১৯. আসীৱিসৱগ্গো
১. আসীৱিসোপমসুত্তৱণ্ণনা
২৩৮. আসীৱিসৱগ্গস্স পঠমে ভিক্খূ আমন্তেসীতি একচাৰিকদ্ৱিচাৰিকতিচাৰিকচতুচাৰিকপঞ্চচাৰিকে সভাগৱুত্তিনো কাৰকে যুত্তপযুত্তে সব্বেপি দুক্খলক্খণকম্মট্ঠানিকে পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নে যোগাৱচৰে ভিক্খূ আমন্তেসি. ইদঞ্হি সুত্তং পুগ্গলজ্ঝাসযেন ৱুত্তং. পুগ্গলেসুপি ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূনং দিসাৱাসিকানং দুক্খলক্খণকম্মট্ঠানিকানং উপট্ঠানৱেলায আগন্ত্ৱা সত্থাৰং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নানং ৱসেন ৱুত্তং. এৱং সন্তেপি উগ্ঘটিতঞ্ঞূআদীনং চতুন্নম্পি পুগ্গলানং পচ্চযভূতমেৱেতং. উগ্ঘটিতঞ্ঞূ পুগ্গলো হি ইমস্স সুত্তস্স মাতিকানিক্খেপেনেৱ অৰহত্তং পাপুণিস্সতি, ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ মাতিকায ৱিত্থাৰভাজনেন, নেয্যপুগ্গলো ইমমেৱ সুত্তং সজ্ঝাযন্তো পৰিপুচ্ছন্তো যোনিসো মনসিকৰোন্তো কল্যাণমিত্তে সেৱন্তো ভজন্তো পযিৰুপাসন্তো অৰহত্তং পাপুণিস্সতি. পদপৰমস্সেতং সুত্তং অনাগতে ৱাসনা ভৱিস্সতীতি এৱং সব্বেসম্পি উপকাৰভাৱং ঞত্ৱা ভগৱা সিনেৰুং উক্খিপন্তো ৱিয আকাসং ৱিত্থাৰেন্তো ৱিয চক্কৱাড়পব্বতং কম্পেন্তো ৱিয চ মহন্তেন উস্সাহেন সেয্যথাপি, ভিক্খৱেতি ইমং আসীৱিসোপমসুত্তং আৰভি.
তত্থ চত্তাৰো আসীৱিসাতি কট্ঠমুখো, পূতিমুখো, অগ্গিমুখো, সত্থমুখোতি ইমে চত্তাৰো. তেসু কট্ঠমুখেন দট্ঠস্স সকলসৰীৰং সুক্খকট্ঠং ৱিয থদ্ধং হোতি, সন্ধিপব্বেসু অধিমত্তং অযসূলসমপ্পিতং ৱিয তিট্ঠতি. পূতিমুখেন দট্ঠস্স পক্কপূতিপনসং ৱিয ৱিপুব্বকভাৱং আপজ্জিত্ৱা পগ্ঘৰতি, চঙ্গৱাৰে পক্খিত্তউদকং ৱিয হোতি. অগ্গিমুখেন দট্ঠস্স সকলসৰীৰং ঝাযিত্ৱা ভস্মমুট্ঠি ৱিয থুসমুট্ঠি ৱিয চ ৱিপ্পকিৰীযতি. সত্তমুখেন দট্ঠস্স সকলসৰীৰং ভিজ্জতি, অসনিপাতট্ঠানং ৱিয মহানিখাদনেন খতসন্ধিমুখং ৱিয চ হোতি. এৱং ৱিসৱসেন ৱিভত্তা চত্তাৰো আসীৱিসা.
ৱিসৱেগৱিকাৰেন পনেতে সোড়স হোন্তি. কট্ঠমুখো হি দট্ঠৱিসো, দিট্ঠৱিসো, ফুট্ঠৱিসো, ৱাতৱিসোতি চতুব্বিধো হোতি. তেন হি দট্ঠম্পি দিট্ঠম্পি ফুট্ঠম্পি তস্স ৱাতেন পহটম্পি সৰীৰং ৱুত্তপ্পকাৰেন থদ্ধং হোতি. সেসেসুপি এসেৱ নযোতি. এৱং ৱিসৱেগৱিকাৰৱসেন সোড়স হোন্তি.
পুন পুগ্গলপণ্ণত্তিৱসেন চতুসট্ঠি হোন্তি. কথং? কট্ঠমুখেসু তাৱ দট্ঠৱিসো চ আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো, ঘোৰৱিসো নো আগতৱিসো, আগতৱিসো চেৱ ঘোৰৱিসো চ, নেৱাগতৱিসো ন ঘোৰৱিসোতি চতুব্বিধো হোতি. তত্থ যস্স ৱিসং সম্পজ্জলিততিণুক্কায অগ্গি ৱিয সীঘং অভিৰুহিত্ৱা অক্খীনি গহেত্ৱা খন্ধং গহেত্ৱা সীসং গহেত্ৱা ঠিতন্তি ৱত্তব্বতং আপজ্জতি মণিসপ্পাদীনং ৱিসং ৱিয, মন্তং পন পৰিৱত্তেত্ৱা কণ্ণৱাতং দত্ৱা দণ্ডকেন পহটমত্তে ওতৰিত্ৱা দট্ঠট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতি, অযং আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো নাম. যস্স পন ৱিসং সণিকং অভিৰুহতি, আৰুড়্হাৰুড়্হট্ঠানে পন অযং সীতউদকং ৱিয হোতি উদকসপ্পাদীনং ৱিসং ৱিয, দ্ৱাদসৱস্সচ্চযেনাপি কণ্ণপিট্ঠিখন্ধপিট্ঠিকাদীসু গণ্ডপিড়কাদিৱসেন পঞ্ঞাযতি, মন্তপৰিৱত্তনাদীসু চ কযিৰমানাসু সীঘং ন ওতৰতি, অযং ঘোৰৱিসো নো আগতৱিসো নাম. যস্স পন ৱিসং সীঘং অভিৰুহতি, ন সীঘং ওতৰতি অনেড়কসপ্পাদীনং ৱিসং ৱিয, অযং আগতৱিসো চেৱ ঘোৰৱিসো চ. যস্স পন ৱিসং মন্দং হোতি, ওতাৰিযমানম্পি সুখেনেৱ ওতৰতি নীলসপ্পধম্মনিসপ্পাদীনং ৱিসং ৱিয, অযং নেৱাগতৱিসো ন ঘোৰৱিসো নাম. ইমিনা উপাযেন কট্ঠমুখে দট্ঠৱিসাদযো পূতিমুখাদীসু চ দট্ঠৱিসাদযো ৱেদিতব্বাতি. এৱং পুগ্গলপণ্ণত্তিৱসেন চতুসট্ঠি.
তেসু ‘‘অণ্ডজা নাগা’’তিআদিনা (সং. নি. ৩.৩৪২-৩৪৪) যোনিৱসেন একেকং চতুধা ৱিভজিত্ৱা ছপণ্ণাসাধিকানি দ্ৱে সতানি হোন্তি. তে জলজাথলজাতি দ্ৱিগুণিতা দ্ৱাদসাধিকানি পঞ্চসতানি হোন্তি, তে কামৰূপঅকামৰূপানং ৱসেন দ্ৱিগুণিতা চতুৱীসাধিকসহস্সসঙ্খা হোন্তি. পুন গতমগ্গস্স পটিলোমতো সংখিপ্পমানা কট্ঠমুখাদিৱসেন চত্তাৰোৱ হোন্তীতি. তে সন্ধায ভগৱা ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, চত্তাৰো আসীৱিসা’’তি আহ. কুলৱসেন হি এতে গহিতা.
তত্থ আসীৱিসাতি আসিত্তৱিসাতিপি আসীৱিসা, অসিতৱিসাতিপি আসীৱিসা, অসিসদিসৱিসাতিপি আসীৱিসা. আসিত্তৱিসাতি সকলকাযে আসিঞ্চিত্ৱা ৱিয ঠপিতৱিসা, পৰস্স চ অত্তনো সৰীৰে চ আসিঞ্চনৱিসাতি অত্থো. অসিতৱিসাতি যং যং এতেহি অসিতং হোতি পৰিভুত্তং, তং তং ৱিসমেৱ সম্পজ্জতি, তস্মা অসিতং ৱিসং হোতি এতেসন্তি আসীৱিসা. অসিসদিসৱিসাতি অসিৱিয তিখিণং পৰমম্মচ্ছেদনসমত্থং ৱিসং এতেসন্তি আসীৱিসাতি এৱমেত্থ ৱচনত্থো ৱেদিতব্বো. উগ্গতেজাতি উগ্গততেজা বলৱতেজা. ঘোৰৱিসাতি দুন্নিম্মদ্দনৱিসা.
এৱং ৱদেয্যুন্তি পটিজগ্গাপনত্থং এৱং ৱদেয্যুং. ৰাজানো হি আসীৱিসে গাহাপেত্ৱা – ‘‘তথাৰূপে চোৰে ৱা এতেহি ডংসাপেত্ৱা মাৰেস্সাম, নগৰূপৰোধকালে পৰসেনায ৱা তং খিপিস্সাম, পৰবলং নিম্মদ্দেতুং অসক্কোন্তা সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা ৱৰসযনং আৰুয্হ এতেহি অত্তানং ডংসাপেত্ৱা সত্তূনং ৱসং অনাগচ্ছন্তা অত্তনো ৰুচিযা মৰিস্সামা’’তি আসীৱিসে জগ্গাপেন্তি. তে যং চোৰং সহসাৱ মাৰেতুং ন ইচ্ছন্তি, ‘‘এৱমেতে দীঘৰত্তং দুক্খপ্পত্তো হুত্ৱা মৰিস্সন্তী’’তি ইচ্ছন্তা তং পুৰিসং এৱং ৱদন্তি ইমে তে অম্ভো পুৰিস চত্তাৰো আসীৱিসাতি.
তত্থ কালেন কালন্তি কালে কালে. সংৱেসেতব্বাতি নিপজ্জাপেতব্বা. অঞ্ঞতৰো ৱা অঞ্ঞতৰো ৱাতি কট্ঠমুখাদীসু যো কোচি. যং তে অম্ভো পুৰিস কৰণীযং, তং কৰোহীতি ইদং অত্থচৰকস্স ৱচনং ৱেদিতব্বং. তস্স কিৰ পুৰিসস্স এৱং আসীৱিসে পটিপাদেত্ৱা ‘অযং ৱো উপট্ঠাকো’তি চতূসু পেড়াসু ঠপিতানং আসীৱিসানং আৰোচেন্তি. অথেকো নিক্খমিত্ৱা আগম্ম তস্স পুৰিসস্স দক্খিণপাদানুসাৰেন অভিৰুহিত্ৱা দক্খিণহত্থং মণিবন্ধতো পট্ঠায ৱেঠেত্ৱা দক্খিণকণ্ণসোতমূলে ফণং কত্ৱা সুসূতি কৰোন্তো নিপজ্জি. অপৰো ৱামপাদানুসাৰেন অভিৰুহিত্ৱা তথেৱ ৱামহত্থং ৱেঠেত্ৱা ৱামকণ্ণসোতমূলে ফণং কত্ৱা সুসূতি কৰোন্তো নিপজ্জি, ততিযো নিক্খমিত্ৱা অভিমুখং অভিৰুহিত্ৱা কুচ্ছিং ৱেঠেত্ৱা গলৱাটকমূলে ফণং কত্ৱা সুসূতি কৰোন্তো নিপজ্জি, চতুত্থো পিট্ঠিভাগেন অভিৰুহিত্ৱা গীৱং ৱেঠেত্ৱা উপৰিমুদ্ধনি ফণং ঠপেত্ৱা সুসূতি কৰোন্তো নিপজ্জি.
এৱং চতূসু আসীৱিসেসু সৰীৰট্ঠকেসুযেৱ জাতেসু একো তস্স পুৰিসস্স অত্থচৰকপুৰিসো তং দিস্ৱা ‘‘কিং তে, ভো পুৰিস, লদ্ধ’’ন্তি, পুচ্ছি. ততো তেন ‘‘ইমে মে, ভো, হত্থেসু হত্থকটকং ৱিয বাহাসু কেযূৰং ৱিয কুচ্ছিম্হি কুচ্ছিৱেঠনসাটকো ৱিয কণ্ণেসু কণ্ণচূড়িকা ৱিয গলে মুত্তাৱলিযো ৱিয সীসে সীসপসাধনং ৱিয কেচি অলঙ্কাৰৱিসেসা ৰঞ্ঞা দিন্না’’তি ৱুত্তে সো আহ – ‘‘ভো অন্ধবাল, মা এৱং মঞ্ঞিত্থ ‘ৰঞ্ঞা মে তুট্ঠেনেতং পসাধনং দিন্ন’ন্তি. ত্ৱং ৰঞ্ঞো আগুচাৰী চোৰো, ইমে চ চত্তাৰো আসীৱিসা দুৰুপট্ঠাহা দুপ্পটিজগ্গিযা, একস্মিং উট্ঠাতুকামে একো ন্হাযিতুকামো হোতি, একস্মিং ন্হাযিতুকামে একো ভুঞ্জিতুকামো, একস্মিং ভুঞ্জিতুকামে একো নিপজ্জিতুকামো. তেসু যস্সেৱ ইচ্ছা ন পূৰতি, সো তত্থেৱ ডংসিত্ৱা মাৰেতী’’তি. অত্থি পন, ভো, এৱং সন্তে কোচি সোত্থিমগ্গোতি? আম, ৰাজপুৰিসানং ৱিক্খিত্তভাৱং ঞত্ৱা পলাযনং সোত্থিভাৱোতি ৱত্ৱা ‘‘যং তে কৰণীযং, তং কৰোহী’’তি ৱদেয্য.
তং সুত্ৱা ইতৰো চতুন্নং আসীৱিসানং পমাদক্খণং ৰাজপুৰিসেহি চ পৱিৱিত্তং দিস্ৱা, ৱামহত্থেন দক্খিণহত্থং ৱেঠেত্ৱা, দক্খিণকণ্ণচূড়িকায ফণং ঠপেত্ৱা, সযিতাসীৱিসস্স সৰীৰং পৰিমজ্জন্তো ৱিয সণিকং তং অপনেত্ৱা, এতেনেৱ উপাযেন সেসেপি অপনেত্ৱা তেসং ভীতো পলাযেয্য. অথ নং তে আসীৱিসা ‘‘অযং অম্হাকং ৰঞ্ঞা উপট্ঠাকো দিন্নো’’তি অনুবন্ধমানা আগচ্ছেয্যুং. ইদং সন্ধায অথ খো সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো ভীতো চতুন্নং আসীৱিসানং…পে… পলাযেথাতি ৱুত্তং.
তস্মিং পন পুৰিসে এৱং আগতমগ্গং ওলোকেত্ৱা ওলোকেত্ৱা পলাযন্তে ৰাজা ‘‘পলাতো সো পুৰিসো’’তি সুত্ৱা ‘‘কো নু খো তং অনুবন্ধিত্ৱা ঘাতেতুং সক্খিস্সতী’’তি ৱিচিনন্তো তস্সেৱ পচ্চত্থিকে পঞ্চ জনে লভিত্ৱা ‘‘গচ্ছথ নং অনুবন্ধিত্ৱা ঘাতেথা’’তি পেসেয্য. অথস্স অত্থচৰা পুৰিসা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা আৰোচেয্যুং. সো ভিয্যোসোমত্তায ভীতো পলাযেথ. ইমমত্থং সন্ধায তমেনং এৱং ৱদেয্যুন্তিআদি ৱুত্তং.
ছট্ঠো অন্তৰচৰো ৱধকোতি ‘‘পঠমং আসীৱিসেহি অনুবদ্ধো ইতো চিতো চ তে ৱঞ্চেন্তো পলাযি, ইদানি পঞ্চহি পচ্চত্থিকেহি অনুবদ্ধো সুট্ঠুতৰং পলাযতি, ন সক্কা সো এৱং গহেতুং, উপলাড়নায পন সক্কা, তস্মা দহৰকালতো পট্ঠায একতো খাদিত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চ সন্থৱং অন্তৰচৰং ৱধকমস্স পেসেথা’’তি অমচ্চেহি ৱুত্তেন ৰঞ্ঞা পৰিযেসিত্ৱা পেসিতো অন্তৰচৰো ৱধকো.
সো পস্সেয্য সুঞ্ঞং গামন্তি নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো পদং ঘাযিত্ৱা ঘাযিত্ৱা ৱেগেনাগচ্ছন্তে চত্তাৰো আসীৱিসে পঞ্চ ৱধকে পচ্চত্থিকে ছট্ঠঞ্চ অন্তৰচৰং ৱধকং ‘‘নিৱত্ত ভো, মা পলাযি, পুত্তদাৰেন সদ্ধিং কামে পৰিভুঞ্জন্তো সুখং ৱসিস্সসী’’তি ৱত্ৱা আগচ্ছন্তং দিস্ৱা, ভিয্যোসোমত্তায যেন ৱা তেন ৱা পলাযন্তো পচ্চন্তৰট্ঠে অভিমুখগতং একং ছকুটিকং সুঞ্ঞং গামং পস্সেয্য. ৰিত্তকঞ্ঞেৱ পৱিসেয্যাতি ধনধঞ্ঞমঞ্চপীঠাদীহি ৱিৰহিতত্তা ৰিত্তকঞ্ঞেৱ পৱিসেয্য. তুচ্ছকং সুঞ্ঞকন্তি এতস্সেৱ ৱেৱচনং. পৰিমসেয্যাতি ‘‘সচে পানীযং ভৱিস্সতি, পিৱিস্সামি, সচে ভত্তং ভৱিস্সতি, ভুঞ্জিস্সামী’’তি ভাজনং ৱিৱৰিত্ৱা হত্থং অন্তো পৱেসেত্ৱা পৰিমসেয্য.
তমেনং এৱং ৱদেয্যুন্তি ছন্নং ঘৰানং একঘৰেপি কিঞ্চি অলভিত্ৱা গামমজ্ঝে একো সন্দচ্ছাযো ৰুক্খো অত্থি, তত্থ ৱঙ্কফলকং অত্থতং দিস্ৱা, ‘‘ইধ তাৱ নিসীদিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা, তত্থ নিসিন্নং মন্দমন্দেন ৱাতেন বীজিযমানং তত্তকমত্তম্পি সুখং সন্ততো অস্সাদযমানং, তমেনং পুৰিসং কেচিদেৱ অত্থচৰকা বহি পৱত্তিং ঞত্ৱা আগতা এৱং ৱদেয্যুং. ইদানি অম্ভো পুৰিসাতি অম্ভো, পুৰিস, ইদানি. চোৰা গামঘাতকাতি ‘‘যদেৱেত্থ লভিস্সাম, তং গণ্হিস্সাম ৱা ঘাতেস্সাম ৱা’’তি আগতা ছ গামঘাতকচোৰা.
