তৰকুসলো সো আহ – ‘‘ৱদন্তু তাৱ থেৰা সুত্ত’’ন্তি. ততো অভযগিৰিথেৰা অত্তনো সুত্তং ৱদিংসু – ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, মেত্তিযং ভিক্খুনিং সকায পটিঞ্ঞায নাসেথা’’তি. অমচ্চো ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং ৱাদে থেৰো কাৰকো হোতি সদোসো’’তি আহ. মহাৱিহাৰৱাসিনোপি অত্তনো সুত্তং ৱদিংসু – ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথা’’তি. অমচ্চো ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং ৱাদে থেৰো অকাৰকো হোতি নিদ্দোসো’’তি আহ. কিং পনেত্থ যুত্তং? যং পচ্ছা ৱুত্তং ৱিচাৰিতঞ্হেতং অট্ঠকথাচৰিযেহি, ভিক্খু ভিক্খুং অমূলকেন অন্তিমৱত্থুনা অনুদ্ধংসেতি, সঙ্ঘাদিসেসো; ভিক্খুনিং অনুদ্ধংসেতি, দুক্কটং. কুৰুন্দিযং পন ‘‘মুসাৱাদে পাচিত্তিয’’ন্তি ৱুত্তং.
তত্ৰাযং ৱিচাৰণা, পুৰিমনযে তাৱ অনুদ্ধংসনাধিপ্পাযত্তা দুক্কটমেৱ যুজ্জতি. যথা সতিপি মুসাৱাদে ভিক্খুনো ভিক্খুস্মিং সঙ্ঘাদিসেসো, সতিপি চ মুসাৱাদে অসুদ্ধং সুদ্ধদিট্ঠিনো অক্কোসাধিপ্পাযেন ৱদন্তস্স ওমসৱাদেনেৱ পাচিত্তিযং, ন সম্পজানমুসাৱাদেন; এৱং ইধাপি অনুদ্ধংসনাধিপ্পাযত্তা সম্পজানমুসাৱাদে পাচিত্তিযং ন যুজ্জতি, দুক্কটমেৱ যুত্তং. পচ্ছিমনযেপি মুসাৱাদত্তা পাচিত্তিযমেৱ যুজ্জতি, ৱচনপ্পমাণতো হি অনুদ্ধংসনাধিপ্পাযেন ভিক্খুস্স ভিক্খুস্মিং সঙ্ঘাদিসেসো. অক্কোসাধিপ্পাযস্স চ ওমসৱাদো. ভিক্খুস্স পন ভিক্খুনিযা দুক্কটন্তিৱচনং নত্থি, সম্পজানমুসাৱাদে পাচিত্তিযন্তি ৱচনমত্থি, তস্মা পাচিত্তিযমেৱ যুজ্জতি.
তত্ৰ পন ইদং উপপৰিক্খিতব্বং – ‘‘অনুদ্ধংসনাধিপ্পাযে অসতি পাচিত্তিযং, তস্মিং সতি কেন ভৱিতব্ব’’ন্তি? তত্ৰ যস্মা মুসা ভণন্তস্স পাচিত্তিযে সিদ্ধেপি অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসনে ৱিসুং পাচিত্তিযং ৱুত্তং, তস্মা অনুদ্ধংসনাধিপ্পাযে সতি সম্পজানমুসাৱাদে পাচিত্তিযস্স ওকাসো ন দিস্সতি, ন চ সক্কা অনুদ্ধংসেন্তস্স অনাপত্তিযা ভৱিতুন্তি পুৰিমনযোৱেত্থ পৰিসুদ্ধতৰো খাযতি. তথা ভিক্খুনী ভিক্খুনিং অমূলকেন অন্তিমৱত্থুনা অনুদ্ধংসেতি সঙ্ঘাদিসেসো, ভিক্খুং অনুদ্ধংসেতি দুক্কটং, তত্ৰ সঙ্ঘাদিসেসো ৱুট্ঠানগামী দুক্কটং, দেসনাগামী এতেহি নাসনা নত্থি. যস্মা পন সা পকতিযাৱ দুস্সীলা পাপভিক্খুনী ইদানি চ সযমেৱ ‘‘দুস্সীলাম্হী’’তি ৱদতি তস্মা নং ভগৱা অসুদ্ধত্তাযেৱ নাসেসীতি.
অথ খো মেত্তিযভূমজকাতি এৱং ‘‘মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথ, ইমে চ ভিক্খূ অনুযুঞ্জথা’’তি ৱত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠে ভগৱতি তেহি ভিক্খূহি ‘‘দেথ দানি ইমিস্সা সেতকানী’’তি নাসিযমানং তং ভিক্খুনিং দিস্ৱা তে ভিক্খূ তং মোচেতুকামতায অত্তনো অপৰাধং আৱিকৰিংসু, এতমত্থং দস্সেতুং ‘‘অথ খো মেত্তিযভূমজকা’’তিআদি ৱুত্তং.
৩৮৫-৬. দুট্ঠো দোসোতি দূসিতো চেৱ দূসকো চ. উপ্পন্নে হি দোসে পুগ্গলো তেন দোসেন দূসিতো হোতি পকতিভাৱং জহাপিতো, তস্মা ‘‘দুট্ঠো’’তি ৱুচ্চতি. পৰঞ্চ দূসেতি ৱিনাসেতি, তস্মা ‘‘দোসো’’তি ৱুচ্চতি. ইতি ‘‘দুট্ঠো দোসো’’তি একস্সেৱেতং পুগ্গলস্স আকাৰনানত্তেন নিদস্সনং, তেন ৱুত্তং ‘‘দুট্ঠো দোসোতি দূসিতো চেৱ দূসকো চা’’তি তত্থ সদ্দলক্খণং পৰিযেসিতব্বং. যস্মা পন সো ‘‘দুট্ঠো দোসো’’তি সঙ্খ্যং গতো পটিঘসমঙ্গীপুগ্গলো কুপিতাদিভাৱে ঠিতোৱ হোতি, তেনস্স পদভাজনে ‘‘কুপিতো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ কুপিতোতি কুপ্পভাৱং পকতিতো চৱনভাৱং পত্তো. অনত্তমনোতি ন সকমনো অত্তনো ৱসে অট্ঠিতচিত্তো; অপিচ পীতিসুখেহি ন অত্তমনো ন অত্তচিত্তোতি অনত্তমনো. অনভিৰদ্ধোতি ন সুখিতো ন ৱা পসাদিতোতি অনভিৰদ্ধো. পটিঘেন আহতং চিত্তমস্সাতি আহতচিত্তো. চিত্তথদ্ধভাৱচিত্তকচৱৰসঙ্খাতং পটিঘখীলং জাতমস্সাতি খিলজাতো. অপ্পতীতোতি নপ্পতীতো পীতিসুখাদীহি ৱজ্জিতো, ন অভিসটোতি অত্থো. পদভাজনে পন যেসং ধম্মানং ৱসেন অপ্পতীতো হোতি, তে দস্সেতুং ‘‘তেন চ কোপেনা’’তিআদি ৱুত্তং.
