৯. ৱীণোপমসুত্তৱণ্ণনা

২৪৬. নৱমে যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱাতি ইদং সত্থা যথা নাম মহাকুটুম্বিকো মহন্তং কসিকম্মং কত্ৱা, নিপ্ফন্নসস্সো ঘৰদ্ৱাৰে মণ্ডপং কত্ৱা, উভতোসঙ্ঘস্স দানং পৱত্তেয্য. কিঞ্চাপি তেন উভতোসঙ্ঘস্স দানং পট্ঠপিতং, দ্ৱীসু পন পৰিসাসু সন্তপ্পিতাসু সেসজনম্পি সন্তপ্পেতিযেৱ, এৱমেৱ ভগৱা সমধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি পাৰমিযো পূৰেত্ৱা বোধিমণ্ডে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং অধিগন্ত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো জেতৱনমহাৱিহাৰে নিসিন্নো ভিক্খুপৰিসায চেৱ ভিক্খুনিপৰিসায চ মহাধম্মযাগং যজন্তো ৱীণোপমসুত্তং আৰভি. তং পেনেতং কিঞ্চাপি দ্ৱে পৰিসা সন্ধায আৰদ্ধং, চতুন্নম্পি পন পৰিসানং অৱাৰিতং. তস্মা সব্বেহিপি সোতব্বঞ্চেৱ সদ্ধাতব্বঞ্চ, পৰিযোগাহিত্ৱা চস্স অত্থৰসো ৱিন্দিতব্বোতি.

তত্থ ছন্দোতিআদীসু ছন্দো নাম পুব্বুপ্পত্তিকা দুব্বলতণ্হা, সো ৰঞ্জেতুং ন সক্কোতি. অপৰাপৰং উপ্পজ্জমানা পন বলৱতণ্হা ৰাগো নাম, সো ৰঞ্জেতুং সক্কোতি. দণ্ডাদানাদীনি কাতুং অসমত্থো পুব্বুপ্পত্তিকো দুব্বলকোধো দোসো নাম. তানি কাতুং সমত্থো অপৰাপৰুপ্পত্তিকো বলৱকোধো পটিঘং নাম. মোহো পন মোহনসম্মোহনৱসেন উপ্পন্নং অঞ্ঞাণং. এৱমেত্থ পঞ্চহিপি পদেহি তীণি অকুসলমূলানি গহিতানি. তেসু গহিতেসু সব্বেপি তম্মূলকা কিলেসা গহিতাৱ হোন্তি. ‘‘ছন্দো ৰাগো’’তি ৱা পদদ্ৱযেন অট্ঠলোভসহগতচিত্তুপ্পাদা, ‘‘দোসো পটিঘ’’ন্তি পদদ্ৱযেন দ্ৱে দোমনস্সসহগতচিত্তুপ্পাদা, মোহপদেন লোভদোসৰহিতা দ্ৱে উদ্ধচ্চৱিচিকিচ্ছাসহগতচিত্তুপ্পাদা গহিতাতি. এৱং সব্বেপি দ্ৱাদস চিত্তুপ্পাদা দস্সিতাৱ হোন্তি.

সভযোতি কিলেসচোৰানং নিৱাসট্ঠানত্তা সভযো. সপ্পটিভযোতি ৱধবন্ধনাদীনং কাৰণত্তা সপ্পটিভযো. সকণ্টকোতি ৰাগাদীহি কণ্টকেহি সকণ্টকো. সগহনোতি ৰাগগহনাদীহি সগহনো. উম্মগ্গোতি দেৱলোকং ৱা মনুস্সলোকং ৱা নিব্বানং ৱা গচ্ছন্তস্স অমগ্গো. কুম্মগ্গোতি কুচ্ছিতজেগুচ্ছিভূতট্ঠানগমনএকপদিকমগ্গো ৱিয অপাযসম্পাপকত্তা কুম্মগ্গো. দুহিতিকোতি এত্থ ইহিতীতি ইৰিযনা, দুক্খা ইহিতি এত্থাতি, দুহিতিকো. যস্মিঞ্হি মগ্গে মূলফলাদিখাদনীযং ৱা সাযনীযং ৱা নত্থি, তস্মিং ইৰিযনা দুক্খা হোতি, ন সক্কা তং পটিপজ্জিত্ৱা ইচ্ছিতট্ঠানং গন্তুং. কিলেসমগ্গম্পি পটিপজ্জিত্ৱা ন সক্কা সম্পত্তিভৱং গন্তুন্তি কিলেসমগ্গো দুহিতিকোতি ৱুত্তো. দ্ৱীহিতিকোতিপি পাঠো, এসেৱত্থো. অসপ্পুৰিসসেৱিতোতি কোকালিকাদীহি অসপ্পুৰিসেহি সেৱিতো.