উদকণ্ণৱন্তি গম্ভীৰং পুথুলং উদকং. গম্ভীৰম্পি হি অপুথুলং, পুথুলং ৱা অগম্ভীৰং, ন অণ্ণৱোতি ৱুচ্চতি, যম্পন গম্ভীৰঞ্চ পুথুলঞ্চ, তস্সেৱেতং নামং. সাসঙ্কং সপ্পটিভযন্তি চতুন্নং আসীৱিসানং পঞ্চন্নং ৱধকানং ছট্ঠস্স অন্তৰচৰস্স ছন্নঞ্চ গামঘাতকচোৰানং ৱসেন সাসঙ্কং সপ্পটিভযং. খেমং অপ্পটিভযন্তি তেসংযেৱ আসীৱিসাদীনং অভাৱেন খেমঞ্চ নিব্ভযঞ্চ ৱিচিত্ৰউয্যানৱৰং বহ্ৱন্নপানং দেৱনগৰসদিসং. ন চস্স নাৱা সন্তাৰণীতি ‘‘ইমায নাৱায ওৰিমতীৰতো পৰতীৰং গমিস্সন্তী’’তি এৱং ঠপিতা চ সন্তাৰণী নাৱা ন ভৱেয্য. উত্তৰসেতু ৱাতি ৰুক্খসেতু-জঙ্ঘসেতু-সকটসেতূনং অঞ্ঞতৰো উত্তৰসেতু ৱা ন ভৱেয্য. তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণোতি ন খো এস ব্ৰাহ্মণো. কস্মা নং ব্ৰাহ্মণোতি আহ? এত্তকানং পচ্চত্থিকানং বাহিতত্তা, দেসনং ৱা ৱিনিৱত্তেন্তো একং খীণাসৱব্ৰাহ্মণং দস্সেতুম্পি এৱমাহ.
তস্মিং পন এৱং উত্তিণ্ণে চত্তাৰো আসীৱিসা ‘‘ন লদ্ধো ৱতাসি অম্হেহি, অজ্জ তে মুৰুমুৰায জীৱিতং খাদিত্ৱা ছড্ডেয্যাম’’. পঞ্চ পচ্চত্থিকা ‘‘ন লদ্ধো ৱতাসি অম্হেহি, অজ্জ তে পৰিৱাৰেত্ৱা অঙ্গমঙ্গানি ছিন্দিত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গতা সতং ৱা সহস্সং ৱা লভেয্যাম’’. ছট্ঠো অন্তৰচৰো ‘‘ন লদ্ধো ৱতাসি মযা, অজ্জ তে ফলিকৱণ্ণেন অসিনা সীসং ছিন্দিত্ৱা, সেনাপতিট্ঠানং লভিত্ৱা সম্পত্তিং অনুভৱেয্যং’’. ছ চোৰা ‘‘ন লদ্ধো ৱতাসি অম্হেহি, অজ্জ তে ৱিৱিধানি কম্মকাৰণানি কাৰেত্ৱা বহুধনং আহৰাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা, উদকণ্ণৱং ওতৰিতুং অসক্কোন্তা ৰঞ্ঞো আণায কোপিতত্তা পৰতো গন্তুম্পি অৱিসহন্তা তত্থেৱ সুস্সিত্ৱা মৰেয্যুং.
উপমা খো ম্যাযন্তি এত্থ এৱং আদিতো পট্ঠায ওপম্মসংসন্দনং ৱেদিতব্বং – ৰাজা ৱিয হি কম্মং দট্ঠব্বং, ৰাজাপৰাধিকপুৰিসো ৱিয ৱট্টনিস্সিতো পুথুজ্জনো. চত্তাৰো আসীৱিসা ৱিয চত্তাৰি মহাভূতানি, ৰঞ্ঞো তস্স চত্তাৰো আসীৱিসে পটিচ্ছাপিতকালো ৱিয কম্মুনা পুথুজ্জনস্স পটিসন্ধিক্খণেযেৱ চতুন্নং মহাভূতানং দিন্নকালো. ‘‘ইমেসং আসীৱিসানং পমাদক্খণে ৰাজপুৰিসানঞ্চ ৱিৱিত্তক্খণে নিক্খমিত্ৱা যং তে অম্ভো, পুৰিস, কৰণীযং, তং কৰোহী’’তি ৱচনেন ‘‘পলাযস্সূ’’তি ৱুত্তকালো ৱিয সত্থাৰা ইমস্স ভিক্খুনো মহাভূতকম্মট্ঠানং কথেত্ৱা ‘‘ইমেসু চতূসু মহাভূতেসু নিব্বিন্দ ৱিৰজ্জ, এৱং ৱট্টতো পৰিমুচ্চিস্সসী’’তি কথিতকালো, তস্স পুৰিসস্স অত্থচৰকৱচনং সুত্ৱা চতুন্নং আসীৱিসানং পমাদক্খণে ৰাজপুৰিসানঞ্চ ৱিৱিত্তক্খণে নিক্খমিত্ৱা যেন ৱা তেন ৱা পলাযনং ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং লভিত্ৱা মহাভূতাসীৱিসেহি পৰিমুচ্চনত্থায ঞাণপলাযনেন পলাযনং.
ইদানি চতুন্নেতং মহাভূতানং অধিৱচনং পথৱীধাতুযা আপোধাতুযাতিআদীসু চতুমহাভূতকথা চ পঞ্চুপাদানক্খন্ধকথা চ আযতনকথা চ ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. এত্থ চ কট্ঠমুখআসীৱিসো ৱিয পথৱীধাতু দট্ঠব্বা, পূতিমুখঅগ্গিমুখসত্থমুখা ৱিয সেসধাতুযো. যথেৱ হি কট্ঠমুখেন দট্ঠস্স সকলকাযো থদ্ধো হোতি, এৱং পথৱীধাতুপকোপেনাপি. যথা চ পূতিমুখাদীহি দট্ঠস্স পগ্ঘৰতি চেৱ ঝাযতি চ ছিজ্জতি চ, এৱং আপোধাতুতেজোধাতুৱাযোধাতুপকোপেনাপীতি. তেনাহু অট্ঠকথাচৰিযা –
‘‘পত্থদ্ধো ভৱতী কাযো, দট্ঠো কট্ঠমুখেন ৱা;
পথৱীধাতুপকোপেন, হোতি কট্ঠমুখেৱ সো.
‘‘পূতিকো ভৱতী কাযো, দট্ঠো পূতিমুখেন ৱা;
আপোধাতুপকোপেন, হোতি পূতিমুখেৱ সো.
‘‘সন্তত্তো ভৱতী কাযো, দট্ঠো অগ্গিমুখেন ৱা;
তেজোধাতুপকোপেন, হোতি অগ্গিমুখেৱ সো.
‘‘সঞ্ছিন্নো ভৱতী কাযো, দট্ঠো সত্থমুখেন ৱা;
ৱাযোধাতুপকোপেন, হোতি সত্থমুখেৱ সো’’তি. –
এৱং তাৱেত্থ ৱিসেসতো সদিসভাৱো ৱেদিতব্বো.
অৱিসেসতো পন আসযতো ৱিসৱেগৱিকাৰতো অনত্থগ্গহণতো দুৰুপট্ঠানতো দুৰাসদতো অকতঞ্ঞুততো অৱিসেসকাৰিতো অনন্তদোসূপদ্দৱতোতি ইমেহি কাৰণেহি এতেসং আসীৱিসসদিসতা ৱেদিতব্বা. তত্থ আসযতোতি আসীৱিসানঞ্হি ৱম্মিকো আসযো, তত্থেৱ তে ৱসন্তি. মহাভূতানম্পি কাযৱম্মিকো আসযো. আসীৱিসানঞ্চ ৰুক্খসুসিৰতিণপণ্ণগহনসঙ্কাৰট্ঠানানিপি আসযো. এতেসুপি হি তে ৱসন্তি. মহাভূতানম্পি কাযসুসিৰং কাযগহনং কাযসঙ্কাৰট্ঠানং আসযোতি. এৱং তাৱ আসযতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
ৱিসৱেগৱিকাৰতোতি আসীৱিসা হি কুলৱসেন কট্ঠমুখাদিভেদতো চত্তাৰো. তত্থ একেকো ৱিসৱিকাৰতো ৱিভজ্জমানো দট্ঠৱিসাদিৱসেন চতুব্বিধো হোতি. মহাভূতানিপি পচ্চত্তলক্খণৱসেন পথৱীআদিভেদতো চত্তাৰি. এত্থ একেকং কম্মসমুট্ঠানাদিৱসেন চতুব্বিধং হোতি. এৱং ৱিসৱেগৱিকাৰতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
অনত্থগ্গহণতোতি আসীৱিসে গণ্হন্তা পঞ্চ অনত্থে গণ্হন্তি – দুগ্গন্ধং গণ্হন্তি, অসুচিং গণ্হন্তি, ব্যাধিং গণ্হন্তি, ৱিসং গণ্হন্তি, মৰণং গণ্হন্তি. মহাভূতানিপি গণ্হন্তা পঞ্চ অনত্থে গণ্হন্তি – দুগ্গন্ধং গণ্হন্তি, অসুচিং গণ্হন্তি, ব্যাধিং গণ্হন্তি, জৰং গণ্হন্তি, মৰণং গণ্হন্তি. তেনাহু পোৰাণা –
‘‘যেকেচি সপ্পং গণ্হন্তি, মীড়্হলিত্তং মহাৱিসং;
পঞ্চ গণ্হন্তুনত্থানি, লোকে সপ্পাভিনন্দিনো.
‘‘দুগ্গন্ধং অসুচিং ব্যাধিং, ৱিসং মৰণপঞ্চমং;
অনত্থা হোন্তি পঞ্চেতে, মীড়্হলিত্তে ভুজঙ্গমে.
‘‘এৱমেৱং অকুসলা, অন্ধবালপুথুজ্জনা;
পঞ্চ গণ্হন্তুনত্থানি, ভৱে জাতাভিনন্দিনো.
‘‘দুগ্গন্ধং অসুচিং ব্যাধিং, জৰং মৰণপঞ্চমং;
অনত্থা হোন্তি পঞ্চেতে, মীড়্হলিত্তেৱ পন্নগে’’তি. –
এৱং অনত্থগ্গহণতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
দুৰুপট্ঠানতোতি তে আসীৱিসা দুৰুপট্ঠানা, একস্মিং উট্ঠাতুকামে একো ন্হাযিতুকামো হোতি, তস্মিং ন্হাযিতুকামে অপৰো ভুঞ্জিতুকামো, তস্মিং ভুঞ্জিতুকামে অঞ্ঞো নিপজ্জিতুকামো হোতি. তেসু যস্স যস্সেৱ অজ্ঝাসযো ন পূৰতি, সো তত্থেৱ ডংসিত্ৱা মাৰেতি. ইমেহি পন আসীৱিসেহি ভূতানেৱ দুৰুপট্ঠানতৰানি. পথৱীধাতুযা হি ভেসজ্জে কযিৰমানে আপোধাতু কুপ্পতি, তস্সেৱ ভেসজ্জং কৰোন্তস্স তেজোধাতূতি এৱং একিস্সা ভেসজ্জে কযিৰমানে অপৰা কুপ্পন্তীতি. এৱং দুৰুপট্ঠানতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
দুৰাসদতোতি দুৰাসদা হি আসীৱিসা, গেহস্স পুৰিমভাগে আসীৱিসং দিস্ৱা পচ্ছিমভাগেন পলাযন্তি, পচ্ছিমভাগে দিস্ৱা পুৰিমভাগেন, গেহমজ্ঝে দিস্ৱা গব্ভং পৱিসন্তি, গব্ভে দিস্ৱা মঞ্চপীঠং অভিৰুহন্তি. মহাভূতানি ততোপি দুৰাসদতৰানি. তথাৰূপেন হি কুট্ঠৰোগেন ফুট্ঠস্স কণ্ণনাসাদীনি ছিন্দিত্ৱা পতন্তি, সৰীৰং সম্ফুটতি নীলমক্খিকা পৰিৱাৰেন্তি, সৰীৰগন্ধো দূৰতোৱ উব্বাহতি. তং পুৰিসং অক্কোসমানম্পি পৰিদেৱমানম্পি নেৱ ৰোসৱসেন, ন কাৰুঞ্ঞেন, উপসঙ্কমিতুং সক্কোন্তি, নাসিকং পিদহিত্ৱা খেড়ং পাতেন্তা দূৰতোৱ নং ৱিৱজ্জেন্তি. এৱং অঞ্ঞেসম্পি ভগন্দৰকুচ্ছিৰোগৱাতৰোগাদীনং বীভচ্ছজেগুচ্ছভাৱকৰানঞ্চ ৰোগানং ৱসেন অযমেৱত্থো ৱিভাৱেতব্বোতি. এৱং দুৰাসদতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
অকতঞ্ঞুততোতি আসীৱিসা হি অকতঞ্ঞুনো হোন্তি, ন্হাপিযমানাপি ভোজিযমানাপি গন্ধমালাদীহি পূজিযমানাপি পেড়াযং পক্খিপিত্ৱা পৰিহৰিযমানাপি ওতাৰমেৱ গৱেসন্তি. যত্থ ওতাৰং লভন্তি, তত্থেৱ নং ডংসিত্ৱা মাৰেন্তি. আসীৱিসেহিপি মহাভূতানেৱ অকতঞ্ঞুতৰানি. এতেসঞ্হি কতং নাম নত্থি, সীতেন ৱা উণ্হেন ৱা নিম্মলেন জলেন ন্হাপিযমানানিপি গন্ধমালাদীহি সক্কৰিযমানানিপি মুদুৱত্থমুদুসযনমুদুযানাদীহি পৰিহৰিযমানানিপি, ৱৰভোজনং ভোজিযমানানিপি, ৱৰপানং পাযাপিযমানানিপি ওতাৰমেৱ গৱেসন্তি. যত্থ ওতাৰং লভন্তি, তত্থেৱ কুপ্পিত্ৱা অনযব্যসনং পাপেন্তীতি. এৱং অকতঞ্ঞুততো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
অৱিসেসকাৰিতোতি আসীৱিসা হি ‘‘অযং খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা’’তি ৱিসেসং ন কৰোন্তি, সম্পত্তসম্পত্তমেৱ ডংসিত্ৱা মাৰেন্তি. মহাভূতানিপি ‘‘অযং খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা নিগ্গুণো ৱা সগুণো ৱা’’তি ৱিসেসং ন কৰোন্তি. যদি হি নেসং ‘‘অযং গুণৱা’’তি লজ্জা উপ্পজ্জেয্য, সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলে তথাগতে লজ্জং উপ্পাদেয্যুং. অথাপি নেসং ‘‘অযং মহাপঞ্ঞো অযং মহিদ্ধিকো অযং ধুতৱাদো’’তিআদিনা নযেন লজ্জা উপ্পজ্জেয্য, ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰাদীসু লজ্জং উপ্পাদেয্যুং. অথাপি নেসং ‘‘অযং নিগ্গুণো দাৰুণো থদ্ধো’’তি ভযং উপ্পজ্জেয্য, সদেৱকে লোকে নিগ্গুণথদ্ধদাৰুণানং অগ্গস্স দেৱদত্তস্স ছন্নং ৱা সত্থাৰানং ভাযেয্যুং, ন চ লজ্জন্তি ন চ ভাযন্তি, কুপ্পিত্ৱা যংকিঞ্চি অনযব্যসনং আপাদেন্তিযেৱ. এৱং অৱিসেসকাৰিতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
অনন্তদোসূপদ্দৱতোতি আসীৱিসে নিস্সায উপ্পজ্জনকানঞ্হি দোসূপদ্দৱানং পমাণং নত্থি. তথা হেতে ডংসিত্ৱা কাণম্পি কৰোন্তি খুজ্জম্পি পীঠসপ্পিম্পি একপক্খলম্পীতি এৱং অপৰিমাণং ৱিপ্পকাৰং দস্সেন্তি. ভূতানিপি কুপ্পিতানি ন কাণাদিভাৱেসু ন কিঞ্চি ৱিপ্পকাৰং ন কৰোন্তি, অপ্পমাণো এতেসং দোসূপদ্দৱোতি. এৱং অনন্তদোসূপদ্দৱতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
ইদানেত্থ চতুমহাভূতৱসেন যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথেতব্বং সিযা, তং ৱিসুদ্ধিমগ্গে চতুধাতুৱৱত্থাননিদ্দেসে কথিতমেৱ.
পঞ্চ ৱধকা পচ্চত্থিকাতি খো ভিক্খৱে পঞ্চন্নেতং উপাদানক্খন্ধানং অধিৱচনন্তি এত্থ দ্ৱীহি আকাৰেহি খন্ধানং ৱধকপচ্চত্থিকসদিসতা ৱেদিতব্বা. খন্ধা হি অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ ৱধেন্তি, তেসু চ সন্তেসু ৱধো নাম পঞ্ঞাযতি. কথং? ৰূপং তাৱ ৰূপম্পি ৱধেতি অৰূপম্পি, তথা অৰূপং অৰূপম্পি ৱধেতি ৰূপম্পি. কথং? অযঞ্হি পথৱীধাতু ভিজ্জমানা ইতৰা তিস্সো ধাতুযো গহেত্ৱাৱ ভিজ্জতি, আপোধাতুআদীসুপি এসেৱ নযো, এৱং তাৱ ৰূপং ৰূপমেৱ ৱধেতি. ৰূপক্খন্ধো পন ভিজ্জমানো চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধে গহেত্ৱাৱ ভিজ্জতি, এৱং ৰূপং অৰূপম্পি ৱধেতি. ৱেদনাক্খন্ধোপি ভিজ্জমানো সঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণক্খন্ধে গহেত্ৱাৱ ভিজ্জতি. সঞ্ঞাক্খন্ধাদীসুপি এসেৱ নযো. এৱং অৰূপং অৰূপমেৱ ৱধেতি. চুতিক্খণে পন চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধা ভিজ্জমানা ৱত্থুৰূপম্পি গহেত্ৱাৱ ভিজ্জন্তি, এৱং অৰূপং ৰূপম্পি ৱধেতি. এৱং তাৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱধেন্তীতি ৱধকা. যত্থ পন খন্ধা অত্থি, তত্থ ছেদনভেদনৱধবন্ধনাদযো হোন্তি, ন অঞ্ঞত্থাতি. এৱং খন্ধেসু সন্তেসু ৱধো পঞ্ঞাযতীতিপি ৱধকা.