তত্থ তেন চ কোপেনাতি যেন দুট্ঠোতি চ কুপিতোতি চ ৱুত্তো উভযম্পি হেতং পকতিভাৱং জহাপনতো একাকাৰং হোতি. তেন চ দোসেনাতি যেন ‘‘দোসো’’তি ৱুত্তো. ইমেহি দ্ৱীহি সঙ্খাৰক্খন্ধমেৱ দস্সেতি.
তায চ অনত্তমনতাযাতি যায ‘‘অনত্তমনো’’তি ৱুত্তো. তায চ অনভিৰদ্ধিযাতি যায ‘‘অনভিৰদ্ধো’’তি ৱুত্তো. ইমেহি দ্ৱীহি ৱেদনাক্খন্ধং দস্সেতি.
অমূলকেন পাৰাজিকেনাতি এত্থ নাস্স মূলন্তি অমূলকং, তং পনস্স অমূলকত্তং যস্মা চোদকৱসেন অধিপ্পেতং, ন চুদিতকৱসেন. তস্মা তমত্থং দস্সেতুং পদভাজনে ‘‘অমূলকং নাম অদিট্ঠং অসুতং অপৰিসঙ্কিত’’ন্তি আহ. তেন ইমং দীপেতি ‘‘যং পাৰাজিকং চোদকেন চুদিতকম্হি পুগ্গলে নেৱ দিট্ঠং ন সুতং ন পৰিসঙ্কিতং ইদং এতেসং দস্সনসৱনপৰিসঙ্কাসঙ্খাতানং মূলানং অভাৱতো অমূলকং নাম, তং পন সো আপন্নো ৱা হোতু অনাপন্নো ৱা এতং ইধ অপ্পমাণন্তি.
তত্থ অদিট্ঠং নাম অত্তনো পসাদচক্খুনা ৱা দিব্বচক্খুনা ৱা অদিট্ঠং. অসুতং নাম তথেৱ কেনচি ৱুচ্চমানং ন সুতং. অপৰিসঙ্কিতং নাম চিত্তেন অপৰিসঙ্কিতং.
‘‘দিট্ঠং’’ নাম অত্তনা ৱা পৰেন ৱা পসাদচক্খুনা ৱা দিব্বচক্খুনা ৱা দিট্ঠং. ‘‘সুতং’’ নাম তথেৱ সুতং. ‘‘পৰিসঙ্কিত’’ম্পি অত্তনা ৱা পৰেন ৱা পৰিসঙ্কিতং. তত্থ অত্তনা দিট্ঠং দিট্ঠমেৱ, পৰেহি দিট্ঠং অত্তনা সুতং, পৰেহি সুতং, পৰেহি পৰিসঙ্কিতন্তি ইদং পন সব্বম্পি অত্তনা সুতট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতি.
পৰিসঙ্কিতং পন তিৱিধং – দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং, সুতপৰিসঙ্কিতং, মুতপৰিসঙ্কিতন্তি. তত্থ দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং নাম একো ভিক্খু উচ্চাৰপস্সাৱকম্মেন গামসমীপে একং গুম্বং পৱিট্ঠো, অঞ্ঞতৰাপি ইত্থী কেনচিদেৱ কৰণীযেন তং গুম্বং পৱিসিত্ৱা নিৱত্তা, নাপি ভিক্খু ইত্থিং অদ্দস; ন ইত্থী ভিক্খুং, অদিস্ৱাৱ উভোপি যথাৰুচিং পক্কন্তা, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু উভিন্নং ততো নিক্খমনং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘অদ্ধা ইমেসং কতং ৱা কৰিস্সন্তি ৱা’’তি পৰিসঙ্কতি, ইদং দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং নাম.
সুতপৰিসঙ্কিতং নাম ইধেকচ্চো অন্ধকাৰে ৱা পটিচ্ছন্নে ৱা ওকাসে মাতুগামেন সদ্ধিং ভিক্খুনো তাদিসং পটিসন্থাৰৱচনং সুণাতি, সমীপে অঞ্ঞং ৱিজ্জমানম্পি ‘‘অত্থি নত্থী’’তি ন জানাতি, সো ‘‘অদ্ধা ইমেসং কতং ৱা কৰিস্সন্তি ৱা’’তি পৰিসঙ্কতি, ইদং সুতপৰিসঙ্কিতং নাম.
মুতপৰিসঙ্কিতং নাম সম্বহুলা ধুত্তা ৰত্তিভাগে পুপ্ফগন্ধমংসসুৰাদীনি গহেত্ৱা ইত্থীহি সদ্ধিং একং পচ্চন্তৱিহাৰং গন্ত্ৱা মণ্ডপে ৱা ভোজনসালাদীসু ৱা যথাসুখং কীড়িত্ৱা পুপ্ফাদীনি ৱিকিৰিত্ৱা গতা, পুনদিৱসে ভিক্খূ তং ৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা ‘‘কস্সিদং কম্ম’’ন্তি ৱিচিনন্তি. তত্ৰ চ কেনচি ভিক্খুনা পগেৱ ৱুট্ঠহিত্ৱা ৱত্তসীসেন মণ্ডপং ৱা ভোজনসালং ৱা পটিজগ্গন্তেন পুপ্ফাদীনি আমট্ঠানি হোন্তি, কেনচি উপট্ঠাককুলতো আভতেহি পুপ্ফাদীহি পূজা কতা হোতি, কেনচি ভেসজ্জত্থং অৰিট্ঠং পীতং হোতি, অথ তে ‘‘কস্সিদং কম্ম’’ন্তি ৱিচিনন্তা ভিক্খূ তেসং হত্থগন্ধঞ্চ মুখগন্ধঞ্চ ঘাযিত্ৱা তে ভিক্খূ পৰিসঙ্কন্তি, ইদং মুতপৰিসঙ্কিতং নাম.
তত্থ দিট্ঠং অত্থি সমূলকং, অত্থি অমূলকং; দিট্ঠমেৱ অত্থি সঞ্ঞাসমূলকং, অত্থি সঞ্ঞাঅমূলকং. এস নযো সুতেপি. পৰিসঙ্কিতে পন দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং অত্থি সমূলকং, অত্থি অমূলকং; দিট্ঠপৰিসঙ্কিতমেৱ অত্থি সঞ্ঞাসমূলকং, অত্থি সঞ্ঞাঅমূলকং. এস নযো সুতমুতপৰিসঙ্কিতেসু. তত্থ দিট্ঠং সমূলকং নাম পাৰাজিকং আপজ্জন্তং দিস্ৱাৱ ‘‘দিট্ঠো মযা’’তি ৱদতি, অমূলকং নাম পটিচ্ছন্নোকাসতো নিক্খমন্তং দিস্ৱা ৱীতিক্কমং অদিস্ৱা ‘‘দিট্ঠো মযা’’তি ৱদতি. দিট্ঠমেৱ সঞ্ঞাসমূলকং নাম দিস্ৱাৱ দিট্ঠসঞ্ঞী হুত্ৱা চোদেতি, সঞ্ঞাঅমূলকং নাম পুব্বে পাৰাজিকৱীতিক্কমং দিস্ৱা পচ্ছা অদিট্ঠসঞ্ঞী জাতো, সো সঞ্ঞায অমূলকং কত্ৱা ‘‘দিট্ঠো মযা’’তি চোদেতি. এতেন নযেন সুতমুতপৰিসঙ্কিতানিপি ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বানি. এত্থ চ সব্বপ্পকাৰেণাপি সমূলকেন ৱা সঞ্ঞাসমূলকেন ৱা চোদেন্তস্স অনাপত্তি, অমূলকেন ৱা পন সঞ্ঞাঅমূলকেন ৱা চোদেন্তস্সেৱ আপত্তি.