ততো চিত্তং নিৱাৰযেতি তেহি চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰূপেহি তং ছন্দাদিৱসেন পৱত্তচিত্তং অসুভাৱজ্জনাদীহি উপাযেহি নিৱাৰযে. চক্খুদ্ৱাৰস্মিঞ্হি ইট্ঠাৰম্মণে ৰাগে উপ্পন্নে অসুভতো আৱজ্জন্তস্স চিত্তং নিৱত্ততি, অনিট্ঠাৰম্মণে দোসে উপ্পন্নে মেত্ততো আৱজ্জন্তস্স চিত্তং নিৱত্ততি, মজ্ঝত্তাৰম্মণে মোহে উপ্পন্নে উদ্দেসপৰিপুচ্ছং গৰুৱাসং আৱজ্জন্তস্স চিত্তং নিৱত্ততি. এৱং অসক্কোন্তেন পন সত্থুমহত্ততং ধম্মস্স স্ৱাক্খাততা সঙ্ঘস্স সুপ্পটিপত্তি চ আৱজ্জিতব্বা. সত্থুমহত্ততং পচ্চৱেক্খতোপি হি ধম্মস্স স্ৱাক্খাততং সঙ্ঘস্স সুপ্পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খতোপি চিত্তং নিৱত্ততি. তেন ৱুত্তং ‘‘অসুভাৱজ্জনাদীহি উপাযেহি নিৱাৰযে’’তি.

কিট্ঠন্তি কিট্ঠট্ঠানে উপ্পন্নসস্সং. সম্পন্নন্তি পৰিপুণ্ণং সুনিপ্ফন্নং. কিট্ঠাদোতি সস্সখাদকো. এৱমেৱ খোতি এত্থ সম্পন্নকিট্ঠং ৱিয পঞ্চ কামগুণা দট্ঠব্বা, কিট্ঠাদো গোণো ৱিয কূটচিত্তং, কিট্ঠাৰক্খস্স পমাদকালো ৱিয ভিক্খুনো ছসু দ্ৱাৰেসু সতিং পহায ৱিচৰণকালো, কিট্ঠাৰক্খস্স পমাদমাগম্ম গোণেন গহিতগব্ভস্স কিট্ঠস্স খাদিতত্তা সস্সসামিনো সস্সফলানধিগমো ৱিয ছদ্ৱাৰৰক্খিকায সতিযা ৱিপ্পৱাসমাগম্ম পঞ্চকামগুণং অস্সাদেন্তেন চিত্তেন কুসলপক্খস্স নাসিতত্তা ভিক্খুনো সামঞ্ঞফলাধিগমাভাৱো ৱেদিতব্বো.

উপৰিঘটাযন্তি দ্ৱিন্নং সিঙ্গানং অন্তৰে. সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হেয্যাতি ঘটাযং পতিট্ঠিতে নাসাৰজ্জুকে সুট্ঠু নিগ্গহিতং কত্ৱা নিগ্গণ্হেয্য. দণ্ডেনাতি মুগ্গৰসদিসেন থূলদণ্ডকেন. এৱঞ্হি সো ভিক্খৱে গোণোতি এৱং সো কিট্ঠাৰক্খস্স পমাদমন্ৱায যস্মিং যস্মিং খণে কিট্ঠং ওতৰিতুকামো হোতি, তস্মিং তস্মিং খণে এৱং নিগ্গণ্হিত্ৱা তাড়েত্ৱা ওসজ্জনেন নিব্বিসেৱনভাৱং উপনীতো গোণো.

এৱমেৱ খোতি ইধাপি সম্পন্নকিট্ঠমিৱ পঞ্চ কামগুণা দট্ঠব্বা, কিট্ঠাদো ৱিয কূটচিত্তং, কিট্ঠাৰক্খস্স অপ্পমাদো ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো ছসু দ্ৱাৰেসু সতিযা অৱিস্সজ্জনং, দণ্ডো ৱিয সুত্তন্তো, গোণস্স কিট্ঠাভিমুখকালে দণ্ডেন তাড়নং ৱিয চিত্তস্স বহিদ্ধা পুথুত্তাৰম্মণাভিমুখকালে অনমতগ্গিযদেৱদূতআদিত্তআসীৱিসূপমঅনাগতভযাদীসু তং তং সুত্তং আৱজ্জেত্ৱা চিত্তুপ্পাদস্স পুথুত্তাৰম্মণতো নিৱাৰেত্ৱা মূলকম্মট্ঠানে ওতাৰণং ৱেদিতব্বং. তেনাহু পোৰাণা –