ইদানি পঞ্চক্খন্ধে ৰূপাৰূপৱসেন দ্ৱে কোট্ঠাসে কত্ৱা, ৰূপৱসেন ৱা নামৱসেন ৱা ৰূপপৰিগ্গহং আদিং কত্ৱা, যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথেতব্বং সিযা তম্পি ৱিসুদ্ধিমগ্গে কথিতমেৱ.
ছট্ঠো অন্তৰচৰো ৱধকো উক্খিত্তাসিকোতি খো, ভিক্খৱে, নন্দীৰাগস্সেতং অধিৱচনন্তি এত্থ দ্ৱীহাকাৰেহি নন্দীৰাগস্স উক্খিত্তাসিকৱধকসদিসতা ৱেদিতব্বা পঞ্ঞাসিৰপাতনতো চ যোনিসম্পটিপাদনতো চ. কথং? চক্খুদ্ৱাৰস্মিঞ্হি ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে তং আৰম্মণং নিস্সায লোভো উপ্পজ্জতি, এত্তাৱতা পঞ্ঞাসীসং পতিতং নাম হোতি, সোতদ্ৱাৰাদীসুপি এসেৱ নযো. এৱং তাৱ পঞ্ঞাসিৰপাতনতো সদিসতা ৱেদিতব্বা. নন্দীৰাগো পনেস অণ্ডজাদিভেদা চতস্সো যোনিযো উপনেতি. তস্স যোনিউপগমনমূলকানি পঞ্চৱীসতি মহাভযানি দ্ৱত্তিংস কম্মকাৰণানি চ আগতানেৱ হোন্তীতি এৱং যোনিসম্পটিপাদনতোপিস্স উক্খিত্তাসিকৱধকসদিসতা ৱেদিতব্বা.
ইতি নন্দীৰাগৱসেনাপি একস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানং কথিতমেৱ হোতি. কথং? অযঞ্হি নন্দীৰাগো সঙ্খাৰক্খন্ধো, তং সঙ্খাৰক্খন্ধোতি ৱৱত্থপেত্ৱা তংসম্পযুত্তা ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞা সঞ্ঞাক্খন্ধো, চিত্তং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, তেসং ৱত্থাৰম্মণং ৰূপক্খন্ধোতি, এৱং পঞ্চক্খন্ধে ৱৱত্থপেতি. ইদানি তে পঞ্চক্খন্ধে নামৰূপৱসেন ৱৱত্থপেত্ৱা, তেসং পচ্চযপৰিযেসনতো পট্ঠায ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা, অনুপুব্বেন একো অৰহত্তং পাপুণাতীতি এৱং নন্দীৰাগৱসেন কম্মট্ঠানং কথিতং হোতি.
ছন্নং অজ্ঝত্তিকাযতনানং সুঞ্ঞগামেন সদিসতা পাড়িযংযেৱ আগতা. অযং পনেত্থ কম্মট্ঠাননযো – যথা চ তে ছ চোৰা ছকুটিকং সুঞ্ঞং গামং পৱিসিত্ৱা অপৰাপৰং ৱিচৰন্তা কিঞ্চি অলভিত্ৱা গামেন অনত্থিকা হোন্তি, এৱমেৱং ভিক্খু ছসু অজ্ঝত্তিকাযতনেসু অভিনিৱিসিত্ৱা ৱিচিনন্তো ‘‘অহ’’ন্তি ৱা ‘‘মম’’ন্তি ৱা গহেতব্বং কিঞ্চি অদিস্ৱা তেহি অনত্থিকো হোতি. সো ‘‘ৱিপস্সনং পট্ঠপেস্সামী’’তি উপাদাৰূপকম্মট্ঠানৱসেন চক্খুপসাদাদযো পৰিগ্গহেত্ৱা ‘‘অযং ৰূপক্খন্ধো’’তি ৱৱত্থপেতি, মনাযতনং ‘‘অৰূপক্খন্ধো’’তি. ইতি সব্বানিপেতানি নামঞ্চেৱ ৰূপঞ্চাতি নামৰূপৱসেন ৱৱত্থপেত্ৱা, তেসং পচ্চযং পৰিযেসিত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা, সঙ্খাৰে সম্মসন্তো অনুপুব্বেন অৰহত্তে পতিট্ঠাতি. ইদং একস্স ভিক্খুনো যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথিতং হোতি.
ইদানি বাহিৰানং গামঘাতকচোৰেহি সদিসতং দস্সেন্তো চোৰা গামঘাতকাতি খোতিআদিমাহ. তত্থ মনাপামনাপেসূতি কৰণত্থে ভুম্মং, মনাপামনাপেহীতি অত্থো. তত্থ চোৰেসু গামং হনন্তেসু পঞ্চ কিচ্চানি ৱত্তন্তি – চোৰা তাৱ গামং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা অগ্গিং দত্ৱা কটকটসদ্দং উট্ঠাপেন্তি, ততো মনুস্সা হত্থসাৰং গহেত্ৱা বহি নিক্খমন্তি. ততো তেহি সদ্ধিং ভণ্ডকস্স কাৰণা হত্থপৰামাসং কৰোন্তি. কেচি পনেত্থ পহাৰং পাপুণন্তি, কেচি পহাৰট্ঠানে পতন্তি, অৱসেসে পন অৰোগজনে বন্ধিত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানং নেত্ৱা ৰজ্জুবন্ধনাদীহি বন্ধিত্ৱা দাসপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জন্তি.
তত্থ গামঘাতকচোৰানং গামং পৰিৱাৰেত্ৱা অগ্গিদানং ৱিয ছসু দ্ৱাৰেসু আৰম্মণে আপাথগতে কিলেসপৰিড়াহুপ্পত্তি ৱেদিতব্বা, হত্থসাৰং আদায বহি নিক্খমনং ৱিয. তঙ্খণে কুসলধম্মং পহায অকুসলসমঙ্গিতা, ভণ্ডকস্স কাৰণা হত্থপৰামসনাপজ্জনং ৱিয দুক্কটদুব্ভাসিতপাচিত্তিযথুল্লচ্চযানং আপজ্জনকালো, পহাৰলদ্ধকালো ৱিয সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জনকালো, পহাৰং লদ্ধা পন পহাৰট্ঠানে পতিতকালো ৱিয পাৰাজিকং আপজ্জিত্ৱা অস্সমণকালো, অৱসেসজনস্স বন্ধিত্ৱা ৱসনট্ঠানং নেত্ৱা দাসপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জনকালো ৱিয তমেৱ আৰম্মণং নিস্সায সব্বেসং পস্সন্তানংযেৱ চূড়সীলমজ্ঝিমসীলমহাসীলানি ভিন্দিত্ৱা সিক্খং পচ্চক্খায গিহিভাৱং আপজ্জনকালো. তত্ৰস্স পুত্তদাৰং পোসেন্তস্স সন্দিট্ঠিকো দুক্খক্খন্ধো ৱেদিতব্বো, কালং কত্ৱা অপাযে নিব্বত্তস্স সম্পৰাযিকো.
ইমানিপি বাহিৰাযতনানি একস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানৱসেনেৱ কথিতানি. এত্থ হি ৰূপাদীনি চত্তাৰি উপাদাৰূপানি, ফোট্ঠব্বাযতনং তিস্সো ধাতুযো, ধম্মাযতনে আপোধাতুযা সদ্ধিং তা চতস্সোতি ইমানি চত্তাৰি ভূতানি, তেসং পৰিচ্ছেদৱসেন আকাসধাতু, লহুতাদিৱসেন লহুতাদযোতি এৱমিদং সব্বম্পি ভূতুপাদাযৰূপং ৰূপক্খন্ধো, তদাৰম্মণা ৱেদনাদযো চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধা. তত্থ ‘‘ৰূপক্খন্ধো ৰূপং, চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা নাম’’ন্তি. নামৰূপং ৱৱত্থপেত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ পটিপজ্জন্তস্স যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথিতং হোতি.
ওঘানন্তি এত্থ দুৰুত্তৰণট্ঠো ওঘট্ঠো. এতে হি ‘‘সীলসংৱৰং পূৰেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সামী’’তি অজ্ঝাসযং সমুট্ঠাপেত্ৱা কল্যাণমিত্তে নিস্সায সম্মা ৱাযমন্তেন তৰিতব্বা, যেন ৱা তেন ৱা দুৰুত্তৰা. ইমিনা দুৰুত্তৰণট্ঠেন ওঘাতি ৱুচ্চন্তি. তেপি একস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানৱসেন কথিতা. চত্তাৰোপি হি এতে একো সঙ্খাৰক্খন্ধো ৱাতি. সেসং নন্দীৰাগে ৱুত্তনযেনেৱ যোজেত্ৱা ৱিত্থাৰেতব্বং.
সক্কাযস্সেতং অধিৱচনন্তি, সক্কাযোপি হি আসীৱিসাদীহি উদকণ্ণৱস্স ওৰিমতীৰং ৱিয চতুমহাভূতাদীহি সাসঙ্কো সপ্পটিভযো, সোপি একস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানৱসেনেৱ কথিতো. সক্কাযো হি তেভূমকপঞ্চক্খন্ধা, তে চ সমাসতো নামৰূপমেৱাতি. এৱমেত্থ নামৰূপৱৱত্থানং আদিং কত্ৱা যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং ৱিত্থাৰেতব্বন্তি.
নিব্বানস্সেতং অধিৱচনন্তি নিব্বানঞ্হি উদকণ্ণৱস্স পাৰিমতীৰং ৱিয চতুমহাভূতাদীহি খেমং অপ্পটিভযং. ৱীৰিযাৰম্ভস্সেতং অধিৱচনন্তি এত্থ চিত্তকিৰিযদস্সনত্থং হেট্ঠা ৱুত্তৱাযামমেৱ ৱীৰিযন্তি গণ্হিত্ৱা দস্সেতি. তিণ্ণো পাৰঙ্গতোতি তৰিত্ৱা পাৰং গতো.
তত্থ যথা সাসঙ্কওৰিমতীৰে ঠিতেন উদকণ্ণৱং তৰিতুকামেন কতিপাহং ৱসিত্ৱা সণিকং নাৱং সজ্জেত্ৱা উদককীড়ং কীড়ন্তেন ৱিয ন নাৱা অভিৰুহিতব্বা. এৱং কৰোন্তো হি অনাৰুড়্হোৱ ব্যসনং পাপুণাতি. এৱমেৱ কিলেসণ্ণৱং তৰিতুকামেন ‘‘তৰুণো তাৱম্হি, মহল্লককালে অট্ঠঙ্গিকমগ্গকুল্লং বন্ধিস্সামী’’তি পপঞ্চো ন কাতব্বো. এৱং কৰোন্তো হি মহল্লককালং অপত্ৱাপি ৱিনাসং পাপুণাতি, পত্ৱাপি কাতুং ন সক্কোতি. ভদ্দেকৰত্তাদীনি পন অনুস্সৰিত্ৱা ৱেগেনেৱ অযং অৰিযমগ্গকুল্লো বন্ধিতব্বো.
যথা চ কুল্লং বন্ধন্তস্স হত্থপাদপাৰিপূৰি ইচ্ছিতব্বা. কুণ্ঠপাদো হি খঞ্জপাদো ৱা পতিট্ঠাতুং ন সক্কোতি, ফণহত্থকাদযো তিণপণ্ণাদীনি গহেতুং ন সক্কোন্তি. এৱমিমম্পি অৰিযমগ্গকুল্লং বন্ধন্তস্স সীলপাদানঞ্চেৱ সদ্ধাহত্থস্স চ পাৰিপূৰি ইচ্ছিতব্বা. ন হি দুস্সীলো অস্সদ্ধো সাসনে অপ্পতিট্ঠিতো পটিপত্তিং অস্সদ্দহন্তো অৰিযমগ্গকুল্লং বন্ধিতুং সক্কোতি. যথা চ পৰিপুণ্ণহত্থপাদোপি দুব্বলো ব্যাধিপীড়িতো কুল্লং বন্ধিতুং ন সক্কোতি, থামসম্পন্নোৱ সক্কোতি, এৱং সীলৱা সদ্ধোপি অলসো কুসীতো ইমং মগ্গকুল্লং বন্ধিতুং ন সক্কোতি, আৰদ্ধৱীৰিযোৱ সক্কোতীতি ইমং বন্ধিতুকামেন আৰদ্ধৱীৰিযেন ভৱিতব্বং. যথা সো পুৰিসো কুল্লং বন্ধিত্ৱা তীৰে ঠত্ৱা যোজনৱিত্থাৰং উদকণ্ণৱং ‘‘অযং মযা পচ্চত্তপুৰিসকাৰং নিস্সায নিত্থৰিতব্বো’’তি মানসং বন্ধতি, এৱং যোগিনাপি চঙ্কমা ওৰুয্হ ‘‘অজ্জ মযা চতুমগ্গৱজ্ঝং কিলেসণ্ণৱং তৰিত্ৱা অৰহত্তে পতিট্ঠাতব্ব’’ন্তি মানসং বন্ধিতব্বং.
যথা চ সো পুৰিসো কুল্লং নিস্সায উদকণ্ণৱং তৰন্তো গাৱুতমত্তং গন্ত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘এককোট্ঠাসং অতিক্কন্তোম্হি, অঞ্ঞে তযো সেসা’’তি জানাতি, অপৰম্পি গাৱুতমত্তং গন্ত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘দ্ৱে অতিক্কন্তোম্হি, দ্ৱে সেসা’’তি জানাতি, অপৰম্পি গাৱুতমত্তং গন্ত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘তযো অতিক্কন্তোম্হি, একো সেসো’’তি জানাতি, তম্পি অতিক্কম্ম নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘চত্তাৰোপি মে কোট্ঠসা অতিক্কন্তা’’তি জানাতি, তঞ্চ কুল্লং পাদেন অক্কমিত্ৱা সোতাভিমুখং খিপিত্ৱা উত্তৰিত্ৱা তীৰে তিট্ঠতি. এৱং অযম্পি ভিক্খু অৰিযমগ্গকুল্লং নিস্সায কিলেসণ্ণৱং তৰন্তো সোতাপত্তিমগ্গেন পঠমমগ্গৱজ্ঝে কিলেসে তৰিত্ৱা মগ্গানন্তৰে ফলে ঠিতো পচ্চৱেক্খণঞাণেন নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘চতুমগ্গৱজ্ঝানং মে কিলেসানং একো কোট্ঠাসো পহীনো, ইতৰে তযো সেসা’’তি জানাতি. পুন তথেৱ ইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গানি সমোধানেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো সকদাগামিমগ্গেন দুতিযমগ্গৱজ্ঝে কিলেসে তৰিত্ৱা মগ্গানন্তৰে ফলে ঠিতো পচ্চৱেক্খণঞাণেন নিৱত্তিত্ৱা, ওলোকেন্তো ‘‘চতুমগ্গৱজ্ঝানং মে কিলেসানং দ্ৱে কোট্ঠাসা পহীনা, ইতৰে দ্ৱে সেসা’’তি জানাতি. পুন তথেৱ ইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গানি সমোধানেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো অনাগামিমগ্গেন ততিযমগ্গৱজ্ঝে কিলেসে তৰিত্ৱা মগ্গানন্তৰে ফলে ঠিতো পচ্চৱেক্খণঞাণেন নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘চতুমগ্গৱজ্ঝানং মে কিলেসানং তযো কোট্ঠাসা পহীনা, একো সেসো’’তি জানাতি. পুন তথেৱ ইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গানি সমোধানেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো অৰহত্তমগ্গেন চতুত্থমগ্গৱজ্ঝে কিলেসে তৰিত্ৱা মগ্গানন্তৰে ফলে ঠিতো পচ্চৱেক্খণঞাণেন নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘সব্বকিলেসা মে পহীনা’’তি জানাতি.
যথা সো পুৰিসো তং কুল্লং সোতে পৱাহেত্ৱা উত্তৰিত্ৱা থলে ঠিতো নগৰং পৱিসিত্ৱা উপৰিপাসাদৱৰগতো ‘‘এত্তকেন ৱতম্হি অনত্থেন মুত্তো’’তি একগ্গচিত্তো তুট্ঠমানসো নিসীদতি, এৱং তস্মিংযেৱ ৱা আসনে অঞ্ঞেসু ৱা ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানাদীসু যত্থ কত্থচি নিসিন্নো ‘‘এত্তকেন ৱতম্হি অনত্থেন মুত্তো’’তি নিব্বানাৰম্মণং ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা একগ্গচিত্তো তুট্ঠমানসো নিসীদতি. ইদং ৱা সন্ধায ৱুত্তং তিণ্ণো পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণোতি খো, ভিক্খৱে, অৰহতো এতং অধিৱচনন্তি. এৱং তাৱেত্থ নানাকম্মট্ঠানানি কথিতানি, সমোধানেত্ৱা পন সব্বানিপি একমেৱ কত্ৱা দস্সেতব্বানি. একং কত্ৱা দস্সেন্তেনাপি পঞ্চক্খন্ধৱসেনেৱ ৱিনিৱত্তেতব্বানি.
কথং? এত্থ হি চত্তাৰি মহাভূতানি অজ্ঝত্তিকানি পঞ্চাযতনানি বাহিৰানি পঞ্চাযতনানি ধম্মাযতনে পন্নৰস সুখুমৰূপানি সক্কাযস্স একদেসোতি অযং ৰূপক্খন্ধো, মনাযতনং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো ধম্মাযতনেকদেসো চত্তাৰো ওঘা সক্কাযেকদেসোতি ইমে চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা. তত্থ ৰূপক্খন্ধো ৰূপং, চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা নামন্তি ইদং নামৰূপং. তস্স নন্দীৰাগো কামোঘো ভৱোঘো ধম্মাযতনেকদেসো সক্কাযেকদেসোতি ইমে পচ্চযা. ইতি সপ্পচ্চযং নামৰূপং ৱৱত্থপেতি নাম. সপ্পচ্চযং নামৰূপং ৱৱত্থপেত্ৱা তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো অৰহত্তং পাপুণাতীতি ইদং একস্স ভিক্খুনো নিয্যানমুখং.