অনুদ্ধংসেয্যাতি ধংসেয্য পধংসেয্য অভিভৱেয্য অজ্ঝোত্থৰেয্য. তং পন অনুদ্ধংসনং যস্মা অত্তনা চোদেন্তোপি পৰেন চোদাপেন্তোপি কৰোতিযেৱ, তস্মাস্স পদভাজনে ‘‘চোদেতি ৱা চোদাপেতি ৱা’’তি ৱুত্তং.
তত্থ চোদেতীতি ‘‘পাৰাজিকং ধম্মং আপন্নোসী’’তিআদীহি ৱচনেহি সযং চোদেতি, তস্স ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসো. চোদাপেতীতি অত্তনা সমীপে ঠত্ৱা অঞ্ঞং ভিক্খু আণাপেতি, সো তস্স ৱচনেন তং চোদেতি, চোদাপকস্সেৱ ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসো. অথ সোপি ‘‘মযা দিট্ঠং সুতং অত্থী’’তি চোদেতি, দ্ৱিন্নম্পি জনানং ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসো.
চোদনাপ্পভেদকোসল্লত্থং পনেত্থ একৱত্থুএকচোদকাদিচতুক্কং তাৱ ৱেদিতব্বং. তত্থ একো ভিক্খু একং ভিক্খুং একেন ৱত্থুনা চোদেতি, ইমিস্সা চোদনায একং ৱত্থু একো চোদকো. সম্বহুলা একং একৱত্থুনা চোদেন্তি, পঞ্চসতা মেত্তিযভূমজকপ্পমুখা ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তমিৱ, ইমিস্সা চোদনায একং ৱত্থু নানাচোদকা. একো ভিক্খু একং ভিক্খুং সম্বহুলেহি ৱত্থূহি চোদেতি, ইমিস্সা চোদনায নানাৱত্থূনি একো চোদকো. সম্বহুলা সম্বহুলে সম্বহুলেহি ৱত্থূহি চোদেন্তি, ইমিস্সা চোদনায নানাৱত্থূনি নানাচোদকা.
চোদেতুং পন কো লভতি, কো ন লভতীতি? দুব্বলচোদকৱচনং তাৱ গহেত্ৱা কোচি ন লভতি. দুব্বলচোদকো নাম সম্বহুলেসু কথাসল্লাপেন নিসিন্নেসু একো একং আৰব্ভ অনোদিস্সকং কত্ৱা পাৰাজিকৱত্থুং কথেতি, অঞ্ঞো তং সুত্ৱা ইতৰস্স গন্ত্ৱা আৰোচেতি. সো তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ত্ৱং কিৰ মং ইদঞ্চিদঞ্চ ৱদসী’’তি ৱদতি. সো ‘‘নাহং এৱৰূপং জানামি, কথাপৱত্তিযং পন মযা অনোদিস্সকং কত্ৱা ৱুত্তমত্থি, সচে অহং তৱ ইমং দুক্খুপ্পত্তিং জানেয্যং, এত্তকম্পি ন কথেয্য’’ন্তি অযং দুব্বলচোদকো. তস্সেতং কথাসল্লাপং গহেত্ৱা তং ভিক্খুং কোচি চোদেতুং ন লভতি. এতং পন অগ্গহেত্ৱা সীলসম্পন্নো ভিক্খু ভিক্খুং ৱা ভিক্খুনিং ৱা সীলসম্পন্না চ ভিক্খুনী ভিক্খুনীমেৱ চোদেতুং লভতীতি মহাপদুমত্থেৰো আহ. মহাসুমত্থেৰো পন ‘‘পঞ্চপি সহধম্মিকা লভন্তী’’তি আহ. গোদত্তত্থেৰো পন ‘‘ন কোচি ন লভতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ভিক্খুস্স সুত্ৱা চোদেতি, ভিক্খুনিযা সুত্ৱা চোদেতি…পে… তিত্থিযসাৱকানং সুত্ৱা চোদেতী’’তি ইদং সুত্তমাহৰি. তিণ্ণম্পি থেৰানং ৱাদে চুদিতকস্সেৱ পটিঞ্ঞায কাৰেতব্বো.
অযং পন চোদনা নাম দূতং ৱা পণ্ণং ৱা সাসনং ৱা পেসেত্ৱা চোদেন্তস্স সীসং ন এতি, পুগ্গলস্স পন সমীপে ঠত্ৱাৱ হত্থমুদ্দায ৱা ৱচীভেদেন ৱা চোদেন্তস্সেৱ সীসং এতি. সিক্খাপচ্চক্খানমেৱ হি হত্থমুদ্দায সীসং ন এতি, ইদং পন অনুদ্ধংসনং অভূতাৰোচনঞ্চ এতিযেৱ. যো পন দ্ৱিন্নং ঠিতট্ঠানে একং নিযমেত্ৱা চোদেতি, সো চে জানাতি, সীসং এতি. ইতৰো জানাতি, সীসং ন এতি. দ্ৱেপি নিযমেত্ৱা চোদেতি, একো ৱা জানাতু দ্ৱে ৱা, সীসং এতিযেৱ. এসৱ নযো সম্বহুলেসু. তঙ্খণেযেৱ চ জাননং নাম দুক্কৰং, সমযেন আৱজ্জিত্ৱা ঞাতে পন ঞাতমেৱ হোতি. পচ্ছা চে জানাতি, সীসং ন এতি. সিক্খাপচ্চক্খানং অভূতাৰোচনং দুট্ঠুল্লৱাচা-অত্তকাম-দুট্ঠদোসভূতাৰোচনসিক্খাপদানীতি সব্বানেৱ হি ইমানি একপৰিচ্ছেদানি.
এৱং কাযৱাচাৱসেন চাযং দুৱিধাপি চোদনা. পুন দিট্ঠচোদনা, সুতচোদনা, পৰিসঙ্কিতচোদনাতি তিৱিধা হোতি. অপৰাপি চতুব্বিধা হোতি – সীলৱিপত্তিচোদনা, আচাৰৱিপত্তিচোদনা, দিট্ঠিৱিপত্তিচোদনা, আজীৱৱিপত্তিচোদনাতি. তত্থ গৰুকানং দ্ৱিন্নং আপত্তিক্খন্ধানং ৱসেন সীলৱিপত্তিচোদনা ৱেদিতব্বা. অৱসেসানং ৱসেন আচাৰৱিপত্তিচোদনা, মিচ্ছাদিট্ঠিঅন্তগ্গাহিকদিট্ঠিৱসেন দিট্ঠিৱিপত্তিচোদনা, আজীৱহেতু পঞ্ঞত্তানং ছন্নং সিক্খাপদানং ৱসেন আজীৱৱিপত্তিচোদনা ৱেদিতব্বা.