‘‘সুভাসিতং সুত্ৱা মনো পসীদতি,

দমেতি নং পীতিসুখঞ্চ ৱিন্দতি;

তদস্স আৰম্মণে তিট্ঠতে মনো,

গোণোৱ কিট্ঠাদকো দণ্ডতজ্জিতো’’তি.

উদুজিতন্তি তজ্জিতং. সুদুজিতন্তি সুতজ্জিতং, সুজিতন্তিপি অত্থো. উদু, সুদূতি ইদং পন নিপাতমত্তমেৱ. অজ্ঝত্তন্তি গোচৰজ্ঝত্তং. সন্তিট্ঠতীতিআদীসু পঠমজ্ঝানৱসেন সন্তিট্ঠতি, দুতিযজ্ঝানৱসেন সন্নিসীদতি, ততিযজ্ঝানৱসেন একোদি হোতি, চতুত্থজ্ঝানৱসেন সমাধিযতি. সব্বম্পি ৱা এতং পঠমজ্ঝানৱসেন ৱেদিতব্বং. এত্তাৱতা হি সম্মাসম্বুদ্ধেন সমথানুৰক্খণইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং নাম কথিতং.

ৰঞ্ঞো ৱাতি কস্সচিদেৱ পচ্চন্তৰঞ্ঞো ৱা. সদ্দং সুণেয্যাতি পচ্চূসকালে পবুদ্ধো কুসলেন ৱীণাৱাদকেন ৱাদিযমানায মধুৰসদ্দং সুণেয্য. ৰজনীযোতিআদীসু চিত্তং ৰঞ্জেতীতি ৰজনীযো. কামেতব্বতায কমনীযো. চিত্তং মদযতীতি মদনীযো. চিত্তং মুচ্ছিতং ৱিয কৰণতো মুচ্ছিযতীতি মুচ্ছনীযো. আবন্ধিত্ৱা ৱিয গহণতো বন্ধতীতি বন্ধনীযো. অলং মে, ভোতি ৱীণায সণ্ঠানং দিস্ৱা তং অনিচ্ছন্তো এৱমাহ. উপধাৰণেতি ৱেট্ঠকে. কোণন্তি চতুৰস্সং সাৰদণ্ডকং.

সো তং ৱীণন্তি সো ৰাজা ‘‘আহৰথ নং ৱীণং, অহমস্সা সদ্দং পসিস্সামী’’তি তং ৱীণং গহেত্ৱা. দসধা ৱাতিআদীসু পঠমং তাৱ দসধা ফালেয্য, অথস্সা সদ্দং অপস্সন্তো সতধা ফালেয্য, তথাপি অপস্সন্তো সকলিকং সকলিকং কৰেয্য, তথাপি অপস্সন্তো ‘‘সকলিকা ঝাযিস্সন্তি, সদ্দো পন নিক্খমিত্ৱা পলাযিস্সতি, তদা নং পস্সিস্সামী’’তি অগ্গিনা ডহেয্য. তথাপি অপস্সন্তো ‘‘সল্লহুকানি মসিচুণ্ণানি ৱাতেন ভস্সিস্সন্তি, সদ্দো সাৰধঞ্ঞং ৱিয পাদমূলে পতিস্সতি, তদা নং পস্সিস্সামী’’তি মহাৱাতে ৱা ওফুনেয্য. তথাপি অপস্সন্তো ‘‘মসিচুণ্ণানি যথোদকং গমিস্সন্তি, সদ্দো পন পাৰং গচ্ছন্তো পুৰিসো ৱিয নিক্খমিত্ৱা তৰিস্সতি, তদা নং পস্সিস্সামী’’তি নদিযা ৱা সীঘসোতায পৱাহেয্য.