তত্থ চত্তাৰো মহাভূতা পঞ্চুপাদানক্খন্ধা অজ্ঝত্তিকবাহিৰানি একাদসাযতনানি ধম্মাযতনেকদেসো দিট্ঠোঘো অৱিজ্জোঘো সক্কাযেকদেসোতি ইদং দুক্খসচ্চং, নন্দীৰাগো ধম্মাযতনেকদেসো কামোঘো ভৱোঘো সক্কাযেকদেসোতি ইদং সমুদযসচ্চং, পাৰিমতীৰসঙ্খাতং নিব্বানং নিৰোধসচ্চং, অৰিযমগ্গো মগ্গসচ্চং. তত্থ দ্ৱে সচ্চানি ৱট্টং, দ্ৱে ৱিৱট্টং, দ্ৱে লোকিযানি, দ্ৱে লোকুত্তৰানীতি চত্তাৰি সচ্চানি সোড়সহাকাৰেহি সট্ঠিনযসহস্সেহি ৱিভজিত্ৱা দস্সেতব্বানীতি. দেসনাপৰিযোসানে ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ পঞ্চসতা ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু. সুত্তং পন দুক্খলক্খণৱসেন কথিতং.
২. ৰথোপমসুত্তৱণ্ণনা
২৩৯. দুতিযে সুখসোমনস্সবহুলোতি কাযিকসুখঞ্চেৱ চেতসিকসোমনস্সঞ্চ বহুলং অস্সাতি সুখসোমনস্সবহুলো. যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতীতি কাৰণঞ্চস্স পৰিপুণ্ণং হোতি. আসৱানং খযাযাতি ইধ আসৱক্খযোতি অৰহত্তমগ্গো অধিপ্পেতো, তদত্থাযাতি অত্থো. ওধস্তপতোদোতি ৰথমজ্ঝে তিৰিযং ঠপিতপতোদো. যেনিচ্ছকন্তি যেন দিসাভাগেন ইচ্ছতি. যদিচ্ছকন্তি যং যং গমনং ইচ্ছতি. সাৰেয্যাতি পেসেয্য. পচ্চাসাৰেয্যাতি পটিৱিনিৱত্তেয্য. আৰক্খাযাতি ৰক্খণত্থায. সংযমাযাতি ৱেগনিগ্গহণত্থায. দমাযাতি নিব্বিসেৱনত্থায. উপসমাযাতি কিলেসূপসমত্থায.
এৱমেৱ খোতি এত্থ যথা অকুসলস্স সাৰথিনো অদন্তে সিন্ধৱে যোজেত্ৱা ৱিসমমগ্গেন ৰথং পেসেন্তস্স চক্কানিপি ভিজ্জন্তি, অক্খোপি সিন্ধৱানঞ্চ খুৰা, অত্তনাপি অনযব্যসনং পাপুণাতি, ন চ ইচ্ছিতিচ্ছিতেন গমনেন সাৰেতুং সক্কোতি; এৱং ছসু ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰো ভিক্খু ন ইচ্ছিতিচ্ছিতং সমণৰতিং অনুভৱিতুং সক্কোতি. যথা পন ছেকো সাৰথি দন্তে সিন্ধৱে যোজেত্ৱা, সমে ভূমিভাগে ৰথং ওতাৰেত্ৱা ৰস্মিযো গহেত্ৱা, সিন্ধৱানং খুৰেসু সতিং ঠপেত্ৱা, পতোদং আদায নিব্বিসেৱনে কত্ৱা, পেসেন্তো ইচ্ছিতিচ্ছিতেন গমনেন সাৰেতি. এৱমেৱ ছসু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো ভিক্খু ইমস্মিং সাসনে ইচ্ছিতিচ্ছিতং সমণৰতিং অনুভোতি, সচে অনিচ্চানুপস্সনাভিমুখং ঞাণং পেসেতুকামো হোতি, তদভিমুখং ঞাণং গচ্ছতি. দুক্খানুপস্সনাদীসুপি এসেৱ নযো.
ভোজনে মত্তঞ্ঞূতি ভোজনম্হি পমাণঞ্ঞূ. তত্থ দ্ৱে পমাণানি – পটিগ্গহণপমাণঞ্চ পৰিভোগপমাণঞ্চ. তত্থ পটিগ্গহণপমাণে দাযকস্স ৱসো ৱেদিতব্বো, দেয্যধম্মস্স ৱসো ৱেদিতব্বো, অত্তনো থামো জানিতব্বো. এৱৰূপো হি ভিক্খু সচে দেয্যধম্মো বহুকো হোতি, দাযকো অপ্পং দাতুকামো, দাযকস্স ৱসেন অপ্পং গণ্হাতি. দেয্যধম্মো অপ্পো, দাযকো বহুং দাতুকামো, দেয্যধম্মস্স ৱসেন অপ্পং গণ্হাতি. দেয্যধম্মোপি বহু, দাযকোপি বহুং দাতুকামো, অত্তনো থামং ঞত্ৱা পমাণেন গণ্হাতি. সো তায পটিগ্গহণে মত্তঞ্ঞুতায অনুপ্পন্নঞ্চ লাভং উপ্পাদেতি, উপ্পন্নঞ্চ থাৱৰং কৰোতি ধম্মিকতিস্সমহাৰাজকালে সত্তৱস্সিকো সামণেৰো ৱিয.
ৰঞ্ঞো কিৰ পঞ্চহি সকটসতেহি গুড়ং আহৰিংসু. ৰাজা ‘‘মনাপো পণ্ণাকাৰো, অয্যেহি ৱিনা ন খাদিস্সামা’’তি অড্ঢতেয্যানি সকটসতানি মহাৱিহাৰং পেসেত্ৱা সযম্পি ভুত্তপাতৰাসো অগমাসি. ভেৰিযা পহটায দ্ৱাদস ভিক্খুসহস্সানি সন্নিপতিংসু. ৰাজা একমন্তে ঠিতো আৰামিকং পক্কোসাপেত্ৱা আহ – ‘‘ৰঞ্ঞো নাম দানে পত্তপূৰোৱ পমাণং, গহিতভাজনং পূৰেত্ৱাৱ দেহি, সচে কোচি মত্তপটিগ্গহণে ঠিতো ন গণ্হাতি, ময্হং আৰোচেয্যাসী’’তি.
অথেকো মহাথেৰো ‘‘মহাবোধিমহাচেতিযানি ৱন্দিস্সামী’’তি চেতিযপব্বতা আগন্ত্ৱা, ৱিহাৰং পৱিসন্তো মহামণ্ডপট্ঠানে ভিক্খূ গুড়ং গণ্হন্তে দিস্ৱা পচ্ছতো আগচ্ছন্তং সামণেৰং আহ, ‘‘নত্থি তে গুড়েন অত্থো’’তি. ‘‘আম, ভন্তে, নত্থী’’তি. সামণেৰ মযং মগ্গকিলন্তা, একেন কপিট্ঠফলমত্তেন পিণ্ডকেন অম্হাকং অত্থোতি. সামণেৰো থালকং নীহৰিত্ৱা থেৰস্স ৱস্সগ্গপটিপাটিযং অট্ঠাসি. আৰামিকো গহণমানং পূৰেত্ৱা উক্খিপি, সামণেৰো অঙ্গুলিং চালেসি. তাত সামণেৰ, ৰাজকুলানং দানে ভাজনপূৰমেৱ পমাণং, থালকপূৰং গণ্হাহীতি. আম, উপাসক, ৰাজানো নাম মহজ্ঝাসযা হোন্তি, অম্হাকং পন উপজ্ঝাযস্স এত্তকেনেৱ অত্থোতি.
ৰাজা তস্স কথং সুত্ৱা, ‘‘কিং ভো সামণেৰো ভণতী’’তি? তস্স সন্তিকং গতো. আৰামিকো আহ – ‘‘সামি, সামণেৰস্স ভাজনং খুদ্দকং, বহুং ন গণ্হাতী’’তি. ৰাজা আহ, ‘‘আনীতভাজনং পূৰেত্ৱা গণ্হথ, ভন্তে’’তি. মহাৰাজ, ৰাজানো নাম মহজ্ঝাসযা হোন্তি, উক্খিত্তভাজনং পূৰেত্ৱাৱ দাতুকামা, অম্হাকং পন উপজ্ঝাযস্স এত্তকেনেৱ অত্থোতি. ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘অযং সত্তৱস্সিকদাৰকো, অজ্জাপিস্স মুখতো খীৰগন্ধো ন মুচ্চতি, গহেত্ৱা কুটে ৱা কুটুম্বে ৱা পূৰেত্ৱা স্ৱেপি পুনদিৱসেপি খাদিস্সামাতি ন ৱদতি, সক্কা বুদ্ধসাসনং পৰিগ্গহেতু’’ন্তি পুৰিসে আণাপেসি, ‘‘ভো, পসন্নোম্হি সামণেৰস্স, ইতৰানিপি অড্ঢতেয্যানি সকটসতানি আনেত্ৱা সঘংস্স দেথা’’তি.
সোযেৱ পন ৰাজা একদিৱসং তিত্তিৰমংসং খাদিতুকামো চিন্তেসি – ‘‘সচে অহং অঙ্গাৰপক্কং তিত্তিৰমংসং খাদিতুকামোস্মীতি অঞ্ঞস্স কথেস্সামি, সমন্তা যোজনট্ঠানে তিত্তিৰসমুগ্ঘাতং কৰিস্সন্তী’’তি উপ্পন্নং পিপাসং অধিৱাসেন্তো তীণি সংৱচ্ছৰানি ৱীতিনামেসি. অথস্স কণ্ণেসু পুব্বো সণ্ঠাসি, সো অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো ‘‘অত্থি নু খো, ভো, অম্হাকং কোচি উপট্ঠাকুপাসকো সীলৰক্খকো’’তি পুচ্ছি. আম, দেৱ, অত্থি, তিস্সো নাম সো অখণ্ডসীলং ৰক্খতীতি. অথ নং ৱীমংসিতুকামো পক্কোসাপেসি. সো আগন্ত্ৱা ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. ততো নং আহ – ‘‘ত্ৱং, তাত, তিস্সো নামা’’তি? ‘‘আম দেৱা’’তি. তেন হি গচ্ছাতি. তস্মিং গতে একং কুক্কুটং আহৰাপেত্ৱা একং পুৰিসং আণাপেসি, ‘‘গচ্ছ তিস্সং ৱদাহি, ইমং তীহি পাকেহি পচিত্ৱা অম্হাকং উপট্ঠাপেহী’’তি. সো গন্ত্ৱা তথা অৱোচ. সো আহ – ‘‘সচে, ভো, অযং মতকো অস্স, যথা জানামি, তথা পচিত্ৱা উপট্ঠহেয্যং. পাণাতিপাতং পনাহং ন কৰোমী’’তি. সো আগন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসি.
ৰাজা পুন ‘‘একৱাৰং গচ্ছা’’তি পেসেসি. সো গন্ত্ৱা, ‘‘ভো, ৰাজুপট্ঠানং নাম ভাৰিযং, মা এৱং কৰি, পুনপি সীলং সক্কা সমাদাতুং, পচেত’’ন্তি আহ. অথ নং তিস্সো অৱোচ, ‘‘ভো, একস্মিং নাম অত্তভাৱে ধুৱং একং মৰণং, নাহং পাণাতিপাতং কৰিস্সামী’’তি. সো পুনপি ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা ততিযম্পি পেসেত্ৱা অসম্পটিচ্ছন্তং পক্কোসাপেত্ৱা অত্তনা পুচ্ছি. ৰঞ্ঞোপি তথেৱ পটিৱচনং অদাসি. অথ ৰাজা পুৰিসে আণাপেসি, ‘‘অযং ৰঞ্ঞো আণং কোপেতি, গচ্ছথেতস্স আঘাতনভণ্ডিকাযং ঠপেত্ৱা, সীসং ছিন্দথা’’তি. ৰহো চ পন নেসং সঞ্ঞমদাসি – ‘‘ইমং সন্তজ্জযমানা নেত্ৱা সীসমস্স আঘাতনভণ্ডিকাযং ঠপেত্ৱা আগন্ত্ৱা ময্হং আৰোচেথা’’তি.
তে তং আঘাতনভণ্ডিকাযং নিপজ্জাপেত্ৱা তমস্স কুক্কুটং হত্থেসু ঠপযিংসু. সো তং হদযে ঠপেত্ৱা ‘‘অহং, তাত, মম জীৱিতং তুয্হং দেমি, তৱ জীৱিতং অহং গণ্হামি, ত্ৱং নিব্ভযো গচ্ছা’’তি ৱিস্সজ্জেসি. কুক্কুটো পক্খে পপ্ফোটেত্ৱা আকাসেন গন্ত্ৱা ৱটৰুক্খে নিলীযি. তস্স কুক্কুটস্স অভযদিন্নট্ঠানং কুক্কুটগিৰি নাম জাতং.
ৰাজা তং পৱত্তিং সুত্ৱা অমচ্চপুত্তং পক্কোসাপেত্ৱা সব্বাভৰণেহি অলঙ্কৰিত্ৱা আহ – ‘‘তাত, মযা ত্ৱং এতদত্থমেৱ ৱীমংসিতো, ময্হং তিত্তিৰমংসং খাদিতুকামস্স তীণি সংৱচ্ছৰানি অতিক্কন্তানি, সক্খিস্সসি মে তিকোটিপৰিসুদ্ধং কত্ৱা উপট্ঠাপেতু’’ন্তি. ‘‘এতং নাম, দেৱ, ময্হং কম্ম’’ন্তি নিক্খমিত্ৱা দ্ৱাৰন্তৰে ঠিতো একং পুৰিসং পাতোৱ তযো তিত্তিৰে গহেত্ৱা পৱিসন্তং দিস্ৱা, দ্ৱে কহাপণে দত্ৱা তিত্তিৰে আদায পৰিসোধেত্ৱা, জীৰকাদীহি ৱাসেত্ৱা, অঙ্গাৰেসু সুপক্কে পচিত্ৱা ৰঞ্ঞো উপট্ঠাপেসি. ৰাজা মহাতলে সিৰীপল্লঙ্কে নিসিন্নোৱ একং গহেত্ৱা থোকং ছিন্দিত্ৱা মুখে পক্খিপি, তাৱদেৱস্স সত্তৰসহৰণীসহস্সানি ফৰিত্ৱা অট্ঠাসি.
তস্মিং সমযে ভিক্খুসঙ্ঘং সৰিত্ৱা, ‘‘মাদিসো নাম পথৱিস্সৰো ৰাজা তিত্তিৰমংসং খাদিতুকামো তীণি সংৱচ্ছৰানি ন লভি, অপচ্চমানো ভিক্খুসঙ্ঘো কুতো লভিস্সতী’’তি? মুখে পক্খিত্তক্খণ্ডং ভূমিযং ছড্ডেসি. অমচ্চপুত্তো জণ্ণুকেহি পতিত্ৱা মুখেন গণ্হি. ৰাজা ‘‘অপেহি, তাত, জানামহং তৱ নিদ্দোসভাৱং, ইমিনা নাম কাৰণেন মযা এতং ছড্ডিত’’ন্তি কথেত্ৱা, ‘‘সেসকং তথেৱ সঙ্গোপেত্ৱা ঠপেহী’’তি আহ.
পুনদিৱসে ৰাজকুলূপকো থেৰো পিণ্ডায পাৱিসি. অমচ্চপুত্তো তং দিস্ৱা পত্তং গহেত্ৱা ৰাজগেহং পৱেসেসি. অঞ্ঞতৰো ৱুড্ঢপব্বজিতোপি থেৰস্স পচ্ছাসমণো ৱিয হুত্ৱা অনুবন্ধন্তো পাৱিসি. থেৰো ‘‘ৰঞ্ঞা পক্কোসাপিতভিক্খু ভৱিস্সতী’’তি পমজ্জি. অমচ্চপুত্তোপি ‘‘থেৰস্স উপট্ঠাকো ভৱিস্সতী’’তি পমাদং আপজ্জি. তেসং নিসীদাপেত্ৱা যাগুং অদংসু. যাগুযা পীতায ৰাজা তিত্তিৰে উপনেসি. থেৰো একং গণ্হি, ইতৰোপি একং গণ্হি. ৰাজা ‘‘অনুভাগো অত্থি, অনাপুচ্ছিত্ৱা খাদিতুং ন যুত্ত’’ন্তি মহাথেৰং আপুচ্ছি. থেৰো হত্থং পিদহি, মহল্লকত্থেৰো সম্পটিচ্ছি. ৰাজা অনত্তমনো হুত্ৱা কতভত্তকিচ্চং থেৰং পত্তং আদায অনুগচ্ছন্তো আহ – ‘‘ভন্তে, কুলগেহং আগচ্ছন্তেহি উগ্গহিতৱত্তং ভিক্খুং গহেত্ৱা আগন্তুং ৱট্টতী’’তি. থেৰো তস্মিং খণে অঞ্ঞাসি ‘‘ন এস ৰঞ্ঞা পক্কোসাপিতো’’তি.
পুনদিৱসে উপট্ঠাকসামণেৰং গহেত্ৱা পাৱিসি. ৰাজা তদাপি যাগুযা পীতায তিত্তিৰে উপনামেসি. থেৰো একং অগ্গহেসি, সামণেৰো অঙ্গুলিং চালেত্ৱা মজ্ঝে ছিন্দাপেত্ৱা এককোট্ঠাসমেৱ অগ্গহেসি. ৰাজা তং কোট্ঠাসং মহাথেৰস্স উপনামেসি. মহাথেৰো হত্থং পিদহি, সামণেৰোপি পিদহি. ৰাজা অৱিদূৰে নিসীদিত্ৱা খণ্ডাখণ্ডং ছিন্দিত্ৱা খাদন্তো ‘‘উগ্গহিতৱত্তে নিস্সায দিযড্ঢতিত্তিৰে খাদিতুং লভিম্হা’’তি আহ. তস্স মংসে খাদিতমত্তেৱ কণ্ণেহি পুব্বো নিক্খমি. ততো মুখং ৱিক্খালেত্ৱা সামণেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘পসন্নোস্মি, তাত, অট্ঠ তে ধুৱভত্তানি দেমী’’তি আহ. অহং, মহাৰাজ, উপজ্ঝাযস্স দম্মীতি. অপৰানি অট্ঠ দেমীতি. তানি অম্হাকং আচৰিযস্স দম্মীতি. অপৰানিপি অট্ঠ দেমীতি. তানি সমানুপজ্ঝাযানং দম্মীতি. অপৰানিপি অট্ঠ দেমীতি. তানি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দম্মীতি. অপৰানিপি অট্ঠ দেমীতি. সামণেৰো অধিৱাসেসি. এৱং পটিগ্গহণমত্তং জানন্তো অনুপ্পন্নঞ্চেৱ লাভং উপ্পাদেতি, উপ্পন্নঞ্চ থাৱৰং কৰোতি. ইদং পটিগ্গহণপমাণং নাম. তত্থ পৰিভোগপমাণং পচ্চৱেক্খণপযোজনং, ‘‘ইদমত্থিযং ভোজনং ভুঞ্জামী’’তি পন পচ্চৱেক্খিতপৰিভোগস্সেৱ পযোজনত্তা পৰিভোগপমাণংযেৱ নাম, তং ইধ অধিপ্পেতং. তেনেৱ পটিসঙ্খা যোনিসোতিআদিমাহ, ইতৰম্পি পন ৱট্টতিযেৱ.