অপৰাপি চতুব্বিধা হোতি – ৱত্থুসন্দস্সনা, আপত্তিসন্দস্সনা, সংৱাসপটিক্খেপো, সামীচিপটিক্খেপোতি. তত্থ ৱত্থুসন্দস্সনা নাম ‘‘ত্ৱং মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিত্থ, অদিন্নং আদিযিত্থ, মনুস্সং ঘাতযিত্থ, অভূতং আৰোচযিত্থা’’তি এৱং পৱত্তা. আপত্তিসন্দস্সনা নাম ‘‘ত্ৱং মেথুনধম্মপাৰাজিকাপত্তিং আপন্নো’’তি এৱমাদিনযপ্পৱত্তা. সংৱাসপটিক্খেপো নাম ‘‘নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা সঙ্ঘকম্মং ৱা’’তি এৱং পৱত্তা; এত্তাৱতা পন সীসং ন এতি, ‘‘অস্সমণোসি অসক্যপুত্তিযোসী’’তিআদিৱচনেহি সদ্ধিং ঘটিতেযেৱ সীসং এতি. সামীচিপটিক্খেপো নাম অভিৱাদন-পচ্চুট্ঠান-অঞ্জলিকম্ম-বীজনাদিকম্মানং অকৰণং. তং পটিপাটিযা ৱন্দনাদীনি কৰোতো একস্স অকত্ৱা সেসানং কৰণকালে ৱেদিতব্বং. এত্তাৱতা চ চোদনা নাম হোতি, আপত্তি পন সীসং ন এতি. ‘‘কস্মা মম ৱন্দনাদীনি ন কৰোসী’’তি পুচ্ছিতে পন ‘‘অস্সমণোসি অসক্যপুত্তিযোসী’’তিআদিৱচনেহি সদ্ধিং ঘটিতেযেৱ সীসং এতি. যাগুভত্তাদিনা পন যং ইচ্ছতি তং আপুচ্ছতি, ন তাৱতা চোদনা হোতি.
অপৰাপি পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকে ‘‘একং, ভিক্খৱে, অধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং একং ধম্মিক’’ন্তি আদিং ‘‘কত্ৱা যাৱ দস অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি দস ধম্মিকানী’’তি (চূড়ৱ. ৩৮৭) এৱং অধম্মিকা পঞ্চপঞ্ঞাস ধম্মিকা পঞ্চপঞ্ঞাসাতি দসুত্তৰসতং চোদনা ৱুত্তা. তা দিট্ঠেন চোদেন্তস্স দসুত্তৰসতং, সুতেন চোদেন্তস্স দসুত্তৰসতং, পৰিসঙ্কিতেন চোদেন্তস্স দসুত্তৰসতন্তি তিংসানি তীণি সতানি হোন্তি. তানি কাযেন চোদেন্তস্স, ৱাচায চোদেন্তস্স, কাযৱাচাহি চোদেন্তস্সাতি তিগুণানি কতানি নৱুতানি নৱ সতানি হোন্তি. তানি অত্তনা চোদেন্তস্সাপি পৰেন চোদাপেন্তস্সাপি তত্তকানেৱাতি ৱীসতিঊনানি দ্ৱে সহস্সানি হোন্তি, পুন দিট্ঠাদিভেদে সমূলকামূলকৱসেন অনেকসহস্সা চোদনা হোন্তীতি ৱেদিতব্বা.
ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৱা অট্ঠকথায ‘‘অত্তাদানং আদাতুকামেন উপালি ভিক্খুনা পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং অত্তাদানং আদাতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. ৩৯৮) চ ‘‘চোদকেন উপালি ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি (চূড়ৱ. ৩৯৯) চ এৱং উপালিপঞ্চকাদীসু ৱুত্তানি বহূনি সুত্তানি আহৰিত্ৱা অত্তাদানলক্খণঞ্চ চোদকৱত্তঞ্চ চুদিতকৱত্তঞ্চ সঙ্ঘেন কাতব্বকিচ্চঞ্চ অনুৱিজ্জকৱত্তঞ্চ সব্বং ৱিত্থাৰেন কথিতং, তং মযং যথাআগতট্ঠানেযেৱ ৱণ্ণযিস্সাম.
ৱুত্তপ্পভেদাসু পন ইমাসু চোদনাসু যায কাযচি চোদনায ৱসেন সঙ্ঘমজ্ঝে ওসটে ৱত্থুস্মিং চুদিতকচোদকা ৱত্তব্বা ‘‘তুম্হে অম্হাকং ৱিনিচ্ছযেন তুট্ঠা ভৱিস্সথা’’তি. সচে ‘‘ভৱিস্সামা’’তি ৱদন্তি, সঙ্ঘেন তং অধিকৰণং সম্পটিচ্ছিতব্বং. অথ পন ‘‘ৱিনিচ্ছিনথ তাৱ, ভন্তে, সচে অম্হাকং খমিস্সতি, গণ্হিস্সামা’’তি ৱদন্তি. ‘‘চেতিযং তাৱ ৱন্দথা’’তিআদীনি ৱত্ৱা দীঘসুত্তং কত্ৱা ৱিস্সজ্জিতব্বং. তে চে চিৰৰত্তং কিলন্তা পক্কন্তপৰিসা উপচ্ছিন্নপক্খা হুত্ৱা পুন যাচন্তি, যাৱততিযং পটিক্খিপিত্ৱা যদা নিম্মদা হোন্তি তদা নেসং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনিতব্বং. ৱিনিচ্ছিনন্তেহি চ সচে অলজ্জুস্সন্না হোতি, পৰিসা উব্বাহিকায তং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনিতব্বং. সচে বালুস্সন্না হোতি পৰিসা ‘‘তুম্হাকং সভাগে ৱিনযধৰে পৰিযেসথা’’তি ৱিনযধৰে পৰিযেসাপেত্ৱা যেন ধম্মেন যেন ৱিনযেন যেন সত্থুসাসনেন তং অধিকৰণং ৱূপসমতি, তথা তং অধিকৰণং ৱূপসমেতব্বং.
তত্থ চ ‘‘ধম্মো’’তি ভূতং ৱত্থু. ‘‘ৱিনযো’’তি চোদনা সাৰণা চ. ‘‘সত্থুসাসন’’ন্তি ঞত্তিসম্পদা চ অনুসাৱনসম্পদা চ. তস্মা চোদকেন ৱত্থুস্মিং আৰোচিতে চুদিতকো পুচ্ছিতব্বো ‘‘সন্তমেতং, নো’’তি. এৱং ৱত্থুং উপপৰিক্খিত্ৱা ভূতেন ৱত্থুনা চোদেত্ৱা সাৰেত্ৱা চ ঞত্তিসম্পদায অনুসাৱনসম্পদায চ তং অধিকৰণং ৱূপসমেতব্বং. তত্ৰ চে অলজ্জী লজ্জিং চোদেতি, সো চ অলজ্জী বালো হোতি অব্যত্তো নাস্স নযো দাতব্বো. এৱং পন ৱত্তব্বো – ‘‘কিম্হি নং চোদেসী’’তি? অদ্ধা সো ৱক্খতি – ‘‘কিমিদং, ভন্তে, কিম্হি নং নামা’’তি. ত্ৱং কিম্হি নম্পি ন জানাসি, ন যুত্তং তযা এৱৰূপেন বালেন পৰং চোদেতুন্তি উয্যোজেতব্বো নাস্স অনুযোগো দাতব্বো. সচে পন সো অলজ্জী পণ্ডিতো হোতি ব্যত্তো দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা সম্পাদেতুং সক্কোতি এতস্স অনুযোগং দত্ৱা লজ্জিস্সেৱ পটিঞ্ঞায কম্মং কাতব্বং.
