২. কাযসুত্তৱণ্ণনা
১৮৩. দুতিযে আহাৰট্ঠিতিকোতি পচ্চযট্ঠিতিকো. আহাৰং পটিচ্চাতি পচ্চযং পটিচ্চ. সুভনিমিত্তন্তি সুভম্পি সুভনিমিত্তং, সুভস্স আৰম্মণম্পি সুভনিমিত্তং. অযোনিসোমনসিকাৰোতি অনুপাযমনসিকাৰো উপ্পথমনসিকাৰো অনিচ্চে ‘‘নিচ্চ’’ন্তি ৱা, দুক্খে ‘‘সুখ’’ন্তি, অনত্তনি ‘‘অত্তা’’তি ৱা, অসুভে ‘‘সুভ’’ন্তি ৱা, মনসিকাৰো. তং তস্মিং সুভাৰম্মণে বহুলং পৱত্তযতো কামচ্ছন্দো উপ্পজ্জতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, সুভনিমিত্ত’’ন্তিআদি. এৱং সব্বনীৱৰণেসু যোজনা ৱেদিতব্বা.
পটিঘনিমিত্তন্তিআদীসু পন পটিঘোপি পটিঘনিমিত্তং পটিঘাৰম্মণম্পি. অৰতীতি উক্কণ্ঠিতা. যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘তত্থ কতমা অৰতি? পন্তেসু ৱা সেনাসনেসু অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেসু ৱা অধিকুসলেসু ধম্মেসু অৰতি অৰতিতা অনভিৰতি অনভিৰমনা উক্কণ্ঠিতা পৰিতস্সিতা, অযং ৱুচ্চতি অৰতী’’তি (ৱিভ. ৮৫৬).
তন্দীতি অতিসীতাদিপচ্চযা উপ্পন্নং আগন্তুককাযালসিযং. যস্মিং উপ্পন্নে ‘‘অতিসীতং অতিউণ্হং অতিচ্ছাতোস্মি অতিধাতোস্মি অতিদূৰমগ্গং গতোস্মী’’তি ৱদতি, যং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘তত্থ কতমা তন্দি, যা তন্দী তন্দিযনা তন্দিমনকতা আলস্যং আলস্যাযনা আলস্যাযিতত্তং, অযং ৱুচ্চতি তন্দী’’তি (ৱিভ. ৮৫৭).
ৱিজম্ভিতাতি কিলেসৱসেন কাযৱিনমনা. যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘তত্থ কতমা ৱিজম্ভিতা? যা কাযস্স জম্ভনা ৱিজম্ভনা আনমনা ৱিনমনা সন্নমনা পণমনা ব্যাধিযকং, অযং ৱুচ্চতি ৱিজম্ভিতা’’তি (ৱিভ. ৮৫৮).
ভত্তসম্মদোতি ভত্তপৰিড়াহো. যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘তত্থ কতমো ভত্তসম্মদো? যা ভুত্তাৱিস্স ভত্তমুচ্ছা ভত্তকিলমথো ভত্তপৰিড়াহো কাযদুট্ঠুল্লং, অযং ৱুচ্চতি ভত্তসম্মদো’’তি (ৱিভ. ৮৫৯).
চেতসো চ লীনত্তন্তি চিত্তস্স লীযনাকাৰো, যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘তত্থ কতমং চেতসো লীনত্তং? যা চিত্তস্স অকল্যতা অকম্মঞ্ঞতা ওলীযনা সল্লীযনা লীনং লীযনা লীযিতত্তং থিনং থিযনা থিযিতত্তং চিত্তস্স, ইদং ৱুচ্চতি চেতসো লীনত্ত’’ন্তি (ৱিভ. ৮৬০).