সীহসেয্যন্তি এত্থ কামভোগিসেয্যা, পেতসেয্যা, সীহসেয্যা, তথাগতসেয্যাতি চতস্সো সেয্যা. তত্থ ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, কামভোগী ৱামেন পস্সেন সেন্তী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং কামভোগিসেয্যা. তেসঞ্হি যেভুয্যেন দক্খিণপস্সেন সযানো নাম নত্থি.
‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, পেতা উত্তানা সেন্তী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং পেতসেয্যা. পেতা হি অপ্পমংসলোহিতত্তা অট্ঠিসঙ্ঘাটজটিতা একেন পস্সেন সযিতুং ন সক্কোন্তি, উত্তানাৱ সযন্তি.
‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, সীহো মিগৰাজা নঙ্গুট্ঠং অন্তৰসত্থিম্হি অনুপক্খিপিত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সযতী’’তি অযং সীহসেয্যা. তেজুস্সদত্তা হি সীহো মিগৰাজা দ্ৱে পুৰিমপাদে একস্মিং, পচ্ছিমপাদে একস্মিং ঠানে ঠপেত্ৱা নঙ্গুট্ঠং অন্তৰসত্থিম্হি পক্খিপিত্ৱা পুৰিমপাদপচ্ছিমপাদনঙ্গুট্ঠানং ঠিতোকাসং সল্লক্খেত্ৱা দ্ৱিন্নং পুৰিমপাদানং মত্থকে সীসং ঠপেত্ৱা সযতি, দিৱসম্পি সযিত্ৱা পবুজ্ঝমানো ন উত্ৰসন্তো পবুজ্ঝতি, সীসং পন উক্খিপিত্ৱা পুৰিমপাদাদীনং ঠিতোকাসং সল্লক্খেতি. সচে কিঞ্চি ঠানং ৱিজহিত্ৱা ঠিতং হোতি, ‘‘নযিদং তুয্হং জাতিযা সূৰভাৱস্স চ অনুৰূপ’’ন্তি অনত্তমনো হুত্ৱা তত্থেৱ সযতি, ন গোচৰায পক্কমতি. অৱিজহিত্ৱা ঠিতে পন ‘‘তুয্হং জাতিযা চ সূৰভাৱস্স চ অনুৰূপমিদ’’ন্তি হট্ঠতুট্ঠো উট্ঠায সীহৱিজম্ভিতং ৱিজম্ভিত্ৱা কেসৰভাৰং ৱিধুনিত্ৱা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৱা গোচৰায পক্কমতি.
চতুত্থজ্ঝানসেয্যা পন তথাগতসেয্যাতি ৱুচ্চতি. তাসু ইধ সীহসেয্যা আগতা. অযঞ্হি তেজুস্সদইৰিযাপথত্তা উত্তমসেয্যা নাম.
পাদে পাদন্তি দক্খিণপাদে ৱামপাদং. অচ্চাধাযাতি অতিআধায, ঈসকং অতিক্কম্ম ঠপেত্ৱা. গোপ্ফকেন হি গোপ্ফকে, জাণুনা ৱা জাণুম্হি সঙ্ঘট্টিযমানে অভিণ্হং ৱেদনা উপ্পজ্জতি, চিত্তং একগ্গং ন হোতি, সেয্যা অফাসুকা হোতি. যথা পন ন সঙ্ঘংট্টেতি, এৱং অতিক্কম্ম ঠপিতে ৱেদনা নুপ্পজ্জতি, চিত্তং একগ্গং হোতি, সেয্যা ফাসুকা হোতি. তস্মা এৱং সেয্যং কপ্পেতি.
সতো সম্পজানোতি সতিযা চেৱ সম্পজঞ্ঞেন চ সমন্নাগতো. কথং নিদ্দাযন্তো সতো সম্পজানো হোতীতি? সতিসম্পজঞ্ঞস্স অপ্পহানেন. অযঞ্হি দিৱসঞ্চেৱ সকলযামঞ্চ আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেত্ৱা পঠমযামাৱসানে চঙ্কমা ওৰুয্হ পাদে ধোৱন্তোপি মূলকম্মট্ঠানং অৱিজহন্তোৱ ধোৱতি, তং অৱিজহন্তোৱ দ্ৱাৰং ৱিৱৰতি, মঞ্চে নিসীদতি, অৱিজহন্তোৱ নিদ্দং ওক্কমতি. পবুজ্ঝন্তো পন মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৱাৱ পবুজ্ঝতি. এৱং নিদ্দং ওক্কমন্তোপি সতো সম্পজানো হোতি. এৱং পন ঞাণধাতুকন্তি ন ৰোচযিংসু.
ৱুত্তনযেন পনেস চিত্তং পৰিসোধেত্ৱা পঠমযামাৱসানে ‘‘উপাদিন্নকং সৰীৰং নিদ্দায সমস্সাসেস্সামী’’তি চঙ্কমা ওৰুয্হ মূলকম্মট্ঠানং অৱিজহন্তোৱ পাদে ধোৱতি, দ্ৱাৰং ৱিৱৰতি, মঞ্চে পন নিসীদিত্ৱা মূলকম্মট্ঠানং পহায, ‘‘খন্ধাৱ খন্ধেসু, ধাতুযোৱ ধাতূসু পটিহঞ্ঞন্তী’’তি সেনাসনং পচ্চৱেক্খন্তো কমেন নিদ্দং ওক্কমতি, পবুজ্ঝন্তো পন মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৱাৱ পবুজ্ঝতি. এৱং নিদ্দং ওক্কমন্তোপি সতো সম্পজানো নাম হোতীতি ৱেদিতব্বো.
ইতি ইমস্মিং সুত্তে তিৱঙ্গিকা পুব্বভাগৱিপস্সনাৱ কথিতা. এত্তকেনেৱ পন ৱোসানং অনাপজ্জিত্ৱা তানেৱ ইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গানি সমোধানেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা ভিক্খু অৰহত্তং পাপুণাতীতি. এৱং যাৱ অৰহত্তা দেসনা কথেতব্বা.
৩. কুম্মোপমসুত্তৱণ্ণনা
২৪০. ততিযে কুম্মোতি অট্ঠিকুম্মো. কচ্ছপোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. অনুনদীতীৰেতি নদিযা অনুতীৰে. গোচৰপসুতোতি ‘‘সচে কিঞ্চি ফলাফলং লভিস্সামি, খাদিস্সামী’’তি গোচৰত্থায পসুতো উস্সুক্কো তন্নিবন্ধো. সমোদহিত্ৱাতি সমুগ্গে ৱিয পক্খিপিত্ৱা. সঙ্কসাযতীতি অচ্ছতি. সমোদহন্তি সমোদহন্তো ঠপেন্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা কুম্মো অঙ্গানি সকে কপালে সমোদহন্তো সিঙ্গালস্স ওতাৰং ন দেতি, ন চ নং সিঙ্গালো পসহতি, এৱং ভিক্খু অত্তনো মনোৱিতক্কে সকে আৰম্মণকপালে সমোদহন্তো কিলেসমাৰস্স ওতাৰং ন দেতি, ন চ নং মাৰো পসহতি.
অনিস্সিতোতি তণ্হাদিট্ঠিনিস্সযেহি অনিস্সিতো. অঞ্ঞমহেঠযানোতি অঞ্ঞং কঞ্চি পুগ্গলং অৱিহেঠেন্তো. পৰিনিব্বুতোতি কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো. নূপৱদেয্য কঞ্চীতি অঞ্ঞং কঞ্চি পুগ্গলং সীলৱিপত্তিযা ৱা আচাৰৱিপত্তিযা ৱা অত্তানং উক্কংসেতুকামতায ৱা পৰং ৱম্ভেতুকামতায ৱা ন উপৱদেয্য, অঞ্ঞদত্থু পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠপেত্ৱা, ‘‘কালেন ৱক্খামি, নো অকালেন, ভূতেন ৱক্খামি, নো অভূতেন, সণ্হেন ৱক্খামি, নো ফৰুসেন, অত্থসংহিতেন ৱক্খামি, নো অনত্থসংহিতেন, মেত্তচিত্তো ৱক্খামি, নো দোসন্তৰো’’তি এৱং উল্লুম্পনসভাৱসণ্ঠিতেনেৱ চিত্তেন ৱিহৰতি.
৪. পঠমদাৰুক্খন্ধোপমসুত্তৱণ্ণনা
২৪১. চতুত্থে অদ্দসাতি গঙ্গাতীৰে পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো অদ্দস. ৱুয্হমানন্তি চতুৰস্সং তচ্ছেত্ৱা পব্বতন্তৰে ঠপিতং ৱাতাতপেন সুপৰিসুক্খং পাৱুস্সকে মেঘে ৱস্সন্তে উদকেন উপ্লৱিত্ৱা অনুপুব্বেন গঙ্গায নদিযা সোতে পতিতং তেন সোতেন ৱুয্হমানং. ভিক্খূ আমন্তেসীতি ‘‘ইমিনা দাৰুক্খন্ধেন সদিসং কত্ৱা মম সাসনে সদ্ধাপব্বজিতং কুলপুত্তং দস্সেস্সামী’’তি ধম্মং দেসেতুকামতায আমন্তেসি. অমুং মহন্তং দাৰুক্খন্ধং গঙ্গায নদিযা সোতেন ৱুয্হমানন্তি ইদং পন অট্ঠদোসৱিমুত্তত্তা সোতপটিপন্নস্স দাৰুক্খন্ধস্স অপৰে সমুদ্দপত্তিযা অন্তৰাযকৰে অট্ঠ দোসে দস্সেতুং আৰভি.
তত্ৰস্স এৱং অট্ঠদোসৱিমুত্ততা ৱেদিতব্বা – একো হি গঙ্গায নদিযা অৱিদূৰে পব্বততলে জাতো নানাৱল্লীহি পলিৱেঠিতো পণ্ডুপলাসতং আপজ্জিত্ৱা উপচিকাদীহি খজ্জমানো তস্মিংযেৱ ঠানে অপণ্ণত্তিকভাৱং গচ্ছতি, অযং দাৰুক্খন্ধো গঙ্গং ওতৰিত্ৱা ৱঙ্কট্ঠানেসু ৱিলাসমানো সাগৰং পত্ৱা মণিৱণ্ণে ঊমিপিট্ঠে সোভিতুং ন লভতি.
অপৰো গঙ্গাতীৰে বহিমূলো অন্তোসাখো হুত্ৱা জাতো, অযং কিঞ্চাপি কালেন কালং ওলম্বিনীহি সাখাহি উদকং ফুসতি, বহিমূলত্তা পন গঙ্গং ওতৰিত্ৱা ৱঙ্কট্ঠানেসু ৱিলাসমানো সাগৰং পত্ৱা মণিৱণ্ণে ঊমিপিট্ঠে সোভিতুং ন লভতি.
অপৰো মজ্ঝে গঙ্গায জাতো, দড়্হমূলেন পন সুপ্পতিট্ঠিতো, বহি চস্স গতা ৱঙ্কসাখা নানাৱল্লীহি আবদ্ধা, অযম্পি দড়্হমূলত্তা বহিদ্ধা ৱল্লীহি আবদ্ধত্তা চ গঙ্গং ওতৰিত্ৱা…পে… সোভিতুং ন লভতি.
অপৰো পতিতট্ঠানেযেৱ ৱালিকায ওত্থটো পূতিভাৱং আপজ্জতি, অযম্পি গঙ্গং ওতৰিত্ৱা…পে… ন লভতি.
অপৰো দ্ৱিন্নং পাসাণানং অন্তৰে জাতত্তা, সুনিখাতো ৱিয নিচ্চলো ঠিতো, আগতাগতং উদকং দ্ৱিধা ফালেতি, অযং পাসাণন্তৰে সুট্ঠু পতিট্ঠিতত্তা গঙ্গং ওতৰিত্ৱা…পে… ন লভতি.
অপৰো অব্ভোকাসট্ঠানে নভং পূৰেত্ৱা ৱল্লীহি আবদ্ধো ঠিতো. একং দ্ৱে সংৱচ্ছৰে অতিক্কমিত্ৱা আগতে মহোঘে সকিং ৱা দ্ৱিক্খত্তুং ৱা তেমেতি, অযম্পি নভং পূৰেত্ৱা ঠিততায চেৱ একস্স ৱা দ্ৱিন্নং ৱা সংৱচ্ছৰানং অচ্চযেন সকিং ৱা দ্ৱিক্খত্তুং ৱা তেমনতায চ গঙ্গং ওতৰিত্ৱা…পে… ন লভতি.
অপৰোপি মজ্ঝে গঙ্গায দীপকে জাতো মুদুক্খন্ধসাখো ওঘে আগতে অনুসোতং নিপজ্জিত্ৱা, উদকে গতে সীসং উক্খিপিত্ৱা, নচ্চন্তো ৱিয তিট্ঠতি. যস্সত্থায সাগৰো গঙ্গং এৱং ৱিয ৱদতি, ‘‘ভোতি গঙ্গে ত্ৱং ময্হং চন্দনসাৰসলড়সাৰাদীনি নানাদাৰূনি আহৰসি, দাৰুক্খন্ধং পন নাহৰসী’’তি. সুলভো এস, দেৱ, পুনৱাৰে জানিস্সামীতি. পুনৱাৰে তম্বৱণ্ণেন উদকেন আলিঙ্গমানা ৱিয আগচ্ছতি. সোপি তথেৱ অনুসোতং নিপজ্জিত্ৱা, উদকে গতে সীসং উক্খিপিত্ৱা, নচ্চন্তো ৱিয তিট্ঠতি. অযং অত্তনো মুদুতায গঙ্গং ওতৰিত্ৱা…পে… ন লভতি.
অপৰো গঙ্গায নদিযা তিৰিযং পতিতো ৱালিকায ওত্থৰিতো অন্তৰসেতু ৱিয বহূনং পচ্চযো জাতো, উভোসু তীৰেসু ৱেড়ুনড়কৰঞ্জককুধাদযো উপ্লৱিত্ৱা তত্থেৱ লগ্গন্তি. তথা নানাৱিধা গচ্ছা ৱুয্হমানা ভিন্নমুসলভিন্নসুপ্পঅহিকুক্কুৰহত্থিঅস্সাদিকুণপানিপি তত্থেৱ লগ্গন্তি. মহাগঙ্গাপি নং আসজ্জ ভিজ্জিত্ৱা দ্ৱিধা গচ্ছতি, মচ্ছকচ্ছপকুম্ভীলমকৰাদযোপি তত্থেৱ ৱাসং কপ্পেন্তি. অযম্পি তিৰিযং পতিত্ৱা মহাজনস্স পচ্চযত্তকতভাৱেন গঙ্গং ওতৰিত্ৱা ৱঙ্কট্ঠানেসু ৱিলাসমানো সাগৰং পত্ৱা মণিৱণ্ণে ঊমিপিট্ঠে সোভিতুং ন লভতি.
ইতি ভগৱা ইমেহি অট্ঠহি দোসেহি ৱিমুত্তত্তা সোতপটিপন্নস্স দাৰুক্খন্ধস্স অপৰে সমুদ্দপত্তিযা অন্তৰাযকৰে অট্ঠ দোসে দস্সেতুং অমুং মহন্তং দাৰুক্খন্ধং গঙ্গায নদিযা সোতেন ৱুয্হমানন্তিআদিমাহ. তত্থ ন থলে উস্সীদিস্সতীতি থলং নাভিৰুহিস্সতি. ন মনুস্সগ্গাহো গহেস্সতীতি ‘‘মহা ৱতাযং দাৰুক্খন্ধো’’তি দিস্ৱা, উড়ুম্পেন তৰমানা গন্ত্ৱা, গোপানসীআদীনং অত্থায মনুস্সা ন গণ্হিস্সন্তি. ন অমনুস্সগ্গাহো গহেস্সতীতি ‘‘মহগ্ঘো অযং চন্দনসাৰো, ৱিমানদ্ৱাৰে নং ঠপেস্সামা’’তি মঞ্ঞমানা ন অমনুস্সা গণ্হিস্সন্তি.
এৱমেৱ খোতি এত্থ সদ্ধিং বাহিৰেহি অট্ঠহি দোসেহি এৱং ওপম্মসংসন্দনং ৱেদিতব্বং – গঙ্গায অৱিদূৰে পব্বততলে জাতো তত্থেৱ উপচিকাদীহি খজ্জমানো অপণ্ণত্তিকভাৱং গতদাৰুক্খন্ধো ৱিয হি ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিকায মিচ্ছাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো পুগ্গলো ৱেদিতব্বো. অযঞ্হি সাসনস্স দূৰীভূতত্তা অৰিযমগ্গং ওৰুয্হ সমাধিকুল্লে নিসিন্নো নিব্বানসাগৰং পাপুণিতুং ন সক্কোতি.