সচে লজ্জী অলজ্জিং চোদেতি, সো চ লজ্জী বালো হোতি অব্যত্তো, ন সক্কোতি অনুযোগং দাতুং. তস্স নযো দাতব্বো – ‘‘কিম্হি নং চোদেসি সীলৱিপত্তিযা ৱা আচাৰৱিপত্তিআদীসু ৱা একিস্সা’’তি. কস্মা পন ইমস্সেৱ এৱং নযো দাতব্বো, ন ইতৰস্স? ননু ন যুত্তং ৱিনযধৰানং অগতিগমনন্তি? ন যুত্তমেৱ. ইদং পন অগতিগমনং ন হোতি, ধম্মানুগ্গহো নাম এসো অলজ্জিনিগ্গহত্থায হি লজ্জিপগ্গহত্থায চ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. তত্ৰ অলজ্জী নযং লভিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰন্তো এহীতি, লজ্জী পন নযং লভিত্ৱা দিট্ঠে দিট্ঠসন্তানেন, সুতে সুতসন্তানেন পতিট্ঠায কথেস্সতি, তস্মা তস্স ধম্মানুগ্গহো ৱট্টতি. সচে পন সো লজ্জী পণ্ডিতো হোতি ব্যত্তো, পতিট্ঠায কথেতি, অলজ্জী চ ‘‘এতম্পি নত্থি, এতম্পি নত্থী’’তি পটিঞ্ঞং ন দেতি, অলজ্জিস্স পটিঞ্ঞায এৱ কাতব্বং.
তদত্থদীপনত্থঞ্চ ইদং ৱত্থু ৱেদিতব্বং. তেপিটকচূড়াভযত্থেৰো কিৰ লোহপাসাদস্স হেট্ঠা ভিক্খূনং ৱিনযং কথেত্ৱা সাযন্হসমযে ৱুট্ঠাতি, তস্স ৱুট্ঠানসমযে দ্ৱে অত্তপচ্চত্থিকা কথং পৱত্তেসুং. একো ‘‘এতম্পি নত্থি, এতম্পি নত্থী’’তি পটিঞ্ঞং ন দেতি. অথ অপ্পাৱসেসে পঠমযামে থেৰস্স তস্মিং পুগ্গলে ‘‘অযং পতিট্ঠায কথেতি, অযং পন পটিঞ্ঞং ন দেতি, বহূনি চ ৱত্থূনি ওসটানি অদ্ধা এতং কতং ভৱিস্সতী’’তি অসুদ্ধলদ্ধি উপ্পন্না. ততো বীজনীদণ্ডকেন পাদকথলিকায সঞ্ঞং দত্ৱা ‘‘অহং আৱুসো ৱিনিচ্ছিনিতুং অননুচ্ছৱিকো অঞ্ঞেন ৱিনিচ্ছিনাপেহী’’তি আহ. কস্মা ভন্তেতি? থেৰো তমত্থং আৰোচেসি, চুদিতকপুগ্গলস্স কাযে ডাহো উট্ঠিতো, ততো সো থেৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ৱিনিচ্ছিনিতুং অনুৰূপেন ৱিনযধৰেন নাম তুম্হাদিসেনেৱ ভৱিতুং ৱট্টতি. চোদকেন চ ঈদিসেনেৱ ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা সেতকানি নিৱাসেত্ৱা ‘‘চিৰং কিলমিতত্থ মযা’’তি খমাপেত্ৱা পক্কামি.
এৱং লজ্জিনা চোদিযমানো অলজ্জী বহূসুপি ৱত্থূসু উপ্পন্নেসু পটিঞ্ঞং ন দেতি, সো নেৱ ‘‘সুদ্ধো’’তি ৱত্তব্বো ন ‘‘অসুদ্ধো’’তি. জীৱমতকো নাম আমকপূতিকো নাম চেস.
সচে পনস্স অঞ্ঞম্পি তাদিসং ৱত্থুং উপ্পজ্জতি ন ৱিনিচ্ছিনিতব্বং. তথা নাসিতকোৱ ভৱিস্সতি. সচে পন অলজ্জীযেৱ অলজ্জিং চোদেতি, সো ৱত্তব্বো ‘‘আৱুসো তৱ ৱচনেনাযং কিং সক্কা ৱত্তু’’ন্তি ইতৰম্পি তথেৱ ৱত্ৱা উভোপি ‘‘একসম্ভোগপৰিভোগা হুত্ৱা জীৱথা’’তি ৱত্ৱা উয্যোজেতব্বা, সীলত্থায তেসং ৱিনিচ্ছযো ন কাতব্বো. পত্তচীৱৰপৰিৱেণাদিঅত্থায পন পতিৰূপং সক্খিং লভিত্ৱা কাতব্বো.
অথ লজ্জী লজ্জিং চোদেতি, ৱিৱাদো চ নেসং কিস্মিঞ্চিদেৱ অপ্পমত্তকো হোতি, সঞ্ঞাপেত্ৱা ‘‘মা এৱং কৰোথা’’তি অচ্চযং দেসাপেত্ৱা উয্যোজেতব্বা. অথ পনেত্থ চুদিতকেন সহসা ৱিৰদ্ধং হোতি, আদিতো পট্ঠায অলজ্জী নাম নত্থি. সো চ পক্খানুৰক্খণত্থায পটিঞ্ঞং ন দেতি, ‘‘মযং সদ্দহাম, মযং সদ্দহামা’’তি বহূ উট্ঠহন্তি. সো তেসং পটিঞ্ঞায একৱাৰং দ্ৱেৱাৰং সুদ্ধো হোতু. অথ পন ৱিৰদ্ধকালতো পট্ঠায ঠানে ন তিট্ঠতি, ৱিনিচ্ছযো ন দাতব্বো.
এৱং যায কাযচি চোদনায ৱসেন সঙ্ঘমজ্ঝে ওসটে ৱত্থুস্মিং চুদিতকচোদকেসু পটিপত্তিং ঞত্ৱা তস্সাযেৱ চোদনায সম্পত্তিৱিপত্তিজাননত্থং আদিমজ্ঝপৰিযোসানাদীনং ৱসেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. সেয্যথিদং চোদনায কো আদি, কিং মজ্ঝে, কিং পৰিযোসানং? চোদনায ‘‘অহং তং ৱত্তুকামো, কৰোতু মে আযস্মা ওকাস’’ন্তি এৱং ওকাসকম্মং আদি, ওতিণ্ণেন ৱত্থুনা চোদেত্ৱা সাৰেত্ৱা ৱিনিচ্ছযো মজ্ঝে, আপত্তিযং ৱা অনাপত্তিযং ৱা পতিট্ঠাপনেন সমথো পৰিযোসানং.