চেতসো অৱূপসমোতি যথা নাম ৱীতচ্চিকোপি অঙ্গাৰো নেৱ তাৱ সন্নিসীদতি পতাপং কৰোতিযেৱ, যথা চ পত্তপচনট্ঠানে নেৱ তাৱ সন্নিসীদতি পতাপং কৰোতিযেৱ, এৱং চিত্তস্স অৱূপসন্তাকাৰো, অত্থতো পনেতং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চমেৱ হোতি.
ৱিচিকিচ্ছট্ঠানীযা ধম্মাতি ৱিচিকিচ্ছায আৰম্মণধম্মা. অযোনিসোমনসিকাৰো সব্বত্থ ৱুত্তনযোৱ. এৱমেত্থ কামচ্ছন্দো ৱিচিকিচ্ছাতি ইমে দ্ৱে ধম্মা আৰম্মণেন কথিতা, ব্যাপাদো আৰম্মণেন চ উপনিস্সযেন চ, সেসা সহজাতেন চ উপনিস্সযেন চাতি.
সতিসম্বোজ্ঝঙ্গট্ঠানীযা ধম্মাতি সতিযা আৰম্মণধম্মা সত্ততিংস বোধিপক্খিযা চ নৱ লোকুত্তৰধম্মা চ. তত্থ যোনিসোমনসিকাৰবহুলীকাৰোতি তত্থ উপাযমনসিকাৰস্স পুনপ্পুনং কৰণং.
কুসলাকুসলা ধম্মাতিআদীসু কুসলাতি কোসল্লসম্ভূতা অনৱজ্জসুখৱিপাকা. অকুসলাতি অকোসল্লসম্ভূতা সাৱজ্জদুক্খৱিপাকা. সাৱজ্জাতি অকুসলা. অনৱজ্জাতি কুসলা. হীনপণীতকণ্হসুক্কেসুপি এসেৱ নযো. সপ্পটিভাগাতি কণ্হসুক্কাযেৱ. কণ্হা হি কণ্হৱিপাকদানতো, সুক্কা চ সুক্কৱিপাকদানতো সপ্পটিভাগা নাম, সদিসৱিপাককোট্ঠাসাতি অত্থো. পটিপক্খভূতস্স ৱা ভাগস্স অত্থিতায সপ্পটিভাগা. কণ্হানঞ্হি সুক্কা পটিপক্খভাগা, সুক্কানঞ্চ কণ্হা পটিপক্খভাগাতি এৱম্পি সপ্পটিভাগা. সপ্পটিবাহিতট্ঠেন ৱা সপ্পটিভাগা. অকুসলঞ্হি কুসলং পটিবাহিত্ৱা অত্তনো ৱিপাকং দেতি, কুসলঞ্চ অকুসলং পটিবাহিত্ৱাতি এৱম্পি কণ্হসুক্কা সপ্পটিভাগা.
আৰম্ভধাতূতি পঠমাৰম্ভৱীৰিযং. নিক্কমধাতূতি কোসজ্জতো নিক্খন্তত্তা ততো বলৱতৰং. পৰক্কমধাতূতি পৰং পৰং ঠানং অক্কমনতায ততোপি বলৱতৰন্তি তীহিপি পদেহি ৱীৰিযমেৱ কথিতং.
পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গট্ঠানীযাতি পীতিযা আৰম্মণধম্মা. কাযপস্সদ্ধীতি তিণ্ণং খন্ধানং দৰথপস্সদ্ধি. চিত্তপস্সদ্ধীতি ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধস্স দৰথপস্সদ্ধি. সমথনিমিত্তন্তি সমথোপি সমথনিমিত্তং, আৰম্মণম্পি. অব্যগ্গনিমিত্তন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং.
উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গট্ঠানীযাতি উপেক্খায আৰম্মণধম্মা, অত্থতো পন মজ্ঝত্তাকাৰো উপেক্খাট্ঠানীযা ধম্মোতি ৱেদিতব্বো. এৱমেত্থ সতিধম্মৱিচযউপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গা আৰম্মণেন কথিতা, সেসা আৰম্মণেনপি উপনিস্সযেনপি.