গঙ্গাতীৰে বহিমূলো অন্তোসাখো হুত্ৱা জাতো ৱিয অচ্ছিন্নগিহিবন্ধনো সমণকুটিম্বিকপুগ্গলো দট্ঠব্বো. অযঞ্হি ‘‘চিত্তং নামেতং অনিবদ্ধং, ‘সমণোম্হী’তি ৱদন্তোৱ গিহী হোতি, ‘গিহীম্হী’তি ৱদন্তোৱ সমণো হোতি. কো জানিস্সতি, কিং ভৱিস্সতী’’তি? মহল্লককালে পব্বজন্তোপি গিহিবন্ধনং ন ৱিস্সজ্জেতি. মহল্লকপব্বজিতানঞ্চ সম্পত্তি নাম নত্থি. তস্স সচে চীৱৰং পাপুণাতি, অন্তচ্ছিন্নকং ৱা জিণ্ণদুব্বণ্ণং ৱা পাপুণাতি. সেনাসনম্পি ৱিহাৰপচ্চন্তে পণ্ণসালা ৱা মণ্ডপো ৱা পাপুণাতি. পিণ্ডায চৰন্তেনাপি পুত্তনত্তকানং দাৰকানং পচ্ছতো চৰিতব্বং হোতি, পৰিযন্তে নিসীদিতব্বং হোতি. তেন সো দুক্খী দুম্মনো অস্সূনি মুঞ্চন্তো, ‘‘অত্থি মে কুলসন্তকং ধনং, কপ্পতি নু খো তং খাদন্তেন জীৱিতু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা একং ৱিনযধৰং পুচ্ছতি – ‘‘কিং, ভন্তে আচৰিয, অত্তনো সন্তকং ৱিচাৰেত্ৱা খাদিতুং কপ্পতি, নো কপ্পতী’’তি? ‘‘নত্থেত্থ দোসো, কপ্পতেত’’ন্তি. সো অত্তনো ভজমানকে কতিপযে দুব্বচে দুৰাচাৰে ভিক্খূ গহেত্ৱা, সাযন্হসমযে অন্তোগামং গন্ত্ৱা, গামমজ্ঝে ঠিতো গামিকে পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘অম্হাকং পযোগতো উট্ঠিতং আযং কস্স দেথা’’তি আহ. ভন্তে, তুম্হে পব্বজিতা, মযং কস্স দস্সামাতি? কিং পব্বজিতানং অত্তনো সন্তকং ন ৱট্টতীতি? কুদ্দাল-পিটকং গহেত্ৱা, খেত্তমৰিযাদবন্ধনাদীনি কৰোন্তো নানাপ্পকাৰং পুব্বণ্ণাপৰণ্ণঞ্চেৱ ফলাফলে চ সঙ্গণ্হিত্ৱা, হেমন্তগিম্হৱস্সানেসু যং যং ইচ্ছতি, তং তং পচাপেত্ৱা খাদন্তো সমণকুটুম্বিকো হুত্ৱা জীৱতি. কেৱলমস্স পঞ্চচূড়কেন দাৰকেন সদ্ধিং পাদপৰিচাৰিকাৱ একা নত্থি. অযং পুগ্গলো কিঞ্চাপি ওলম্বিনীহি সাখাহি উদকং ফুসমানো অন্তোসাখো ৰুক্খো ৱিয চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণাদীসু ভিক্খূনং কাযসামগ্গিং দেতি, গিহিবন্ধনস্স পন অচ্ছিন্নতায বহিমূলত্তা অৰিযমগ্গং ওতৰিত্ৱা সমাধিকুল্লে নিসিন্নো নিব্বানসাগৰং পাপুণিতুং ন সক্কোতি.
গঙ্গায মজ্ঝে জাতো বহিদ্ধা ৱল্লীহি আবদ্ধৱঙ্কসাখা ৱিয সঙ্ঘসন্তকং নিস্সায জীৱমানো ভিন্নাজীৱপুগ্গলো দট্ঠব্বো. একচ্চো গিহিবন্ধনং পহায পব্বজন্তোপি সাৰুপ্পট্ঠানে পব্বজ্জং ন লভতি. পব্বজ্জা হি নামেসা পটিসন্ধিগ্গহণসদিসা. যথা মনুস্সা যত্থ পটিসন্ধিং গণ্হন্তি, তেসংযেৱ কুলানং আচাৰং সিক্খন্তি, এৱং ভিক্খূপি যেসং সন্তিকে পব্বজন্তি, তেসংযেৱ আচাৰং গণ্হন্তি. তস্মা একচ্চো অসাৰুপ্পট্ঠানে পব্বজিত্ৱা ওৱাদানুসাসনীউদ্দেসপৰিপুচ্ছাদীহি পৰিবাহিৰো হুত্ৱা পাতোৱ মুণ্ডঘটং গহেত্ৱা উদকতিত্থং গচ্ছতি, আচৰিযুপজ্ঝাযানং ভত্তত্থায খন্ধে পত্তং কত্ৱা ভত্তসালং গচ্ছতি, দুব্বচসামণেৰেহি সদ্ধিং নানাকীড়ং কীড়তি, আৰামিকদাৰকেহি সংসট্ঠো ৱিহৰতি.
সো দহৰভিক্খুকালে অত্তনো অনুৰূপেহি দহৰভিক্খূহি চেৱ আৰামিকেহি চ সদ্ধিং সঙ্ঘভোগং গন্ত্ৱা, ‘‘অযং খীণাসৱেহি অসুকৰঞ্ঞো সন্তিকা পটিগ্গহিতসঙ্ঘভোগো, তুম্হে সঙ্ঘস্স ইদঞ্চিদঞ্চ ন দেথ, ন হি তুম্হাকং পৱত্তিং সুত্ৱা ৰাজা ৱা ৰাজমহামত্তা ৱা অত্তমনা ভৱিস্সন্তি, এথ দানি ইদঞ্চিদঞ্চ কৰোথা’’তি কুদ্দাল-পিটকানি গাহাপেত্ৱা হেট্ঠা তড়াকমাতিকাসু কত্তব্বকিচ্চানি কাৰাপেত্ৱা বহুং পুব্বণ্ণাপৰণ্ণং ৱিহাৰং পৱেসেত্ৱা আৰামিকেহি অত্তনো উপকাৰভাৱং সঙ্ঘস্স আৰোচাপেতি. সঙ্ঘো ‘‘অযং দহৰো বহূপকাৰো, ইমস্স সতং ৱা দ্ৱিসতং ৱা দেথা’’তি দাপেতি. ইতি সো ইতো চিতো চ সঙ্ঘসন্তকেনেৱ ৱড্ঢন্তো বহিদ্ধা একৱীসতিৱিধাহি অনেসনাহি বদ্ধো অৰিযমগ্গং ওতৰিত্ৱা সমাধিকুল্লে নিসিন্নো নিব্বানসাগৰং পাপুণিতুং ন সক্কোতি.
পতিতট্ঠানেযেৱ ৱালিকায ওত্থৰিত্ৱা পূতিভাৱং আপাদিতৰুক্খো ৱিয আলসিযমহগ্ঘসো ৱেদিতব্বো. এৱৰূপঞ্হি পুগ্গলং আমিসচক্খুং পচ্চযলোলং ৱিস্সট্ঠআচৰিযুপজ্ঝাযৱত্তং উদ্দেসপৰিপুচ্ছাযোনিসোমনসিকাৰৱজ্জিতং সন্ধায পঞ্চ নীৱৰণানি অত্থতো এৱং ৱদন্তি – ‘‘ভো, কস্স সন্তিকং গচ্ছামা’’তি? অথ থিনমিদ্ধং উট্ঠায এৱমাহ – ‘‘কিং ন পস্সথ? এসো অসুকৱিহাৰৱাসী কুসীতপুগ্গলো অসুকং নাম গামং গন্ত্ৱা যাগুমত্থকে যাগুং, পূৱমত্থকে পূৱং, ভত্তমত্থকে ভত্তং অজ্ঝোহৰিত্ৱা ৱিহাৰং আগম্ম ৱিস্সট্ঠসব্বৱত্তো উদ্দেসাদিৱিৰহিতো মঞ্চং উপগচ্ছন্তো ময্হং ওকাসং কৰোতী’’তি.
ততো কামচ্ছন্দনীৱৰণং উট্ঠাযাহ – ‘‘ভো, তৱ ওকাসে কতে ময্হং কতোৱ হোতি, ইদানেৱ সো নিদ্দাযিত্ৱা কিলেসানুৰঞ্জিতোৱ পবুজ্ঝিত্ৱা কামৱিতক্কং ৱিতক্কেস্সতী’’তি. ততো ব্যাপাদনীৱৰণং উট্ঠাযাহ – ‘‘তুম্হাকং ওকাসে কতে ময্হং কতোৱ হোতি. ইদানেৱ নিদ্দাযিত্ৱা ৱুট্ঠিতো ‘ৱত্তপটিৱত্তং কৰোহী’তি ৱুচ্চমানো, ‘ভো, ইমে অত্তনো কম্মং অকত্ৱা অম্হেসু ব্যাৱটা’তি নানপ্পকাৰং ফৰুসৱচনং ৱদন্তো অক্খীনি নীহৰিত্ৱা ৱিচৰিস্সতী’’তি. ততো উদ্ধচ্চনীৱৰণং উট্ঠাযাহ – ‘‘তুম্হাকং ওকাসে কতে ময্হং কতোৱ হোতি, কুসীতো নাম ৱাতাহতো অগ্গিক্খন্ধো ৱিয উদ্ধতো হোতী’’তি. অথ কুকুচ্চনীৱৰণং উট্ঠাযাহ – ‘‘তুম্হাকং ওকাসে কতে ময্হং কতোৱ হোতি, কুসীতো নাম কুক্কুচ্চপকতোৱ হোতি, অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞং কপ্পিযে চ অকপ্পিযসঞ্ঞং উপ্পাদেতী’’তি. অথ ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং উট্ঠাযাহ – ‘‘তুম্হাকং ওকাসে কতে ময্হং কতোৱ হোতি. এৱৰূপো হি অট্ঠসু ঠানেসু মহাৱিচিকিচ্ছং উপ্পাদেসী’’তি. এৱং আলসিযমহগ্ঘসং পঞ্চ নীৱৰণানি চণ্ডসুনখাদযো ৱিয সিঙ্গচ্ছিন্নং জৰগ্গৱং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা গণ্হন্তি. সোপি অৰিযমগ্গসোতং ওতৰিত্ৱা সমাধিকুল্লে নিসিন্নো নিব্বানসাগৰং পাপুণিতুং ন সক্কোতি.
দ্ৱিন্নং পাসাণানং অন্তৰে নিখাতমূলাকাৰেন ঠিতৰুক্খো ৱিয দিট্ঠিং উপ্পাদেত্ৱা ঠিতো দিট্ঠিগতিকো ৱেদিতব্বো. সো হি ‘‘অৰূপভৱে ৰূপং অত্থি, অসঞ্ঞীভৱে চিত্তং পৱত্ততি, বহুচিত্তক্খণিকো লোকুত্তৰমগ্গো, অনুসযো চিত্তৱিপ্পযুত্তো, তে চ সত্তা সন্ধাৱন্তি সংসৰন্তী’’তি ৱদন্তো অৰিট্ঠো ৱিয কণ্টকসামণেৰো ৱিয চ ৱিচৰতি. পিসুণৱাচো পন হোতি, উপজ্ঝাযাদযো সদ্ধিৱিহাৰিকাদীহি ভিন্দন্তো ৱিচৰতি. সোপি অৰিযমগ্গসোতং ওতৰিত্ৱা সমাধিকুল্লে নিসিন্নো নিব্বানসাগৰং পাপুণিতুং ন সক্কোতি.
অব্ভোকাসে নভং পূৰেত্ৱা ৱল্লীহি আবদ্ধো ঠিতো একং দ্ৱে সংৱচ্ছৰে অতিক্কমিত্ৱা আগতে মহোঘে সকিং ৱা দ্ৱিক্খত্তুং ৱা তেমনৰুক্খো ৱিয মহল্লককালে পব্বজিত্ৱা পচ্চন্তে ৱসমানো দুল্লভসঙ্ঘদস্সনো চেৱ দুল্লভধম্মস্সৱনো চ পুগ্গলো ৱেদিতব্বো. একচ্চো হি ৱুড্ঢকালে পব্বজিতো কতিপাহেন উপসম্পদং লভিত্ৱা পঞ্চৱস্সকালে পাতিমোক্খং পগুণং কত্ৱা দসৱস্সকালে ৱিনযধৰত্থেৰস্স সন্তিকে ৱিনযকথাকালে মৰিচং ৱা হৰীতকখণ্ডং ৱা মুখে ঠপেত্ৱা বীজনেন মুখং পিধায নিদ্দাযন্তো নিসীদিত্ৱা লেসকপ্পেন কতৱিনযো নাম হুত্ৱা পত্তচীৱৰং আদায পচ্চন্তং গচ্ছতি. তত্ৰ নং মনুস্সা সক্কৰিত্ৱা ভিক্খুদস্সনস্স দুল্লভতায ‘‘ইধেৱ, ভন্তে, ৱসথা’’তি ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা পুপ্ফূপগফলূপগৰুক্খে ৰোপেত্ৱা তত্থ ৱাসেন্তি.
অথ মহাৱিহাৰসদিসৱিহাৰা বহুস্সুতা ভিক্খূ, ‘‘জনপদে চীৱৰৰজনাদীনি কত্ৱা আগমিস্সামা’’তি তত্থ গচ্ছন্তি. সো তে দিস্ৱা, হট্ঠতুট্ঠো ৱত্তপটিৱত্তং কত্ৱা, পুনদিৱসে আদায ভিক্খাচাৰগামং পৱিসিত্ৱা, ‘‘অসুকো থেৰো সুত্তন্তিকো, অসুকো অভিধম্মিকো, অসুকো ৱিনযধৰো, অসুকো তেপিটকো, এৱৰূপে থেৰে কদা লভিস্সথ, ধম্মসৱনং কাৰেথা’’তি ৱদতি. উপাসকা ‘‘ধম্মস্সৱনং কাৰেস্সামা’’তি ৱিহাৰমগ্গং সোধেত্ৱা, সপ্পিতেলাদীনি আদায, মহাথেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ধম্মস্সৱনং কাৰেস্সাম, ধম্মকথিকানং ৱিচাৰেথা’’তি ৱত্ৱা পুনদিৱসে আগন্ত্ৱা ধম্মং সুণন্তি.
নেৱাসিকত্থেৰো আগন্তুকানং পত্তচীৱৰানি পটিসামেন্তো অন্তোগব্ভেযেৱ দিৱসভাগং ৱীতিনামেতি. দিৱাকথিকো উট্ঠিতো সৰভাণকো ঘটেন উদকং ৱমেন্তো ৱিয সৰভাণং ভণিত্ৱা উট্ঠিতো, তম্পি সো ন জানাতি. ৰত্তিকথিকো সাগৰং খোভেন্তো ৱিয ৰত্তিং কথেত্ৱা উট্ঠিতো, তম্পি সো ন জানাতি. পচ্চূসকথিকো কথেত্ৱা উট্ঠাসি, তম্পি সো ন জানাতি. পাতোৱ পন উট্ঠায মুখং ধোৱিত্ৱা, থেৰানং পত্তচীৱৰানি উপনামেত্ৱা, ভিক্খাচাৰং উপগচ্ছন্তো মহাথেৰং আহ – ‘‘ভন্তে, দিৱাকথিকো কতৰং জাতকং নাম কথেসি, সৰভাণকো কতৰং সুত্তং নাম ভণি, ৰত্তিকথিকো কতৰং ধম্মকথং নাম কথেসি, পচ্চূসকথিকো কতৰং জাতকং নাম কথেসি, খন্ধা নাম কতি, ধাতুযো নাম কতি, আযতনা নাম কতী’’তি. এৱৰূপো একং দ্ৱে সংৱচ্ছৰানি অতিক্কমিত্ৱা ভিক্খুদস্সনঞ্চেৱ ধম্মস্সৱনঞ্চ লভন্তোপি ওঘে আগতে উদকেন সকিং ৱা দ্ৱিক্খত্তুং ৱা তেমিতৰুক্খসদিসো হোতি. সো এৱং সঙ্ঘদস্সনতো চ ধম্মস্সৱনতো চ পটিক্কম্ম দূৰে ৱসন্তো অৰিযমগ্গং ওতৰিত্ৱা সমাধিকুল্লে নিসিন্নো নিব্বানসাগৰং পাপুণিতুং ন সক্কোতি.
মজ্ঝে গঙ্গায দীপকে জাতো মুদুৰুক্খো ৱিয মধুৰস্সৰভাণকপুগ্গলো ৱেদিতব্বো. সো হি অভিঞ্ঞাতানি অভিঞ্ঞাতানি ৱেস্সন্তৰাদীনি জাতকানি উগ্গণ্হিত্ৱা, দুল্লভভিক্খুদস্সনং পচ্চন্তং গন্ত্ৱা, তত্থ ধম্মকথায পসাদিতহদযেন জনেন উপট্ঠিযমানো অত্তানং উদ্দিস্স কতে সম্পন্নপুপ্ফফলৰুক্খে নন্দনৱনাভিৰামে ৱিহাৰে ৱসতি. অথস্স ভাৰহাৰভিক্খূ তং পৱত্তিং সুত্ৱা, ‘‘অসুকো কিৰ এৱং উপট্ঠাকেসু পটিবদ্ধচিত্তো ৱিহৰতি. পণ্ডিতো ভিক্খু পটিবলো বুদ্ধৱচনং ৱা উগ্গণ্হিতুং, কম্মট্ঠানং ৱা মনসিকাতুং, আনেত্ৱা তেন সদ্ধিং অসুকত্থেৰস্স সন্তিকে ধম্মং উগ্গণ্হিস্সাম, অসুকত্থেৰস্স সন্তিকে কম্মট্ঠান’’ন্তি তত্থ গচ্ছন্তি.
সো তেসং ৱত্তং কত্ৱা সাযন্হসমযং ৱিহাৰচাৰিকং নিক্খন্তেহি তেহি ‘‘ইমং, আৱুসো, চেতিযং তযা কাৰিত’’ন্তি পুট্ঠো, ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৱদতি. ‘‘অযং বোধি, অযং মণ্ডপো, ইদং উপোসথাগাৰং, এসা অগ্গিসালা, অযং চঙ্কমো তযা কাৰিতো. ইমে ৰুক্খে ৰোপাপেত্ৱা তযা নন্দনৱনাভিৰামো ৱিহাৰো কাৰিতো’’তি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি, ৱদতি.
সো সাযং থেৰুপট্ঠানং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পুচ্ছতি – ‘‘কস্মা, ভন্তে, আগতত্থা’’তি? ‘‘আৱুসো, তং আদায গন্ত্ৱা, অসুকত্থেৰস্স সন্তিকে ধম্মং উগ্গণ্হিত্ৱা, অসুকত্থেৰস্স সন্তিকে কম্মট্ঠানং, অসুকস্মিং নাম অৰঞ্ঞে সমগ্গা সমণধম্মং কৰিস্সামাতি ইমিনা কাৰণেন আগতম্হা’’তি. সাধু, ভন্তে, তুম্হে নাম ময্হং অত্থায আগতা, অহম্পি চিৰনিৱাসেন ইধ উক্কণ্ঠিতো গচ্ছামি, পত্তচীৱৰং গণ্হামি, ভন্তেতি. আৱুসো, সামণেৰদহৰা মগ্গকিলন্তা, অজ্জ ৱসিত্ৱা স্ৱে পচ্ছাভত্তং গমিস্সামাতি. সাধু, ভন্তেতি পুনদিৱসে তেহি সদ্ধিং পিণ্ডায পৱিসতি. গামৱাসিনো ‘‘অম্হাকং অয্যো বহূ আগন্তুকে ভিক্খূ গহেত্ৱা আগতো’’তি আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা যাগুং পাযেত্ৱা সুখনিসিন্নকথং সুত্ৱা ভত্তং অদংসু. থেৰা ‘‘ত্ৱং, আৱুসো, অনুমোদনং কত্ৱা নিক্খম, মযং উদকফাসুকট্ঠানে ভত্তকিচ্চং কৰিস্সামা’’তি নিক্খন্তা.