চোদনায কতি মূলানি, কতি ৱত্থূনি, কতি ভূমিযো? চোদনায দ্ৱে মূলানি – সমূলিকা ৱা অমূলিকা ৱা; তীণি ৱত্থূনি – দিট্ঠং, সুতং, পৰিসঙ্কিতং; পঞ্চ ভূমিযো – কালেন ৱক্খামি নো অকালেন, ভূতেন ৱক্খামি নো অভূতেন, সণ্হেন ৱক্খামি নো ফৰুসেন, অত্থসংহিতেন ৱক্খামি নো অনত্থসংহিতেন, মেত্তচিত্তো ৱক্খামি নো দোসন্তৰোতি. ইমায চ পন চোদনায চোদকেন পুগ্গলেন ‘‘পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো নু খোম্হী’’তিআদিনা (চূড়ৱ. ৩৯৯) নযেন উপালিপঞ্চকে ৱুত্তেসু পন্নৰসসু ধম্মেসু পতিট্ঠাতব্বং, চুদিতকেন দ্ৱীসু ধম্মেসু পতিট্ঠাতব্বং সচ্চে চ অকুপ্পে চাতি.
অপ্পেৱ নাম নং ইমম্হা ব্ৰহ্মচৰিযা চাৱেয্যন্তি অপি এৱ নাম নং পুগ্গলং ইমম্হা সেট্ঠচৰিযা চাৱেয্যং, ‘‘সাধু ৱতস্স সচাহং ইমং পুগ্গলং ইমম্হা ব্ৰহ্মচৰিযা চাৱেয্য’’ন্তি ইমিনা অধিপ্পাযেন অনুদ্ধংসেয্যাতি ৱুত্তংহোতি. পদভাজনে পন ‘‘ব্ৰহ্মচৰিযা চাৱেয্য’’ন্তি ইমস্সেৱ পৰিযাযমত্থং দস্সেতুং ‘‘ভিক্খুভাৱা চাৱেয্য’’ন্তিআদি ৱুত্তং.
খণাদীনি সমযৱেৱচনানি. তং খণং তং লযং তং মুহুত্তং ৱীতিৱত্তেতি তস্মিং খণে তস্মিং লযে তস্মিং মুহুত্তে ৱীতিৱত্তে. ভুম্মপ্পত্তিযা হি ইদং উপযোগৱচনং.
সমনুগ্গাহিযমাননিদ্দেসে যেন ৱত্থুনা অনুদ্ধংসিতো হোতীতি চতূসু পাৰাজিকৱত্থূসু যেন ৱত্থুনা চোদকেন চুদিতকো অনুদ্ধংসিতো অভিভূতো অজ্ঝোত্থটো হোতি. তস্মিং ৱত্থুস্মিং সমনুগ্গাহিযমানোতি তস্মিং চোদকেন ৱুত্তৱত্থুস্মিং সো চোদকো অনুৱিজ্জকেন ‘‘কিং তে দিট্ঠং, কিন্তি তে দিট্ঠ’’ন্তিআদিনা নযেন অনুৱিজ্জিযমানো ৱীমংসিযমানো উপপৰিক্খিযমানো.
অসমনুগ্গাহিযমাননিদ্দেসে ন কেনচি ৱুচ্চমানোতি অনুৱিজ্জকেন ৱা অঞ্ঞেন ৱা কেনচি, অথ ৱা দিট্ঠাদীসু ৱত্থূসু কেনচি অৱুচ্চমানো. এতেসঞ্চ দ্ৱিন্নং মাতিকাপদানং পৰতো ‘‘ভিক্খু চ দোসং পতিট্ঠাতী’’তিইমিনা সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি – ‘‘এৱং সমনুগ্গাহিযমানো ৱা অসমনুগ্গাহিযমানো ৱা ভিক্খু চ দোসং পতিট্ঠাতি পটিচ্চ তিট্ঠতি পটিজানাতি সঙ্ঘাদিসেসো’’তি. ইদঞ্চ অমূলকভাৱস্স পাকটকালদস্সনত্থমেৱ ৱুত্তং. আপত্তিং পন অনুদ্ধংসিতক্খণেযেৱ আপজ্জতি.
ইদানি ‘‘অমূলকঞ্চেৱ তং অধিকৰণং হোতী’’তি এত্থ যস্মা অমূলকলক্খণং পুব্বে ৱুত্তং, তস্মা তং অৱত্ৱা অপুব্বমেৱ দস্সেতুং ‘‘অধিকৰণং নামা’’তিআদিমাহ. তত্থ যস্মা অধিকৰণং অধিকৰণট্ঠেন একম্পি ৱত্থুৱসেন নানা হোতি, তেনস্স তং নানত্তং দস্সেতুং ‘‘চত্তাৰি অধিকৰণানি ৱিৱাদাধিকৰণ’’ন্তিআদিমাহ. কো পন সো অধিকৰণট্ঠো, যেনেতং একং হোতীতি? সমথেহি অধিকৰণীযতা. তস্মা যং অধিকিচ্চ আৰব্ভ পটিচ্চ সন্ধায সমথা ৱত্তন্তি, তং ‘‘অধিকৰণ’’ন্তি ৱেদিতব্বং.
অট্ঠকথাসু পন ৱুত্তং – ‘‘অধিকৰণন্তি কেচি গাহং ৱদন্তি, কেচি চেতনং, কেচি অক্খন্তিং কেচি ৱোহাৰং, কেচি পণ্ণত্তি’’ন্তি. পুন এৱং ৱিচাৰিতং ‘‘যদি গাহো অধিকৰণং নাম, একো অত্তাদানং গহেত্ৱা সভাগেন ভিক্খুনা সদ্ধিং মন্তযমানো তত্থ আদীনৱং দিস্ৱা পুন চজতি, তস্স তং অধিকৰণং সমথপ্পত্তং ভৱিস্সতি. যদি চেতনা অধিকৰণং, ‘‘ইদং অত্তাদানং গণ্হামী’’তি উপ্পন্না চেতনা নিৰুজ্ঝতি. যদি অক্খন্তি অধিকৰণং, অক্খন্তিযা অত্তাদানং গহেত্ৱাপি অপৰভাগে ৱিনিচ্ছযং অলভমানো ৱা খমাপিতো ৱা চজতি. যদি ৱোহাৰো অধিকৰণং, কথেন্তো আহিণ্ডিত্ৱা অপৰভাগে তুণ্হী হোতি নিৰৱো, এৱমস্স তং অধিকৰণং সমথপ্পত্তং ভৱিস্সতি, তস্মা পণ্ণত্তি অধিকৰণন্তি.
