৩. ছন্দসমাধিসুত্তৱণ্ণনা

৮২৫. ততিযে ছন্দন্তি কত্তুকম্যতাছন্দং. নিস্সাযাতি নিস্সযং কত্ৱা, অধিপতিং কত্ৱাতি অত্থো. পধানসঙ্খাৰাতি পধানভূতা সঙ্খাৰা, চতুকিচ্চসাধকসম্মপ্পধানৱীৰিযস্সেতং অধিৱচনং. ইতি অযঞ্চ ছন্দোতিআদীসু ছন্দো ছন্দসমাধিনা চেৱ পধানসঙ্খাৰেহি চ, ছন্দসমাধি ছন্দেন চেৱ পধানসঙ্খাৰেহি চ, পধানসঙ্খাৰাপি ছন্দেন চেৱ ছন্দসমাধিনা চ সমন্নাগতা. তস্মা সব্বে তে ধম্মে একতো কত্ৱা অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতো ইদ্ধিপাদোতি ৱুত্তং. ইদ্ধিপাদৱিভঙ্গে (ৱিভ. ৪৩৭) পন ‘‘যো তথাভূতস্স ৱেদনাক্খন্ধো তিআদিনা নযেন ইমেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা সেসঅৰূপিনো ধম্মা ইদ্ধিপাদাতি ৱুত্তা.

অপিচ ইমেপি তযো ধম্মা ইদ্ধীপি হোন্তি ইদ্ধিপাদাপি. কথং? ছন্দঞ্হি ভাৱযতো ছন্দো ইদ্ধি নাম হোতি, সমাধিপ্পধানসঙ্খাৰা ছন্দিদ্ধিপাদো নাম. সমাধিং ভাৱেন্তস্স সমাধি ইদ্ধি নাম হোতি, ছন্দপ্পধানসঙ্খাৰা সমাধিদ্ধিযা পাদো নাম. পধানসঙ্খাৰে ভাৱেন্তস্স পধানসঙ্খাৰা ইদ্ধি নাম হোতি, ছন্দসমাধি পধানসঙ্খাৰিদ্ধিযা পাদো নাম, সম্পযুত্তধম্মেসু হি একস্মিং ইজ্ঝমানে সেসাপি ইজ্ঝন্তিযেৱ.

অপিচ তেসং তেসং ধম্মানং পুব্বভাগৱসেনাপি এতেসং ইদ্ধিপাদতা ৱেদিতব্বা. পঠমজ্ঝানঞ্হি ইদ্ধি নাম, পঠমজ্ঝানস্স পুব্বভাগপৰিকম্মসম্পযুত্তা ছন্দাদযো ইদ্ধিপাদো নাম. এতেনুপাযেন যাৱ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনা, ইদ্ধিৱিধং আদিং কত্ৱা যাৱ দিব্বচক্খুঅভিঞ্ঞা, সোতাপত্তিমগ্গং আদিং কত্ৱা যাৱ অৰহত্তমগ্গা নযো নেতব্বো. সেসিদ্ধিপাদেসুপি এসেৱ নযো.

কেচি পন ‘‘অনিব্বত্তো ছন্দো ইদ্ধিপাদো’’তি ৱদন্তি. ইধ তেসং ৱাদমদ্দনত্থায অভিধম্মে উত্তৰচূড়ৱাৰো নাম আগতো –

‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা – ছন্দিদ্ধিপাদো, ৱীৰিযিদ্ধিপাদো, চিত্তিদ্ধিপাদো, ৱীমংসিদ্ধিপাদো. তত্থ কতমো ছন্দিদ্ধিপাদো? ইধ, ভিক্খু, যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খাপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যো তস্মিং সমযে ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো, অযং ৱুচ্চতি ছন্দিদ্ধিপাদো. অৱসেসা ধম্মা ছন্দিদ্ধিপাদসম্পযুত্তা’’তি (ৱিভ. ৪৫৭-৪৫৮).

ইমে পন লোকুত্তৰৱসেনেৱ আগতা.

তত্থ ৰট্ঠপালত্থেৰো ছন্দং ধুৰং কত্ৱা লোকুত্তৰধম্মং নিব্বত্তেসি. সোণত্থেৰো ৱীৰিযং ধুৰং কত্ৱা; সম্ভুতত্থেৰো চিত্তং ধুৰং কত্ৱা, আযস্মা মোঘৰাজা ৱীমংসং ধুৰং কত্ৱাতি. তত্থ যথা চতূসু অমচ্চপুত্তেসু ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা ৰাজানং উপনিস্সায ৱিহৰন্তেসু একো উপট্ঠানে ছন্দজাতো ৰঞ্ঞো অজ্ঝাসযঞ্চ ৰুচিঞ্চ ঞত্ৱা দিৱা চ ৰত্তো চ উপট্ঠহন্তো ৰাজানং আৰাধেত্ৱা ঠানন্তৰং পাপুণি. এৱং ছন্দধুৰেন লোকুত্তৰধম্মনিব্বত্তকো ৱেদিতব্বো.

একো পন – ‘‘দিৱসে দিৱসে উপট্ঠাতুং ন সক্কোমি, উপ্পন্নে কিচ্চে পৰক্কমেন আৰাধেস্সামী’’তি কুপিতে পচ্চন্তে ৰঞ্ঞা পহিতো পৰক্কমেন সত্তুমদ্দনং কত্ৱা পাপুণি. যথা সো, এৱং ৱীৰিযধুৰেন লোকুত্তৰধম্মনিব্বত্তকো ৱেদিতব্বো. একো ‘‘দিৱসে দিৱসে উপট্ঠানম্পি উৰেন সত্তিসৰসম্পটিচ্ছনম্পি ভাৰোযেৱ, মন্তবলেন আৰাধেস্সামী’’তি খত্তৱিজ্জায কতপৰিচযত্তা মন্তসংৱিধানেন ৰাজানং আৰাধেত্ৱা পাপুণি. যথা সো, এৱং চিত্তধুৰেন লোকুত্তৰধম্মনিব্বত্তকো ৱেদিতব্বো.

অপৰো – ‘‘কিং ইমেহি উপট্ঠানাদীহি, ৰাজানো নাম জাতিসম্পন্নস্স ঠানন্তৰং দেন্তি, তাদিসস্স দেন্তো ময্হং দস্সতী’’তি জাতিসম্পত্তিমেৱ নিস্সায ঠানন্তৰং পাপুণি. যথা সো, এৱং সুপৰিসুদ্ধং ৱীমংসং নিস্সায ৱীমংসধুৰেন লোকুত্তৰধম্মনিব্বত্তকো ৱেদিতব্বোতি. ইমস্মিং সুত্তে ৱিৱট্টপাদকইদ্ধি কথিতা.