গামৱাসিনো অনুমোদনং সুত্ৱা পুচ্ছিংসু, ‘‘কুতো, ভন্তে, থেৰা আগতা’’তি? এতে অম্হাকং আচৰিযুপজ্ঝাযা সমানুপজ্ঝাযা সন্দিট্ঠা সম্ভত্তাতি. কস্মা আগতাতি? মং গহেত্ৱা গন্তুকামতাযাতি. তুম্হে পন গন্তুকামাতি? আমাৱুসোতি. কিং ৱদেথ, ভন্তে, অম্হেহি কস্স উপোসথাগাৰং কাৰিতং, কস্স ভোজনসালা, কস্স অগ্গিসালাদযো কাৰিতা, মযং মঙ্গলামঙ্গলেসু কস্স সন্তিকং গমিস্সামাতি? মহাউপাসিকাযোপি তত্থেৱ নিসীদিত্ৱা অস্সূনি পৱত্তযিংসু. দহৰো ‘‘তুম্হেসু এৱং দুক্খিতেসু অহং গন্ত্ৱা কিং কৰিস্সামি? থেৰে উয্যোজেস্সামী’’তি ৱিহাৰং গতো.
থেৰাপি কতভত্তকিচ্চা পত্তচীৱৰানি গহেত্ৱা নিসিন্না তং দিস্ৱাৱ, ‘‘কিং, আৱুসো, চিৰাযসি, দিৱা হোতি, গচ্ছামা’’তি আহংসু. আম, ভন্তে, তুম্হে সুখিতা, অসুকগেহস্স ইট্ঠকামূলং ঠিতসণ্ঠানেনেৱ ঠিতং, অসুকগেহাদীনং চিত্তকম্মমূলাদীনি অত্থি, গতস্সাপি মে চিত্তৱিক্খেপো ভৱিস্সতি, তুম্হে পুৰতো গন্ত্ৱা অসুকৱিহাৰে চীৱৰধোৱনৰজনাদীনি কৰোথ, অহং তত্থ সম্পাপুণিস্সামীতি. তে তস্স ওসক্কিতুকামতং ঞত্ৱা ত্ৱং পচ্ছা আগচ্ছেয্যাসীতি পক্কমিংসু.
সো থেৰে অনুগন্ত্ৱা নিৱত্তো ৱিহাৰমেৱ আগন্ত্ৱা ভোজনসালাদীনি ওলোকেন্তো ৱিহাৰং ৰামণেয্যকং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘সাধু ৱতম্হি ন গতো. সচে অগমিস্সং, কোচি, দেৱ, ধম্মকথিকো আগন্ত্ৱা, সব্বেসং মনং ভিন্দিত্ৱা, ৱিহাৰং অত্তনো নিকাযসন্তকং কৰেয্য, অথ মযা পচ্ছা আগন্ত্ৱা এতস্স পচ্ছতো লদ্ধপিণ্ডং ভুঞ্জন্তেন চৰিতব্বং ভৱিস্সতী’’তি.
সো অপৰেন সমযেন সুণাতি, ‘‘তে কিৰ ভিক্খূ গতট্ঠানে একনিকাযদ্ৱেনিকাযএকপিটকদ্ৱেপিটকাদিৱসেন বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা অট্ঠকথাচৰিযা জাতা ৱিনযধৰা জাতা সতপৰিৱাৰাপি সহস্সপৰিৱাৰাপি চৰন্তি. যে পনেত্থ সমণধম্মং কাতুং গতা, তে ঘটেন্তা ৱাযমন্তা সোতাপন্না জাতা, সকদাগামিনো অনাগামিনো অৰহন্তো জাতা, মহাসক্কাৰেন পৰিনিব্বুতা’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘সচে অহম্পি অগমিস্সং, ময্হম্পেসা সম্পত্তি অভৱিস্স, ইমং পন ঠানং মুঞ্চিতুং অসক্কোন্তো অতিৱিয পৰিহীনম্হী’’তি. অযং পুগ্গলো অত্তনো মুদুতায তং ঠানং অমুঞ্চন্তো অৰিযমগ্গং ওতৰিত্ৱা সমাধিকুল্লে নিসিন্নো নিব্বানসাগৰং পাপুণিতুং ন সক্কোতি.
গঙ্গায নদিযা তিৰিযং পতিত্ৱা, ৱালিকায ওত্থটভাৱেন অন্তৰসেতু ৱিয হুত্ৱা, বহূনং পচ্চযো জাতৰুক্খো ৱিয ৰথৱিনীতমহাঅৰিযৱংসচন্দোপমাদিপটিপদাসু অঞ্ঞতৰং পটিপদং উগ্গহেত্ৱা ঠিতো ওলীনৱুত্তিকো পুগ্গলো ৱেদিতব্বো. সো হি তং পটিপত্তিনিস্সিতং ধম্মং উগ্গহেত্ৱা পকতিযা মঞ্জুস্সৰো চিত্তলপব্বতাদিসদিসং মহন্তং ঠানং গন্ত্ৱা চেতিযঙ্গণৱত্তাদীনি কৰোতি. অথ নং ধম্মস্সৱনগ্গং পত্তং আগন্তুকা দহৰা ‘‘ধম্মং কথেহী’’তি ৱদন্তি. সো সম্মা উগ্গহিতং ধম্মং পটিপদং দীপেত্ৱা কথেতি. অথস্স পংসুকূলিকপিণ্ডপাতিকাদযো সব্বে থেৰনৱমজ্ঝিমা ভিক্খূ ‘‘অহো সপ্পুৰিসো’’তি অত্তমনা ভৱন্তি.
সো কস্সচি নিদানমত্তং, কস্সচি উপড্ঢগাথং, কস্সচি গাথং উপট্ঠাপেন্তো অযপট্টকেন আবন্ধন্তো ৱিয দহৰসামণেৰে সঙ্গণ্হিত্ৱা মহাথেৰে উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অযং পোৰাণকৱিহাৰো অত্থি, এত্থ কোচি তত্ৰুপ্পাদো’’তি?, পুচ্ছতি. থেৰা – ‘‘কিং ৱদেসি, আৱুসো, চতুৱীসতি কৰীসসহস্সানি তত্ৰুপ্পাদো’’তি. ভন্তে, তুম্হে এৱং ৱদেথ, উদ্ধনে পন অগ্গিপি ন জলতীতি. আৱুসো, মহাৱিহাৰৱাসীহি লদ্ধা নাম এৱমেৱ নস্সন্তি, ন কোচি সণ্ঠপেতীতি. ভন্তে, পোৰাণকৰাজূহি দিন্নং খীণাসৱেহি পটিগ্গহিতং কস্মা এতে নাসেন্তীতি? আৱুসো, তাদিসেন ধম্মকথিকেন সক্কা ভৱেয্য লদ্ধুন্তি. ভন্তে, মা এৱং ৱদেথ, অম্হে পটিপত্তিদীপকধম্মকথিকা নাম, তুম্হে মং ‘‘সঙ্ঘকুটুম্বিকো ৱিহাৰুপট্ঠাকো’’তি মঞ্ঞমানা কাতুকামাতি. কিং নু খো, আৱুসো, অকপ্পিযমেতং, তুম্হাদিসেহি পন কথিতে অম্হাকং উপ্পজ্জেয্যাতি? তেন হি, ভন্তে, আৰামিকেসু আগতেসু অম্হাকং ভাৰং কৰোথ, একং কপ্পিযদ্ৱাৰং কথেস্সামাতি.
সো পাতোৱ গন্ত্ৱা, সন্নিপাতসালাযং ঠত্ৱা, আৰামিকেসু আগতেসু ‘‘উপাসকা অসুকখেত্তে ভাগো কুহিং, অসুকখেত্তে কহাপণং কুহি’’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা, অঞ্ঞস্স খেত্তং গহেত্ৱা, অঞ্ঞস্স দেতি. এৱং অনুক্কমেন তং তং পটিসেধেন্তো তস্স তস্স দেন্তো তথা অকাসি, যথা যাগুহত্থা পূৱহত্থা ভত্তহত্থা তেলমধুফাণিতঘতাদিহত্থা চ অত্তনোৱ সন্তিকং আগচ্ছন্তি. সকলৱিহাৰো এককোলাহলো হোতি, পেসলা ভিক্খূ নিব্বিজ্জ অপক্কমিংসু.
সোপি আচৰিযুপজ্ঝাযেহি ৱিস্সট্ঠকানং বহূনং দুব্বচপুগ্গলানং উপজ্ঝং দেন্তো ৱিহাৰং পূৰেতি. আগন্তুকা ভিক্খূ ৱিহাৰদ্ৱাৰে ঠত্ৱাৱ ‘‘ৱিহাৰে কে ৱসন্তী’’তি, পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘এৱৰূপা নাম ভিক্খূ’’তি সুত্ৱা বাহিৰেনেৱ পক্কমন্তি. অযং পুগ্গলো সাসনে তিৰিযং নিপন্নতায মহাজনস্স পচ্চযভাৱং উপগতো অৰিযমগ্গং ওতৰিত্ৱা সমাধিকুল্লে নিসিন্নো নিব্বানসাগৰং পাপুণিতুং ন সক্কোতি.
ভগৱন্তং এতদৱোচাতি ‘‘নিব্বানপব্ভাৰা’’তি পদেন ওসাপিতং ধম্মদেসনং ঞত্ৱা অনুসন্ধিকুসলতায এতং ‘‘কিং নু খো, ভন্তে’’তিআদিৱচনং অৱোচ. তথাগতোপি হি ইমিস্সং পৰিসতি নিসিন্নো ‘‘অনুসন্ধিকুসলো ভিক্খু অত্থি, সো মং পঞ্হং পুচ্ছিস্সতী’’তি তস্সেৱ ওকাসকৰণত্থায ইমস্মিং ঠানে দেসনং নিট্ঠাপেসি.
ইদানি ওৰিমং তীৰন্তিআদিনা নযেন ৱুত্তেসু অজ্ঝত্তিকাযতনাদীসু এৱং উপগমনানুপগমনাদীনি ৱেদিতব্বানি. ‘‘ময্হং চক্খু-পসন্নং, অহং অপ্পমত্তকম্পি ৰূপাৰম্মণং পটিৱিজ্ঝিতুং সক্কোমী’’তি এতং নিস্সায চক্খুং অস্সাদেন্তোপি তিমিৰকৱাতাদীহি উপহতপসাদো ‘‘অমনাপং ময্হং চক্খু, মহন্তম্পি ৰূপাৰম্মণং ৱিভাৱেতুং ন সক্কোমী’’তি দোমনস্সং আপজ্জন্তোপি চক্খাযতনং উপগচ্ছতি নাম. অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি তিণ্ণং লক্খণানং ৱসেন ৱিপস্সন্তো পন ন উপগচ্ছতি নাম. সোতাদীসুপি এসেৱ নযো.
মনাযতনে পন ‘‘মনাপং ৱত মে মনো, কিঞ্চি ৱামতো অগ্গহেত্ৱা সব্বং দক্খিণতোৱ গণ্হাতী’’তি ৱা ‘‘মনেন মে চিন্তিতচিন্তিতস্স অলাভো নাম নত্থী’’তি ৱা এৱং অস্সাদেন্তোপি, ‘‘দুচিন্তিতচিন্তিতস্স মে মনো অপ্পদক্খিণগ্গাহী’’তি এৱং দোমনস্সং উপ্পাদেন্তোপি মনাযতনং উপগচ্ছতি নাম. ইট্ঠে পন ৰূপে ৰাগং, অনিট্ঠে পটিঘং উপ্পাদেন্তো ৰূপাযতনং উপগচ্ছতি নাম. সদ্দাযতনাদীসুপি এসেৱ নযো.
নন্দীৰাগস্সেতং অধিৱচনন্তি যথা হি মজ্ঝে সংসীদিত্ৱা থলং পত্তং দাৰুক্খন্ধং সণ্হথূলৱালিকা পিদহতি, সো পুন সীসং উক্খিপিতুং ন সক্কোতি, এৱং নন্দীৰাগেন আবদ্ধো পুগ্গলো চতূসু মহাঅপাযেসু পতিতো মহাদুক্খেন পিধীযতি, সো অনেকেহিপি ৱস্সসহস্সেহি পুন সীসং উক্খিপিতুং ন সক্কোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘নন্দীৰাগস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি.
অস্মিমানস্সেতং অধিৱচনন্তি যথা হি থলে আৰুড়্হো দাৰুক্খন্ধো হেট্ঠা গঙ্গোদকেন চেৱ উপৰি ৱস্সেন চ তেমেন্তো অনুক্কমেন সেৱালপৰিযোনদ্ধো ‘‘পাসাণো নু খো এস খাণুকো’’তি ৱত্তব্বতং আপজ্জতি, এৱমেৱ অস্মিমানেন উন্নতো পুগ্গলো পংসুকূলিকট্ঠানে পংসুকূলিকো হোতি, ধম্মকথিকট্ঠানে ধম্মকথিকো, ভণ্ডনকাৰকট্ঠানে ভণ্ডনকাৰকো, ৱেজ্জট্ঠানে ৱেজ্জো, পিসুণট্ঠানে পিসুণো. সো নানপ্পকাৰং অনেসনং আপজ্জন্তো তাহি তাহি আপত্তীহি পলিৱেঠিতো ‘‘অত্থি নু খো অস্স অব্ভন্তৰে কিঞ্চি সীলং, উদাহু নত্থী’’তি ৱত্তব্বতং আপজ্জতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অস্মিমানস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি.
পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৱচনন্তি যথা হি আৱট্টে পতিতদাৰুখন্ধো অন্তোযেৱ পাসাণাদীসু আহতসমব্ভাহতো ভিজ্জিত্ৱা চুণ্ণৱিচুণ্ণং হোতি, এৱং পঞ্চকামগুণাৱট্টে পতিতপুগ্গলো চতূসু অপাযেসু কম্মকাৰণখুপ্পিপাসাদিদুক্খেহি আহতসমব্ভাহতো দীঘৰত্তং চুণ্ণৱিচুণ্ণতং আপজ্জতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৱচন’’ন্তি.
দুস্সীলোতি নিস্সীলো. পাপধম্মোতি লামকধম্মো. অসুচীতি ন সুচি. সঙ্কস্সৰসমাচাৰোতি ‘‘ইমস্স মঞ্ঞে ইমস্স মঞ্ঞে ইদং কম্ম’’ন্তি এৱং পৰেহি সঙ্কায সৰিতব্বসমাচাৰো. সঙ্কায ৱা পৰেসং সমাচাৰং সৰতীতিপি সঙ্কস্সৰসমাচাৰো. তস্স হি দ্ৱে তযো জনে কথেন্তে দিস্ৱা, ‘‘মম দোসং মঞ্ঞে কথেন্তী’’তি তেসং সমাচাৰং সঙ্কস্সৰতি ধাৱতীতি সঙ্কস্সৰসমাচাৰো.
সমণপটিঞ্ঞোতি সলাকগ্গহণাদীসু ‘‘কিত্তকা ৱিহাৰে সমণা’’তি গণনায আৰদ্ধায ‘‘অহম্পি সমণো, অহম্পি সমণো’’তি পটিঞ্ঞং দেতি, সলাকগ্গহণাদীনি কৰোতি. ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞোতি উপোসথপৱাৰণাদীসু ‘‘অহম্পি ব্ৰহ্মচাৰী’’তি পটিঞ্ঞায তানি কম্মানি পৱিসতি. অন্তোপূতীতি ৱক্কহদযাদীসু অপূতিকস্সপি গুণানং পূতিভাৱেন, অন্তোপূতি. অৱস্সুতোতি ৰাগেন তিন্তো. কসম্বুজাতোতি ৰাগাদীহি কিলেসেহি কচৱৰজাতো.
এতদৱোচাতি গোগণং গঙ্গাতীৰাভিমুখং কত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো আদিতো পট্ঠায যাৱ পৰিযোসানা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা, ‘‘সত্থা ওৰিমতীৰাদীনং অনুপগচ্ছন্তাদিৱসেন সক্কা পটিপত্তিং পূৰেতুন্তি ৱদতি. যদি এৱং পূৰেতুং সক্কা, অহং পব্বজিত্ৱা পূৰেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা এতং ‘‘অহং খো, ভন্তে’’তিআদিৱচনং অৱোচ.
ৱচ্ছগিদ্ধিনিযোতি ৱচ্ছেসু সস্নেহা থনেহি খীৰং পগ্ঘৰন্তেহি ৱচ্ছকস্নেহেন সযমেৱ গমিস্সন্তীতি. নিয্যাতেহেৱাতি নিয্যাতেহিযেৱ. গাৱীসু হি অনিয্যাতিতাসু গোসামিকা আগন্ত্ৱা, ‘‘একা গাৱী ন দিস্সতি, একো গোণো, একো ৱচ্ছকো ন দিস্সতী’’তি তুয্হং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো ৱিচৰিস্সন্তি, ইতি তে অফাসুকং ভৱিস্সতি. পব্বজ্জা চ নামেসা সইণস্স ন ৰুহতি, অণণা পব্বজ্জা চ বুদ্ধাদীহি সংৱণ্ণিতাতি দস্সনত্থং এৱমাহ. নিয্যাতাতি নিয্যাতিতা. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.
৫. দুতিযদাৰুক্খন্ধোপমসুত্তৱণ্ণনা
২৪২. পঞ্চমে কিমিলাযন্তি কিমিলানামকে নগৰে. সংকিলিট্ঠন্তি পটিচ্ছন্নকালতো পট্ঠায অসংকিলিট্ঠা নাম আপত্তি নত্থি, এৱৰূপং সংকিলিট্ঠং আপত্তিং. ন ৱুট্ঠানং পঞ্ঞাযতীতি পৰিৱাসমানত্তঅব্ভানেহি ৱুট্ঠানং ন দিস্সতি.