তং পনেতং ‘‘মেথুনধম্মপাৰাজিকাপত্তি মেথুনধম্মপাৰাজিকাপত্তিযা তব্ভাগিযা…পে… এৱং আপত্তাধিকৰণং আপত্তাধিকৰণস্স তব্ভাগিযন্তি চ ৱিৱাদাধিকৰণং সিযা কুসলং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকত’’ন্তি চ এৱমাদীহি ৱিৰুজ্ঝতি. ন হি তে পণ্ণত্তিযা কুসলাদিভাৱং ইচ্ছন্তি, ন চ ‘‘অমূলকেন পাৰাজিকেন ধম্মেনা’’তি এত্থ আগতো পাৰাজিকধম্মো পণ্ণত্তি নাম হোতি. কস্মা? অচ্চন্তঅকুসলত্তা. ৱুত্তম্পি হেতং – ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকত’’ন্তি (পৰি. ৩০৩).
যঞ্চেতং ‘‘অমূলকেন পাৰাজিকেনা’’তি এত্থ অমূলকং পাৰাজিকং নিদ্দিট্ঠং, তস্সেৱাযং ‘‘অমূলকঞ্চেৱ তং অধিকৰণং হোতী’’তি পটিনিদ্দেসো, ন পণ্ণত্তিযা ন হি অঞ্ঞং নিদ্দিসিত্ৱা অঞ্ঞং পটিনিদ্দিসতি. যস্মা পন যায পণ্ণত্তিযা যেন অভিলাপেন চোদকেন সো পুগ্গলো পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোতি পঞ্ঞত্তো, পাৰাজিকসঙ্খাতস্স অধিকৰণস্স অমূলকত্তা সাপি পঞ্ঞত্তি অমূলিকা হোতি, অধিকৰণে পৱত্তত্তা চ অধিকৰণং. তস্মা ইমিনা পৰিযাযেন পণ্ণত্তি ‘‘অধিকৰণ’’ন্তি যুজ্জেয্য, যস্মা ৱা যং অমূলকং নাম অধিকৰণং তং সভাৱতো নত্থি, পঞ্ঞত্তিমত্তমেৱ অত্থি. তস্মাপি পণ্ণত্তি অধিকৰণন্তি যুজ্জেয্য. তঞ্চ খো ইধেৱ ন সব্বত্থ. ন হি ৱিৱাদাদীনং পণ্ণত্তি অধিকৰণং. অধিকৰণট্ঠো পন তেসং পুব্বে ৱুত্তসমথেহি অধিকৰণীযতা. ইতি ইমিনা অধিকৰণট্ঠেন ইধেকচ্চো ৱিৱাদো ৱিৱাদো চেৱ অধিকৰণঞ্চাতি ৱিৱাদাধিকৰণং. এস নযো সেসেসু.
তত্থ ‘‘ইধ ভিক্খূ ৱিৱদন্তি ধম্মোতি ৱা অধম্মোতি ৱা’’তি এৱং অট্ঠাৰস ভেদকৰৱত্থূনি নিস্সায উপ্পন্নো ৱিৱাদো ৱিৱাদাধিকৰণং. ‘‘ইধ ভিক্খূ ভিক্খুং অনুৱদন্তি সীলৱিপত্তিযা ৱা’’তি এৱং চতস্সো ৱিপত্তিযো নিস্সায উপ্পন্নো অনুৱাদো অনুৱাদাধিকৰণং. ‘‘পঞ্চপি আপত্তিক্খন্ধা আপত্তাধিকৰণং, সত্তপি আপত্তিক্খন্ধা আপত্তাধিকৰণ’’ন্তি এৱং আপত্তিযেৱ আপত্তাধিকৰণং. ‘‘যা সঙ্ঘস্স কিচ্চযতা কৰণীযতা অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্ম’’ন্তি (চূড়ৱ. ২১৫) এৱং চতুব্বিধং সঙ্ঘকিচ্চং কিচ্চাধিকৰণন্তি ৱেদিতব্বং.
ইমস্মিং পনত্থে পাৰাজিকাপত্তিসঙ্খাতং আপত্তাধিকৰণমেৱ অধিপ্পেতং. সেসানি অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তানি, এত্তকা হি অধিকৰণসদ্দস্স অত্থা. তেসু পাৰাজিকমেৱ ইধ অধিপ্পেতং. তং দিট্ঠাদীহি মূলেহি অমূলকঞ্চেৱ অধিকৰণং হোতি. অযঞ্চ ভিক্খু দোসং পতিট্ঠাতি, পটিচ্চ তিট্ঠতি ‘‘তুচ্ছকং মযা ভণিত’’ন্তিআদীনি ৱদন্তো পটিজানাতি. তস্স ভিক্খুনো অনুদ্ধংসিতক্খণেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসোতি অযং তাৱস্স সপদানুক্কমনিদ্দেসস্স সিক্খাপদস্স অত্থো.
৩৮৭. ইদানি যানি তানি সঙ্খেপতো দিট্ঠাদীনি চোদনাৱত্থূনি ৱুত্তানি, তেসং ৱসেন ৱিত্থাৰতো আপত্তিং ৰোপেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘অদিট্ঠস্স হোতী’’তিআদিমাহ. তত্থ অদিট্ঠস্স হোতীতি অদিট্ঠো অস্স হোতি. এতেন চোদকেন অদিট্ঠো হোতি, সো পুগ্গলো পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তোতি অত্থো. এস নযো অসুতস্স হোতীতিআদীসুপি.
দিট্ঠো মযাতি দিট্ঠোসি মযাতি ৱুত্তং হোতি. এস নযো সুতো মযাতিআদীসুপি. সেসং অদিট্ঠমূলকে উত্তানত্থমেৱ. দিট্ঠমূলকে পন তঞ্চে চোদেতি ‘‘সুতো মযা’’তি এৱং ৱুত্তানং সুত্তাদীনং আভাৱেন অমূলকত্তং ৱেদিতব্বং.
সব্বস্মিংযেৱ চ ইমস্মিং চোদকৱাৰে যথা ইধাগতেসু ‘‘পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসি, অস্সমণোসি, অসক্যপুত্তিযোসী’’তি ইমেসু ৱচনেসু একেকস্স ৱসেন ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসো হোতি, এৱং অঞ্ঞত্ৰ আগতেসু ‘‘দুস্সীলো, পাপধম্মো, অসুচিসঙ্কস্সৰসমাচাৰো, পটিচ্ছন্নকম্মন্তো, অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো, অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো, অন্তোপূতি, অৱস্সুতো, কসম্বুজাতো’’তি ইমেসুপি ৱচনেসু একেকস্স ৱসেন ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসো হোতিযেৱ.
‘‘নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা সঙ্ঘকম্মং ৱা’’তি ইমানি পন সুদ্ধানি সীসং ন এন্তি, ‘‘দুস্সীলোসি নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৱা’’তি এৱং দুস্সীলাদিপদেসু পন ‘‘পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসী’’তিআদিপদেসু ৱা যেন কেনচি সদ্ধিং ঘটিতানেৱ সীসং এন্তি, সঙ্ঘাদিসেসকৰানি হোন্তি.