এৱং ৱদেয্যাতি সব্বেহিপিমেহি উপাযেহি অপস্সন্তো তে মনুস্সে এৱং ৱদেয্য. অসতী কিৰাযন্তি অসতী কিৰ অযং ৱীণা, লামিকাতি অত্থো. অসতীতি লামকাধিৱচনমেতং. যথাহ –

‘‘অসা লোকিত্থিযো নাম, ৱেলা তাসং ন ৱিজ্জতি;

সাৰত্তা চ পগব্ভা চ, সিখী সব্বঘসো যথা’’তি. (জা. ১.১.৬১);

যথেৱং যংকিঞ্চি ৱীণা নামাতি ন কেৱলঞ্চ ৱীণাযেৱ লামিকা, যথেৱ পন অযং ৱীণা নাম, এৱং যংকিঞ্চি অঞ্ঞম্পি তন্তিবদ্ধং, সব্বং তং লামকমেৱাতি অত্থো. এৱমেৱ খোতি এত্থ ৱীণা ৱিয পঞ্চক্খন্ধা দট্ঠব্বা, ৰাজা ৱিয যোগাৱচৰো. যথা সো ৰাজা তং ৱীণং দসধা ফালনতো পট্ঠায ৱিচিনন্তো সদ্দং অদিস্ৱা ৱীণায অনত্থিকো হোতি, এৱং যোগাৱচৰো পঞ্চক্খন্ধে সম্মসন্তো অহন্তি ৱা মমন্তি ৱা গহেতব্বং অপস্সন্তো খন্ধেহি অনত্থিকো হোতি. তেনস্স তং খন্ধসম্মসনং দস্সেন্তো ৰূপং সমন্ৱেসতি যাৱতা ৰূপস্স গতীতিআদিমাহ.

তত্থ সমন্ৱেসতীতি পৰিযেসতি. যাৱতা ৰূপস্স গতীতি যত্তকা ৰূপস্স গতি. তত্থ গতীতি গতিগতি, সঞ্জাতিগতি, সলক্খণগতি, ৱিভৱগতি, ভেদগতীতি পঞ্চৱিধা হোন্তি. তত্থ ইদং ৰূপং নাম হেট্ঠা অৱীচিপৰিযন্তং কত্ৱা উপৰি অকনিট্ঠব্ৰহ্মলোকং অন্তো কত্ৱা এত্থন্তৰে সংসৰতি ৱত্ততি, অযমস্স গতিগতি নাম.

অযং পন কাযো নেৱ পদুমগব্ভে, ন পুণ্ডৰীকনীলুপ্পলাদীসু সঞ্জাযতি, আমাসযপক্কাসযানং পন অন্তৰে বহলন্ধকাৰে দুগ্গন্ধপৱনৱিচৰিতে পৰমজেগুচ্ছে ওকাসে পূতিমচ্ছাদীসু কিমি ৱিয সঞ্জাযতি, অযং ৰূপস্স সঞ্জাতিগতি নাম.

দুৱিধং পন ৰূপস্স লক্খণং, ‘‘ৰুপ্পতীতি খো, ভিক্খৱে, তস্মা ৰূপ’’ন্তি (সং. নি. ৩.৭৯) এৱং ৱুত্ত ৰুপ্পনসঙ্খাতং পচ্চত্তলক্খণঞ্চ অনিচ্চাদিভেদং সামঞ্ঞলক্খণঞ্চ, অযমস্স সলক্খণগতি নাম.

‘‘গতি মিগানং পৱনং, আকাসো পক্খিনং গতি;

ৱিভৱো গতি ধম্মানং, নিব্বানং অৰহতো গতী’’তি. (পৰি. ৩৩৯) –

এৱং ৱুত্তো ৰূপস্স অভাৱো ৱিভৱগতি নাম. যো পনস্স ভেদো, অযং ভেদগতি নাম. ৱেদনাদীসুপি এসেৱ নযো. কেৱলঞ্হেত্থ উপৰি যাৱ ভৱগ্গা তেসং সঞ্জাতিগতি, সলক্খণগতিযঞ্চ ৱেদযিতসঞ্জাননঅভিসঙ্খৰণৱিজাননৱসেন পচ্চত্তলক্খণং ৱেদিতব্বং.

তম্পি তস্স ন হোতীতি যদেতং ৰূপাদীসু অহন্তি ৱা মমন্তি ৱা অস্মীতি ৱা এৱং নিদ্দিট্ঠং দিট্ঠিতণ্হামানগ্গাহত্তযং, তম্পি তস্স খীণাসৱস্স ন হোতীতি যথানুসন্ধিনাৱ সুত্তাগতং. তেন ৱুত্তং মহাঅট্ঠকথাযং –

‘‘আদিম্হি সীলং কথিতং, মজ্ঝে সমাধিভাৱনা;

পৰিযোসানে চ নিব্বানং, এসা ৱীণোপমা কথা’’তি.