৬. অৱস্সুতপৰিযাযসুত্তৱণ্ণনা
২৪৩. ছট্ঠে নৱং সন্থাগাৰন্তি অধুনা কাৰিতং সন্থাগাৰং, একা মহাসালাতি অত্থো. উয্যোগকালাদীসু হি ৰাজানো তত্থ ঠত্ৱা, ‘‘এত্তকা পুৰতো গচ্ছন্তু, এত্তকা পচ্ছা, এত্তকা উভোহি পস্সেহি, এত্তকা হত্থী অভিৰুহন্তু, এত্তকা অস্সে, এত্তকা ৰথেসু তিট্ঠন্তূ’’তি এৱং সন্থং কৰোন্তি, মৰিযাদং বন্ধন্তি, তস্মা তং ঠানং সন্থাগাৰন্তি ৱুচ্চতি. উয্যোগট্ঠানতো চ আগন্ত্ৱা যাৱ গেহেসু অল্লগোমযপৰিভণ্ডাদীনি কাৰেন্তি, তাৱ দ্ৱে তীণি দিৱসানি তে ৰাজানো তত্থ সন্থৰন্তীতিপি সন্থাগাৰং. তেসং ৰাজূনং সহ অত্থানুসাসনং অগাৰন্তিপি সন্থাগাৰং. গণৰাজানো হি তে, তস্মা উপ্পন্নং কিচ্চং একস্স ৱসেন ন ছিজ্জতি, সব্বেসং ছন্দোপি লদ্ধুং ৱট্টতি, তস্মা সব্বে তত্থ সন্নিপতিত্ৱা অনুসাসন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘সহ অত্থানুসাসনং অগাৰন্তিপি সন্থাগাৰ’’ন্তি. যস্মা পন তে তত্থ সন্নিপতিত্ৱা, ‘‘ইমস্মিং কালে কসিতুং ৱট্টতি, ইমস্মিং কালে ৱপিতু’’ন্তি এৱমাদিনা নযেন ঘৰাৱাসকিচ্চানি সম্মন্তযন্তি, তস্মা ছিদ্দাৱছিদ্দং ঘৰাৱাসং তত্থ সন্থৰন্তীতিপি, সন্থাগাৰং. অচিৰকাৰিতং হোতীতি ইট্ঠককম্মসুধাকম্মচিত্তকম্মাদিৱসেন সুসজ্জিতং দেৱৱিমানং ৱিয অধুনা নিট্ঠাপিতং. সমণেন ৱাতি এত্থ যস্মা ঘৰৱত্থুপৰিগ্গহণকালেযেৱ দেৱতা অত্তনো ৱসনট্ঠানং গণ্হন্তি, তস্মা ‘‘দেৱেন ৱা’’তি অৱত্ৱা, ‘‘সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা কেনচি ৱা মনুস্সভূতেনা’’তি ৱুত্তং.
যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি সন্থাগাৰং নিট্ঠিতন্তি সুত্ৱা ‘‘গচ্ছাম নং পস্সিস্সামা’’তি গন্ত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকতো পট্ঠায সব্বং ওলোকেত্ৱা ‘‘ইদং সন্থাগাৰং অতিৱিয মনোৰমং সস্সিৰিকং. কেন পঠমং পৰিভুত্তং অম্হাকং দীঘৰত্তং হিতায সুখায অস্সা’’তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘অম্হাকং ঞাতিসেট্ঠস্স পঠমং দিয্যমানেপি সত্থুনোৱ অনুচ্ছৱিকং, দক্খিণেয্যৱসেন দিয্যমানেপি সত্থুনোৱ অনুচ্ছৱিকং, তস্মা সত্থাৰং পঠমং পৰিভুঞ্জাপেস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ আগমনং কৰিস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘে আগতে তেপিটকং বুদ্ধৱচনং আগতমেৱ ভৱিস্সতি, সত্থাৰং তিযামৰত্তিং অম্হাকং ধম্মকথং কথাপেস্সাম, ইতি তীহি ৰতনেহি পৰিভুত্তং পচ্ছা মযং পৰিভুঞ্জিস্সাম, এৱং নো দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা উপসঙ্কমিংসু.
যেন নৱং সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসূতি তংদিৱসং কিৰ সন্থাগাৰং কিঞ্চাপি ৰাজকুলানং দস্সনত্থায দেৱৱিমানং ৱিয সুসজ্জিতং হোতি সুপটিজগ্গিতং, বুদ্ধাৰহং পন কত্ৱা অপঞ্ঞত্তং. বুদ্ধা হি নাম অৰঞ্ঞজ্ঝাসযা অৰঞ্ঞাৰামা অন্তোগামে ৱসেয্যুং ৱা নো ৱা, তস্মা ‘‘ভগৱতো মনং জানিত্ৱাৱ, পঞ্ঞাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা, তে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু, ইদানি পন মনং লভিত্ৱা পঞ্ঞাপেতুকামা যেন সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসু.
সব্বসন্থৰিং সন্থাগাৰং সন্থৰিত্ৱাতি যথা সব্বমেৱ সন্থতং হোতি, এৱং তং সন্থৰাপেত্ৱা. সব্বপঠমং তাৱ ‘‘গোমযং নাম সব্বমঙ্গলেসু ৱট্টতী’’তি সুধাপৰিকম্মকতম্পি ভূমিং অল্লগোমযেন ওপুঞ্জাপেত্ৱা, পৰিসুক্খভাৱং ঞত্ৱা, যথা অক্কন্তট্ঠানে পদং পঞ্ঞাযতি, এৱং চতুজ্জাতিযগন্ধেহি লিম্পাপেত্ৱা উপৰি নানাৱণ্ণকটসাৰকে সন্থৰিত্ৱা তেসং উপৰি মহাপিট্ঠিককোজৱে আদিং কত্ৱা হত্থত্থৰঅস্সত্থৰসীহত্থৰব্যগ্ঘত্থৰচন্দত্থৰকসূৰিযত্থৰকচিত্তত্থৰকাদীহি নানাৱণ্ণেহি অত্থৰকেহি সন্থৰিতব্বযুত্তকং সব্বোকাসং সন্থৰাপেসুং. তেন ৱুত্তং ‘‘সব্বসন্থৰিং সন্থাগাৰং সন্থৰিত্ৱা’’তি.
আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱাতি মজ্ঝট্ঠানে তাৱ মঙ্গলথম্ভং নিস্সায মহাৰহং বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা, তত্থ তত্থ যং যং মুদুকঞ্চ মনোৰমঞ্চ পচ্চত্থৰণং, তং তং পচ্চত্থৰিত্ৱা উভতোলোহিতকং মনুঞ্ঞদস্সনং উপধানং উপদহিত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণৰজততাৰকৱিচিত্তৱিতানং বন্ধিত্ৱা গন্ধদামপুপ্ফদামপত্তদামাদীহি অলঙ্কৰিত্ৱা সমন্তা দ্ৱাদসহত্থে ঠানে পুপ্ফজালং কাৰেত্ৱা, তিংসহত্থমত্তং ঠানং পটসাণিযা পৰিক্খিপাপেত্ৱা পচ্ছিমভিত্তিং নিস্সায ভিক্খুসঙ্ঘস্স পল্লঙ্কপীঠঅপস্সযপীঠমুণ্ডপীঠানি পঞ্ঞাপেত্ৱা উপৰি সেতপচ্চত্থৰণেহি পচ্চত্থৰাপেত্ৱা পাচীনভিত্তিং নিস্সায অত্তনো অত্তনো মহাপিট্ঠিককোজৱে পঞ্ঞাপেত্ৱা মনোৰমানি হংসলোমাদিপূৰিতানি উপধানানি ঠপাপেসুং ‘‘এৱং অকিলমমানা সব্বৰত্তিং ধম্মং সুণিস্সামা’’তি. ইদং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা’’তি.
উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৱাতি মহাকুচ্ছিকং উদকচাটিং পতিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘এৱং ভগৱা চ ভিক্খুসঙ্ঘো চ যথাৰুচিযা হত্থে ৱা ধোৱিস্সন্তি পাদে ৱা, মুখং ৱা ৱিক্খালেস্সন্তী’’তি তেসু তেসু ঠানেসু মণিৱণ্ণস্স উদকস্স পূৰাপেত্ৱা ৱাসত্থায নানাপুপ্ফানি চেৱ উদকৱাসচুণ্ণানি চ পক্খিপিত্ৱা কদলিপণ্ণেহি পিদহিত্ৱা পতিট্ঠাপেসুং. ইদং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৱা’’তি.
তেলপ্পদীপং আৰোপেত্ৱাতি ৰজতসুৱণ্ণাদিমযদণ্ডদীপিকাসু যোনকৰূপকিৰাতৰূপকাদীনং হত্থে ঠপিতসুৱণ্ণৰজতাদিমযকপল্লিকাসু চ তেলপ্পদীপং জালাপেত্ৱাতি অত্থো. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি এত্থ পন তে সক্যৰাজানো ন কেৱলং সন্থাগাৰমেৱ, অথ খো যোজনাৱট্টে কপিলৱত্থুস্মিং নগৰৱীথিযোপি সম্মজ্জাপেত্ৱা ধজে উস্সাপেত্ৱা গেহদ্ৱাৰেসু পুণ্ণঘটে চ কদলিযো চ ঠপাপেতেৱা সকলনগৰং দীপমালাদীহি ৱিপ্পকিণ্ণতাৰকং ৱিয কত্ৱা ‘‘খীৰূপগে দাৰকে খীৰং পাযেথ, দহৰে কুমাৰে লহুং লহুং ভোজেত্ৱা সযাপেথ, উচ্চাসদ্দং মা কৰিত্থ, অজ্জ একৰত্তিং সত্থা অন্তোগামে ৱসিস্সতি, বুদ্ধা নাম অপ্পসদ্দকামা হোন্তী’’তি ভেৰিং চৰাপেত্ৱা সযং দণ্ডদীপিকা আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু.
অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন নৱং সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘যস্স দানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতী’’তি এৱং কিৰ কালে আৰোচিতে ভগৱা লাখাৰসতিন্তৰত্তকোৱিড়াৰপুপ্ফৱণ্ণং ৰত্তদুপট্টং কত্তৰিযা পদুমং কন্তেন্তো ৱিয, সংৱিধায তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তো নিৱাসেত্ৱা সুৱণ্ণপামঙ্গেন পদুমকলাপং পৰিক্খিপন্তো ৱিয, ৱিজ্জুলতাসস্সিৰিকং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা ৰত্তকম্বলেন গজকুম্ভং পৰিযোনন্ধন্তো ৱিয, ৰতনসতুব্বেধে সুৱণ্ণগ্ঘিকে পৱাড়জালং খিপমানো ৱিয সুৱণ্ণচেতিযে ৰত্তকম্বলকঞ্চুকং পটিমুঞ্চন্তো ৱিয, গচ্ছন্তং পুণ্ণচন্দং ৰত্তৱণ্ণৱলাহকেন পটিচ্ছাদযমানো ৱিয, কঞ্চনপব্বতমত্থকে সুপক্কলাখাৰসং পৰিসিঞ্চন্তো ৱিয, চিত্তকূটপব্বতমত্থকং ৱিজ্জুলতায পৰিক্খিপন্তো ৱিয চ সচক্কৱাড়সিনেৰুযুগন্ধৰং মহাপথৱিং সঞ্চালেত্ৱা গহিতং নিগ্ৰোধপল্লৱসমানৱণ্ণং ৰত্তৱৰপংসুকূলং পাৰুপিত্ৱা, গন্ধকুটিদ্ৱাৰতো নিক্খমি কঞ্চনগুহতো সীহো ৱিয উদযপব্বতকূটতো পুণ্ণচন্দো ৱিয চ. নিক্খমিত্ৱা পন গন্ধকুটিপমুখে অট্ঠাসি.
অথস্স কাযতো মেঘমুখেহি ৱিজ্জুকলাপা ৱিয ৰস্মিযো নিক্খমিত্ৱা সুৱণ্ণৰসধাৰাপৰিসেকপিঞ্জৰপত্তপুপ্ফফলৱিটপে ৱিয আৰামৰুক্খে কৰিংসু. তাৱদেৱ চ অত্তনো অত্তনো পত্তচীৱৰমাদায মহাভিক্খুসঙ্ঘো ভগৱন্তং পৰিৱাৰেসি. তে পন পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা ভিক্খূ এৱৰূপা অহেসুং – অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৱিৱিত্তা অসংসট্ঠা আৰদ্ধৱীৰিযা ৱত্তাৰো ৱচনক্খমা চোদকা পাপগৰহিনো সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাৱিমুত্তিৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না. তেহি পৰিৱাৰিতো ভগৱা ৰত্তকম্বলপৰিক্খিত্তো ৱিয সুৱণ্ণক্খন্ধো, ৰত্তপদুমসণ্ডমজ্ঝগতা ৱিয সুৱণ্ণনাৱা, পৱাড়ৱেদিকাপৰিক্খিত্তো ৱিয সুৱণ্ণপাসাদো ৱিৰোচিত্থ. সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানাদযো মহাথেৰাপি নং মেঘৱণ্ণং পংসুকূলং পাৰুপিত্ৱা মণিৱম্মৱম্মিকা ৱিয মহানাগা পৰিৱাৰযিংসু ৱন্তৰাগা ভিন্নকিলেসা ৱিজটিতজটা ছিন্নবন্ধনা কুলে ৱা গণে ৱা অলগ্গা.
ইতি ভগৱা সযং ৱীতৰাগো ৱীতৰাগেহি, ৱীতদোসো ৱীতদোসেহি, ৱীতমোহো ৱীতমোহেহি, নিত্তণ্হো নিত্তণ্হেহি, নিক্কিলেসো নিক্কিলেসেহি, সযং বুদ্ধো বহুস্সুতবুদ্ধেহি পৰিৱাৰিতো পত্তপৰিৱাৰিতং ৱিয কেসৰং, কেসৰপৰিৱাৰিতা ৱিয কণ্ণিকা, অট্ঠনাগসহস্সপৰিৱাৰিতো ৱিয ছদ্দন্তো নাগৰাজা, নৱুতিহংসসহস্সপৰিৱাৰিতো ৱিয ধতৰট্ঠো হংসৰাজা, সেনঙ্গপৰিৱাৰিতো ৱিয চক্কৱত্তিৰাজা, মৰুগণপৰিৱাৰিতো ৱিয সক্কো দেৱৰাজা, ব্ৰহ্মগণপৰিৱাৰিতো ৱিয হাৰিতমহাব্ৰহ্মা, তাৰাগণপৰিৱাৰিতো ৱিয পুণ্ণচন্দো অসমেন বুদ্ধৱেসেন অপৰিমাণেন বুদ্ধৱিলাসেন কপিলৱত্থুগামিমগ্গং পটিপজ্জি.
অথস্স পুৰত্থিমকাযতো সুৱণ্ণৱণ্ণা ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি পচ্ছিম-কাযতো, দক্খিণহত্থতো, ৱামহত্থতো সুৱণ্ণৱণ্ণা ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. উপৰি কেসন্ততো পট্ঠায সব্বকেসাৱট্টেহি মোৰগীৱৱণ্ণা ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা গগনতলে অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. হেট্ঠা পাদতলেহি পৱাড়ৱণ্ণা ৰস্মি উট্ঠহিত্ৱা ঘনপথৱিং অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. এৱং সমন্তা অসীতিহত্থট্ঠানং ছব্বণ্ণা বুদ্ধৰস্মিযো ৱিজ্জোতমানা ৱিপ্ফন্দমানা কঞ্চনদণ্ডদীপিকাহি নিচ্ছৰিত্ৱা আকাসং পক্খন্দজালা ৱিয চাতুদ্দীপিকমহামেঘতো নিক্খন্তৱিজ্জুলতা ৱিয ৱিধাৱিংসু. সব্বদিসাভাগা সুৱণ্ণচম্পকপুপ্ফেহি ৱিকিৰিযমানা ৱিয, সুৱণ্ণঘটতো নিক্খন্তসুৱণ্ণৰসধাৰাহি সিঞ্চমানা ৱিয, পসাৰিতসুৱণ্ণপটপৰিক্খিত্তা ৱিয, ৱেৰম্ভৱাতসমুট্ঠিতকিংসুককণিকাৰপুপ্ফচুণ্ণসমোকিণ্ণা ৱিয ৱিপ্পভাসিংসু.
ভগৱতোপি অসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাদ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণসমুজ্জলসৰীৰং সমুগ্গততাৰকং ৱিয গগনতলং, ৱিকসিতমিৱ পদুমৱনং, সব্বপালিফুল্লো ৱিয যোজনসতিকো পাৰিচ্ছত্তকো, পটিপাটিযা ঠপিতানং দ্ৱত্তিংসচন্দানং দ্ৱত্তিংসসূৰিযানং দ্ৱত্তিংসচক্কৱত্তীনং দ্ৱত্তিংসদেৱৰাজানং দ্ৱত্তিংসমহাব্ৰহ্মানং সিৰিযা সিৰিং অভিভৱমানং ৱিয ৱিৰোচিত্থ, যথা তং দসহি পাৰমীহি দসহি উপপাৰমীহি দসহি পৰমত্থপাৰমীহি সম্মদেৱ পূৰিতাহি সমতিংসপাৰমিতাহি অলঙ্কতং. কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি দিন্নদানং ৰক্খিতসীলং কতকল্যাণকম্মং একস্মিং অত্তভাৱে ওতৰিত্ৱা ৱিপাকং দাতুং ঠানং অলভমানং সম্বাধপত্তং ৱিয অহোসি. নাৱাসহস্সভণ্ডং একনাৱং আৰোপনকালো ৱিয, সকটসহস্সভণ্ডং একসকটং আৰোপনকালো ৱিয, পঞ্চৱীসতিযা গঙ্গানং ওঘস্স সম্ভিজ্জ মুখদ্ৱাৰে একতো ৰাসিভূতকালো ৱিয অহোসি.
ইমায বুদ্ধসিৰিযা ওভাসমানস্সাপি চ ভগৱতো পুৰতো অনেকানি দণ্ডদীপিকাসহস্সানি উক্খিপিংসু, তথা পচ্ছতো, ৱামপস্সে, দক্খিণপস্সে. জাতিসুমনচম্পকৱনমল্লিকাৰত্তুপ্পল-নীলুপ্পল-বকুলসিন্দুৱাৰপুপ্ফানি চেৱ নীলপীতাদিৱণ্ণসুগন্ধগন্ধচুণ্ণানি চ চাতুদ্দীপিকমেঘৱিস্সট্ঠা উদকৱুট্ঠিযো ৱিয ৱিপ্পকিৰিযিংসু. পঞ্চঙ্গিকতূৰিযনিগ্ঘোসা চেৱ বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণপটিসংযুত্তা থুতিঘোসা চ সব্বা দিসা পূৰযিংসু. দেৱমনুস্সনাগসুপণ্ণগন্ধব্বযক্খাদীনং অক্খীনি অমতপানং ৱিয লভিংসু. ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৱা পদসহস্সেন গমনৱণ্ণং ৱত্তুং ৱট্টতি. তত্ৰিদং মুখমত্তং –
‘‘এৱং সব্বঙ্গসম্পন্নো, কম্পযন্তো ৱসুন্ধৰং;
অহেঠযন্তো পাণানি, যাতি লোকৱিনাযকো.
‘‘দক্খিণং পঠমং পাদং, উদ্ধৰন্তো নৰাসভো