মহাপদুমত্থেৰো পনাহ – ‘‘ন কেৱলং ইধ পাড়িযং অনাগতানি ‘দুস্সীলো পাপধম্মো’তিআদিপদানেৱ সীসং এন্তি, ‘কোণ্ঠোসি মহাসামণেৰোসি, মহাউপাসকোসি, জেট্ঠব্বতিকোসি, নিগণ্ঠোসি, আজীৱকোসি, তাপসোসি, পৰিব্বাজকোসি, পণ্ডকোসি, থেয্যসংৱাসকোসি, তিত্থিযপক্কন্তকোসি, তিৰচ্ছানগতোসি, মাতুঘাতকোসি, পিতুঘাতকোসি, অৰহন্তঘাতকোসি, সঙ্ঘভেদকোসি, লোহিতুপ্পাদকোসি, ভিক্খুনীদূসকোসি, উভতোব্যঞ্জনকওসী’তি ইমানিপি সীসং এন্তিযেৱা’’তি. মহাপদুমত্থেৰোযেৱ চ ‘‘দিট্ঠে ৱেমতিকোতিআদীসু যদগ্গেন ৱেমতিকো তদগ্গেন নো কপ্পেতি, যদগ্গেন নো কপ্পেতি তদগ্গেন নস্সৰতি, যদগ্গেন নস্সৰতি তদগ্গেন পমুট্ঠো হোতী’’তি ৱদতি.
মহাসুমত্থেৰো পন একেকং দ্ৱিধা ভিন্দিত্ৱা চতুন্নম্পি পাটেক্কং নযং দস্সেতি. কথং? দিট্ঠে ৱেমতিকোতি অযং তাৱ দস্সনে ৱা ৱেমতিকো হোতি পুগ্গলে ৱা, তত্থ ‘‘দিট্ঠো নুখো মযা ন দিট্ঠো’’তি এৱং দস্সনে ৱেমতিকো হোতি. ‘‘অযং নুখো মযা দিট্ঠো অঞ্ঞো’’তি এৱং পুগ্গলে ৱেমতিকো হোতি. এৱং দস্সনং ৱা নো কপ্পেতি পুগ্গলং ৱা, দস্সনং ৱা নস্সৰতি পুগ্গলং ৱা, দস্সনং ৱা পমুট্ঠো হোতি পুগ্গলং ৱা. এত্থ চ ৱেমতিকোতি ৱিমতিজাতো. নো কপ্পেতীতি ন সদ্দহতি. নস্সৰতীতি অসাৰিযমানো নস্সৰতি. যদা পন তং ‘‘অসুকস্মিং নাম ভন্তে ঠানে অসুকস্মিং নাম কালে’’তি সাৰেন্তি তদা সৰতি. পমুট্ঠোতি যো তেহি তেহি উপাযেহি সাৰিযমানোপি নস্সৰতিযেৱাতি. এতেনেৱুপাযেন চোদাপকৱাৰোপি ৱেদিতব্বো, কেৱলঞ্হি তত্থ ‘‘মযা’’তি পৰিহীনং, সেসং চোদকৱাৰসদিসমেৱ.
৩৮৯. ততো পৰং আপত্তিভেদং অনাপত্তিভেদঞ্চ দস্সেতুং ‘‘অসুদ্ধে সুদ্ধদিট্ঠী’’তিআদিকং চতুক্কং ঠপেত্ৱা একমেকং পদং চতূহি চতূহি ভেদেহি নিদ্দিট্ঠং, তং সব্বং পাড়িনযেনেৱ সক্কা জানিতুং. কেৱলং হেত্থাধিপ্পাযভেদো ৱেদিতব্বো. অযঞ্হি অধিপ্পাযো নাম – চাৱনাধিপ্পাযো, অক্কোসাধিপ্পাযো, কম্মাধিপ্পাযো, ৱুট্ঠানাধিপ্পাযো, উপোসথপৱাৰণট্ঠপনাধিপ্পাযো, অনুৱিজ্জনাধিপ্পাযো, ধম্মকথাধিপ্পাযোতি অনেকৱিধো. তত্থ পুৰিমেসু চতূসু অধিপ্পাযেসু ওকাসং অকাৰাপেন্তস্স দুক্কটং. ওকাসং কাৰাপেত্ৱাপি চ সম্মুখা অমূলকেন পাৰাজিকেন অনুদ্ধংসেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো. অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেন্তস্স পাচিত্তিযং. আচাৰৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেন্তস্স দুক্কটং. অক্কোসাধিপ্পাযেন ৱদন্তস্স পাচিত্তিযং. অসম্মুখা পন সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি ৱদন্তস্স দুক্কটং. অসম্মুখা এৱ সত্তৱিধম্পি কম্মং কৰোন্তস্স দুক্কটমেৱ.
কুৰুন্দিযং পন ‘‘ৱুট্ঠানাধিপ্পাযেন ‘ত্ৱং ইমং নাম আপত্তিং আপন্নো তং পটিকৰোহী’তি ৱদন্তস্স ওকাসকিচ্চং নত্থী’’তি ৱুত্তং. সব্বত্থেৱ পন ‘‘উপোসথপৱাৰণং ঠপেন্তস্স ওকাসকম্মং নত্থী’’তি ৱুত্তং. ঠপনক্খেত্তং পন জানিতব্বং. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো অজ্জুপোসথো পন্নৰসো যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং সঙ্ঘো উপোসথং কৰেয্য’’তি এতস্মিঞ্হি ৰে-কাৰে অনতিক্কন্তেযেৱ ঠপেতুং লব্ভতি. ততো পৰং পন য্য-কাৰে পত্তে ন লব্ভতি. এস নযো পৱাৰণায. অনুৱিজ্জকস্সাপি ওসটে ৱত্থুস্মিং ‘‘অত্থেতং তৱা’’তি অনুৱিজ্জনাধিপ্পাযেন ৱদন্তস্স ওকাসকম্মং নত্থি.
ধম্মকথিকস্সাপি ধম্মাসনে নিসীদিত্ৱা ‘‘যো ইদঞ্চিদঞ্চ কৰোতি, অযং ভিক্খু অস্সমণো’’তিআদিনা নযেন অনোদিস্স ধম্মং কথেন্তস্স ওকাসকম্মং নত্থি. সচে পন ওদিস্স নিযমেত্ৱা ‘‘অসুকো চ অসুকো চ অস্সমণো অনুপাসকো’’তি কথেতি, ধম্মাসনতো ওৰোহিত্ৱা আপত্তিং দেসেত্ৱা গন্তব্বং. যং পন তত্থ তত্থ ‘‘অনোকাসং কাৰাপেত্ৱা’’তি ৱুত্তং তস্স ওকাসং অকাৰাপেত্ৱাতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো, ন হি কোচি অনোকাসো নাম অত্থি, যমোকাসং কাৰাপেত্ৱা আপত্তিং আপজ্জতি, ওকাসং পন অকাৰাপেত্ৱা আপজ্জতীতি. সেসং উত্তানমেৱ.
সমুট্ঠানাদীসু তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো, ৱাচাচিত্ততো, কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি. কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.
পঠমদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.